(৭) ২. ভূমিচালৱগ্গো
১. ইচ্ছাসুত্তং
৬১. [অ. নি. ৮.৭৭] ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, সোচী চ পৰিদেৱী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন মজ্জতি পমজ্জতি পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, লাভী চ মদী চ পমাদী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো অঘটতো অৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন সোচতি, কিলমতি, পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, সোচী চ পৰিদেৱী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন মজ্জতি, পমজ্জতি, পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৱাযমতি লাভায, লাভী চ মদী চ, পমাদী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, ন চ সোচী ন চ পৰিদেৱী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন ন মজ্জতি, ন পমজ্জতি, ন পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, লাভী চ, ন চ মদী ন চ পমাদী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন ন সোচতি, ন কিলমতি, ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, ন চ সোচী ন চ পৰিদেৱী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো অঘটতো অৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন ন মজ্জতি, ন পমজ্জতি, ন পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায, লাভী চ, ন চ মদী ন চ পমাদী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা ’. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঠমং.
২. অলংসুত্তং
৬২. ‘‘ছহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পৰেসং. কতমেহি ছহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো [ধাৰকজাতিকো (সী. স্যা. পী.) অ. নি. ৮.৭৮] হোতি; ধাতানঞ্চ [ধতানঞ্চ (সী. স্যা. পী.)] ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা [অত্থূপৱৰিক্খী (সী. স্যা. পী.)] হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো [সমাদাপকো (?)] সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, ছহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পৰেসং.
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পৰেসং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পৰেসং.
‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পৰেসং. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পৰেসং.
‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং নালং অত্তনো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; ন চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো.
‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পৰেসং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং.
‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো.
‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং. কতমেহি দ্ৱীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; নো চ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং.
‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি দ্ৱীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; নো চ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো’’তি. দুতিযং.
৩. সংখিত্তসুত্তং
৬৩. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱং পনিধেকচ্চে মোঘপুৰিসা মমঞ্ঞেৱ অজ্ঝেসন্তি. ধম্মে চ ভাসিতে মমঞ্ঞেৱ অনুবন্ধিতব্বং মঞ্ঞন্তী’’তি. ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং, দেসেতু সুগতো সংখিত্তেন ধম্মং. অপ্পেৱ নামাহং ভগৱতো ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যং, অপ্পেৱ নামাহং ভগৱতো ভাসিতস্স দাযাদো অস্স’’ন্তি. ‘‘তস্মাতিহ তে, ভিক্খু এৱং সিক্খিতব্বং – ‘অজ্ঝত্তং মে চিত্তং ঠিতং ভৱিস্সতি সুসণ্ঠিতং, ন চ উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সন্তী’তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং’’.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং চিত্তং ঠিতং হোতি সুসণ্ঠিতং, ন চ উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠন্তি, ততো তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘মেত্তা মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা ভৱিস্সতি বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা’তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কম্পি সৱিচাৰং [সৱিতক্কসৱিচাৰম্পি (ক.)] ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কম্পি ৱিচাৰমত্তং [অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি (ক.) ৱিসুদ্ধি. ১.২৭১ পস্সিতব্বং] ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কম্পি অৱিচাৰং [অৱিতক্কঅৱিচাৰম্পি (ক.)] ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি.
‘‘যতো খো, তে ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘কৰুণা মে চেতোৱিমুত্তি… মুদিতা মে চেতোৱিমুত্তি… উপেক্খা মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা ভৱিস্সতি বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা’তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কসৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কঅৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কসৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কঅৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কসৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কঅৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, যেন যেনেৱ গগ্ঘসি ফাসুংযেৱ গগ্ঘসি, যত্থ যত্থ ঠস্সসি ফাসুংযেৱ ঠস্সসি, যত্থ যত্থ নিসীদিস্সসি ফাসুংযেৱ নিসীদিস্সসি, যত্থ যত্থ সেয্যং কপ্পেস্সসি ফাসুংযেৱ সেয্যং কপ্পেস্সসী’’তি.
অথ খো সো ভিক্খু ভগৱতা ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পন সো ভিক্খু অৰহতং অহোসীতি. ততিযং.
৪. গযাসীসসুত্তং
৬৪. একং সমযং ভগৱা গযাযং ৱিহৰতি গযাসীসে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘পুব্বাহং, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধো বোধিসত্তোৱ সমানো ওভাসঞ্ঞেৱ খো সঞ্জানামি, নো চ ৰূপানি পস্সামি’’.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানেয্যং ৰূপানি চ পস্সেয্যং; এৱং মে ইদং ঞাণদস্সনং পৰিসুদ্ধতৰং অস্সা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অপৰেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি, ৰূপানি চ পস্সামি; নো চ খো তাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানেয্যং, ৰূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং; এৱং মে ইদং ঞাণদস্সনং পৰিসুদ্ধতৰং অস্সা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অপৰেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি, ৰূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি – ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযাতি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানেয্যং, ৰূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযা’তি; এৱং মে ইদং ঞাণদস্সনং পৰিসুদ্ধতৰং অস্সা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অপৰেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি, ৰূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযা’তি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি…পে… তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন এৱমাহাৰা এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদিনিযো’তি …পে… তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন এৱমাহাৰা এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদিনিযো’তি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা এৱংদীঘাযুকা এৱংচিৰট্ঠিতিকা’তি…পে… তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা এৱংদীঘাযুকা এৱংচিৰট্ঠিতিকা’তি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি যদি ৱা মে ইমাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্নিৱুত্থপুব্বং যদি ৱা ন সন্নিৱুত্থপুব্বন্তি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানেয্যং, ৰূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযা’তি, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৱতা এৱমাহাৰা এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদিনিযো’তি, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৱতা এৱংদীঘাযুকা এৱংচিৰট্ঠিতিকা’তি, তা চ দেৱতা জানেয্যং যদি ৱা মে ইমাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্নিৱুত্থপুব্বং যদি ৱা ন সন্নিৱুত্থপুব্বন্তি; এৱং মে ইদং ঞাণদস্সনং পৰিসুদ্ধতৰং অস্সা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অপৰেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি, ৰূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযা’তি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা এৱমাহাৰা এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদিনিযো’তি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা এৱংদীঘাযুকা এৱংচিৰট্ঠিতিকা’তি, তা চ দেৱতা জানামি যদি ৱা মে দেৱতাহি সদ্ধিং সন্নিৱুত্থপুব্বং যদি ৱা ন সন্নিৱুত্থপুব্বন্তি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ মে, ভিক্খৱে, এৱং অট্ঠপৰিৱট্টং অধিদেৱঞাণদস্সনং ন সুৱিসুদ্ধং অহোসি, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, ‘সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি [অভিসম্বুদ্ধো (সী. স্যা. পী.)] পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খো মে, ভিক্খৱে, এৱং অট্ঠপৰিৱট্টং অধিদেৱঞাণদস্সনং সুৱিসুদ্ধং অহোসি, অথাহং, ভিক্খৱে, ‘সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং; ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি; অকুপ্পা মে চেতোৱিমুত্তি [ৱিমুত্তি (ক. সী. ক.)]; অযমন্তিমা জাতি নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. চতুত্থং.
৫. অভিভাযতনসুত্তং
৬৫. [দী. নি. ৩.৩৩৮, ৩৫৮; অ. নি. ১০.২৯] ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৱে, অভিভাযতনানি. কতমানি অট্ঠ? অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি, এৱংসঞ্ঞী হোতি. ইদং পঠমং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি অপ্পমাণানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি, এৱংসঞ্ঞী হোতি. ইদং দুতিযং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পৰিত্তানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি, এৱংসঞ্ঞী হোতি. ইদং ততিযং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি অপ্পমাণানি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি, এৱংসঞ্ঞী হোতি. ইদং চতুত্থং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি নীলানি নীলৱণ্ণানি নীলনিদস্সনানি নীলনিভাসানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি, এৱংসঞ্ঞী হোতি. ইদং পঞ্চমং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি পীতানি পীতৱণ্ণানি পীতনিদস্সনানি পীতনিভাসানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি, এৱংসঞ্ঞী হোতি. ইদং ছট্ঠং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি লোহিতকানি লোহিতকৱণ্ণানি লোহিতকনিদস্সনানি লোহিতকনিভাসানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি, এৱংসঞ্ঞী হোতি. ইদং সত্তমং অভিভাযতনং.
‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি ওদাতানি ওদাতৱণ্ণানি ওদাতনিদস্সনানি ওদাতনিভাসানি. ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি, এৱংসঞ্ঞী হোতি. ইদং অট্ঠমং অভিভাযতনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ অভিভাযতনানী’’তি. পঞ্চমং.
৬. ৱিমোক্খসুত্তং
৬৬. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, ৱিমোক্খা. কতমে অট্ঠ? ৰূপী ৰূপানি পস্সতি. অযং পঠমো ৱিমোক্খো.
‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী, বহিদ্ধা [অৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা (স্যা. পী. ক.) দী. নি. ২.১২৯; দী. নি. ৩.৩৩৮, ৩৫৮; অ. নি. ৮.১১৯; ম. নি. ২.২৪৮ পস্সিতব্বং] ৰূপানি পস্সতি. অযং দুতিযো ৱিমোক্খো.
‘‘সুভন্তেৱ অধিমুত্তো হোতি. অযং ততিযো ৱিমোক্খো.
‘‘সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং চতুত্থো ৱিমোক্খো.
‘‘সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং পঞ্চমো ৱিমোক্খো.
‘‘সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ছট্ঠো ৱিমোক্খো.
‘‘সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং সত্তমো ৱিমোক্খো.
‘‘সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং অট্ঠমো ৱিমোক্খো. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ৱিমোক্খা’’তি. ছট্ঠং.
৭. অনৰিযৱোহাৰসুত্তং
৬৭. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, অনৰিযৱোহাৰা. কতমে অট্ঠ? অদিট্ঠে দিট্ঠৱাদিতা, অসুতে সুতৱাদিতা, অমুতে মুতৱাদিতা, অৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতৱাদিতা, দিট্ঠে অদিট্ঠৱাদিতা, সুতে অসুতৱাদিতা, মুতে অমুতৱাদিতা, ৱিঞ্ঞাতে অৱিঞ্ঞাতৱাদিতা. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ অনৰিযৱোহাৰা’’তি. সত্তমং.
৮. অৰিযৱোহাৰসুত্তং
৬৮. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, অৰিযৱোহাৰা. কতমে অট্ঠ? অদিট্ঠে অদিট্ঠৱাদিতা, অসুতে অসুতৱাদিতা, অমুতে অমুতৱাদিতা, অৱিঞ্ঞাতে অৱিঞ্ঞাতৱাদিতা, দিট্ঠে দিট্ঠৱাদিতা, সুতে সুতৱাদিতা, মুতে মুতৱাদিতা, ৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতৱাদিতা. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ অৰিযৱোহাৰা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পৰিসাসুত্তং
৬৯. ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা অট্ঠ? খত্তিযপৰিসা, ব্ৰাহ্মণপৰিসা, গহপতিপৰিসা, সমণপৰিসা, চাতুমহাৰাজিকপৰিসা, তাৱতিংসপৰিসা, মাৰপৰিসা, ব্ৰহ্মপৰিসা. অভিজানামি খো পনাহং, ভিক্খৱে, অনেকসতং খত্তিযপৰিসং উপসঙ্কমিতা. তত্ৰপি মযা সন্নিসিন্নপুব্বঞ্চেৱ সল্লপিতপুব্বঞ্চ সাকচ্ছা চ সমাপন্নপুব্বা. তত্থ যাদিসকো তেসং ৱণ্ণো হোতি তাদিসকো ময্হং ৱণ্ণো হোতি, যাদিসকো তেসং সৰো হোতি তাদিসকো ময্হং সৰো হোতি. ধম্মিযা চ কথায সন্দস্সেমি সমাদপেমি সমুত্তেজেমি সম্পহংসেমি. ভাসমানঞ্চ মং ন জানন্তি – ‘কো নু খো অযং ভাসতি দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা’তি. ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা অন্তৰধাযামি. অন্তৰহিতঞ্চ মং ন জানন্তি – ‘কো নু খো অযং অন্তৰহিতো দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা’’’তি.
‘‘অভিজানামি খো পনাহং, ভিক্খৱে, অনেকসতং ব্ৰাহ্মণপৰিসং…পে… গহপতিপৰিসং… সমণপৰিসং… চাতুমহাৰাজিকপৰিসং… তাৱতিংসপৰিসং… মাৰপৰিসং… ব্ৰহ্মপৰিসং উপসঙ্কমিতা. তত্ৰপি মযা সন্নিসিন্নপুব্বঞ্চেৱ সল্লপিতপুব্বঞ্চ সাকচ্ছা চ সমাপন্নপুব্বা. তত্থ যাদিসকো তেসং ৱণ্ণো হোতি তাদিসকো ময্হং ৱণ্ণো হোতি, যাদিসকো তেসং সৰো হোতি তাদিসকো ময্হং সৰো হোতি. ধম্মিযা চ কথায সন্দস্সেমি সমাদপেমি সমুত্তেজেমি সম্পহংসেমি. ভাসমানঞ্চ মং ন জানন্তি – ‘কো নু খো অযং ভাসতি দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা’তি. ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা অন্তৰধাযামি. অন্তৰহিতঞ্চ মং ন জানন্তি – ‘কো নু খো অযং অন্তৰহিতো দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা’তি. ইমা খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ পৰিসা’’তি. নৱমং.
১০. ভূমিচালসুত্তং
৭০. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসি. ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, আনন্দ, নিসীদনং. যেন চাপালং চেতিযং [পাৱালচেতিযং (স্যা.), চাপালচেতিযং (পী. ক.)] তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৱাৱিহাৰাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নিসীদনং আদায ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি.
অথ খো ভগৱা যেন চাপালং চেতিযং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ৰমণীযা, আনন্দ, ৱেসালী, ৰমণীযং উদেনং চেতিযং, ৰমণীযং গোতমকং চেতিযং, ৰমণীযং সত্তম্বং চেতিযং, ৰমণীযং বহুপুত্তকং চেতিযং; ৰমণীযং সাৰন্দদং চেতিযং, ৰমণীযং চাপালং চেতিযং. যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, আকঙ্খমানো সো, আনন্দ, কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা. তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা. আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা’’তি. এৱম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতা ওড়াৰিকে নিমিত্তে কযিৰমানে ওড়াৰিকে ওভাসে কযিৰমানে নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুং; ন ভগৱন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৱা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো.
দুতিযম্পি খো ভগৱা…পে… ততিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ৰমণীযা, আনন্দ, ৱেসালী, ৰমণীযং উদেনং চেতিযং, ৰমণীযং গোতমকং চেতিযং, ৰমণীযং সত্তম্বং চেতিযং, ৰমণীযং বহুপুত্তকং চেতিযং, ৰমণীযং সাৰন্দদং চেতিযং, ৰমণীযং চাপালং চেতিযং. যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, আকঙ্খমানো সো, আনন্দ, কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা. তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা…পে… আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা’’তি. এৱম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতা ওড়াৰিকে নিমিত্তে কযিৰমানে ওড়াৰিকে ওভাসে কযিৰমানে নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুং; ন ভগৱন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৱা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো.
অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং [গচ্ছ খো ত্ৱং (সং. নি. ৫.৮২২) উদা. ৫১ পস্সিতব্বং], আনন্দ, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা ভগৱতো অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. অথ খো মাৰো পাপিমা অচিৰপক্কন্তে আযস্মন্তে আনন্দে ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো. ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি যাৱ মে ভিক্খূ ন সাৱকা ভৱিস্সন্তি ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা পত্তযোগক্খেমা [ইদং পদং দী. নি. ২.১৬৮ চ সং. নি. ৫.৮২২ চ ন দিস্সতি] বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৱিৱৰিস্সন্তি ৱিভজিস্সন্তি উত্তানীকৰিস্সন্তি উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতৰহি, ভন্তে, ভিক্খূ ভগৱতো সাৱকা ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা পত্তযোগক্খেমা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৱিৱৰন্তি ৱিভজন্তি উত্তানীকৰোন্তি উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেন্তি.
‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো. ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি যাৱ মে ভিক্খুনিযো ন সাৱিকা ভৱিস্সন্তি…পে… যাৱ মে উপাসকা ন সাৱকা ভৱিস্সন্তি…পে… যাৱ মে উপাসিকা ন সাৱিকা ভৱিস্সন্তি ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা পত্তযোগক্খেমা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনিযো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৱিৱৰিস্সন্তি ৱিভজিস্সন্তি উত্তানীকৰিস্সন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতৰহি, ভন্তে, উপাসিকা ভগৱতো সাৱিকা ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা পত্তযোগক্খেমা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনিযো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৱিৱৰন্তি ৱিভজন্তি উত্তানীকৰোন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেন্তি.
‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো. ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি যাৱ মে ইদং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ইদ্ধঞ্চেৱ ভৱিস্সতি ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং, যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’ন্তি. এতৰহি, ভন্তে, ভগৱতো ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং, যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতং.
‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো’’তি. ‘‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং, পাপিম, হোহি. নচিৰং তথাগতস্স পৰিনিব্বানং ভৱিস্সতি. ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন তথাগতো পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি.
অথ খো ভগৱা চাপালে চেতিযে সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি. ওস্সট্ঠে চ ভগৱতা আযুসঙ্খাৰে মহাভূমিচালো অহোসি ভিংসনকো সলোমহংসো, দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসু. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘তুলমতুলঞ্চ সম্ভৱং, ভৱসঙ্খাৰমৱস্সজি মুনি;
অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো, অভিন্দি কৱচমিৱত্তসম্ভৱ’’ন্তি.
অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘মহা ৱতাযং ভূমিচালো; সুমহা ৱতাযং ভূমিচালো ভিংসনকো সলোমহংসো, দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসু. কো নু খো হেতু, কো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি?
অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মহা ৱতাযং, ভন্তে, ভূমিচালো; সুমহা ৱতাযং, ভন্তে, ভূমিচালো ভিংসনকো সলোমহংসো, দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসু. কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি?
‘‘অট্ঠিমে, আনন্দ, হেতূ, অট্ঠ পচ্চযা মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায. কতমে অট্ঠ? অযং, আনন্দ, মহাপথৱী উদকে পতিট্ঠিতা; উদকং ৱাতে পতিট্ঠিতং; ৱাতো আকাসট্ঠো হোতি. সো, আনন্দ, সমযো যং মহাৱাতা ৱাযন্তি; মহাৱাতা ৱাযন্তা উদকং কম্পেন্তি; উদকং কম্পিতং পথৱিং কম্পেতি. অযং, আনন্দ, পঠমো হেতু, পঠমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো দেৱতা ৱা মহিদ্ধিকা মহানুভাৱা. তস্স পৰিত্তা পথৱীসঞ্ঞা ভাৱিতা হোতি, অপ্পমাণা আপোসঞ্ঞা. সো ইমং পথৱিং কম্পেতি সঙ্কম্পেতি সম্পকম্পেতি সম্পৱেধেতি. অযং, আনন্দ, দুতিযো হেতু, দুতিযো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, ততিযো হেতু; ততিযো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মা নিক্খমতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, চতুত্থো হেতু, চতুত্থো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, পঞ্চমো হেতু, পঞ্চমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, ছট্ঠো হেতু, ছট্ঠো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজ্জতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, সত্তমো হেতু, সত্তমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, অট্ঠমো হেতু, অট্ঠমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায. ইমে খো, আনন্দ, অট্ঠ হেতূ, অট্ঠ পচ্চযা মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি. দসমং.
ভূমিচালৱগ্গো দুতিযো.