(৮) ৩. যমকৱগ্গো
১. পঠমসদ্ধাসুত্তং
৭১. ‘‘সদ্ধো চ [সদ্ধো (স্যা.) এত্থেৱ. অ. নি. ৯.৪], ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি, নো চ [নো (স্যা.) এৱমুপৰিপি ‘‘নো’’ত্ৱেৱ দিস্সতি] সীলৱা. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চা’তি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.
‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ বহুস্সুতো. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চা’তি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ বহুস্সুতো চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.
‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো…পে… ধম্মকথিকো চ, নো চ পৰিসাৱচৰো…পে… পৰিসাৱচৰো চ, নো চ ৱিসাৰদো পৰিসায ধম্মং দেসেতি…পে… ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী…পে… চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, নো চ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেয্যং, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী অস্সং অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’’’ন্তি.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমেহি, খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকাৰপৰিপূৰো চা’’তি. পঠমং.
২. দুতিযসদ্ধাসুত্তং
৭২. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চা’তি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.
‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ বহুস্সুতো…পে… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো…পে… ধম্মকথিকো চ, নো চ পৰিসাৱচৰো…পে… পৰিসাৱচৰো চ, নো চ ৱিসাৰদো পৰিসায ধম্মং দেসেতি …পে… ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি…পে… যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, নো চ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেয্যং, যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰেয্যং, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’’’ন্তি.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি. যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, আসৱানঞ্চ খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকাৰপৰিপূৰো চা’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমমৰণস্সতিসুত্তং
৭৩. একং সমযং ভগৱা নাতিকে [নাদিকে (সী. স্যা.), নাটিকে (পী.) অ. নি. ৬.১৯] ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘মৰণস্সতি, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. ভাৱেথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, মৰণস্সতি’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং ৰত্তিন্দিৱং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু [বহুং (সী. পী.)] ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং দিৱসং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং উপড্ঢদিৱসং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং একপিণ্ডপাতং ভুঞ্জামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং উপড্ঢপিণ্ডপাতং ভুঞ্জামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে সঙ্খাদিত্ৱা [সঙ্খৰিত্ৱা (ক.)] অজ্ঝোহৰামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং একং আলোপং সঙ্খাদিত্ৱা [সঙ্খৰিত্ৱা (ক.)] অজ্ঝোহৰামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং অস্সসিত্ৱা ৱা পস্সসামি, পস্সসিত্ৱা ৱা অস্সসামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘য্ৱাযং [যো চাযং (ক. সী.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং ৰত্তিন্দিৱং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. যো চাযং [যো পাযং (ক.) অ. নি. ৬.১৯ পস্সিতব্বং], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং দিৱসং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি; যো চাযং [যো পাযং (ক.) অ. নি. ৬.১৯ পস্সিতব্বং], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং উপড্ঢদিৱসং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. যো চাযং [যো পাযং (ক.) অ. নি. ৬.১৯ পস্সিতব্বং], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং একপিণ্ডপাতং ভুঞ্জামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি; যো চাযং [যো পাযং (ক.) অ. নি. ৬.১৯ পস্সিতব্বং], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং উপড্ঢপিণ্ডপাতং ভুঞ্জামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. যো চাযং [যো পাযং (ক.) অ. নি. ৬.১৯ পস্সিতব্বং], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে সঙ্খাদিত্ৱা অজ্ঝোহৰামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি – ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খূ পমত্তা ৱিহৰন্তি, দন্ধং মৰণস্সতিং ভাৱেন্তি আসৱানং খযায’’’.
‘‘যো চ খ্ৱাযং [যো চাযং (স্যা.), যো চ খো যং (ক.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং একং আলোপং সঙ্খাদিত্ৱা অজ্ঝোহৰামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. যো চাযং [যো পাযং (ক.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং অস্সসিত্ৱা ৱা পস্সসামি, পস্সসিত্ৱা ৱা অস্সসামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি – ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খূ অপ্পমত্তা ৱিহৰন্তি, তিক্খং মৰণস্সতিং ভাৱেন্তি আসৱানং খযায’’’.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘অপ্পমত্তা ৱিহৰিস্সাম, তিক্খং মৰণস্সতিং ভাৱযিস্সাম আসৱানং খযাযা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. ততিযং.
৪. দুতিযমৰণস্সতিসুত্তং
৭৪. একং সমযং ভগৱা নাতিকে ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি …পে… মৰণস্সতি, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা.
‘‘কথং ভাৱিতা চ, ভিক্খৱে, মৰণস্সতি কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু দিৱসে নিক্খন্তে ৰত্তিযা পতিহিতায [পটিহিতায (পী.), (অ. নি. ৬.২০ পস্সিতব্বং)] ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘বহুকা খো মে পচ্চযা মৰণস্স – অহি ৱা মং ডংসেয্য, ৱিচ্ছিকো ৱা মং ডংসেয্য, সতপদী ৱা মং ডংসেয্য; তেন মে অস্স কালকিৰিযা. সো মম অস্স [মমস্স (অ. নি. ৬.২০)] অন্তৰাযো. উপক্খলিত্ৱা ৱা পপতেয্যং, ভত্তং ৱা মে ভুত্তং ব্যাপজ্জেয্য, পিত্তং ৱা মে কুপ্পেয্য, সেম্হং ৱা মে কুপ্পেয্য, সত্থকা ৱা মে ৱাতা কুপ্পেয্যুং, মনুস্সা ৱা মং উপক্কমেয্যুং, অমনুস্সা ৱা মং উপক্কমেয্যুং; তেন মে অস্স কালকিৰিযা. সো মম অস্স অন্তৰাযো’তি. তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ইতি পটিসঞ্চিক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা যে মে অস্সু ৰত্তিং কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’’’তি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা যে মে অস্সু ৰত্তিং কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘নত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা যে মে অস্সু ৰত্তিং কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেনেৱ পীতিপামোজ্জেন ৱিহাতব্বং অহোৰত্তানুসিক্খিনা কুসলেসু ধম্মেসু.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰত্তিযা নিক্খন্তায দিৱসে পতিহিতে ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘বহুকা খো মে পচ্চযা মৰণস্স – অহি ৱা মং ডংসেয্য, ৱিচ্ছিকো ৱা মং ডংসেয্য, সতপদী ৱা মং ডংসেয্য; তেন মে অস্স কালকিৰিযা. সো মম অস্স অন্তৰাযো. উপক্খলিত্ৱা ৱা পপতেয্যং, ভত্তং ৱা মে ভুত্তং ব্যাপজ্জেয্য, পিত্তং ৱা মে কুপ্পেয্য, সেম্হং ৱা মে কুপ্পেয্য, সত্থকা ৱা মে ৱাতা কুপ্পেয্যুং, মনুস্সা ৱা মং উপক্কমেয্যুং, অমনুস্সা ৱা মং উপক্কমেয্যুং; তেন মে অস্স কালকিৰিযা. সো মম অস্স অন্তৰাযো’তি. তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ইতি পটিসঞ্চিক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা যে মে অস্সু দিৱা কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’’’তি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা যে মে অস্সু দিৱা কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘নত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা যে মে অস্সু দিৱা কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেনেৱ পীতিপামোজ্জেন ৱিহাতব্বং অহোৰত্তানুসিক্খিনা কুসলেসু ধম্মেসু. এৱং ভাৱিতা খো, ভিক্খৱে, মৰণস্সতি এৱং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. চতুত্থং.
৫. পঠমসম্পদাসুত্তং
৭৫. ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, সম্পদা. কতমা অট্ঠ? [অ. নি. ৮.৫৪] উট্ঠানসম্পদা, আৰক্খসম্পদা, কল্যাণমিত্ততা, সমজীৱিতা, সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা – ইমা খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ সম্পদা’’তি.
‘‘উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসু, অপ্পমত্তো ৱিধানৱা;
সমং কপ্পেতি জীৱিকং, সম্ভতং অনুৰক্খতি.
‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, ৱদঞ্ঞূ ৱীতমচ্ছৰো;
নিচ্চং মগ্গং ৱিসোধেতি, সোত্থানং সম্পৰাযিকং.
‘‘ইচ্চেতে অট্ঠ ধম্মা চ, সদ্ধস্স ঘৰমেসিনো;
অক্খাতা সচ্চনামেন, উভযত্থ সুখাৱহা.
‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পৰাযসুখায চ;
এৱমেতং গহট্ঠানং, চাগো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি. পঞ্চমং;
৬. দুতিযসম্পদাসুত্তং
৭৬. ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, সম্পদা. কতমা অট্ঠ? উট্ঠানসম্পদা, আৰক্খসম্পদা, কল্যাণমিত্ততা, সমজীৱিতা, সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা. কতমা চ, ভিক্খৱে, উট্ঠানসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো যেন কম্মট্ঠানেন জীৱিতং কপ্পেতি – যদি কসিযা যদি ৱণিজ্জায যদি গোৰক্খেন যদি ইস্সত্তেন যদি ৰাজপোৰিসেন যদি সিপ্পঞ্ঞতৰেন – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্ৰুপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উট্ঠানসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, আৰক্খসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তস্স ভোগা হোন্তি উট্ঠানৱীৰিযাধিগতা বাহাবলপৰিচিতা সেদাৱক্খিত্তা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা তে আৰক্খেন গুত্তিযা সম্পাদেতি – ‘কিন্তি মে ভোগে নেৱ ৰাজানো হৰেয্যুং, ন চোৰা হৰেয্যুং, ন অগ্গি ডহেয্য, ন উদকং ৱহেয্য, ন অপ্পিযা দাযাদা হৰেয্যু’ন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, আৰক্খসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, কল্যাণমিত্ততা? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো যস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা পটিৱসতি, তত্থ যে তে হোন্তি গহপতী ৱা গহপতিপুত্তা ৱা দহৰা ৱা ৱুদ্ধসীলিনো ৱুদ্ধা ৱা ৱুদ্ধসীলিনো সদ্ধাসম্পন্না সীলসম্পন্না চাগসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না, তেহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি; যথাৰূপানং সদ্ধাসম্পন্নানং সদ্ধাসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং সীলসম্পন্নানং সীলসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং চাগসম্পন্নানং চাগসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং পঞ্ঞাসম্পন্নানং পঞ্ঞাসম্পদং অনুসিক্খতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কল্যাণমিত্ততা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমজীৱিতা? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা সমং জীৱিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, তুলাধাৰো ৱা তুলাধাৰন্তেৱাসী ৱা তুলং পগ্গহেত্ৱা জানাতি – ‘এত্তকেন ৱা ওনতং, এত্তকেন ৱা উন্নত’ন্তি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা সমং জীৱিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি. সচাযং, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো অপ্পাযো সমানো উড়াৰং জীৱিকং কপ্পেতি, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো ‘উদুম্বৰখাদী ৱাযং কুলপুত্তো ভোগে খাদতী’তি. সচে পনাযং, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো মহাযো সমানো কসিৰং জীৱিকং কপ্পেতি, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘অজেট্ঠমৰণং ৱাযং কুলপুত্তো মৰিস্সতী’তি. যতো চ খোযং, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা সমং জীৱিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমজীৱিতা.
‘‘কতমা চ ভিক্খৱে, সদ্ধাসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধাসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সীলসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সীলসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, চাগসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি…পে… যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, চাগসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, কুলপুত্তো পঞ্ঞৱা হোতি…পে… সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাসম্পদা. ইমা খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ সম্পদা’’তি.
‘‘উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসু, অপ্পমত্তো ৱিধানৱা;
সমং কপ্পেতি জীৱিকং, সম্ভতং অনুৰক্খতি.
‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, ৱদঞ্ঞূ ৱীতমচ্ছৰো;
নিচ্চং মগ্গং ৱিসোধেতি, সোত্থানং সম্পৰাযিকং.
‘‘ইচ্চেতে অট্ঠ ধম্মা চ, সদ্ধস্স ঘৰমেসিনো;
অক্খাতা সচ্চনামেন, উভযত্থ সুখাৱহা.
‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পৰাযসুখায চ;
এৱমেতং গহট্ঠানং, চাগো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি. ছট্ঠং;
৭. ইচ্ছাসুত্তং
৭৭. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱো’’তি! ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
[অ. নি. ৮.৬১] ‘‘অট্ঠিমে, আৱুসো, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে অট্ঠ? ইধাৱুসো, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি, ঘটতি, ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো, ঘটতো, ৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি, ঘটতি, ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, সোচী চ পৰিদেৱী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পনাৱুসো, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি, ঘটতি, ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন মজ্জতি পমজ্জতি পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, লাভী চ, মদী চ পমাদী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পনাৱুসো, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, সোচী চ পৰিদেৱী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পনাৱুসো, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন মজ্জতি পমজ্জতি পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৱাযমতি লাভায, লাভী চ, মদী চ পমাদী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পনাৱুসো, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি, ঘটতি, ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো, ঘটতো, ৱাযমতো লাভায, লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, ন চ সোচী ন চ পৰিদেৱী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পনাৱুসো, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি, ঘটতি, ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো, ঘটতো, ৱাযমতো লাভায, লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন ন মজ্জতি ন পমজ্জতি ন পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি, ঘটতি, ৱাযমতি লাভায, লাভী চ, ন চ মদী ন চ পমাদী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পনাৱুসো, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৱাযমতো লাভায, লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, ন চ সোচী ন চ পৰিদেৱী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পনাৱুসো, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৱাযমতো লাভায, লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন ন মজ্জতি ন পমজ্জতি ন পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো, ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায, লাভী চ, ন চ মদী ন চ পমাদী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’. ইমে খো, আৱুসো, অট্ঠ পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. সত্তমং.
৮. অলংসুত্তং
৭৮. [অ. নি. ৮.৬২] তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ছহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, অলং পৰেসং. কতমেহি ছহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, আৱুসো, ছহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, অলং পৰেসং.
‘‘পঞ্চহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, অলং পৰেসং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি…পে… সন্দস্সকো চ হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, আৱুসো, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, অলং পৰেসং.
‘‘চতূহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং. কতমেহি চতূহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি…পে… নো চ সন্দস্সকো হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, আৱুসো, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং.
‘‘চতূহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি চতূহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি…পে… সন্দস্সকো চ হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, আৱুসো, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো.
‘‘তীহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং. কতমেহি তীহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি…পে… নো চ সন্দস্সকো হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, আৱুসো, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং.
‘‘তীহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি তীহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা, সন্দস্সকো চ হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, আৱুসো, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো.
‘‘দ্ৱীহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং. কতমেহি দ্ৱীহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; নো চ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি…পে… নো চ সন্দস্সকো হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, আৱুসো, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং.
‘‘দ্ৱীহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি দ্ৱীহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; নো চ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, আৱুসো, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো’’তি. অট্ঠমং.
৯. পৰিহানসুত্তং
৭৯. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সেখস্স ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তি. কতমে অট্ঠ? কম্মাৰামতা, ভস্সাৰামতা, নিদ্দাৰামতা, সঙ্গণিকাৰামতা, ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতা, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা, সংসগ্গাৰামতা, পপঞ্চাৰামতা – ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ধম্মা সেখস্স ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তি.
‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সেখস্স ভিক্খুনো অপৰিহানায সংৱত্তন্তি. কতমে অট্ঠ? ন কম্মাৰামতা, ন ভস্সাৰামতা, ন নিদ্দাৰামতা, ন সঙ্গণিকাৰামতা, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, অসংসগ্গাৰামতা, নিপ্পপঞ্চাৰামতা – ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ধম্মা সেখস্স ভিক্খুনো অপৰিহানায সংৱত্তন্তী’’তি. নৱমং.
১০. কুসীতাৰম্ভৱত্থুসুত্তং
৮০. [দি. নি. ৩.৩৩৪, ৩৫৮] ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৱে, কুসীতৱত্থূনি. কতমানি অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা কম্মং কত্তব্বং হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘কম্মং খো মে কত্তব্বং ভৱিস্সতি. কম্মং খো পন মে কৰোন্তস্স কাযো কিলমিস্সতি. হন্দাহং নিপজ্জামী’তি. সো নিপজ্জতি, ন ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং কুসীতৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা কম্মং কতং হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো কম্মং অকাসিং. কম্মং খো পন মে কৰোন্তস্স কাযো কিলন্তো. হন্দাহং নিপজ্জামী’তি. সো নিপজ্জতি, ন ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং কুসীতৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা মগ্গো গন্তব্বো হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘মগ্গো মে গন্তব্বো ভৱিস্সতি. মগ্গং খো পন মে গচ্ছন্তস্স কাযো কিলমিস্সতি. হন্দাহং নিপজ্জামী’তি. সো নিপজ্জতি, ন ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং কুসীতৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা মগ্গো গতো হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো মগ্গং অগমাসিং. মগ্গং খো পন মে গচ্ছন্তস্স কাযো কিলন্তো. হন্দাহং নিপজ্জামী’তি. সো নিপজ্জতি, ন ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. ইদং ভিক্খৱে, চতুত্থং কুসীতৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায চৰন্তো ন লভতি লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং. তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায চৰন্তো নালত্থং লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং. তস্স মে কাযো কিলন্তো অকম্মঞ্ঞো. হন্দাহং নিপজ্জামী’তি. সো নিপজ্জতি, ন ৱীৰিযং আৰভতি…পে… ইদং, ভিক্খৱে, পঞ্চমং কুসীতৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায চৰন্তো লভতি লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং. তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায চৰন্তো অলত্থং লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং. তস্স মে কাযো গৰুকো অকম্মঞ্ঞো মাসাচিতং মঞ্ঞে. হন্দাহং নিপজ্জামী’তি. সো নিপজ্জতি, ন ৱীৰিযং আৰভতি…পে… ইদং, ভিক্খৱে, ছট্ঠং কুসীতৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপ্পন্নো হোতি অপ্পমত্তকো আবাধো. তস্স এৱং হোতি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং অপ্পমত্তকো আবাধো অত্থি কপ্পো নিপজ্জিতুং. হন্দাহং নিপজ্জামী’তি. সো নিপজ্জতি, ন ৱীৰিযং আৰভতি…পে… ইদং, ভিক্খৱে, সত্তমং কুসীতৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু গিলানা ৱুট্ঠিতো [অ. নি. ৬.১৬ সুত্তৱণ্ণনা টীকা ওলোকেতব্বা] হোতি অচিৰৱুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা. তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো গিলানা ৱুট্ঠিতো অচিৰৱুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা. তস্স মে কাযো দুব্বলো অকম্মঞ্ঞো. হন্দাহং নিপজ্জামী’তি. সো নিপজ্জতি, ন ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. ইদং, ভিক্খৱে, অট্ঠমং কুসীতৱত্থু. ইমানি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ কুসীতৱত্থূনি.
[দী. নি. ৩.৩৩৫, ৩৫৮] ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৱে, আৰম্ভৱত্থূনি. কতমানি অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা কম্মং কত্তব্বং হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘কম্মং খো মে কত্তব্বং ভৱিস্সতি. কম্মং খো মযা কৰোন্তেন ন সুকৰং বুদ্ধানং সাসনং মনসি কাতুং. হন্দাহং পটিকচ্চেৱ ৱীৰিযং আৰভামি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’তি. সো ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং আৰম্ভৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা কম্মং কতং হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো কম্মং অকাসিং. কম্মং খো পনাহং কৰোন্তো নাসক্খিং বুদ্ধানং সাসনং মনসি কাতুং. হন্দাহং ৱীৰিযং আৰভামি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’তি. সো ৱীৰিযং আৰভতি. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং আৰম্ভৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা মগ্গো গন্তব্বো হোতি. তস্স এৱং হোতি – মগ্গো খো মে গন্তব্বো ভৱিস্সতি. মগ্গং খো পন মে গচ্ছন্তেন ন সুকৰং বুদ্ধানং সাসনং মনসি কাতুং. হন্দাহং ৱীৰিযং…পে… ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং আৰম্ভৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা মগ্গো গতো হোতি. তস্স এৱং হোতি – অহং খো মগ্গং অগমাসিং. মগ্গং খো পনাহং গচ্ছন্তো নাসক্খিং বুদ্ধানং সাসনং মনসি কাতুং. হন্দাহং ৱীৰিযং আৰভামি…পে… ইদং, ভিক্খৱে, চতুত্থং আৰম্ভৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায চৰন্তো ন লভতি লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং. তস্স এৱং হোতি – অহং খো গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায চৰন্তো নালত্থং লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং. তস্স মে কাযো লহুকো কম্মঞ্ঞো. হন্দাহং ৱীৰিযং আৰভামি…পে… ইদং, ভিক্খৱে, পঞ্চমং আৰম্ভৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায চৰন্তো লভতি লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং. তস্স এৱং হোতি – অহং খো গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায চৰন্তো অলত্থং লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং. তস্স মে কাযো বলৱা কম্মঞ্ঞো. হন্দাহং ৱীৰিযং আৰভামি…পে… ইদং, ভিক্খৱে, ছট্ঠং আৰম্ভৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপ্পন্নো হোতি অপ্পমত্তকো আবাধো. তস্স এৱং হোতি – উপ্পন্নো খো মে অযং অপ্পমত্তকো আবাধো. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে আবাধো পৱড্ঢেয্য. হন্দাহং পটিকচ্চেৱ ৱীৰিযং আৰভামি…পে… ইদং, ভিক্খৱে, সত্তমং আৰম্ভৱত্থু.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু গিলানা ৱুট্ঠিতো হোতি অচিৰৱুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা. তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো গিলানা ৱুট্ঠিতো অচিৰৱুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে আবাধো পচ্চুদাৱত্তেয্য. হন্দাহং পটিকচ্চেৱ ৱীৰিযং আৰভামি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’তি. সো ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. ইদং, ভিক্খৱে, অট্ঠমং আৰম্ভৱত্থু. ইমানি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ আৰম্ভৱত্থূনী’’তি. দসমং.
যমকৱগ্গো ততিযো.