২. দুতিযপণ্ণাসকং

(৬) ১. গোতমীৱগ্গো

১. গোতমীসুত্তং

৫১. একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো মহাপজাপতী [মহাপজাপতি (স্যা.) চূড়ৱ. ৪০২] গোতমী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে ৰুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জা’’তি.

দুতিযম্পি খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে ৰুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জা’’তি. ‘‘ততিযম্পি খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে ৰুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জা’’তি.

অথ খো মহাপজাপতী গোতমী ‘‘ন ভগৱা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী ৰুদমানা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

অথ খো ভগৱা কপিলৱত্থুস্মিং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৱেসালী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো মহাপজাপতী গোতমী কেসে ছেদাপেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা সম্বহুলাহি সাকিযানীহি সদ্ধিং যেন ৱেসালী তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন ৱেসালী মহাৱনং কূটাগাৰসালা তেনুপসঙ্কমি. অথ খো মহাপজাপতী গোতমী সূনেহি পাদেহি ৰজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী ৰুদমানা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে অট্ঠাসি.

অদ্দসা খো আযস্মা আনন্দো মহাপজাপতিং গোতমিং সূনেহি পাদেহি ৰজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খিং দুম্মনং অস্সুমুখিং ৰুদমানং বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতং. দিস্ৱান মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু ত্ৱং, গোতমি, সূনেহি পাদেহি ৰজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী ৰুদমানা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতা’’তি? ‘‘তথা হি পন, ভন্তে আনন্দ, ন ভগৱা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, গোতমি, মুহুত্তং ইধেৱ তাৱ হোহি, যাৱাহং ভগৱন্তং যাচামি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এসা, ভন্তে, মহাপজাপতী গোতমী সূনেহি পাদেহি ৰজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী ৰুদমানা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতা – ‘ন ভগৱা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’ন্তি. সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, আনন্দ! মা তে ৰুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জা’’তি.

দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, আনন্দ! মা তে ৰুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জা’’তি.

অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘ন ভগৱা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জং. যংনূনাহং অঞ্ঞেনপি পৰিযাযেন ভগৱন্তং যাচেয্যং মাতুগামস্স তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভব্বো নু খো, ভন্তে, মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা সোতাপত্তিফলং ৱা সকদাগামিফলং ৱা অনাগামিফলং ৱা অৰহত্তফলং ৱা সচ্ছিকাতু’’ন্তি? ‘‘ভব্বো, আনন্দ, মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা সোতাপত্তিফলম্পি সকদাগামিফলম্পি অনাগামিফলম্পি অৰহত্তফলম্পি সচ্ছিকাতু’’ন্তি. ‘‘সচে, ভন্তে, ভব্বো মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা সোতাপত্তিফলম্পি…পে… অৰহত্তফলম্পি সচ্ছিকাতুং, বহুকাৰা, ভন্তে, মহাপজাপতী গোতমী ভগৱতো মাতুচ্ছা আপাদিকা পোসিকা খীৰস্স দাযিকা; ভগৱন্তং জনেত্তিযা কালঙ্কতায থঞ্ঞং পাযেসি. সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জ’’ন্তি.

‘‘সচে, আনন্দ, মহাপজাপতী গোতমী অট্ঠ গৰুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৱস্সা হোতু উপসম্পদা –

[পাচি. ১৪৯; চূড়ৱ. ৪০৩] ‘‘ৱস্সসতূপসম্পন্নায ভিক্খুনিযা তদহূপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কত্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা [গৰুকত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ন ভিক্খুনিযা অভিক্খুকে আৱাসে ৱস্সং উপগন্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো.

‘‘অন্ৱড্ঢমাসং ভিক্খুনিযা ভিক্খুসঙ্ঘতো দ্ৱে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বা [পচ্চাসিংসিতব্বা (সী. স্যা. পী.)] – উপোসথপুচ্ছকঞ্চ, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ৱস্সংৱুট্ঠায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৱাৰেতব্বং – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো.

‘‘গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চৰিতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো.

‘‘দ্ৱে ৱস্সানি ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খায সিক্খমানায উভতোসঙ্ঘে উপসম্পদা পৰিযেসিতব্বা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ন কেনচি পৰিযাযেন ভিক্খুনিযা ভিক্খু অক্কোসিতব্বো পৰিভাসিতব্বো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো.

‘‘অজ্জতগ্গে ওৱটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৱচনপথো, অনোৱটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৱচনপথো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো.

‘‘সচে, আনন্দ, মহাপজাপতী গোতমী ইমে অট্ঠ গৰুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৱস্সা হোতু উপসম্পদা’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো সন্তিকে ইমে অট্ঠ গৰুধম্মে উগ্গহেত্ৱা যেন মহাপজাপতী গোতমী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৱোচ –

‘‘সচে খো ত্ৱং, গোতমি, অট্ঠ গৰুধম্মে পটিগ্গণ্হেয্যাসি, সাৱ তে ভৱিস্সতি উপসম্পদা –

‘‘ৱস্সসতূপসম্পন্নায ভিক্খুনিযা তদহূপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কত্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো…পে….

‘‘অজ্জতগ্গে ওৱটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৱচনপথো, অনোৱটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৱচনপথো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো. সচে খো ত্ৱং, গোতমি, ইমে অট্ঠ গৰুধম্মে পটিগ্গণ্হেয্যাসি, সাৱ তে ভৱিস্সতি উপসম্পদা’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে আনন্দ, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো [মণ্ডনকজাতিযো (সী. পী.)] সীসংন্হাতো [সীসংনহাতো (সী. পী.), সীসনহাতো (স্যা.)] উপ্পলমালং ৱা ৱস্সিকমালং ৱা অধিমুত্তকমালং [অতিমুত্তকমালং (সী.)] ৱা লভিত্ৱা উভোহি হত্থেহি পটিগ্গহেত্ৱা উত্তমঙ্গে সিৰস্মিং পতিট্ঠাপেয্য; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে আনন্দ, ইমে অট্ঠ গৰুধম্মে পটিগ্গণ্হামি যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযে’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিগ্গহিতা, ভন্তে, মহাপজাপতিযা গোতমিযা অট্ঠ গৰুধম্মা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযা’’তি.

‘‘সচে, আনন্দ, নালভিস্স মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জং, চিৰট্ঠিতিকং, আনন্দ, ব্ৰহ্মচৰিযং অভৱিস্স, ৱস্সসহস্সমেৱ সদ্ধম্মো তিট্ঠেয্য. যতো চ খো, আনন্দ, মাতুগামো তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো, ন দানি, আনন্দ, ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং ভৱিস্সতি. পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, যানি কানিচি কুলানি বহুত্থিকানি [বহুকিত্থিকানি (সী. পী.), বহুইত্থিকানি (স্যা.)] অপ্পপুৰিসকানি, তানি সুপ্পধংসিযানি হোন্তি চোৰেহি কুম্ভত্থেনকেহি; এৱমেৱং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৱিনযে লভতি মাতুগামো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, সম্পন্নে সালিক্খেত্তে সেতট্ঠিকা নাম ৰোগজাতি নিপততি, এৱং তং সালিক্খেত্তং ন চিৰট্ঠিতিকং হোতি; এৱমেৱং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৱিনযে লভতি মাতুগামো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, সম্পন্নে উচ্ছুক্খেত্তে মঞ্জিট্ঠিকা [মঞ্জেট্ঠিকা (সী. স্যা.)] নাম ৰোগজাতি নিপততি, এৱং তং উচ্ছুক্খেত্তং ন চিৰট্ঠিতিকং হোতি; এৱমেৱং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৱিনযে লভতি মাতুগামো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, পুৰিসো মহতো তড়াকস্স পটিকচ্চেৱ [পটিগচ্চেৱ (সী. পী.)] আড়িং বন্ধেয্য যাৱদেৱ উদকস্স অনতিক্কমনায; এৱমেৱং খো, আনন্দ, মযা পটিকচ্চেৱ ভিক্খুনীনং অট্ঠ গৰুধম্মা পঞ্ঞত্তা যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযা’’তি. পঠমং.

২. ওৱাদসুত্তং

৫২. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মন্নিতব্বো’’তি?

[পাচি. ১৪৭] ‘‘অট্ঠহি খো, আনন্দ, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মন্নিতব্বো. কতমেহি অট্ঠহি? ইধানন্দ, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; উভযানি খো পনস্স পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি সুৱিভত্তানি সুপ্পৱত্তীনি সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো; কল্যাণৱাচো হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায [ৱিসট্ঠায (ক.)] অনেলগড়ায [অনেড়গড়ায (সী. ক.)] অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; পটিবলো হোতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতুং; যেভুয্যেন ভিক্খুনীনং পিযো হোতি মনাপো; ন খো পনেতং ভগৱন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতায কাসাযৱত্থনিৱসনায গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নপুব্বো হোতি; ৱীসতিৱস্সো ৱা হোতি অতিৰেকৱীসতিৱস্সো ৱা. ইমেহি খো, আনন্দ, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মন্নিতব্বো’’তি. দুতিযং.

৩. সংখিত্তসুত্তং

৫৩. [চূড়ৱ. ৪০৬] একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো মহাপজাপতী গোতমী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা মহাপজাপতী গোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একা ৱূপকট্ঠা অপ্পমত্তা আতাপিনী পহিতত্তা ৱিহৰেয্য’’ন্তি. ‘‘যে খো ত্ৱং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ‘ইমে ধম্মা সৰাগায সংৱত্তন্তি, নো ৱিৰাগায; সংযোগায সংৱত্তন্তি, নো ৱিসংযোগায; আচযায সংৱত্তন্তি, নো অপচযায; মহিচ্ছতায সংৱত্তন্তি, নো অপ্পিচ্ছতায; অসন্তুট্ঠিযা সংৱত্তন্তি, নো সন্তুট্ঠিযা; সঙ্গণিকায সংৱত্তন্তি, নো পৱিৱেকায; কোসজ্জায সংৱত্তন্তি, নো ৱীৰিযাৰম্ভায; দুব্ভৰতায সংৱত্তন্তি, নো সুভৰতাযা’তি, একংসেন, গোতমি, ধাৰেয্যাসি – ‘নেসো ধম্মো, নেসো ৱিনযো, নেতং সত্থুসাসন’’’ন্তি.

‘‘যে চ খো ত্ৱং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ‘ইমে ধম্মা ৱিৰাগায সংৱত্তন্তি, নো সৰাগায; ৱিসংযোগায সংৱত্তন্তি, নো সংযোগায; অপচযায সংৱত্তন্তি, নো আচযায; অপ্পিচ্ছতায সংৱত্তন্তি, নো মহিচ্ছতায; সন্তুট্ঠিযা সংৱত্তন্তি, নো অসন্তুট্ঠিযা; পৱিৱেকায সংৱত্তন্তি, নো সঙ্গণিকায; ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তন্তি, নো কোসজ্জায; সুভৰতায সংৱত্তন্তি, নো দুব্ভৰতাযা’তি, একংসেন, গোতমি, ধাৰেয্যাসি – ‘এসো ধম্মো, এসো ৱিনযো, এতং সত্থুসাসন’’’ন্তি. ততিযং.

৪. দীঘজাণুসুত্তং

৫৪. একং সমযং ভগৱা কোলিযেসু ৱিহৰতি কক্কৰপত্তং নাম কোলিযানং নিগমো. অথ খো দীঘজাণু কোলিযপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো দীঘজাণু কোলিযপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মযং, ভন্তে, গিহী কামভোগিনো [কামভোগী (সী. স্যা. পী.)] পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসাম, কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোম, মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰযাম, জাতৰূপৰজতং সাদযাম. তেসং নো, ভন্তে, ভগৱা অম্হাকং তথা ধম্মং দেসেতু যে অম্হাকং অস্সু ধম্মা দিট্ঠধম্মহিতায দিট্ঠধম্মসুখায, সম্পৰাযহিতায সম্পৰাযসুখাযা’’তি.

‘‘চত্তাৰোমে, ব্যগ্ঘপজ্জ, ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৱত্তন্তি দিট্ঠধম্মসুখায. কতমে চত্তাৰো? উট্ঠানসম্পদা, আৰক্খসম্পদা, কল্যাণমিত্ততা, সমজীৱিতা [সমজীৱিকতা (সী.) অ. নি. ৮.৭৫]. কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, উট্ঠানসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো যেন কম্মট্ঠানেন জীৱিকং [জীৱিতং (ক.)] কপ্পেতি – যদি কসিযা, যদি ৱণিজ্জায, যদি গোৰক্খেন, যদি ইস্সত্তেন [ইস্সত্থেন (সী. স্যা. পী.)], যদি ৰাজপোৰিসেন, যদি সিপ্পঞ্ঞতৰেন – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্ৰুপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুং. অযং ৱুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, উট্ঠানসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, আৰক্খসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তস্স ভোগা হোন্তি উট্ঠানৱীৰিযাধিগতা বাহাবলপৰিচিতা, সেদাৱক্খিত্তা, ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা. তে আৰক্খেন গুত্তিযা সম্পাদেতি – ‘কিন্তি মে ইমে ভোগে নেৱ ৰাজানো হৰেয্যুং, ন চোৰা হৰেয্যুং, ন অগ্গি ডহেয্য, ন উদকং ৱহেয্য, ন অপ্পিযা দাযাদা হৰেয্যু’ন্তি! অযং ৱুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, আৰক্খসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কল্যাণমিত্ততা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো যস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা পটিৱসতি, তত্থ যে তে হোন্তি – গহপতী ৱা গহপতিপুত্তা ৱা দহৰা ৱা ৱুদ্ধসীলিনো, ৱুদ্ধা ৱা ৱুদ্ধসীলিনো, সদ্ধাসম্পন্না, সীলসম্পন্না, চাগসম্পন্না, পঞ্ঞাসম্পন্না – তেহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি; যথাৰূপানং সদ্ধাসম্পন্নানং সদ্ধাসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং সীলসম্পন্নানং সীলসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং চাগসম্পন্নানং চাগসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং পঞ্ঞাসম্পন্নানং পঞ্ঞাসম্পদং অনুসিক্খতি. অযং ৱুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, কল্যাণমিত্ততা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সমজীৱিতা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা, ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা, সমং জীৱিকং [সমজীৱিকং (স্যা.), সমজীৱিতং (ক.)] কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, তুলাধাৰো ৱা তুলাধাৰন্তেৱাসী ৱা তুলং পগ্গহেত্ৱা জানাতি – ‘এত্তকেন ৱা ওনতং [ওণতং (ক.)], এত্তকেন ৱা উন্নত’ন্তি [উণ্ণতন্তি (ক.)]; এৱমেৱং খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা, ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা, সমং জীৱিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি. সচাযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো অপ্পাযো সমানো উড়াৰং জীৱিকং [জীৱিতং (ক.)] কপ্পেতি, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘উদুম্বৰখাদীৱাযং [উদুম্বৰখাদিকং ৱাযং (সী. পী.), উদুম্বৰখাদকং চাযং (স্যা.)] কুলপুত্তো ভোগে খাদতী’তি. সচে পনাযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো মহাযো সমানো কসিৰং জীৱিকং [জীৱিতং (ক.)] কপ্পেতি, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘অজেট্ঠমৰণংৱাযং [অজদ্ধুমাৰিকং ৱাযং (সী. পী.), অদ্ধমাৰকং চাযং (স্যা.), এত্থ জদ্ধূতি অসনং = ভত্তভুঞ্জনং, তস্মা অজদ্ধুমাৰিকন্তি অনসনমৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. ম. নি. ১.৩৭৯ অধোলিপিযা ‘‘অজদ্ধুক’’ন্তি পদং দস্সিতং] কুলপুত্তো মৰিস্সতী’তি. যতো চ খোযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা, ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা, সমং জীৱিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি. অযং ৱুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সমজীৱিতা.

‘‘এৱং সমুপ্পন্নানং, ব্যগ্ঘপজ্জ, ভোগানং চত্তাৰি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুৰাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তড়াকস্স চত্তাৰি চেৱ আযমুখানি, চত্তাৰি চ অপাযমুখানি. তস্স পুৰিসো যানি চেৱ আযমুখানি তানি পিদহেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি ৱিৱৰেয্য; দেৱো চ ন সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. এৱঞ্হি তস্স, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তড়াকস্স পৰিহানিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো ৱুদ্ধি; এৱমেৱং, ব্যগ্ঘপজ্জ, এৱং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তাৰি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুৰাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো.

‘‘এৱং সমুপ্পন্নানং, ব্যগ্ঘপজ্জ, ভোগানং চত্তাৰি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো, ন সুৰাধুত্তো, ন অক্খধুত্তো, কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তড়াকস্স চত্তাৰি চেৱ আযমুখানি, চত্তাৰি চ অপাযমুখানি. তস্স পুৰিসো যানি চেৱ আযমুখানি তানি ৱিৱৰেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি পিদহেয্য; দেৱো চ সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. এৱঞ্হি তস্স, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তড়াকস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি; এৱমেৱং খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, এৱং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তাৰি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো, ন সুৰাধুত্তো, ন অক্খধুত্তো, কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. ইমে খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, চত্তাৰো ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৱত্তন্তি দিট্ঠধম্মসুখায.

‘‘চত্তাৰোমে, ব্যগ্ঘপজ্জ, ধম্মা কুলপুত্তস্স সম্পৰাযহিতায সংৱত্তন্তি সম্পৰাযসুখায. কতমে চত্তাৰো? সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা. কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সদ্ধাসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. অযং ৱুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সদ্ধাসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সীলসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সীলসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, চাগসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোস্সগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো. অযং ৱুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, চাগসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, পঞ্ঞাসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো পঞ্ঞৱা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অযং ৱুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, পঞ্ঞাসম্পদা. ইমে খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, চত্তাৰো ধম্মা কুলপুত্তস্স সম্পৰাযহিতায সংৱত্তন্তি সম্পৰাযসুখাযা’’তি.

‘‘উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসু, অপ্পমত্তো ৱিধানৱা;

সমং কপ্পেতি জীৱিকং [জীৱিতং (ক.)], সম্ভতং অনুৰক্খতি.

‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, ৱদঞ্ঞূ ৱীতমচ্ছৰো;

নিচ্চং মগ্গং ৱিসোধেতি, সোত্থানং সম্পৰাযিকং.

‘‘ইচ্চেতে অট্ঠ ধম্মা চ, সদ্ধস্স ঘৰমেসিনো;

অক্খাতা সচ্চনামেন, উভযত্থ সুখাৱহা.

‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পৰাযসুখায চ;

এৱমেতং গহট্ঠানং, চাগো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি. চতুত্থং;

৫. উজ্জযসুত্তং

৫৫. অথ খো উজ্জযো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উজ্জযো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মযং, ভো গোতম, পৱাসং গন্তুকামা. তেসং নো ভৱং গোতমো অম্হাকং তথা ধম্মং দেসেতু – যে অম্হাকং অস্সু ধম্মা দিট্ঠধম্মহিতায, দিট্ঠধম্মসুখায, সম্পৰাযহিতায, সম্পৰাযসুখাযা’’তি.

‘‘চত্তাৰোমে, ব্ৰাহ্মণ, ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৱত্তন্তি, দিট্ঠধম্মসুখায. কতমে চত্তাৰো? উট্ঠানসম্পদা, আৰক্খসম্পদা, কল্যাণমিত্ততা, সমজীৱিতা. কতমা চ, ব্ৰাহ্মণ, উট্ঠানসম্পদা? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো যেন কম্মট্ঠানেন জীৱিকং কপ্পেতি – যদি কসিযা, যদি ৱণিজ্জায, যদি গোৰক্খেন, যদি ইস্সত্তেন, যদি ৰাজপোৰিসেন, যদি সিপ্পঞ্ঞতৰেন – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্ৰুপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুং. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, উট্ঠানসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্ৰাহ্মণ, আৰক্খসম্পদা? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তস্স ভোগা হোন্তি উট্ঠানৱীৰিযাধিগতা, বাহাবলপৰিচিতা, সেদাৱক্খিত্তা, ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা. তে আৰক্খেন গুত্তিযা সম্পাদেতি – ‘কিন্তি মে ইমে ভোগে নেৱ ৰাজানো হৰেয্যুং, ন চোৰা হৰেয্যুং, ন অগ্গি ডহেয্য, ন উদকং ৱহেয্য, ন অপ্পিযা দাযাদা হৰেয্যু’ন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, আৰক্খসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্ৰাহ্মণ, কল্যাণমিত্ততা? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো যস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা পটিৱসতি তত্ৰ যে তে হোন্তি – গহপতী ৱা গহপতিপুত্তা ৱা দহৰা ৱা ৱুদ্ধসীলিনো, ৱুদ্ধা ৱা ৱুদ্ধসীলিনো, সদ্ধাসম্পন্না, সীলসম্পন্না, চাগসম্পন্না, পঞ্ঞাসম্পন্না – তেহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি; যথাৰূপানং সদ্ধাসম্পন্নানং সদ্ধাসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং সীলসম্পন্নানং সীলসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং চাগসম্পন্নানং চাগসম্পদং অনুসিক্খতি, যথাৰূপানং পঞ্ঞাসম্পন্নানং পঞ্ঞাসম্পদং অনুসিক্খতি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, কল্যাণমিত্ততা.

‘‘কতমা চ, ব্ৰাহ্মণ, সমজীৱিতা? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা সমং জীৱিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, তুলাধাৰো ৱা তুলাধাৰন্তেৱাসী ৱা তুলং পগ্গহেত্ৱা জানাতি – ‘এত্তকেন ৱা ওনতং, এত্তকেন ৱা উন্নত’ন্তি; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা সমং জীৱিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি. সচাযং, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো অপ্পাযো সমানো উড়াৰং জীৱিকং কপ্পেতি, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘উদুম্বৰখাদীৱাযং কুলপুত্তো ভোগে খাদতী’তি. সচে পনাযং, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো মহাযো সমানো কসিৰং জীৱিকং কপ্পেতি, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘অজেট্ঠমৰণংৱাযং কুলপুত্তো মৰিস্সতী’তি. যতো চ খোযং, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা ৱযঞ্চ ভোগানং ৱিদিত্ৱা সমং জীৱিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাড়্হং নাতিহীনং – ‘এৱং মে আযো ৱযং পৰিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৱযো আযং পৰিযাদায ঠস্সতী’তি, অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, সমজীৱিতা.

‘‘এৱং সমুপ্পন্নানং, ব্ৰাহ্মণ, ভোগানং চত্তাৰি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুৰাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, মহতো তড়াকস্স চত্তাৰি চেৱ আযমুখানি, চত্তাৰি চ অপাযমুখানি. তস্স পুৰিসো যানি চেৱ আযমুখানি তানি পিদহেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি ৱিৱৰেয্য; দেৱো চ ন সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. এৱঞ্হি তস্স ব্ৰাহ্মণ, মহতো তড়াকস্স পৰিহানিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো ৱুদ্ধি; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, এৱং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তাৰি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুৰাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো.

‘‘এৱং সমুপ্পন্নানং, ব্ৰাহ্মণ, ভোগানং চত্তাৰি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো, ন সুৰাধুত্তো, ন অক্খধুত্তো, কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, মহতো তড়াকস্স চত্তাৰি চেৱ আযমুখানি চত্তাৰি চ অপাযমুখানি. তস্স পুৰিসো যানি চেৱ আযমুখানি তানি ৱিৱৰেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি পিদহেয্য; দেৱো চ সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. এৱঞ্হি তস্স, ব্ৰাহ্মণ, মহতো তড়াকস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, এৱং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তাৰি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো…পে… কল্যাণসম্পৱঙ্কো. ইমে খো, ব্ৰাহ্মণ, চত্তাৰো ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৱত্তন্তি দিট্ঠধম্মসুখায.

‘‘চত্তাৰোমে, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তস্স ধম্মা সম্পৰাযহিতায সংৱত্তন্তি সম্পৰাযসুখায. কতমে চত্তাৰো? সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা. কতমা চ, ব্ৰাহ্মণ, সদ্ধাসম্পদা? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, সদ্ধাসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্ৰাহ্মণ, সীলসম্পদা? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, সীলসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্ৰাহ্মণ, চাগসম্পদা? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোস্সগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, চাগসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্ৰাহ্মণ, পঞ্ঞাসম্পদা? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, কুলপুত্তো পঞ্ঞৱা হোতি…পে… সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, পঞ্ঞাসম্পদা. ইমে খো, ব্ৰাহ্মণ, চত্তাৰো ধম্মা কুলপুত্তস্স সম্পৰাযহিতায সংৱত্তন্তি সম্পৰাযসুখাযা’’তি.

‘‘উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসু, অপ্পমত্তো ৱিধানৱা;

সমং কপ্পেতি জীৱিকং, সম্ভতং অনুৰক্খতি.

‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, ৱদঞ্ঞূ ৱীতমচ্ছৰো;

নিচ্চং মগ্গং ৱিসোধেতি, সোত্থানং সম্পৰাযিকং.

‘‘ইচ্চেতে অট্ঠ ধম্মা চ, সদ্ধস্স ঘৰমেসিনো;

অক্খাতা সচ্চনামেন, উভযত্থ সুখাৱহা.

‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পৰাযসুখায চ;

এৱমেতং গহট্ঠানং, চাগো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি. পঞ্চমং;

৬. ভযসুত্তং

৫৬. ‘‘‘ভয’ন্তি [চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১৩৭], ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. ‘দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. ‘ৰোগো’তি, ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. ‘গণ্ডো’তি, ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. ‘সল্ল’ন্তি, ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. ‘সঙ্গো’তি, ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. ‘পঙ্কো’তি, ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. ‘গব্ভো’তি, ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. কস্মা চ, ভিক্খৱে, ‘ভয’ন্তি কামানমেতং অধিৱচনং? যস্মা চ কামৰাগৰত্তাযং, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগৱিনিবদ্ধো দিট্ঠধম্মিকাপি ভযা ন পৰিমুচ্চতি, সম্পৰাযিকাপি ভযা ন পৰিমুচ্চতি, তস্মা ‘ভয’ন্তি কামানমেতং অধিৱচনং. কস্মা চ, ভিক্খৱে, ‘দুক্খ’ন্তি…পে… ‘ৰোগো’তি… ‘গণ্ডো’তি… ‘সল্ল’ন্তি… ‘সঙ্গো’তি… ‘পঙ্কো’তি… ‘গব্ভো’তি কামানমেতং অধিৱচনং? যস্মা চ কামৰাগৰত্তাযং, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগৱিনিবদ্ধো দিট্ঠধম্মিকাপি গব্ভা ন পৰিমুচ্চতি, সম্পৰাযিকাপি গব্ভা ন পৰিমুচ্চতি, তস্মা ‘গব্ভো’তি কামানমেতং অধিৱচনং’’.

‘‘ভযং দুক্খঞ্চ ৰোগো চ, গণ্ডো সল্লঞ্চ সঙ্গো চ;

পঙ্কো গব্ভো চ উভযং, এতে কামা পৱুচ্চন্তি;

যত্থ সত্তো পুথুজ্জনো.

‘‘ওতিণ্ণো সাতৰূপেন, পুন গব্ভায গচ্ছতি;

যতো চ ভিক্খু আতাপী, সম্পজঞ্ঞং [সম্পজঞ্ঞো (স্যা. ক.) সং. নি. ৪.২৫১ পস্সিতব্বং] ন ৰিচ্চতি.

‘‘সো ইমং পলিপথং দুগ্গং, অতিক্কম্ম তথাৱিধো;

পজং জাতিজৰূপেতং, ফন্দমানং অৱেক্খতী’’তি. ছট্ঠং;

৭. পঠমআহুনেয্যসুত্তং

৫৭. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি …পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো; সম্মাদিট্ঠিকো হোতি, সম্মাদস্সনেন সমন্নাগতো; চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী; অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি; দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি; আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযআহুনেয্যসুত্তং

৫৮. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি …পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু; আৰঞ্ঞিকো হোতি পন্তসেনাসনো; অৰতিৰতিসহো হোতি, উপ্পন্নং অৰতিং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰতি; ভযভেৰৱসহো হোতি, উপ্পন্নং ভযভেৰৱং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰতি; চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী; আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমপুগ্গলসুত্তং

৫৯. ‘‘অট্ঠিমে ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স? কতমে অট্ঠ? সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামী, সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অনাগামী, অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অৰহা, অৰহত্তায পটিপন্নো. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি.

‘‘চত্তাৰো চ পটিপন্না, চত্তাৰো চ ফলে ঠিতা;

এস সঙ্ঘো উজুভূতো, পঞ্ঞাসীলসমাহিতো.

‘‘যজমানানং মনুস্সানং, পুঞ্ঞপেক্খান পাণিনং;

কৰোতং ওপধিকং পুঞ্ঞং, সঙ্ঘে দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি. নৱমং;

১০. দুতিযপুগ্গলসুত্তং

৬০. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে অট্ঠ? সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো…পে… অৰহা, অৰহত্তায পটিপন্নো. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি.

‘‘চত্তাৰো চ পটিপন্না, চত্তাৰো চ ফলে ঠিতা;

এস সঙ্ঘো সমুক্কট্ঠো, সত্তানং অট্ঠ পুগ্গলা.

‘‘যজমানানং মনুস্সানং, পুঞ্ঞপেক্খান পাণিনং;

কৰোতং ওপধিকং পুঞ্ঞং, এত্থ দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি. দসমং;

গোতমীৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

গোতমী ওৱাদং সংখিত্তং, দীঘজাণু চ উজ্জযো;

ভযা দ্ৱে আহুনেয্যা চ, দ্ৱে চ অট্ঠ পুগ্গলাতি.

(৭) ২. ভূমিচালৱগ্গো

১. ইচ্ছাসুত্তং

৬১. [অ. নি. ৮.৭৭] ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, সোচী চ পৰিদেৱী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন মজ্জতি পমজ্জতি পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, লাভী চ মদী চ পমাদী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো অঘটতো অৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন সোচতি, কিলমতি, পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, সোচী চ পৰিদেৱী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন মজ্জতি, পমজ্জতি, পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৱাযমতি লাভায, লাভী চ মদী চ, পমাদী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, ন চ সোচী ন চ পৰিদেৱী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন ন মজ্জতি, ন পমজ্জতি, ন পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি লাভায, লাভী চ, ন চ মদী ন চ পমাদী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৱাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন ন সোচতি, ন কিলমতি, ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায, ন চ লাভী, ন চ সোচী ন চ পৰিদেৱী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো নিৰাযত্তৱুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো অঘটতো অৱাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন ন মজ্জতি, ন পমজ্জতি, ন পমাদমাপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৱিহৰতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৱাযমতি লাভায, লাভী চ, ন চ মদী ন চ পমাদী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা ’. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঠমং.

২. অলংসুত্তং

৬২. ‘‘ছহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পৰেসং. কতমেহি ছহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো [ধাৰকজাতিকো (সী. স্যা. পী.) অ. নি. ৮.৭৮] হোতি; ধাতানঞ্চ [ধতানঞ্চ (সী. স্যা. পী.)] ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা [অত্থূপৱৰিক্খী (সী. স্যা. পী.)] হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো [সমাদাপকো (?)] সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, ছহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পৰেসং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পৰেসং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পৰেসং.

‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পৰেসং. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পৰেসং.

‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং নালং অত্তনো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; ন চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পৰেসং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো.

‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং. কতমেহি দ্ৱীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; নো চ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৱাচো হোতি…পে… অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি…পে… সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পৰেসং.

‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি দ্ৱীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন হেৱ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; নো চ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো, পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পৰেসং, নালং অত্তনো’’তি. দুতিযং.

৩. সংখিত্তসুত্তং

৬৩. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱং পনিধেকচ্চে মোঘপুৰিসা মমঞ্ঞেৱ অজ্ঝেসন্তি. ধম্মে চ ভাসিতে মমঞ্ঞেৱ অনুবন্ধিতব্বং মঞ্ঞন্তী’’তি. ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং, দেসেতু সুগতো সংখিত্তেন ধম্মং. অপ্পেৱ নামাহং ভগৱতো ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যং, অপ্পেৱ নামাহং ভগৱতো ভাসিতস্স দাযাদো অস্স’’ন্তি. ‘‘তস্মাতিহ তে, ভিক্খু এৱং সিক্খিতব্বং – ‘অজ্ঝত্তং মে চিত্তং ঠিতং ভৱিস্সতি সুসণ্ঠিতং, ন চ উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সন্তী’তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং’’.

‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং চিত্তং ঠিতং হোতি সুসণ্ঠিতং, ন চ উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠন্তি, ততো তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘মেত্তা মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা ভৱিস্সতি বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা’তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.

‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কম্পি সৱিচাৰং [সৱিতক্কসৱিচাৰম্পি (ক.)] ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কম্পি ৱিচাৰমত্তং [অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি (ক.) ৱিসুদ্ধি. ১.২৭১ পস্সিতব্বং] ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কম্পি অৱিচাৰং [অৱিতক্কঅৱিচাৰম্পি (ক.)] ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি.

‘‘যতো খো, তে ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘কৰুণা মে চেতোৱিমুত্তি… মুদিতা মে চেতোৱিমুত্তি… উপেক্খা মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা ভৱিস্সতি বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা’তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.

‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কসৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কঅৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি.

‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.

‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কসৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কঅৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি.

‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.

‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কসৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কঅৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি.

‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৱং ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, যেন যেনেৱ গগ্ঘসি ফাসুংযেৱ গগ্ঘসি, যত্থ যত্থ ঠস্সসি ফাসুংযেৱ ঠস্সসি, যত্থ যত্থ নিসীদিস্সসি ফাসুংযেৱ নিসীদিস্সসি, যত্থ যত্থ সেয্যং কপ্পেস্সসি ফাসুংযেৱ সেয্যং কপ্পেস্সসী’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু ভগৱতা ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পন সো ভিক্খু অৰহতং অহোসীতি. ততিযং.

৪. গযাসীসসুত্তং

৬৪. একং সমযং ভগৱা গযাযং ৱিহৰতি গযাসীসে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘পুব্বাহং, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধো বোধিসত্তোৱ সমানো ওভাসঞ্ঞেৱ খো সঞ্জানামি, নো চ ৰূপানি পস্সামি’’.

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানেয্যং ৰূপানি চ পস্সেয্যং; এৱং মে ইদং ঞাণদস্সনং পৰিসুদ্ধতৰং অস্সা’’’তি.

‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অপৰেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি, ৰূপানি চ পস্সামি; নো চ খো তাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি.

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানেয্যং, ৰূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং; এৱং মে ইদং ঞাণদস্সনং পৰিসুদ্ধতৰং অস্সা’’’তি.

‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অপৰেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি, ৰূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি – ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযাতি.

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানেয্যং, ৰূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযা’তি; এৱং মে ইদং ঞাণদস্সনং পৰিসুদ্ধতৰং অস্সা’’’তি.

‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অপৰেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি, ৰূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযা’তি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি…পে… তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন এৱমাহাৰা এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদিনিযো’তি …পে… তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন এৱমাহাৰা এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদিনিযো’তি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা এৱংদীঘাযুকা এৱংচিৰট্ঠিতিকা’তি…পে… তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা এৱংদীঘাযুকা এৱংচিৰট্ঠিতিকা’তি; নো চ খো তা দেৱতা জানামি যদি ৱা মে ইমাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্নিৱুত্থপুব্বং যদি ৱা ন সন্নিৱুত্থপুব্বন্তি.

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানেয্যং, ৰূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযা’তি, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৱতা এৱমাহাৰা এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদিনিযো’তি, তা চ দেৱতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৱতা এৱংদীঘাযুকা এৱংচিৰট্ঠিতিকা’তি, তা চ দেৱতা জানেয্যং যদি ৱা মে ইমাহি দেৱতাহি সদ্ধিং সন্নিৱুত্থপুব্বং যদি ৱা ন সন্নিৱুত্থপুব্বন্তি; এৱং মে ইদং ঞাণদস্সনং পৰিসুদ্ধতৰং অস্সা’’’তি.

‘‘সো খো অহং, ভিক্খৱে, অপৰেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামি, ৰূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৱতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা অমুকম্হা ৱা অমুকম্হা ৱা দেৱনিকাযা’তি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা ইমস্স কম্মস্স ৱিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা এৱমাহাৰা এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদিনিযো’তি, তা চ দেৱতা জানামি – ‘ইমা দেৱতা এৱংদীঘাযুকা এৱংচিৰট্ঠিতিকা’তি, তা চ দেৱতা জানামি যদি ৱা মে দেৱতাহি সদ্ধিং সন্নিৱুত্থপুব্বং যদি ৱা ন সন্নিৱুত্থপুব্বন্তি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চ মে, ভিক্খৱে, এৱং অট্ঠপৰিৱট্টং অধিদেৱঞাণদস্সনং ন সুৱিসুদ্ধং অহোসি, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, ‘সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি [অভিসম্বুদ্ধো (সী. স্যা. পী.)] পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খো মে, ভিক্খৱে, এৱং অট্ঠপৰিৱট্টং অধিদেৱঞাণদস্সনং সুৱিসুদ্ধং অহোসি, অথাহং, ভিক্খৱে, ‘সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং; ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি; অকুপ্পা মে চেতোৱিমুত্তি [ৱিমুত্তি (ক. সী. ক.)]; অযমন্তিমা জাতি নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. চতুত্থং.