৮. পচলাযমানসুত্তং
৬১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো মগধেসু কল্লৱাড়পুত্তগামে [কল্লৱালমুত্তগামে (স্যা.)] পচলাযমানো নিসিন্নো হোতি. অদ্দসা খো ভগৱা দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং মগধেসু কল্লৱাড়পুত্তগামে পচলাযমানং নিসিন্নং. দিস্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱং – ভগ্গেসু সুসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে অন্তৰহিতো মগধেসু কল্লৱাড়পুত্তগামে আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স সম্মুখে পাতুৰহোসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ –
‘‘পচলাযসি নো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, পচলাযসি নো ত্ৱং, মোগ্গল্লানা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘তস্মাতিহ, মোগ্গল্লান, যথাসঞ্ঞিস্স তে ৱিহৰতো তং মিদ্ধং ওক্কমতি, তং সঞ্ঞং মা মনসাকাসি [মা মনসিকাসি (সী.), মনসি কৰেয্যাসি (স্যা.), মনসাকাসি (ক.)], তং সঞ্ঞং মা বহুলমকাসি [তং সঞ্ঞং বহুলং কৰেয্যাসি (স্যা.), তং সঞ্ঞং বহুলমকাসি (ক.)]. ঠানং খো পনেতং, মোগ্গল্লান, ৱিজ্জতি যং তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ’’.
‘‘নো চে তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ, ততো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কেয্যাসি অনুৱিচাৰেয্যাসি, মনসা অনুপেক্খেয্যাসি. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ.
‘‘নো চে তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ, ততো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ৱিত্থাৰেন সজ্ঝাযং কৰেয্যাসি. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ.
‘‘নো চে তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ, ততো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, উভো কণ্ণসোতানি আৱিঞ্ছেয্যাসি [আৱিঞ্জেয্যাসি (সী. স্যা.)], পাণিনা গত্তানি অনুমজ্জেয্যাসি. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ.
‘‘নো চে তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ, ততো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, উট্ঠাযাসনা উদকেন অক্খীনি অনুমজ্জিত্ৱা [পনিঞ্জিত্ৱা (ক.)] দিসা অনুৱিলোকেয্যাসি, নক্খত্তানি তাৰকৰূপানি উল্লোকেয্যাসি. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ.
‘‘নো চে তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ, ততো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰেয্যাসি, দিৱাসঞ্ঞং অধিট্ঠহেয্যাসি – যথা দিৱা তথা ৰত্তিং যথা ৰত্তিং তথা দিৱা. ইতি ৱিৱটেন [ৱিৱট্টেন (স্যা.), মিদ্ধৱিগতেন (ক.)] চেতসা অপৰিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেয্যাসি. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ.
‘‘নো চে তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ, ততো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, পচ্ছাপুৰেসঞ্ঞী [পচ্ছাপুৰে তথাসঞ্ঞী (কত্থচি)] চঙ্কমং অধিট্ঠহেয্যাসি অন্তোগতেহি ইন্দ্ৰিযেহি অবহিগতেন মানসেন. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ.
‘‘নো চে তে এৱং ৱিহৰতো তং মিদ্ধং পহীযেথ, ততো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেয্যাসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱা. পটিবুদ্ধেন চ [পটিবুদ্ধেনেৱ (স্যা.)] তে, মোগ্গল্লান, খিপ্পঞ্ঞেৱ পচ্চুট্ঠাতব্বং – ‘ন সেয্যসুখং ন পস্সসুখং ন মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰিস্সামী’তি. এৱঞ্হি তে, মোগ্গল্লান, সিক্খিতব্বং.
‘‘তস্মাতিহ, মোগ্গল্লান, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন উচ্চাসোণ্ডং পগ্গহেত্ৱা কুলানি উপসঙ্কমিস্সামী’তি. এৱঞ্হি তে, মোগ্গল্লান, সিক্খিতব্বং. সচে, মোগ্গল্লান, ভিক্খু উচ্চাসোণ্ডং পগ্গহেত্ৱা কুলানি উপসঙ্কমতি, সন্তি হি, মোগ্গল্লান, কুলেসু কিচ্চকৰণীযানি. যেহি মনুস্সা আগতং ভিক্খুং ন মনসি কৰোন্তি, তত্ৰ ভিক্খুস্স এৱং হোতি – ‘কোসু নাম ইদানি মং ইমস্মিং কুলে পৰিভিন্দি, ৱিৰত্তৰূপা দানিমে মযি মনুস্সা’তি. ইতিস্স অলাভেন মঙ্কুভাৱো, মঙ্কুভূতস্স উদ্ধচ্চং, উদ্ধতস্স অসংৱৰো, অসংৱুতস্স আৰা চিত্তং সমাধিম্হা.
‘‘তস্মাতিহ, মোগ্গল্লান, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন ৱিগ্গাহিককথং কথেস্সামী’তি. এৱঞ্হি তে, মোগ্গল্লান, সিক্খিতব্বং. ৱিগ্গাহিকায, মোগ্গল্লান, কথায সতি কথাবাহুল্লং পাটিকঙ্খং, কথাবাহুল্লে সতি উদ্ধচ্চং, উদ্ধতস্স অসংৱৰো, অসংৱুতস্স আৰা চিত্তং সমাধিম্হা [নাহং মোগ্গলান সব্বেহেৱ সমগ্গং ৱণ্ণযামি গহট্ঠেহি. পব্বজিতেহি খো অহং মোগ্গল্লান সমগ্গং ৱণ্ণযামি (ক.)]. নাহং, মোগ্গল্লান, সব্বেহেৱ সংসগ্গং ৱণ্ণযামি. ন পনাহং, মোগ্গল্লান, সব্বেহেৱ সংসগ্গং ন ৱণ্ণযামি. সগহট্ঠপব্বজিতেহি খো অহং, মোগ্গল্লান, সংসগ্গং ন ৱণ্ণযামি [নাহং মোগ্গল্লান সব্বেহেৱ সমগ্গং ৱণ্ণযামি গহট্ঠেহি, পব্বজিতেহি খো অহং মোগ্গল্লান সমগ্গং ৱণ্ণযামি (ক.)]. যানি চ খো তানি সেনাসনানি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৱিজনৱাতানি মনুস্সৰাহস্সেয্যকানি [মনুস্সৰাহসেয্যকানি (সী. স্যা.)] পটিসল্লানসাৰুপ্পানি তথাৰূপেহি সেনাসনেহি সংসগ্গং [সমগ্গং (ক.)] ৱণ্ণযামী’’তি.
এৱং ৱুত্তে আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ভিক্খু সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি অচ্চন্তনিট্ঠো অচ্চন্তযোগক্খেমী অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী অচ্চন্তপৰিযোসানো সেট্ঠো দেৱমনুস্সান’’ন্তি?
‘‘ইধ, মোগ্গল্লান, ভিক্খুনো সুতং হোতি – ‘সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযা’তি; এৱঞ্চেতং, মোগ্গল্লান, ভিক্খুনো সুতং হোতি – ‘সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৱেসাযা’তি. সো সব্বং ধম্মং অভিজানাতি, সব্বং ধম্মং অভিঞ্ঞায সব্বং ধম্মং পৰিজানাতি. সব্বং ধম্মং পৰিঞ্ঞায যংকিঞ্চি ৱেদনং ৱেদিযতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা. সো তাসু ৱেদনাসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, ৱিৰাগানুপস্সী ৱিহৰতি, নিৰোধানুপস্সী ৱিহৰতি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী ৱিহৰতি. সো তাসু ৱেদনাসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰন্তো ৱিৰাগানুপস্সী ৱিহৰন্তো নিৰোধানুপস্সী ৱিহৰন্তো পটিনিস্সগ্গানুপস্সী ৱিহৰন্তো ন কিঞ্চি [ন চ কিঞ্চি (সী. স্যা. ক.) ম. নি. ১.৩৯০ পস্সিতব্বং] লোকে উপাদিযতি, অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি, অপৰিতস্সং পচ্চত্তংযেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এত্তাৱতা খো, মোগ্গল্লান, ভিক্খু সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তো হোতি অচ্চন্তনিট্ঠো অচ্চন্তযোগক্খেমী অচ্চন্তব্ৰহ্মচাৰী অচ্চন্তপৰিযোসানো সেট্ঠো দেৱমনুস্সান’’ন্তি. অট্ঠমং.