নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
অঙ্গুত্তৰনিকাযো
সত্তকনিপাতপাড়ি
পঠমপণ্ণাসকং
১. ধনৱগ্গো
১. পঠমপিযসুত্তং
১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু লাভকামো চ হোতি, সক্কাৰকামো চ হোতি, অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ, পাপিচ্ছো চ, মিচ্ছাদিট্ঠি চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ.
‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি, মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন লাভকামো চ হোতি, ন সক্কাৰকামো চ হোতি, ন অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ হোতি, হিৰিমা চ হোতি, ওত্তপ্পী চ, অপ্পিচ্ছো চ, সম্মাদিট্ঠি চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি. পঠমং.
২. দুতিযপিযসুত্তং
২. ‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু লাভকামো চ হোতি, সক্কাৰকামো চ হোতি, অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ, ইস্সুকী চ, মচ্ছৰী চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ.
‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু+? সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন লাভকামো চ হোতি, ন সক্কাৰকামো চ হোতি, ন অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ হোতি, হিৰিমা চ হোতি, ওত্তপ্পী চ, অনিস্সুকী চ, অমচ্ছৰী চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি. দুতিযং.
৩. সংখিত্তবলসুত্তং
৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে…পে… সত্তিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাবলং, ৱীৰিযবলং, হিৰীবলং, ওত্তপ্পবলং, সতিবলং, সমাধিবলং, পঞ্ঞাবলং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত বলানীতি.
‘‘সদ্ধাবলং ৱীৰিযঞ্চ, হিৰী [হিৰি (সী. পী. ক.)] ওত্তপ্পিযং বলং;
সতিবলং সমাধি চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং বলং;
এতেহি বলৱা ভিক্খু, সুখং জীৱতি পণ্ডিতো;
‘‘যোনিসো ৱিচিনে ধম্মং, পঞ্ঞাযত্থং ৱিপস্সতি;
পজ্জোতস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো হোতি চেতসো’’তি. ততিযং;
৪. ৱিত্থতবলসুত্তং
৪. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাবল, ৱীৰিযবলং, হিৰীবলং, ওত্তপ্পবলং, সতিবলং, সমাধিবলং, পঞ্ঞাবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধাবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধাবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱীৰিযবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, হিৰীবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো হিৰিমা হোতি, হিৰীযতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, হিৰীযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, হিৰীবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ওত্তপ্পবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ওত্তপ্পী হোতি, ওত্তপ্পতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ওত্তপ্পবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সতিবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. ইদং, ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সতিবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সমাধিবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমাধিবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাবলং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত বলানীতি.
‘‘সদ্ধাবলং ৱীৰিযঞ্চ, হিৰী ওত্তপ্পিযং বলং;
সতিবলং সমাধি চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং বলং;
এতেহি বলৱা ভিক্খু, সুখং জীৱতি পণ্ডিতো.
‘‘যোনিসো ৱিচিনে ধম্মং, পঞ্ঞাযত্থং ৱিপস্সতি;
পজ্জোতস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো হোতি চেতসো’’তি. চতুত্থং;
৫. সংখিত্তধনসুত্তং
৫. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, ধনানি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাধনং, সীলধনং, হিৰীধনং, ওত্তপ্পধনং, সুতধনং, চাগধনং, পঞ্ঞাধনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত ধনানীতি.
‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিৰী ওত্তপ্পিযং ধনং;
সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং ধনং.
‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুৰিসস্স ৱা;
অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিতং.
‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;
অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং [ৱৰং (ক.)] বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. পঞ্চমং;
৬. ৱিত্থতধনসুত্তং
৬. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, ধনানি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাধনং, সীলধনং, হিৰীধনং, ওত্তপ্পধনং, সুতধনং, চাগধনং, পঞ্ঞাধনং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধাধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… বুদ্ধো ভগৱা’তি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধাধনং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সীলধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সীলধনং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, হিৰীধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো হিৰীমা হোতি, হিৰীযতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, হিৰীযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, হিৰীধনং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ওত্তপ্পধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ওত্তপ্পী হোতি, ওত্তপ্পতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ওত্তপ্পধনং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সুতধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি. তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুতধনং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, চাগধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোস্সগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, চাগধনং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি…পে… সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাধনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্তধনানীতি.
‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিৰী ওত্তপ্পিযং ধনং;
সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং ধনং.
‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুৰিসস্স ৱা;
অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিতং.
‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;
অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. ছট্ঠং;
৭. উগ্গসুত্তং
৭. অথ খো উগ্গো ৰাজমহামত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উগ্গো ৰাজমহামত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ অড্ঢো চাযং, ভন্তে, মিগাৰো ৰোহণেয্যো যাৱ মহদ্ধনো যাৱ মহাভোগো’’তি. ‘‘কীৱ অড্ঢো পনুগ্গ, মিগাৰো ৰোহণেয্যো, কীৱ মহদ্ধনো, কীৱ মহাভোগো’’তি? ‘‘সতং, ভন্তে, সতসহস্সানং [সহস্সানং (সী.), সহস্সানি (স্যা.), সতসহস্সানি (?)] হিৰঞ্ঞস্স, কো পন ৱাদো ৰূপিযস্সা’’তি! ‘‘অত্থি খো এতং, উগ্গ, ধনং নেতং ‘নত্থী’তি ৱদামীতি. তঞ্চ খো এতং, উগ্গ, ধনং সাধাৰণং অগ্গিনা উদকেন ৰাজূহি চোৰেহি অপ্পিযেহি দাযাদেহি. সত্ত খো ইমানি, উগ্গ, ধনানি অসাধাৰণানি অগ্গিনা উদকেন ৰাজূহি চোৰেহি অপ্পিযেহি দাযাদেহি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাধনং, সীলধনং, হিৰীধনং, ওত্তপ্পধনং, সুতধনং, চাগধনং, পঞ্ঞাধনং. ইমানি খো, উগ্গ, সত্ত ধনানি অসাধাৰণানি অগ্গিনা উদকেন ৰাজূহি চোৰেহি অপ্পিযেহি দাযাদেহীতি.
‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিৰী ওত্তপ্পিযং ধনং;
সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং ধনং.
‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুৰিসস্স ৱা;
স ৱে মহদ্ধনো লোকে, অজেয্যো দেৱমানুসে.
‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;
অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. সত্তমং;
৮. সংযোজনসুত্তং
৮. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, সংযোজনানি. কতমানি সত্ত? অনুনযসংযোজনং, পটিঘসংযোজনং, দিট্ঠিসংযোজনং, ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং, মানসংযোজনং, ভৱৰাগসংযোজনং, অৱিজ্জাসংযোজনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত সংযোজনানী’’তি. অট্ঠমং.
৯. পহানসুত্তং
৯. ‘‘সত্তন্নং, ভিক্খৱে, সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. কতমেসং সত্তন্নং? অনুনযসংযোজনস্স পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি, পটিঘসংযোজনস্স…পে… দিট্ঠিসংযোজনস্স… ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনস্স… মানসংযোজনস্স… ভৱৰাগসংযোজনস্স … অৱিজ্জাসংযোজনস্স পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, সত্তন্নং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনুনযসংযোজনং পহীনং হোতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱং কতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. পটিঘসংযোজনং…পে… দিট্ঠিসংযোজনং… ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং… মানসংযোজনং… ভৱৰাগসংযোজনং… অৱিজ্জাসংযোজনং পহীনং হোতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱং কতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অচ্ছেচ্ছি তণ্হং, ৱিৱত্তযি সংযোজনং, সম্মা মানাভিসমযা অন্তমকাসি দুক্খস্সা’’তি. নৱমং.
১০. মচ্ছৰিযসুত্তং
১০. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, সংযোজনানি. কতমানি সত্ত? অনুনযসংযোজনং, পটিঘসংযোজনং, দিট্ঠিসংযোজনং, ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং, মানসংযোজনং, ইস্সাসংযোজনং, মচ্ছৰিযসংযোজনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত সংযোজনানী’’তি. দসমং.
ধনৱগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
দ্ৱে পিযানি বলং ধনং, সংখিত্তঞ্চেৱ ৱিত্থতং;
উগ্গং সংযোজনঞ্চেৱ, পহানং মচ্ছৰিযেন চাতি.
২. অনুসযৱগ্গো
১. পঠমঅনুসযসুত্তং
১১. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, অনুসযা. কতমে সত্ত? কামৰাগানুসযো, পটিঘানুসযো, দিট্ঠানুসযো, ৱিচিকিচ্ছানুসযো, মানানুসযো, ভৱৰাগানুসযো, অৱিজ্জানুসযো. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত অনুসযা’’তি. পঠমং.
২. দুতিযঅনুসযসুত্তং
১২. ‘‘সত্তন্নং, ভিক্খৱে, অনুসযানং পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. কতমেসং সত্তন্নং? কামৰাগানুসযস্স পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি, পটিঘানুসযস্স…পে… দিট্ঠানুসযস্স… ৱিচিকিচ্ছানুসযস্স… মানানুসযস্স… ভৱৰাগানুসযস্স… অৱিজ্জানুসযস্স পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, সত্তন্নং অনুসযানং পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কামৰাগানুসযো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. পটিঘানুসযো…পে… দিট্ঠানুসযো… ৱিচিকিচ্ছানুসযো… মানানুসযো… ভৱৰাগানুসযো… অৱিজ্জানুসযো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অচ্ছেচ্ছি তণ্হং, ৱিৱত্তযি সংযোজনং, সম্মা মানাভিসমযা অন্তমকাসি দুক্খস্সা’’তি. দুতিযং.
৩. কুলসুত্তং
১৩. ‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপনিসীদিতুং. কতমেহি সত্তহি? ন মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তি, ন মনাপেন অভিৱাদেন্তি, ন মনাপেন আসনং দেন্তি, সন্তমস্স পৰিগুহন্তি, বহুকম্পি থোকং দেন্তি, পণীতম্পি লূখং দেন্তি, অসক্কচ্চং দেন্তি নো সক্কচ্চং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপনিসীদিতুং.
‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপনিসীদিতুং. কতমেহি সত্তহি? মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তি, মনাপেন অভিৱাদেন্তি, মনাপেন আসনং দেন্তি, সন্তমস্স ন পৰিগুহন্তি, বহুকম্পি বহুকং দেন্তি, পণীতম্পি পণীতং দেন্তি, সক্কচ্চং দেন্তি নো অসক্কচ্চং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপনিসীদিতু’’ন্তি. ততিযং.
৪. পুগ্গলসুত্তং
১৪. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে সত্ত? উভতোভাগৱিমুত্তো, পঞ্ঞাৱিমুত্তো, কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো [দিট্ঠপ্পত্তো (ক.)], সদ্ধাৱিমুত্তো, ধম্মানুসাৰী, সদ্ধানুসাৰী. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. চতুত্থং.
৫. উদকূপমাসুত্তং
১৫. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, উদকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে সত্ত? [পু. প. ২০৩; কথা. ৮৫২] ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো হোতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিপস্সতি ৱিলোকেতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতৰতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতিগাধপ্পত্তো হোতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা তিণ্ণো হোতি পাৰঙ্গতো [পাৰগতো (সী. স্যা. কং.)] থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতি? ইধ ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সমন্নাগতো হোতি একন্তকাড়কেহি অকুসলেহি ধম্মেহি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং [ৱিৰিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] … সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. তস্স সা সদ্ধা নেৱ তিট্ঠতি নো ৱড্ঢতি হাযতিযেৱ, তস্স সা হিৰী…পে… তস্স তং ওত্তপ্পং… তস্স তং ৱীৰিযং… তস্স সা পঞ্ঞা নেৱ তিট্ঠতি নো ৱড্ঢতি হাযতিযেৱ. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. তস্স সা সদ্ধা নেৱ হাযতি নো ৱড্ঢতি ঠিতা হোতি. তস্স সা হিৰী…পে… তস্স তং ওত্তপ্পং… তস্স তং ৱীৰিযং… তস্স সা পঞ্ঞা নেৱ হাযতি নো ৱড্ঢতি ঠিতা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিপস্সতি ৱিলোকেতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিপস্সতি ৱিলোকেতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতৰতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ [সকিংদেৱ (ক.)] ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি [দুক্খস্সন্তকৰো হোতি (ক.)]. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতৰতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতিগাধপ্পত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতিগাধপ্পত্তো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা তিণ্ণো হোতি পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো. ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা তিণ্ণো হোতি পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো.
‘‘ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত উদকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. অনিচ্চানুপস্সীসুত্তং
১৬. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে সত্ত? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, অনিচ্চসঞ্ঞী, অনিচ্চপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. সো আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো পুগ্গলো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, অনিচ্চসঞ্ঞী, অনিচ্চপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. তস্স অপুব্বং অচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো পুগ্গলো আহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, অনিচ্চসঞ্ঞী, অনিচ্চপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো পুগ্গলো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ছট্ঠং.
৭. দুক্খানুপস্সীসুত্তং
১৭. সত্তিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে সত্ত? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সব্বসঙ্খাৰেসু দুক্খানুপস্সী ৱিহৰতি…পে…. সত্তমং.
৮. অনত্তানুপস্সীসুত্তং
১৮. সব্বেসু ধম্মেসু অনত্তানুপস্সী ৱিহৰতি…পে…. অট্ঠমং.
৯. নিব্বানসুত্তং
১৯. [কথা. ৫৪৭-৫৪৮] ‘‘নিব্বানে সুখানুপস্সী ৱিহৰতি সুখসঞ্ঞী সুখপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. সো আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ভিক্খৱে, পঠমো পুগ্গলো আহুনেয্যো…পে… পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো নিব্বানে সুখানুপস্সী ৱিহৰতি সুখসঞ্ঞী সুখপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. তস্স অপুব্বং অচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো পুগ্গলো আহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো নিব্বানে সুখানুপস্সী ৱিহৰতি সুখসঞ্ঞী সুখপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো পুগ্গলো আহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. নৱমং.
১০. নিদ্দসৱত্থুসুত্তং
২০. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, নিদ্দসৱত্থূনি. কতমানি সত্ত? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খাসমাদানে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ সিক্খাসমাদানে অৱিগতপেমো [অধিগতপেমো (স্যা.) অ. নি. ৭.৪২; দী. নি. ৩.৩৩১], ধম্মনিসন্তিযা তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ ধম্মনিসন্তিযা অৱিগতপেমো, ইচ্ছাৱিনযে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ ইচ্ছাৱিনযে অৱিগতপেমো, পটিসল্লানে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ পটিসল্লানে অৱিগতপেমো, ৱীৰিযাৰম্ভে [ৱীৰিযাৰব্ভে (ক.)] তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ ৱীৰিযাৰম্ভে অৱিগতপেমো, সতিনেপক্কে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ সতিনেপক্কে অৱিগতপেমো, দিট্ঠিপটিৱেধে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ দিট্ঠিপটিৱেধে অৱিগতপেমো. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত নিদ্দসৱত্থূনী’’তি. দসমং.
অনুসযৱগ্গো দুতিযো.
তস্সুদ্দানং –
দুৱে অনুসযা কুলং, পুগ্গলং উদকূপমং;
অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা চ, নিব্বানং নিদ্দসৱত্থু চাতি.
৩. ৱজ্জিসত্তকৱগ্গো
১. সাৰন্দদসুত্তং
২১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি সাৰন্দদে চেতিযে. অথ খো সম্বহুলা লিচ্ছৱী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে লিচ্ছৱী ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সত্ত ৱো, লিচ্ছৱী, অপৰিহানিযে [অপৰিহানীযে (ক.)] ধম্মে দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে লিচ্ছৱী ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘কতমে চ, লিচ্ছৱী, সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা? যাৱকীৱঞ্চ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা ভৱিস্সন্তি সন্নিপাতবহুলা; ৱুদ্ধিযেৱ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জী সমগ্গা সন্নিপতিস্সন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহিস্সন্তি, সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেস্সন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দিস্সন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জী যে তে ৱজ্জীনং ৱজ্জিমহল্লকা তে সক্কৰিস্সন্তি গৰুং কৰিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমাৰিযো তা ন ওকস্স পসয্হ ৱাসেস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জী যানি তানি ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তৰানি চেৱ বাহিৰানি চ তানি সক্কৰিস্সন্তি গৰুং কৰিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পৰিহাপেস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং অৰহন্তেসু ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি সুসংৱিহিতা ভৱিস্সতি – ‘কিন্তি অনাগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতে ফাসুং ৱিহৰেয্যু’ন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, লিচ্ছৱী, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ৱজ্জীসু ঠস্সন্তি [ৱত্তিস্সন্তি (ক.)], ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ৱজ্জী সন্দিস্সিস্সন্তি [সন্দিস্সন্তি (সী. পী. ক.)]; ৱুদ্ধিযেৱ, লিচ্ছৱী, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি. পঠমং.
২. ৱস্সকাৰসুত্তং
২২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৱজ্জী অভিযাতুকামো হোতি. সো এৱমাহ – ‘‘অহং হিমে ৱজ্জী এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে উচ্ছেচ্ছামি [উচ্ছেজ্জিস্সামি (স্যা.), উচ্ছিজ্জিস্সামি (ক.)], ৱজ্জী ৱিনাসেস্সামি, ৱজ্জী অনযব্যসনং আপাদেস্সামী’’তি [আপাদেস্সামি ৱজ্জীতি (ক.) দী. নি. ২.১৩১].
অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৱস্সকাৰং ব্ৰাহ্মণং মাগধমহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘ৰাজা, ভন্তে, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘ৰাজা, ভন্তে, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৱজ্জী অভিযাতুকামো. সো এৱমাহ – ‘অহং হিমে ৱজ্জী এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে উচ্ছেচ্ছামি, ৱজ্জী ৱিনাসেস্সামি, ৱজ্জী অনযব্যসনং আপাদেস্সামী’তি. যথা তে ভগৱা ব্যাকৰোতি, তং সাধুকং উগ্গহেত্ৱা মম আৰোচেয্যাসি. ন হি তথাগতা ৱিতথং ভণন্তী’’তি.
‘‘এৱং, ভো’’তি খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মাগধমহামত্তো ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুস্স ৱেদেহিপুত্তস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মাগধমহামত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ৰাজা, ভো গোতম, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি. ৰাজা [এৱঞ্চ ৱদেতি ৰাজা (সী. ক.)], ভো গোতম, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৱজ্জী অভিযাতুকামো. সো এৱমাহ – ‘অহং হিমে ৱজ্জী এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে উচ্ছেচ্ছামি, ৱজ্জী ৱিনাসেস্সামি, ৱজ্জী অনযব্যসনং আপাদেস্সামী’’’তি.
তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পিট্ঠিতো ঠিতো হোতি ভগৱন্তং বীজযমানো [ৱীজমানো (সী. স্যা.)]. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং – ‘ৱজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা ভৱিস্সন্তি সন্নিপাতবহুলা; ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং – ‘ৱজ্জী সমগ্গা সন্নিপতন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি, সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰোন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী সমগ্গা সন্নিপতন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি, সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰোন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী সমগ্গা সন্নিপতিস্সন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহিস্সন্তি, সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং – ‘ৱজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেস্সন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দিস্সন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং – ‘ৱজ্জী যে তে ৱজ্জীনং ৱজ্জিমহল্লকা তে সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী যে তে ৱজ্জীনং ৱজ্জিমহল্লকা তে সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী যে তে ৱজ্জীনং ৱজ্জিমহল্লকা তে সক্কৰিস্সন্তি গৰুং কৰিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং – ‘ৱজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমাৰিযো তা ন ওকস্স পসয্হ ৱাসেন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমাৰিযো তা ন ওকস্স পসয্হ ৱাসেন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমাৰিযো তা ন ওকস্স পসয্হ ৱাসেস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং – ‘ৱজ্জী যানি তানি ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তৰানি চেৱ বাহিৰানি চ তানি সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পৰিহাপেন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী যানি তানি ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তৰানি চেৱ বাহিৰানি চ তানি সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পৰিহাপেন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী যানি তানি ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তৰানি চেৱ বাহিৰানি চ তানি সক্কৰিস্সন্তি গৰুং কৰিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পৰিহাপেস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং – ‘ৱজ্জীনং অৰহন্তেসু ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি সুসংৱিহিতা – কিন্তি অনাগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতে ফাসুং ৱিহৰেয্যু’’’ন্তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জীনং অৰহন্তেসু ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি সুসংৱিহিতা ভৱিস্সতি – কিন্তি অনাগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতে ফাসুং ৱিহৰেয্যু’’’ন্তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জীনং অৰহন্তেসু ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি সুসংৱিহিতা ভৱিস্সতি – ‘কিন্তি অনাগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতে ফাসুং ৱিহৰেয্যু’ন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.
অথ খো ভগৱা ৱস্সকাৰং ব্ৰাহ্মণং মাগধমহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘একমিদাহং, ব্ৰাহ্মণ, সমযং ৱেসালিযং ৱিহৰামি সাৰন্দদে চেতিযে. তত্ৰাহং, ব্ৰাহ্মণ, ৱজ্জীনং ইমে সত্ত অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেসিং. যাৱকীৱঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ৱজ্জীসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ৱজ্জী সন্দিস্সিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, ব্ৰাহ্মণ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.
‘‘একমেকেনপি [একমেকেনপি তেন খো (ক.) দী. নি. ২.১৩৫] ভো, গোতম, অপৰিহানিযেন ধম্মেন সমন্নাগতানং ৱজ্জীনং ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি; কো পন ৱাদো সত্তহি অপৰিহানিযেহি ধম্মেহি! অকৰণীযা চ, ভো গোতম, ৱজ্জী ৰঞ্ঞা মাগধেন অজাতসত্তুনা ৱেদেহিপুত্তেন যদিদং যুদ্ধস্স, অঞ্ঞত্ৰ উপলাপনায [উপলাপনা (ক. সী. ক.)], অঞ্ঞত্ৰ মিথুভেদা. হন্দ চ দানি মযং, ভো গোতম, গচ্ছাম, বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মাগধমহামত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. দুতিযং.
৩. পঠমসত্তকসুত্তং
২৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সত্ত ৱো, ভিক্খৱে, অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা? যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অভিণ্হং সন্নিপাতা ভৱিস্সন্তি সন্নিপাতবহুলা; ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সমগ্গা সন্নিপতিস্সন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহিস্সন্তি, সমগ্গা সঙ্ঘকৰণীযানি কৰিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেস্সন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দিস্সন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা তে সক্কৰিস্সন্তি গৰুং কৰিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ উপ্পন্নায তণ্হায পোনোভৱিকায ন ৱসং গচ্ছিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ আৰঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৱিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ পচ্চত্তঞ্ঞেৱ সতিং উপট্ঠাপেস্সন্তি – ‘কিন্তি অনাগতা চ পেসলা সব্ৰহ্মচাৰী আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ পেসলা সব্ৰহ্মচাৰী ফাসুং ৱিহৰেয্যু’ন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি; ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি. ততিযং.
৪. দুতিযসত্তকসুত্তং
২৪. [দী. নি. ২.১৩৮] ‘‘সত্ত ৱো, ভিক্খৱে, অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ…পে… কতমে চ, ভিক্খৱে, সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা?