৩. তিস্সব্ৰহ্মাসুত্তং

৫৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো দ্ৱে দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং গিজ্ঝকূটং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো একা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতা, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ৱিমুত্তা’’তি. অপৰা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতা, ভন্তে, ভিক্খুনিযো অনুপাদিসেসা সুৱিমুত্তা’’তি. ইদমৱোচুং তা দেৱতা. সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি. অথ খো তা দেৱতা ‘‘সমনুঞ্ঞো সত্থা’’তি ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযিংসু.

অথ খো ভগৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৱে, ৰত্তিং দ্ৱে দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং গিজ্ঝকূটং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো, ভিক্খৱে, একা দেৱতা মং এতদৱোচ – ‘এতা, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ৱিমুত্তা’তি. অপৰা দেৱতা মং এতদৱোচ – ‘এতা, ভন্তে, ভিক্খুনিযো অনুপাদিসেসা সুৱিমুত্তা’তি. ইদমৱোচুং, ভিক্খৱে, তা দেৱতা. ইদং ৱত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযিংসূ’’তি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি. অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি – ‘‘কতমেসানং খো দেৱানং এৱং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি? তেন খো পন সমযেন তিস্সো নাম ভিক্খু অধুনাকালঙ্কতো অঞ্ঞতৰং ব্ৰহ্মলোকং উপপন্নো হোতি. তত্ৰাপি নং এৱং জানন্তি – ‘‘তিস্সো ব্ৰহ্মা মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তি.

অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱং – গিজ্ঝকূটে পব্বতে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অদ্দসা খো তিস্সো ব্ৰহ্মা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ – ‘‘এহি খো, মাৰিস মোগ্গল্লান; স্ৱাগতং, মাৰিস মোগ্গল্লান! চিৰস্সং খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, ইমং পৰিযাযমকাসি, যদিদং ইধাগমনায. নিসীদ, মাৰিস মোগ্গল্লান, ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পঞ্ঞত্তে আসনে. তিস্সোপি খো ব্ৰহ্মা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তিস্সং ব্ৰহ্মানং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ – ‘‘কতমেসানং খো, তিস্স, দেৱানং এৱং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি? ‘‘ব্ৰহ্মকাযিকানং খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, দেৱানং এৱং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি.

‘‘সব্বেসঞ্ঞেৱ খো, তিস্স, ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং এৱং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি? ‘‘ন খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, সব্বেসং ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং এৱং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি.

‘‘যে খো তে, মাৰিস মোগ্গল্লান, ব্ৰহ্মকাযিকা দেৱা ব্ৰহ্মেন আযুনা সন্তুট্ঠা ব্ৰহ্মেন ৱণ্ণেন ব্ৰহ্মেন সুখেন ব্ৰহ্মেন যসেন ব্ৰহ্মেন আধিপতেয্যেন সন্তুট্ঠা, তে উত্তৰি নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানন্তি. তেসং ন এৱং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’তি. যে চ খো তে, মাৰিস মোগ্গল্লান, ব্ৰহ্মকাযিকা দেৱা ব্ৰহ্মেন আযুনা অসন্তুট্ঠা, ব্ৰহ্মেন ৱণ্ণেন ব্ৰহ্মেন সুখেন ব্ৰহ্মেন যসেন ব্ৰহ্মেন আধিপতেয্যেন অসন্তুট্ঠা, তে চ উত্তৰি নিস্সৰণং যথাভূতং পজানন্তি. তেসং এৱং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি.

‘‘ইধ, মাৰিস মোগ্গল্লান, ভিক্খু উভতোভাগৱিমুত্তো হোতি. তমেনং তে দেৱা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো আযস্মা উভতোভাগৱিমুত্তো. যাৱস্স কাযো ঠস্সতি তাৱ নং দক্খন্তি দেৱমনুস্সা. কাযস্স ভেদা ন নং দক্খন্তি দেৱমনুস্সা’তি. এৱম্পি খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, তেসং দেৱানং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি.

‘‘ইধ পন, মাৰিস মোগ্গল্লান, ভিক্খু পঞ্ঞাৱিমুত্তো হোতি. তমেনং তে দেৱা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো আযস্মা পঞ্ঞাৱিমুত্তো. যাৱস্স কাযো ঠস্সতি তাৱ নং দক্খন্তি দেৱমনুস্সা. কাযস্স ভেদা ন নং দক্খন্তি দেৱমনুস্সা’তি. এৱম্পি খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, তেসং দেৱানং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি.

‘‘ইধ পন, মাৰিস মোগ্গল্লান, ভিক্খু কাযসক্খী হোতি. তমেনং দেৱা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো আযস্মা কাযসক্খী. অপ্পেৱ নাম অযমাযস্মা অনুলোমিকানি সেনাসনানি পটিসেৱমানো কল্যাণমিত্তে ভজমানো ইন্দ্ৰিযানি সমন্নানযমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. এৱম্পি খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, তেসং দেৱানং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি.

‘‘ইধ পন, মাৰিস মোগ্গল্লান, ভিক্খু দিট্ঠিপ্পত্তো হোতি…পে… সদ্ধাৱিমুত্তো হোতি…পে… ধম্মানুসাৰী হোতি. তমেনং তে দেৱা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো আযস্মা ধম্মানুসাৰী. অপ্পেৱ নাম অযমাযস্মা অনুলোমিকানি সেনাসনানি পটিসেৱমানো কল্যাণমিত্তে ভজমানো ইন্দ্ৰিযানি সমন্নানযমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. এৱম্পি খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, তেসং দেৱানং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি.

অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তিস্সস্স ব্ৰহ্মুনো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱং – ব্ৰহ্মলোকে অন্তৰহিতো গিজ্ঝকূটে পব্বতে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো যাৱতকো অহোসি তিস্সেন ব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.

‘‘ন হি পন তে, মোগ্গল্লান, তিস্সো ব্ৰহ্মা সত্তমং অনিমিত্তৱিহাৰিং পুগ্গলং দেসেতি’’. ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো; এতস্স, সুগত, কালো! যং ভগৱা সত্তমং অনিমিত্তৱিহাৰিং পুগ্গলং দেসেয্য. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, মোগ্গল্লান, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ইধ, মোগ্গল্লান, ভিক্খু সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তমেনং তে দেৱা এৱং জানন্তি – ‘অযং খো আযস্মা সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অপ্পেৱ নাম অযমাযস্মা অনুলোমিকানি সেনাসনানি পটিসেৱমানো কল্যাণমিত্তে ভজমানো ইন্দ্ৰিযানি সমন্নানযমানো – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’তি. এৱং খো, মোগ্গল্লান, তেসং দেৱানং ঞাণং হোতি – ‘সউপাদিসেসে ৱা সউপাদিসেসোতি, অনুপাদিসেসে ৱা অনুপাদিসেসো’’’তি. ততিযং.