২. পুৰিসগতিসুত্তং
৫৫. ‘‘সত্ত চ [সত্ত (সী.), সত্ত চ খো (ক.)], ভিক্খৱে, পুৰিসগতিযো দেসেস্সামি অনুপাদা চ পৰিনিব্বানং [পৰিনিব্বাণং (সী.)]. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সত্ত পুৰিসগতিযো?
‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – ‘নো চস্স নো চ মে সিযা, ন ভৱিস্সতি ন মে ভৱিস্সতি, যদত্থি যং ভূতং তং পজহামী’তি উপেক্খং পটিলভতি. সো ভৱে ন ৰজ্জতি, সম্ভৱে ন ৰজ্জতি, অত্থুত্তৰি পদং সন্তং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. তঞ্চ খ্ৱস্স পদং ন সব্বেন সব্বং সচ্ছিকতং হোতি, তস্স ন সব্বেন সব্বং মানানুসযো পহীনো হোতি, ন সব্বেন সব্বং ভৱৰাগানুসযো পহীনো হোতি, ন সব্বেন সব্বং অৱিজ্জানুসযো পহীনো হোতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দিৱসংসন্তত্তে [দিৱসসন্তত্তে (সী. স্যা.) ম. নি. ২.১৫৪] অযোকপালে হঞ্ঞমানে পপটিকা নিব্বত্তিত্ৱা নিব্বাযেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – ‘নো চস্স নো চ মে সিযা, ন ভৱিস্সতি ন মে ভৱিস্সতি, যদত্থি যং ভূতং তং পজহামী’তি উপেক্খং পটিলভতি. সো ভৱে ন ৰজ্জতি, সম্ভৱে ন ৰজ্জতি, অত্থুত্তৰি পদং সন্তং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. তঞ্চ খ্ৱস্স পদং ন সব্বেন সব্বং সচ্ছিকতং হোতি, তস্স ন সব্বেন সব্বং মানানুসযো পহীনো হোতি, ন সব্বেন সব্বং ভৱৰাগানুসযো পহীনো হোতি, ন সব্বেন সব্বং অৱিজ্জানুসযো পহীনো হোতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – ‘নো চস্স নো চ মে সিযা, ন ভৱিস্সতি ন মে ভৱিস্সতি, যদত্থি যং ভূতং তং পজহামী’তি উপেক্খং পটিলভতি. সো ভৱে ন ৰজ্জতি, সম্ভৱে ন ৰজ্জতি, অত্থুত্তৰি পদং সন্তং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. তঞ্চ খ্ৱস্স পদং ন সব্বেন সব্বং সচ্ছিকতং হোতি, তস্স ন সব্বেন সব্বং মানানুসযো পহীনো হোতি, ন সব্বেন সব্বং ভৱৰাগানুসযো পহীনো হোতি, ন সব্বেন সব্বং অৱিজ্জানুসযো পহীনো হোতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দিৱসংসন্তত্তে অযোকপালে হঞ্ঞমানে পপটিকা নিব্বত্তিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা নিব্বাযেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দিৱসংসন্তত্তে অযোকপালে হঞ্ঞমানে পপটিকা নিব্বত্তিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা অনুপহচ্চ তলং নিব্বাযেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দিৱসংসন্তত্তে অযোকপালে হঞ্ঞমানে পপটিকা নিব্বত্তিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা উপহচ্চ তলং নিব্বাযেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দিৱসংসন্তত্তে অযোকপালে হঞ্ঞমানে পপটিকা নিব্বত্তিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা পৰিত্তে তিণপুঞ্জে ৱা কট্ঠপুঞ্জে ৱা নিপতেয্য. সা তত্থ অগ্গিম্পি জনেয্য, ধূমম্পি জনেয্য, অগ্গিম্পি জনেত্ৱা ধূমম্পি জনেত্ৱা তমেৱ পৰিত্তং তিণপুঞ্জং ৱা কট্ঠপুঞ্জং ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা অনাহাৰা নিব্বাযেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দিৱসংসন্তত্তে অযোকপালে হঞ্ঞমানে পপটিকা নিব্বত্তিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা ৱিপুলে তিণপুঞ্জে ৱা কট্ঠপুঞ্জে ৱা নিপতেয্য. সা তত্থ অগ্গিম্পি জনেয্য, ধূমম্পি জনেয্য, অগ্গিম্পি জনেত্ৱা ধূমম্পি জনেত্ৱা তমেৱ ৱিপুলং তিণপুঞ্জং ৱা কট্ঠপুঞ্জং ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা অনাহাৰা নিব্বাযেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – ‘নো চস্স নো চ মে সিযা, ন ভৱিস্সতি ন মে ভৱিস্সতি, যদত্থি যং ভূতং তং পজহামী’তি উপেক্খং পটিলভতি. সো ভৱে ন ৰজ্জতি, সম্ভৱে ন ৰজ্জতি, অত্থুত্তৰি পদং সন্তং সম্মপঞ্ঞায পস্সতি. তঞ্চ খ্ৱস্স পদং ন সব্বেন সব্বং সচ্ছিকতং হোতি, তস্স ন সব্বেন সব্বং মানানুসযো পহীনো হোতি, ন সব্বেন সব্বং ভৱৰাগানুসযো পহীনো হোতি, ন সব্বেন সব্বং অৱিজ্জানুসযো পহীনো হোতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দিৱসংসন্তত্তে অযোকপালে হঞ্ঞমানে পপটিকা নিব্বত্তিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা মহন্তে তিণপুঞ্জে ৱা কট্ঠপুঞ্জে ৱা নিপতেয্য. সা তত্থ অগ্গিম্পি জনেয্য, ধূমম্পি জনেয্য, অগ্গিম্পি জনেত্ৱা ধূমম্পি জনেত্ৱা তমেৱ মহন্তং তিণপুঞ্জং ৱা কট্ঠপুঞ্জং ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা গচ্ছম্পি দহেয্য [ডহেয্য (অঞ্ঞত্থ)], দাযম্পি দহেয্য, গচ্ছম্পি দহিত্ৱা দাযম্পি দহিত্ৱা হৰিতন্তং ৱা পথন্তং ৱা [পন্থন্তং ৱা (সী.) স্যামপোত্থকে ইদং ন দিস্সতি] সেলন্তং ৱা উদকন্তং ৱা ৰমণীযং ৱা ভূমিভাগং আগম্ম অনাহাৰা নিব্বাযেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – নো চস্স নো চ মে সিযা…পে… সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. ইমা খো, ভিক্খৱে, সত্ত পুৰিসগতিযো.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অনুপাদাপৰিনিব্বানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং পটিপন্নো হোতি – ‘নো চস্স নো চ মে সিযা, ন ভৱিস্সতি ন মে ভৱিস্সতি, যদত্থি যং ভূতং তং পজহামী’তি উপেক্খং পটিলভতি. সো ভৱে ন ৰজ্জতি, সম্ভৱে ন ৰজ্জতি, অত্থুত্তৰি পদং সন্তং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. তঞ্চ খ্ৱস্স পদং সব্বেন সব্বং সচ্ছিকতং হোতি, তস্স সব্বেন সব্বং মানানুসযো পহীনো হোতি, সব্বেন সব্বং ভৱৰাগানুসযো পহীনো হোতি, সব্বেন সব্বং অৱিজ্জানুসযো পহীনো হোতি. সো আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অনুপাদাপৰিনিব্বানং. ইমা খো, ভিক্খৱে, সত্ত পুৰিসগতিযো অনুপাদা চ পৰিনিব্বান’’ন্তি. দুতিযং.