১১. কোধনসুত্তং
৬৪. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সপত্তকন্তা সপত্তকৰণা কোধনং আগচ্ছন্তি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা. কতমে সত্ত? ইধ, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি – ‘অহো ৱতাযং দুব্বণ্ণো অস্সা’তি! তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স ৱণ্ণৱতায নন্দতি. কোধনোযং [কোধনাযং (ক.)], ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো কোধাভিভূতো কোধপৰেতো, কিঞ্চাপি সো হোতি সুন্হাতো সুৱিলিত্তো কপ্পিতকেসমস্সু ওদাতৱত্থৱসনো [ওদাতৱসনো (ক.)]; অথ খো সো দুব্বণ্ণোৱ হোতি কোধাভিভূতো. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ধম্মো সপত্তকন্তো সপত্তকৰণো কোধনং আগচ্ছতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি – ‘অহো ৱতাযং দুক্খং সযেয্যা’তি! তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স সুখসেয্যায নন্দতি. কোধনোযং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো কোধাভিভূতো কোধপৰেতো, কিঞ্চাপি সো পল্লঙ্কে সেতি গোনকত্থতে পটলিকত্থতে কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণে সউত্তৰচ্ছদে উভতোলোহিতকূপধানে; অথ খো সো দুক্খঞ্ঞেৱ সেতি কোধাভিভূতো. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ধম্মো সপত্তকন্তো সপত্তকৰণো কোধনং আগচ্ছতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি – ‘অহো ৱতাযং ন পচুৰত্থো অস্সা’তি! তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স পচুৰত্থতায নন্দতি. কোধনোযং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো কোধাভিভূতো কোধপৰেতো, অনত্থম্পি গহেত্ৱা ‘অত্থো মে গহিতো’তি মঞ্ঞতি, অত্থম্পি গহেত্ৱা ‘অনত্থো মে গহিতো’তি মঞ্ঞতি. তস্সিমে ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিপচ্চনীকা গহিতা দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি কোধাভিভূতস্স. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ধম্মো সপত্তকন্তো সপত্তকৰণো কোধনং আগচ্ছতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি – ‘অহো ৱতাযং ন ভোগৱা অস্সা’তি! তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স ভোগৱতায নন্দতি. কোধনস্স, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলস্স কোধাভিভূতস্স কোধপৰেতস্স, যেপিস্স তে হোন্তি ভোগা উট্ঠানৱীৰিযাধিগতা বাহাবলপৰিচিতা সেদাৱক্খিত্তা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা, তেপি ৰাজানো ৰাজকোসং পৱেসেন্তি কোধাভিভূতস্স. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ধম্মো সপত্তকন্তো সপত্তকৰণো কোধনং আগচ্ছতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি – ‘অহো ৱতাযং ন যসৱা অস্সা’তি! তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স যসৱতায নন্দতি. কোধনোযং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো কোধাভিভূতো কোধপৰেতো, যোপিস্স সো হোতি যসো অপ্পমাদাধিগতো, তম্হাপি ধংসতি কোধাভিভূতো. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো ধম্মো সপত্তকন্তো সপত্তকৰণো কোধনং আগচ্ছতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি – ‘অহো ৱতাযং ন মিত্তৱা অস্সা’তি! তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স মিত্তৱতায নন্দতি. কোধনং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলং কোধাভিভূতং কোধপৰেতং, যেপিস্স তে হোন্তি মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, তেপি আৰকা পৰিৱজ্জন্তি কোধাভিভূতং. অযং, ভিক্খৱে, ছট্ঠো ধম্মো সপত্তকন্তো সপত্তকৰণো কোধনং আগচ্ছতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স এৱং ইচ্ছতি – ‘অহো ৱতাযং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্যা’তি! তং কিস্স হেতু? ন, ভিক্খৱে, সপত্তো সপত্তস্স সুগতিগমনে নন্দতি. কোধনোযং, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলো কোধাভিভূতো কোধপৰেতো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায…পে… কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি কোধাভিভূতো. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো ধম্মো সপত্তকন্তো সপত্তকৰণো কোধনং আগচ্ছতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত ধম্মা সপত্তকন্তা সপত্তকৰণা কোধনং আগচ্ছন্তি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা’’তি.
‘‘কোধনো দুব্বণ্ণো হোতি, অথো দুক্খম্পি সেতি সো;
অথো অত্থং গহেত্ৱান, অনত্থং অধিপজ্জতি [অধিগচ্ছতি (সী.), পটিপজ্জতি (স্যা.)].
‘‘ততো কাযেন ৱাচায, ৱধং কত্ৱান কোধনো;
কোধাভিভূতো পুৰিসো, ধনজানিং নিগচ্ছতি.
‘‘কোধসম্মদসম্মত্তো, আযসক্যং [আযসক্খং (স্যা.)] নিগচ্ছতি;
ঞাতিমিত্তা সুহজ্জা চ, পৰিৱজ্জন্তি কোধনং.
[ইতিৱু. ৮৮ ইতিৱুত্তকেপি] ‘‘অনত্থজননো কোধো, কোধো চিত্তপ্পকোপনো;
ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতি.
‘‘কুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, কুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং কোধো সহতে নৰং.
‘‘যং কুদ্ধো উপৰোধেতি, সুকৰং ৱিয দুক্কৰং;
পচ্ছা সো ৱিগতে কোধে, অগ্গিদড্ঢোৱ তপ্পতি.
‘‘দুম্মঙ্কুযং পদস্সেতি [সদস্সেতি (সী.), পঠমং দস্সেতি (স্যা.)], ধূমং ধূমীৱ পাৱকো;
যতো পতাযতি কোধো, যেন কুজ্ঝন্তি মানৱা.
‘‘নাস্স হিৰী ন ওত্তপ্পং [ন অস্স হিৰী ওত্তপ্পঞ্চ (ক.)], ন ৱাচো হোতি গাৰৱো;
কোধেন অভিভূতস্স, ন দীপং হোতি কিঞ্চনং.
‘‘তপনীযানি কম্মানি, যানি ধম্মেহি আৰকা;
তানি আৰোচযিস্সামি, তং সুণাথ যথা তথং.
‘‘কুদ্ধো হি পিতৰং হন্তি, হন্তি কুদ্ধো সমাতৰং;
কুদ্ধো হি ব্ৰাহ্মণং হন্তি, হন্তি কুদ্ধো পুথুজ্জনং.
‘‘যায মাতু ভতো পোসো, ইমং লোকং অৱেক্খতি;
তম্পি পাণদদিং সন্তিং, হন্তি কুদ্ধো পুথুজ্জনো.
‘‘অত্তূপমা হি তে সত্তা, অত্তা হি পৰমো [পৰমং (সী. স্যা.)] পিযো;
হন্তি কুদ্ধো পুথুত্তানং, নানাৰূপেসু মুচ্ছিতো.
‘‘অসিনা হন্তি অত্তানং, ৱিসং খাদন্তি মুচ্ছিতা;
ৰজ্জুযা বজ্ঝ মীযন্তি, পব্বতামপি কন্দৰে.
‘‘ভূনহচ্চানি [ভূতহচ্চানি (সী. স্যা.)] কম্মানি, অত্তমাৰণিযানি চ;
কৰোন্তা নাৱবুজ্ঝন্তি [কৰোন্তো নাৱবুজ্ঝতি (ক.)], কোধজাতো পৰাভৱো.
‘‘ইতাযং কোধৰূপেন, মচ্চুপাসো গুহাসযো;
তং দমেন সমুচ্ছিন্দে, পঞ্ঞাৱীৰিযেন দিট্ঠিযা.
‘‘যথা মেতং [একমেতং (স্যা.), একমেতং (সী.)] অকুসলং, সমুচ্ছিন্দেথ পণ্ডিতো;
তথেৱ ধম্মে সিক্খেথ, মা নো দুম্মঙ্কুযং অহু.
‘‘ৱীতকোধা অনাযাসা, ৱীতলোভা অনুস্সুকা [অনিস্সুকা (সী. স্যা.) তদট্ঠকথাসু পন ‘‘অনুস্সুকা’’ ত্ৱেৱ দিস্সতি];
দন্তা কোধং পহন্ত্ৱান, পৰিনিব্বন্তি অনাসৱা’’তি [পৰিনিব্বিস্সথনাসৱাতি (স্যা.), পৰিনিব্বিংসু অনাসৱাতি (ক.)]. একাদসমং;
অব্যাকতৱগ্গো ছট্ঠো.