৭. মহাৱগ্গো

১. হিৰীওত্তপ্পসুত্তং

৬৫. [অ. নি. ৫.২৪, ১৬৮; ২.৬.৫০] ‘‘হিৰোত্তপ্পে, ভিক্খৱে, অসতি হিৰোত্তপ্পৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো; ইন্দ্ৰিযসংৱৰে অসতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সীলং; সীলে অসতি সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে অসতি নিব্বিদাৱিৰাগৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰুক্খো সাখাপলাসৱিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি ফেগ্গুপি সাৰোপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, হিৰোত্তপ্পে অসতি হিৰোত্তপ্পৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো; ইন্দ্ৰিযসংৱৰে অসতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সীলং; সীলে অসতি সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে অসতি নিব্বিদাৱিৰাগৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘হিৰোত্তপ্পে, ভিক্খৱে, সতি হিৰোত্তপ্পসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো; ইন্দ্ৰিযসংৱৰে সতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সীলং; সীলে সতি সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে সতি নিব্বিদাৱিৰাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি ফেগ্গুপি সাৰোপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, হিৰোত্তপ্পে সতি হিৰোত্তপ্পসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. পঠমং.

২. সত্তসূৰিযসুত্তং

৬৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি অম্বপালিৱনে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; অধুৱা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; অনস্সাসিকা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা. যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, অলমেৱ সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দিতুং অলং ৱিৰজ্জিতুং অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘সিনেৰু, ভিক্খৱে, পব্বতৰাজা চতুৰাসীতিযোজনসহস্সানি আযামেন, চতুৰাসীতিযোজনসহস্সানি ৱিত্থাৰেন, চতুৰাসীতিযোজনসহস্সানি মহাসমুদ্দে অজ্ঝোগাড়্হো, চতুৰাসীতিযোজনসহস্সানি মহাসমুদ্দা অচ্চুগ্গতো. হোতি খো সো, ভিক্খৱে, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন বহূনি ৱস্সানি বহূনি ৱস্সসতানি বহূনি ৱস্সসহস্সানি বহূনি ৱস্সসতসহস্সানি দেৱো ন ৱস্সতি. দেৱে খো পন, ভিক্খৱে, অৱস্সন্তে যে কেচিমে বীজগামভূতগামা ওসধিতিণৱনপ্পতযো তে উস্সুস্সন্তি ৱিসুস্সন্তি, ন ভৱন্তি. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; এৱং অধুৱা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা…পে… অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৱে, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন দুতিযো সূৰিযো পাতুভৱতি. দুতিযস্স, ভিক্খৱে, সূৰিযস্স পাতুভাৱা যা কাচি কুন্নদিযো কুসোব্ভা [কুস্সুব্ভো (সী.), কুস্সোব্ভা (স্যা.)] তা উস্সুস্সন্তি ৱিসুস্সন্তি, ন ভৱন্তি. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা…পে… অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৱে, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ততিযো সূৰিযো পাতুভৱতি. ততিযস্স, ভিক্খৱে, সূৰিযস্স পাতুভাৱা যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিৰৱতী, সৰভূ, মহী, তা উস্সুস্সন্তি ৱিসুস্সন্তি, ন ভৱন্তি. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা…পে… অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৱে, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন চতুত্থো সূৰিযো পাতুভৱতি. চতুত্থস্স, ভিক্খৱে, সূৰিযস্স পাতুভাৱা যে তে মহাসৰা যতো ইমা মহানদিযো পৱত্তন্তি, সেয্যথিদং – অনোতত্তা, সীহপপাতা, ৰথকাৰা, কণ্ণমুণ্ডা, কুণালা, ছদ্দন্তা, মন্দাকিনিযা, তা উস্সুস্সন্তি ৱিসুস্সন্তি, ন ভৱন্তি. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা…পে… অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৱে, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন পঞ্চমো সূৰিযো পাতুভৱতি. পঞ্চমস্স, ভিক্খৱে, সূৰিযস্স পাতুভাৱা যোজনসতিকানিপি মহাসমুদ্দে উদকানি ওগচ্ছন্তি, দ্ৱিযোজনসতিকানিপি মহাসমুদ্দে উদকানি ওগচ্ছন্তি, তিযোজনসতিকানিপি, চতুযোজনসতিকানিপি, পঞ্চযোজনসতিকানিপি, ছযোজনসতিকানিপি, সত্তযোজনসতিকানিপি মহাসমুদ্দে উদকানি ওগচ্ছন্তি; সত্ততালম্পি মহাসমুদ্দে উদকং সণ্ঠাতি, ছতালম্পি, পঞ্চতালম্পি, চতুতালম্পি, তিতালম্পি, দ্ৱিতালম্পি, তালমত্তম্পি মহাসমুদ্দে উদকং সণ্ঠাতি; সত্তপোৰিসম্পি মহাসমুদ্দে উদকং সণ্ঠাতি, ছপোৰিসম্পি, পঞ্চপোৰিসম্পি, চতুপোৰিসম্পি, তিপোৰিসম্পি, দ্ৱিপোৰিসম্পি, পোৰিসম্পি [পোৰিসমত্তম্পি (স্যা.)], অড্ঢপোৰিসম্পি, কটিমত্তম্পি, জণ্ণুকামত্তম্পি, গোপ্ফকমত্তম্পি মহাসমুদ্দে উদকং সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সৰদসমযে থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে তত্থ তত্থ গোপদেসু [গোপ্ফকপদেসেসু (ক.)] উদকানি ঠিতানি হোন্তি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তত্থ তত্থ গোপ্ফকমত্তানি [গোপদমত্তানি (সী. স্যা.)] মহাসমুদ্দে উদকানি ঠিতানি হোন্তি. পঞ্চমস্স, ভিক্খৱে, সূৰিযস্স পাতুভাৱা অঙ্গুলিপব্বমত্তম্পি মহাসমুদ্দে উদকং ন হোতি. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা…পে… অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৱে, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ছট্ঠো সূৰিযো পাতুভৱতি. ছট্ঠস্স, ভিক্খৱে, সূৰিযস্স পাতুভাৱা অযঞ্চ মহাপথৱী সিনেৰু চ পব্বতৰাজা ধূমাযন্তি সংধূমাযন্তি সম্পধূমাযন্তি [ধূপাযন্তি সন্ধূপাযন্তি সম্পধূপাযন্তি (সী. স্যা.)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুম্ভকাৰপাকো আলেপিতো [আলিম্পিতো (সী. স্যা.)] পঠমং ধূমেতি সংধূমেতি সম্পধূমেতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ছট্ঠস্স সূৰিযস্স পাতুভাৱা অযঞ্চ মহাপথৱী সিনেৰু চ পব্বতৰাজা ধূমাযন্তি সংধূমাযন্তি সম্পধূমাযন্তি. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা…পে… অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘হোতি খো সো, ভিক্খৱে, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন সত্তমো সূৰিযো পাতুভৱতি. সত্তমস্স, ভিক্খৱে, সূৰিযস্স পাতুভাৱা অযঞ্চ মহাপথৱী সিনেৰু চ পব্বতৰাজা আদিপ্পন্তি পজ্জলন্তি একজালা ভৱন্তি. ইমিস্সা চ, ভিক্খৱে, মহাপথৱিযা সিনেৰুস্স চ পব্বতৰাজস্স ঝাযমানানং দয্হমানানং অচ্চি ৱাতেন খিত্তা যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি গচ্ছতি. সিনেৰুস্স, ভিক্খৱে, পব্বতৰাজস্স ঝাযমানস্স দয্হমানস্স ৱিনস্সমানস্স মহতা তেজোখন্ধেন অভিভূতস্স যোজনসতিকানিপি কূটানি পলুজ্জন্তি দ্ৱিযোজনসতিকানিপি, তিযোজনসতিকানিপি, চতুযোজনসতিকানিপি, পঞ্চযোজনসতিকানিপি কূটানি পলুজ্জন্তি. ইমিস্সা চ, ভিক্খৱে, মহাপথৱিযা সিনেৰুস্স চ পব্বতৰাজস্স ঝাযমানানং দয্হমানানং নেৱ ছাৰিকা পঞ্ঞাযতি ন মসি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সপ্পিস্স ৱা তেলস্স ৱা ঝাযমানস্স দয্হমানস্স নেৱ ছাৰিকা পঞ্ঞাযতি ন মসি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইমিস্সা চ মহাপথৱিযা সিনেৰুস্স চ পব্বতৰাজস্স ঝাযমানানং দয্হমানানং নেৱ ছাৰিকা পঞ্ঞাযতি ন মসি. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; এৱং অধুৱা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; এৱং অনস্সাসিকা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা. যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, অলমেৱ সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দিতুং অলং ৱিৰজ্জিতুং অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, কো মন্তা কো সদ্ধাতা – ‘অযঞ্চ পথৱী সিনেৰু চ পব্বতৰাজা দয্হিস্সন্তি ৱিনস্সিস্সন্তি, ন ভৱিস্সন্তী’তি অঞ্ঞত্ৰ দিট্ঠপদেহি?

[অ. নি. ৬.৫৪; ৭.৭৩] ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, সুনেত্তো নাম সত্থা অহোসি তিত্থকৰো কামেসু ৱীতৰাগো. সুনেত্তস্স খো পন, ভিক্খৱে, সত্থুনো অনেকানি সাৱকসতানি অহেসুং. সুনেত্তো, ভিক্খৱে, সত্থা সাৱকানং ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেসি. যে খো পন, ভিক্খৱে, সুনেত্তস্স সত্থুনো ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স সব্বেন সব্বং সাসনং আজানিংসু তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং ব্ৰহ্মলোকং উপপজ্জিংসু. যে ন সব্বেন সব্বং সাসনং আজানিংসু তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপ্পেকচ্চে পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে নিম্মানৰতীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে তুসিতানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে যামানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে তাৱতিংসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে ব্ৰাহ্মণমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু, অপ্পেকচ্চে গহপতিমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সুনেত্তস্স সত্থুনো এতদহোসি – ‘ন খো মেতং পতিৰূপং যোহং সাৱকানং সমসমগতিযো অস্সং অভিসম্পৰাযং, যংনূনাহং উত্তৰি মেত্তং [উত্তৰি মগ্গং (ক.)] ভাৱেয্য’’’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সুনেত্তো সত্থা সত্ত ৱস্সানি মেত্তং চিত্তং ভাৱেসি. সত্ত ৱস্সানি মেত্তং চিত্তং ভাৱেত্ৱা সত্ত সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে নযিমং লোকং পুনৰাগমাসি. সংৱট্টমানে সুদং, ভিক্খৱে, লোকে আভস্সৰূপগো হোতি. ৱিৱট্টমানে লোকে সুঞ্ঞং ব্ৰহ্মৱিমানং উপপজ্জতি. তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মা হোতি মহাব্ৰহ্মা অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৱসৱত্তী. ছত্তিংসক্খত্তুং খো পন, ভিক্খৱে, সক্কো অহোসি দেৱানমিন্দো. অনেকসতক্খত্তুং ৰাজা অহোসি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা অহেসুং সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসি. সো হি নাম, ভিক্খৱে, সুনেত্তো সত্থা এৱং দীঘাযুকো সমানো এৱং চিৰট্ঠিতিকো অপৰিমুত্তো অহোসি – ‘জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, অপৰিমুত্তো দুক্খস্মা’তি ৱদামি’’.

‘‘তং কিস্স হেতু? চতুন্নং ধম্মানং অননুবোধা অপ্পটিৱেধা. কতমেসং চতুন্নং? অৰিযস্স, ভিক্খৱে, সীলস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা, অৰিযস্স সমাধিস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা, অৰিযায পঞ্ঞায অননুবোধা অপ্পটিৱেধা, অৰিযায ৱিমুত্তিযা অননুবোধা অপ্পটিৱেধা. তযিদং, ভিক্খৱে, অৰিযং সীলং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, অৰিযো সমাধি অনুবোধো পটিৱিদ্ধো, অৰিযা পঞ্ঞা অনুবোধা পটিৱিদ্ধা, অৰিযা ৱিমুত্তি অনুবোধা পটিৱিদ্ধা, উচ্ছিন্না ভৱতণ্হা, খীণা ভৱনেত্তি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘সীলং সমাধি পঞ্ঞা চ, ৱিমুত্তি চ অনুত্তৰা;

অনুবুদ্ধা ইমে ধম্মা, গোতমেন যসস্সিনা.

‘‘ইতি বুদ্ধো অভিঞ্ঞায, ধম্মমক্খাসি ভিক্খুনং;

দুক্খস্সন্তকৰো সত্থা, চক্খুমা পৰিনিব্বুতো’’তি. দুতিযং;

৩. নগৰোপমসুত্তং

৬৭. ‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহি সুপৰিক্খতং [সুপৰিক্খিত্তং (ক.)] হোতি, চতুন্নঞ্চ আহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অকৰণীযং বাহিৰেহি পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি.

‘‘কতমেহি সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহি সুপৰিক্খতং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে এসিকা হোতি গম্ভীৰনেমা [গম্ভীৰনেমি (ক.)] সুনিখাতা অচলা অসম্পৱেধী [অসম্পৱেধি (সী. স্যা.)]. ইমিনা পঠমেন নগৰপৰিক্খাৰেন সুপৰিক্খতং হোতি ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে পৰিখা হোতি গম্ভীৰা চেৱ ৱিত্থতা চ. ইমিনা দুতিযেন নগৰপৰিক্খাৰেন সুপৰিক্খতং হোতি ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে অনুপৰিযাযপথো হোতি উচ্চো চেৱ ৱিত্থতো চ. ইমিনা ততিযেন নগৰপৰিক্খাৰেন সুপৰিক্খতং হোতি ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং আৱুধং সন্নিচিতং হোতি সলাকঞ্চেৱ জেৱনিকঞ্চ [জেৱনিযঞ্চ (সী. অট্ঠ.)]. ইমিনা চতুত্থেন নগৰপৰিক্খাৰেন সুপৰিক্খতং হোতি ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুবলকাযো পটিৱসতি, সেয্যথিদং – হত্থাৰোহা অস্সাৰোহা ৰথিকা ধনুগ্গহা চেলকা চলকা পিণ্ডদাযকা উগ্গা ৰাজপুত্তা পক্খন্দিনো মহানাগা সূৰা চম্মযোধিনো দাসকপুত্তা. ইমিনা পঞ্চমেন নগৰপৰিক্খাৰেন সুপৰিক্খতং হোতি ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে দোৱাৰিকো হোতি পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী অঞ্ঞাতানং নিৱাৰেতা ঞাতানং পৱেসেতা. ইমিনা ছট্ঠেন নগৰপৰিক্খাৰেন সুপৰিক্খতং হোতি ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে পাকাৰো হোতি উচ্চো চেৱ ৱিত্থতো চ ৱাসনলেপনসম্পন্নো চ. ইমিনা সত্তমেন নগৰপৰিক্খাৰেন সুপৰিক্খতং হোতি ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায. ইমেহি সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহি সুপৰিক্খতং হোতি.

‘‘কতমেসং চতুন্নং আহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং তিণকট্ঠোদকং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তৰানং ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং সালিযৱকং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তৰানং ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং তিলমুগ্গমাসাপৰণ্ণং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তৰানং ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায বাহিৰানং পটিঘাতায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং ভেসজ্জং সন্নিচিতং হোতি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং লোণং অব্ভন্তৰানং ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায বাহিৰানং পটিঘাতায. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং আহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী.

‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং ইমেহি সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহি সুপৰিক্খতং হোতি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং আহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং অকৰণীযং বাহিৰেহি পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যতো অৰিযসাৱকো সত্তহি সদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকৰণীযো মাৰস্স অকৰণীযো পাপিমতো. কতমেহি সত্তহি সদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি?

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে এসিকা হোতি গম্ভীৰনেমা সুনিখাতা অচলা অসম্পৱেধী অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং ‘ইতিপি সো…পে… বুদ্ধো ভগৱা’তি. সদ্ধেসিকো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি; সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি; সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইমিনা পঠমেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে পৰিক্খা হোতি গম্ভীৰা চেৱ ৱিত্থতা চ অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো হিৰীমা হোতি, হিৰীযতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, হিৰীযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. হিৰীপৰিক্খো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি; সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি; সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইমিনা দুতিযেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে অনুপৰিযাযপথো হোতি উচ্চো চেৱ ৱিত্থতো চ অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ওত্তপ্পী হোতি, ওত্তপ্পতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ওত্তপ্পপৰিযাযপথো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি; সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি; সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইমিনা ততিযেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং আৱুধং সন্নিচিতং হোতি সলাকঞ্চেৱ জেৱনিকঞ্চ অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. সুতাৱুধো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি; সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি; সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইমিনা চতুত্থেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুবলকাযো পটিৱসতি, সেয্যথিদং – হত্থাৰোহা অস্সাৰোহা ৰথিকা ধনুগ্গহা চেলকা চলকা পিণ্ডদাযকা উগ্গা ৰাজপুত্তা পক্খন্দিনো মহানাগা সূৰা চম্মযোধিনো দাসকপুত্তা অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. ৱীৰিযবলকাযো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি; সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি; সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইমিনা পঞ্চমেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে দোৱাৰিকো হোতি পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী অঞ্ঞাতানং নিৱাৰেতা ঞাতানং পৱেসেতা অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. সতিদোৱাৰিকো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি; সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি; সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইমিনা ছট্ঠেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে পাকাৰো হোতি উচ্চো চেৱ ৱিত্থতো চ ৱাসনলেপনসম্পন্নো চ অব্ভন্তৰানং গুত্তিযা বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. পঞ্ঞাৱাসনলেপনসম্পন্নো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি; সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি; সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইমিনা সত্তমেন সদ্ধম্মেন সমন্নাগতো হোতি. ইমেহি সত্তহি সদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি.

‘‘কতমেসং চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং তিণকট্ঠোদকং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তৰানং ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি অত্তনো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং সালিযৱকং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তৰানং ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি অত্তনো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং তিলমুগ্গমাসাপৰণ্ণং সন্নিচিতং হোতি অব্ভন্তৰানং ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি অত্তনো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমে নগৰে বহুং ভেসজ্জং সন্নিচিতং হোতি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং লোণং অব্ভন্তৰানং ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায বাহিৰানং পটিঘাতায. এৱমেৱং খো ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি অত্তনো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স. ইমেসং চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী.

‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেহি সত্তহি সদ্ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অকৰণীযো মাৰস্স অকৰণীযো পাপিমতো’’তি. ততিযং.

৪. ধম্মঞ্ঞূসুত্তং

৬৮. ‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি …পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মঞ্ঞূ চ হোতি অত্থঞ্ঞূ চ অত্তঞ্ঞূ চ মত্তঞ্ঞূ চ কালঞ্ঞূ চ পৰিসঞ্ঞূ চ পুগ্গলপৰোপৰঞ্ঞূ চ.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মং জানেয্য – সুত্তং গেয্যং…পে… অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং, নযিধ ‘ধম্মঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং…পে… অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং, তস্মা ‘ধম্মঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ.

‘‘অত্থঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্স তস্সেৱ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্স তস্সেৱ ভাসিতস্স অত্থং জানেয্য – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি, নযিধ ‘অত্থঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্স তস্সেৱ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি, তস্মা ‘অত্থঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ.

‘‘অত্তঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তানং জানাতি – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তানং জানেয্য – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি, নযিধ ‘অত্তঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তানং জানাতি – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি, তস্মা ‘অত্তঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ.

‘‘মত্তঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মত্তং জানাতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং পটিগ্গহণায. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু মত্তং জানেয্য চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং পটিগ্গহণায, নযিধ ‘মত্তঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু মত্তং জানাতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং পটিগ্গহণায, তস্মা ‘মত্তঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ.

‘‘কালঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু, কালং জানাতি – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পৰিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালং জানেয্য – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পৰিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি, নযিধ ‘কালঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালং জানাতি – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পৰিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি, তস্মা ‘কালঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ.

‘‘পৰিসঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিসং জানাতি – ‘অযং খত্তিযপৰিসা, অযং ব্ৰাহ্মণপৰিসা, অযং গহপতিপৰিসা, অযং সমণপৰিসা. তত্থ এৱং উপসঙ্কমিতব্বং, এৱং ঠাতব্বং, এৱং কত্তব্বং, এৱং নিসীদিতব্বং, এৱং ভাসিতব্বং, এৱং তুণ্হী ভৱিতব্ব’ন্তি. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিসং জানেয্য – ‘অযং খত্তিযপৰিসা…পে… এৱং তুণ্হী ভৱিতব্ব’ন্তি, নযিধ ‘পৰিসঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিসং জানাতি – ‘অযং খত্তিযপৰিসা, অযং ব্ৰাহ্মণপৰিসা, অযং গহপতিপৰিসা, অযং সমণপৰিসা. তত্থ এৱং উপসঙ্কমিতব্বং, এৱং ঠাতব্বং, এৱং কত্তব্বং, এৱং নিসীদিতব্বং, এৱং ভাসিতব্বং, এৱং তুণ্হী ভৱিতব্ব’ন্তি, তস্মা ‘পৰিসঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ, পৰিসঞ্ঞূ.

‘‘পুগ্গলপৰোপৰঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো [সব্বত্থপি ইধ আৰম্ভে ‘‘ভিক্খুনো’’ ত্ৱেৱ দিস্সতি] দ্ৱযেন পুগ্গলা ৱিদিতা হোন্তি. দ্ৱে পুগ্গলা – একো অৰিযানং দস্সনকামো, একো অৰিযানং ন দস্সনকামো. য্ৱাযং পুগ্গলো অৰিযানং ন দস্সনকামো, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো অৰিযানং দস্সনকামো, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা অৰিযানং দস্সনকামা – একো সদ্ধম্মং সোতুকামো, একো সদ্ধম্মং ন সোতুকামো. য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধম্মং ন সোতুকামো, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধম্মং সোতুকামো, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা সদ্ধম্মং সোতুকামা – একো ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, একো অনোহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. য্ৱাযং পুগ্গলো অনোহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি [সুণন্তা (ক.)] – একো সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেতি, একো সুত্ৱা ধম্মং ন ধাৰেতি. য্ৱাযং পুগ্গলো সুত্ৱা ন ধম্মং ধাৰেতি, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেতি, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেন্তি [ধাৰেন্তা (ক.)] – একো ধাতানং [ধতানং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি, একো ধাতানং ধম্মানং অত্থং ন উপপৰিক্খতি. য্ৱাযং পুগ্গলো ধাতানং ধম্মানং অত্থং ন উপপৰিক্খতি, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খন্তি [উপপৰিক্খন্তা (ক.)] – একো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, একো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো. য্ৱাযং পুগ্গলো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না – একো অত্তহিতায পটিপন্নো নো পৰহিতায, একো অত্তহিতায চ পটিপন্নো পৰহিতায চ. য্ৱাযং পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো নো পৰহিতায, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো অত্থহিতায চ পটিপন্নো পৰহিতায চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো [ভিক্খুনা (সী. স্যা.)] দ্ৱযেন পুগ্গলা ৱিদিতা হোন্তি. এৱং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পুগ্গলপৰোপৰঞ্ঞূ হোতি. ‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. চতুত্থং.

৫. পাৰিচ্ছত্তকসুত্তং

৬৯. ‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো পণ্ডুপলাসো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘পণ্ডুপলাসো দানি পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো নচিৰস্সেৱ দানি পন্নপলাসো ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো পন্নপলাসো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘পন্নপলাসো দানি পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো নচিৰস্সেৱ দানি জালকজাতো ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো জালকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘জালকজাতো দানি পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো নচিৰস্সেৱ দানি খাৰকজাতো ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো খাৰকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘খাৰকজাতো দানি পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো নচিৰস্সেৱ দানি কুটুমলকজাতো [কুডুমলকজাতো (সী. স্যা. পী.)] ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো কুটুমলকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘কুটুমলকজাতো দানি পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো নচিৰস্সেৱ দানি কোৰকজাতো [কোকাসকজাতো (সী. স্যা.), কোসকজাতো (ক.)] ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো কোৰকজাতো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘কোৰকজাতো দানি পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো নচিৰস্সেৱ দানি সব্বফালিফুল্লো [সব্বপালিফুল্লো (সী. পী.)] ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো সব্বফালিফুল্লো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা পাৰিচ্ছত্তকস্স কোৱিড়াৰস্স মূলে দিব্বে চত্তাৰো মাসে পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰেন্তি.

‘‘সব্বফালিফুল্লস্স খো পন, ভিক্খৱে, পাৰিচ্ছত্তকস্স কোৱিড়াৰস্স সমন্তা পঞ্ঞাসযোজনানি আভায ফুটং হোতি, অনুৱাতং যোজনসতং গন্ধো গচ্ছতি, অযমানুভাৱো পাৰিচ্ছত্তকস্স কোৱিড়াৰস্স.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যস্মিং সমযে অৰিযসাৱকো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজ্জায চেতেতি, পণ্ডুপলাসো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো তস্মিং সমযে হোতি দেৱানংৱ তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে অৰিযসাৱকো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি, পন্নপলাসো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো তস্মিং সমযে হোতি দেৱানংৱ তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে অৰিযসাৱকো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, জালকজাতো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো তস্মিং সমযে হোতি দেৱানংৱ তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে অৰিযসাৱকো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, খাৰকজাতো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো তস্মিং সমযে হোতি দেৱানংৱ তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে অৰিযসাৱকো পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কুটুমলকজাতো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো তস্মিং সমযে হোতি দেৱানংৱ তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে অৰিযসাৱকো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কোৰকজাতো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো তস্মিং সমযে হোতি দেৱানংৱ তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে অৰিযসাৱকো আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সব্বফালিফুল্লো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো তস্মিং সমযে হোতি দেৱানংৱ তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো.

‘‘তস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ভুম্মা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেন্তি – ‘এসো ইত্থন্নামো আযস্মা ইত্থন্নামস্স আযস্মতো সদ্ধিৱিহাৰিকো অমুকম্হা গামা ৱা নিগমা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. ভুম্মানং দেৱানং সদ্দং সুত্ৱা চাতুমহাৰাজিকা দেৱা…পে… তাৱতিংসা দেৱা… যামা দেৱা… তুসিতা দেৱা… নিম্মানৰতী দেৱা… পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱা… ব্ৰহ্মকাযিকা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেন্তি – ‘এসো ইত্থন্নামো আযস্মা ইত্থন্নামস্স আযস্মতো সদ্ধিৱিহাৰিকো অমুকম্হা গামা ৱা নিগমা ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. ইতিহ তেন খণেন তেন মুহুত্তেন যাৱ ব্ৰহ্মলোকা সদ্দো [সাধুকাৰসদ্দো (সী. অট্ঠ., ক. অট্ঠ.)] অব্ভুগ্গচ্ছতি, অযমানুভাৱো খীণাসৱস্স ভিক্খুনো’’তি. পঞ্চমং.

৬. সক্কচ্চসুত্তং

৭০. অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘কিং নু খো, ভিক্খু, সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৱেয্যা’’তি? অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘সত্থাৰং খো, ভিক্খু, সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৱেয্য. ধম্মং খো, ভিক্খু…পে… সঙ্ঘং খো, ভিক্খু…পে… সিক্খং খো, ভিক্খু…পে… সমাধিং খো, ভিক্খু…পে… অপ্পমাদং খো, ভিক্খু…পে… পটিসন্থাৰং খো, ভিক্খু সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৱেয্যা’’তি.

অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে খো মে ধম্মা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা, যংনূনাহং ইমে ধম্মে গন্ত্ৱা [গহেত্ৱা (ক.)] ভগৱতো আৰোচেয্যং. এৱং মে ইমে ধম্মা পৰিসুদ্ধা চেৱ ভৱিস্সন্তি পৰিসুদ্ধসঙ্খাততৰা চ. সেয্যথাপি নাম পুৰিসো সুৱণ্ণনিক্খং অধিগচ্ছেয্য পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতং. তস্স এৱমস্স – ‘অযং খো মে সুৱণ্ণনিক্খো পৰিসুদ্ধো পৰিযোদাতো, যংনূনাহং ইমং সুৱণ্ণনিক্খং গন্ত্ৱা [গহেত্ৱা (ক.)] কম্মাৰানং দস্সেয্যং. এৱং মে অযং সুৱণ্ণনিক্খো সকম্মাৰগতো পৰিসুদ্ধো চেৱ ভৱিস্সতি পৰিসুদ্ধসঙ্খাততৰো চ. এৱমেৱং [খো (ক.)] মে ইমে ধম্মা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা, যংনূনাহং ইমে ধম্মে গন্ত্ৱা [গহেত্ৱা (ক.)] ভগৱতো আৰোচেয্যং. এৱং মে ইমে ধম্মা পৰিসুদ্ধা চেৱ ভৱিস্সন্তি পৰিসুদ্ধসঙ্খাততৰা চা’’’তি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘কিং নু খো, ভিক্খু, সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৱেয্যা’তি? অথ খো তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘সত্থাৰং খো, ভিক্খু, সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৱেয্য. ধম্মং খো, ভিক্খু …পে… পটিসন্থাৰং খো, ভিক্খু সক্কত্ৱা…পে… কুসলং ভাৱেয্যা’তি. অথ খো তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘ইমে খো মে ধম্মা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা, যংনূনাহং ইমে ধম্মে গন্ত্ৱা ভগৱতো আৰোচেয্যং. এৱং মে ইমে ধম্মা পৰিসুদ্ধা চেৱ ভৱিস্সন্তি পৰিসুদ্ধসঙ্খাততৰা চ. সেয্যথাপি নাম পুৰিসো সুৱণ্ণনিক্খং অধিগচ্ছেয্য পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতং. তস্স এৱমস্স – অযং খো মে সুৱণ্ণনিক্খো পৰিসুদ্ধো পৰিযোদাতো, যংনূনাহং ইমং সুৱণ্ণনিক্খং গন্ত্ৱা কম্মাৰানং দস্সেয্যং. এৱং মে অযং সুৱণ্ণনিক্খো সকম্মাৰগতো পৰিসুদ্ধো চেৱ ভৱিস্সতি পৰিসুদ্ধসঙ্খাততৰো চ. এৱমেৱং মে ইমে ধম্মা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা, যংনূনাহং ইমে ধম্মে গন্ত্ৱা ভগৱতো আৰোচেয্যং. এৱং মে ইমে ধম্মা পৰিসুদ্ধা চেৱ ভৱিস্সন্তি পৰিসুদ্ধসঙ্খাততৰা চা’’’তি.

‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! সত্থাৰং খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৱেয্য. ধম্মং খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৱেয্য. সঙ্ঘং খো…পে… সিক্খং খো… সমাধিং খো… অপ্পমাদং খো… পটিসন্থাৰং খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অকুসলং পজহেয্য, কুসলং ভাৱেয্যা’’তি.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মেপি সো অগাৰৱো’’.

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘেপি সো অগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খাযপি সো অগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায অগাৰৱো সমাধিস্মিং সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায অগাৰৱো সমাধিস্মিম্পি সো অগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায অগাৰৱো সমাধিস্মিং অগাৰৱো অপ্পমাদে সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায অগাৰৱো সমাধিস্মিং অগাৰৱো অপ্পমাদেপি সো অগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায অগাৰৱো সমাধিস্মিং অগাৰৱো অপ্পমাদে অগাৰৱো পটিসন্থাৰে সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো…পে… অপ্পমাদে অগাৰৱো পটিসন্থাৰেপি সো অগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মেপি সো সগাৰৱো…পে….

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো…পে. … অপ্পমাদে সগাৰৱো পটিসন্থাৰে অগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো…পে… অপ্পমাদে সগাৰৱো পটিসন্থাৰেপি সো সগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মেপি সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মেপি সো সগাৰৱো…পে….

‘‘সো ৱত, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো…পে… অপ্পমাদে সগাৰৱো পটিসন্থাৰেপি সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. যো সো, ভন্তে, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মে সগাৰৱো সঙ্ঘে সগাৰৱো সিক্খায সগাৰৱো সমাধিস্মিং সগাৰৱো অপ্পমাদে সগাৰৱো পটিসন্থাৰেপি সো সগাৰৱো’’তি.

‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! সাধু খো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাসি. সো ৱত, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি…পে… যো সো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায অগাৰৱো সমাধিস্মিং অগাৰৱো অপ্পমাদেপি সো অগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায অগাৰৱো সমাধিস্মিং অগাৰৱো অপ্পমাদে অগাৰৱো পটিসন্থাৰে সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি অগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো সঙ্ঘে অগাৰৱো সিক্খায অগাৰৱো সমাধিস্মিং অগাৰৱো অপ্পমাদে অগাৰৱো পটিসন্থাৰেপি সো অগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মে অগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি…পে… যো সো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মেপি সো সগাৰৱো …পে….

‘‘সো ৱত, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মে সগাৰৱো…পে… অপ্পমাদে সগাৰৱো পটিসন্থাৰে অগাৰৱো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যো সো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো…পে… অপ্পমাদে সগাৰৱো পটিসন্থাৰেপি সো সগাৰৱো.

‘‘সো ৱত, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মেপি সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. যো সো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো ধম্মেপি সো সগাৰৱো…পে….

‘‘সো ৱত, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো…পে… অপ্পমাদে সগাৰৱো পটিসন্থাৰেপি সো সগাৰৱো ভৱিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. যো সো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো…পে… অপ্পমাদে সগাৰৱো পটিসন্থাৰেপি সো সগাৰৱো’’তি.

‘‘ইমস্স খো, সাৰিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি. ছট্ঠং.

৭. ভাৱনাসুত্তং

৭১. ‘‘ভাৱনং অননুযুত্তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱিহৰতো কিঞ্চাপি এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চেয্যা’তি, অথ খ্ৱস্স নেৱ অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? ‘অভাৱিতত্তা’তিস্স ৱচনীযং. কিস্স অভাৱিতত্তা? চতুন্নং সতিপট্ঠানানং, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং, পঞ্চন্নং বলানং, সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং, অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৱা দস ৱা দ্ৱাদস ৱা. তানস্সু কুক্কুটিযা ন সম্মা অধিসযিতানি, ন সম্মা পৰিসেদিতানি, ন সম্মা পৰিভাৱিতানি. কিঞ্চাপি তস্সা কুক্কুটিযা এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্যু’ন্তি, অথ খো অভব্বাৱ তে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জিতুং. তং কিস্স হেতু? তথা হি, ভিক্খৱে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি ন সম্মা অধিসযিতানি, ন সম্মা পৰিসেদিতানি, ন সম্মা পৰিভাৱিতানি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভাৱনং অননুযুত্তস্স ভিক্খুনো ৱিহৰতো কিঞ্চাপি এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চেয্যা’তি, অথ খ্ৱস্স নেৱ অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? ‘অভাৱিতত্তা’তিস্স ৱচনীযং. কিস্স অভাৱিতত্তা? চতুন্নং সতিপট্ঠানানং, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং, পঞ্চন্নং বলানং, সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং, অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স.

‘‘ভাৱনং অনুযুত্তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱিহৰতো কিঞ্চাপি ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চেয্যা’তি, অথ খ্ৱস্স অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? ‘ভাৱিতত্তা’তিস্স ৱচনীযং. কিস্স ভাৱিতত্তা? চতুন্নং সতিপট্ঠানানং, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং, পঞ্চন্নং বলানং, সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং, অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৱা দস ৱা দ্ৱাদস ৱা. তানস্সু কুক্কুটিযা সম্মা অধিসযিতানি, সম্মা পৰিসেদিতানি, সম্মা পৰিভাৱিতানি. কিঞ্চাপি তস্সা কুক্কুটিযা ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্যু’ন্তি, অথ খো ভব্বাৱ তে কুক্কুটপোতকা পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জিতুং. তং কিস্স হেতু? তথা হি, ভিক্খৱে, কুক্কুটিযা অণ্ডানি সম্মা অধিসযিতানি, সম্মা পৰিসেদিতানি, সম্মা পৰিভাৱিতানি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভাৱনং অনুযুত্তস্স ভিক্খুনো ৱিহৰতো কিঞ্চাপি ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চেয্যা’তি, অথ খ্ৱস্স অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? ‘ভাৱিতত্তা’তিস্স ৱচনীযং. কিস্স ভাৱিতত্তা? চতুন্নং সতিপট্ঠানানং…পে… অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ফলগণ্ডস্স [পলগণ্ডস্স (?)] ৱা ফলগণ্ডন্তেৱাসিকস্স ৱা দিস্সন্তেৱ [খীযন্তে (ক.)] ৱাসিজটে [দিস্সন্তি অঙ্গুলিপদানি (সী.), অঙ্গুলপদানি দিস্সন্তি অঙ্গুলপদং (ক.)] অঙ্গুলিপদানি দিস্সতি [দিস্সন্তি (স্যা.)] অঙ্গুট্ঠপদং [দিস্সন্তি অঙ্গুলিপদানি (সী.), অঙ্গুলপদানি দিস্সন্তি অঙ্গুলপদং (ক.)]. নো চ খ্ৱস্স এৱং ঞাণং হোতি – ‘এত্তকং মে অজ্জ ৱাসিজটস্স খীণং, এত্তকং হিয্যো, এত্তকং পৰে’তি, অথ খ্ৱস্স খীণে ‘খীণ’ন্তেৱ ঞাণং হোতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভাৱনং অনুযুত্তস্স ভিক্খুনো ৱিহৰতো কিঞ্চাপি ন এৱং ঞাণং হোতি – ‘এত্তকং মে অজ্জ আসৱানং খীণং, এত্তকং হিয্যো, এত্তকং পৰে’তি, অথ খ্ৱস্স খীণে ‘খীণ’ন্তেৱ ঞাণং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সামুদ্দিকায নাৱায ৱেত্তবন্ধনবদ্ধায [ৱেত্তবন্ধায (ক.)] ছ মাসানি উদকে পৰিযাদায হেমন্তিকেন থলে উক্খিত্তায ৱাতাতপপৰেতানি বন্ধনানি, তানি পাৱুস্সকেন মেঘেন অভিপ্পৱুট্ঠানি অপ্পকসিৰেনেৱ পৰিহাযন্তি [পটিপ্পস্সম্ভন্তি (সী. স্যা.)], পূতিকানি ভৱন্তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভাৱনং অনুযুত্তস্স ভিক্খুনো ৱিহৰতো অপ্পকসিৰেনেৱ সংযোজনানি পটিপ্পস্সম্ভন্তি, পূতিকানি ভৱন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তং

৭২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অদ্দসা খো ভগৱা অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো অঞ্ঞতৰস্মিং পদেসে মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং [সঞ্জোতিভূতং (স্যা.)]. দিস্ৱান মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো ৱৰং – যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৱা উপনিসীদেয্য ৱা উপনিপজ্জেয্য ৱা, যং ৱা খত্তিযকঞ্ঞং ৱা ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞং ৱা গহপতিকঞ্ঞং ৱা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৱা উপনিসীদেয্য ৱা উপনিপজ্জেয্য ৱা’’তি? ‘‘এতদেৱ, ভন্তে, ৱৰং – যং খত্তিযকঞ্ঞং ৱা ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞং ৱা গহপতিকঞ্ঞং ৱা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৱা উপনিসীদেয্য ৱা উপনিপজ্জেয্য ৱা, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৱা উপনিসীদেয্য ৱা উপনিপজ্জেয্য ৱা’’তি.

‘‘আৰোচযামি ৱো, ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো, ভিক্খৱে, যথা এতদেৱ তস্স ৱৰং দুস্সীলস্স পাপধম্মস্স অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰস্স পটিচ্ছন্নকম্মন্তস্স অস্সমণস্স সমণপটিঞ্ঞস্স অব্ৰহ্মচাৰিস্স ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞস্স অন্তোপূতিকস্স অৱস্সুতস্স কসম্বুজাতস্স যং অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আলিঙ্গেত্ৱা উপনিসীদেয্য ৱা উপনিপজ্জেয্য ৱা. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য.

‘‘যঞ্চ খো সো, ভিক্খৱে, দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযকঞ্ঞং ৱা ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞং ৱা গহপতিকঞ্ঞং ৱা মুদুতলুনহত্থপাদং আলিঙ্গেত্ৱা উপনিসীদতি ৱা উপনিপজ্জতি ৱা, তঞ্হি তস্স [তং হিস্স (ক.)], ভিক্খৱে, হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো ৱৰং – যং বলৱা পুৰিসো দড়্হায ৱালৰজ্জুযা উভো জঙ্ঘা ৱেঠেত্ৱা ঘংসেয্য – সা ছৱিং ছিন্দেয্য ছৱিং ছেত্ৱা চম্মং ছিন্দেয্য চম্মং ছেত্ৱা মংসং ছিন্দেয্য মংসং ছেত্ৱা ন্হাৰুং ছিন্দেয্য ন্হাৰুং ছেত্ৱা অট্ঠিং ছিন্দেয্য অট্ঠিং ছেত্ৱা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্য, যং ৱা খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা অভিৱাদনং সাদিযেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৱ, ভন্তে, ৱৰং – যং খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা অভিৱাদনং সাদিযেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৱা পুৰিসো দড়্হায ৱালৰজ্জুযা…পে… অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্যা’’তি.

‘‘আৰোচযামি ৱো, ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো, ভিক্খৱে, যথা এতদেৱ তস্স ৱৰং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৱা পুৰিসো দড়্হায ৱালৰজ্জুযা উভো জঙ্ঘা ৱেঠেত্ৱা…পে… অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ তিট্ঠেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৱে, দুস্সীলো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা অভিৱাদনং সাদিযতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৱে, হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো ৱৰং – যং বলৱা পুৰিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোৰস্মিং পহৰেয্য, যং ৱা খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা অঞ্জলিকম্মং সাদিযেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৱ, ভন্তে, ৱৰং – যং খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা অঞ্জলিকম্মং সাদিযেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৱা পুৰিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোৰস্মিং পহৰেয্যা’’তি.

‘‘আৰোচযামি ৱো, ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো, ভিক্খৱে, যথা এতদেৱ তস্স ৱৰং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৱা পুৰিসো তিণ্হায সত্তিযা তেলধোতায পচ্চোৰস্মিং পহৰেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৱে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা অঞ্জলিকম্মং সাদিযতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৱে, হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো ৱৰং – যং বলৱা পুৰিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৱেঠেয্য, যং ৱা খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং চীৱৰং পৰিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৱ, ভন্তে, ৱৰং – যং খত্তিযমহাসালানং ৱা…পে… সদ্ধাদেয্যং চীৱৰং পৰিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৱা পুৰিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৱেঠেয্যা’’তি.

‘‘আৰোচযামি ৱো, ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো, ভিক্খৱে, যথা এতদেৱ তস্স ৱৰং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৱা পুৰিসো তত্তেন অযোপট্টেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন কাযং সম্পলিৱেঠেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৱে, দুস্সীলো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং চীৱৰং পৰিভুঞ্জতি, তঞ্হি তস্স, ভিক্খৱে, হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো ৱৰং – যং বলৱা পুৰিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৱিৱৰিত্ৱা তত্তং লোহগুড়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য [ডহেয্য (কত্থচি)] মুখম্পি দহেয্য জিৱ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উৰম্পি [ম. নি. ৩.২৭০ দেৱদূতসুত্তে পন ‘‘উদৰম্পি’’ ইতি ৱিদেসপাঠো দিস্সতি] দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগা [অধোভাগং (ক.)] নিক্খমেয্য, যং ৱা খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৱ, ভন্তে, ৱৰং – যং খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৱা পুৰিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৱিৱৰিত্ৱা তত্তং লোহগুড়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য মুখম্পি দহেয্য জিৱ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উৰম্পি দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগং নিক্খমেয্যা’’তি.

‘‘আৰোচযামি ৱো, ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো, ভিক্খৱে, যথা এতদেৱ তস্স ৱৰং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৱা পুৰিসো তত্তেন অযোসঙ্কুনা মুখং ৱিৱৰিত্ৱা তত্তং লোহগুড়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং মুখে পক্খিপেয্য – তং তস্স ওট্ঠম্পি দহেয্য মুখম্পি দহেয্য জিৱ্হম্পি দহেয্য কণ্ঠম্পি দহেয্য উৰম্পি দহেয্য অন্তম্পি অন্তগুণম্পি আদায অধোভাগং নিক্খমেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৱে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জতি, তঞ্হি তস্স হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো ৱৰং – যং বলৱা পুৰিসো সীসে ৱা গহেত্ৱা খন্ধে ৱা গহেত্ৱা তত্তং অযোমঞ্চং ৱা অযোপীঠং ৱা অভিনিসীদাপেয্য ৱা অভিনিপজ্জাপেয্য ৱা, যং ৱা খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং [মঞ্চং ৱা পীঠং ৱা (ক.)] পৰিভুজ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৱ, ভন্তে, ৱৰং – যং খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং পৰিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৱা পুৰিসো সীসে ৱা গহেত্ৱা খন্ধে ৱা গহেত্ৱা তত্তং অযোমঞ্চং ৱা অযোপীঠং ৱা অভিনিসীদাপেয্য ৱা অভিনিপজ্জাপেয্য ৱা’’তি.

‘‘আৰোচযামি ৱো, ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো, ভিক্খৱে, যথা এতদেৱ তস্স ৱৰং দুস্সীলস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৱা পুৰিসো সীসে ৱা গহেত্ৱা খন্ধে ৱা গহেত্ৱা তত্তং অযোমঞ্চং ৱা অযোপীঠং ৱা অভিনিসীদাপেয্য ৱা অভিনিপজ্জাপেয্য ৱা. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৱে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং মঞ্চপীঠং পৰিভুঞ্জতি. তঞ্হি তস্স, ভিক্খৱে, হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো ৱৰং – যং বলৱা পুৰিসো উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপেয্য আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায – সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছেয্য সকিম্পি অধো গচ্ছেয্য সকিম্পি তিৰিযং গচ্ছেয্য, যং ৱা খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং ৱিহাৰং পৰিভুঞ্জেয্যা’’তি? ‘‘এতদেৱ, ভন্তে, ৱৰং – যং খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং ৱিহাৰং পৰিভুঞ্জেয্য, দুক্খঞ্হেতং, ভন্তে, যং বলৱা পুৰিসো উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপেয্য আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায – সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছেয্য সকিম্পি অধো গচ্ছেয্য সকিম্পি তিৰিযং গচ্ছেয্যা’’তি.

‘‘আৰোচযামি ৱো, ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো, ভিক্খৱে, যথা এতদেৱ তস্স ৱৰং দুস্সীলস্স পাপধম্মস্স…পে… কসম্বুজাতস্স যং বলৱা পুৰিসো উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা…পে… সকিম্পি তিৰিযং গচ্ছেয্য. তং কিস্স হেতু? ততোনিদানঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মৰণং ৱা নিগচ্ছেয্য মৰণমত্তং ৱা দুক্খং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য. যঞ্চ খো সো, ভিক্খৱে, দুস্সীলো পাপধম্মো…পে… কসম্বুজাতো খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সদ্ধাদেয্যং ৱিহাৰং পৰিভুঞ্জতি. তঞ্হি তস্স, ভিক্খৱে, হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যেসঞ্চ [যেসং (?)] মযং পৰিভুঞ্জাম চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং [… পৰিক্খাৰানং (সী. স্যা. ক.)] তেসং তে কাৰা মহপ্ফলা ভৱিস্সন্তি মহানিসংসা, অম্হাকঞ্চেৱাযং পব্বজ্জা অৱঞ্ঝা ভৱিস্সতি সফলা সউদ্ৰযা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং – ‘অত্তত্থং ৱা, ভিক্খৱে, সম্পস্সমানেন অলমেৱ অপ্পমাদেন সম্পাদেতুং; পৰত্থং ৱা, ভিক্খৱে, সম্পস্সমানেন অলমেৱ অপ্পমাদেন সম্পাদেতুং; উভযত্থং ৱা, ভিক্খৱে, সম্পস্সমানেন অলমেৱ অপ্পমাদেন সম্পাদেতু’’’ন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱা [ইদমৱোচ ভগৱা…পে… (ক.)]. ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি [উগ্গচ্ছি (ক.)]. সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিংসু – ‘‘সুদুক্কৰং ভগৱা, সুদুক্কৰং ভগৱা’’তি. সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৱেহি চিত্তানি ৱিমুচ্চিংসূতি. অট্ঠমং.

৯. সুনেত্তসুত্তং

৭৩. [অ. নি. ৬.৫৪; ৭.৬৬] ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, সুনেত্তো নাম সত্থা অহোসি তিত্থকৰো কামেসু ৱীতৰাগো. সুনেত্তস্স খো পন, ভিক্খৱে, সত্থুনো অনেকানি সাৱকসতানি অহেসুং. সুনেত্তো সত্থা সাৱকানং ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেসি. যে খো পন, ভিক্খৱে [যে খো ভিক্খৱে (সী. স্যা.)], সুনেত্তস্স সত্থুনো ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স চিত্তানি নপ্পসাদেসুং তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিংসু. যে খো পন, ভিক্খৱে, সুনেত্তস্স সত্থুনো ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স চিত্তানি পসাদেসুং তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিংসু.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, মূগপক্খো নাম সত্থা অহোসি…পে… অৰনেমি নাম সত্থা অহোসি…পে… কুদ্দালকো [কুদ্দালো (সী. স্যা.)] নাম সত্থা অহোসি…পে… হত্থিপালো নাম সত্থা অহোসি…পে… জোতিপালো নাম সত্থা অহোসি…পে… অৰকো নাম সত্থা অহোসি তিত্থকৰো কামেসু ৱীতৰাগো. অৰকস্স খো পন, ভিক্খৱে, সত্থুনো অনেকানি সাৱকসতানি অহেসুং. অৰকো নাম সত্থা সাৱকানং ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেসি. যে খো পন, ভিক্খৱে, অৰকস্স সত্থুনো ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স চিত্তানি নপ্পসাদেসুং, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিংসু. যে খো পন, ভিক্খৱে, অৰকস্স সত্থুনো ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায ধম্মং দেসেন্তস্স চিত্তানি পসাদেসুং, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিংসু.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, যো ইমে সত্ত সত্থাৰে তিত্থকৰে কামেসু ৱীতৰাগে অনেকসতপৰিৱাৰে সসাৱকসঙ্ঘে পদুট্ঠচিত্তো অক্কোসেয্য পৰিভাসেয্য, বহুং সো অপুঞ্ঞং পসৱেয্যা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘যো, ভিক্খৱে, ইমে সত্ত সত্থাৰে তিত্থকৰে কামেসু ৱীতৰাগে অনেকসতপৰিৱাৰে সসাৱকসঙ্ঘে পদুট্ঠচিত্তো অক্কোসেয্য পৰিভাসেয্য, বহুং সো অপুঞ্ঞং পসৱেয্য. যো একং দিট্ঠিসম্পন্নং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তো অক্কোসতি পৰিভাসতি, অযং ততো বহুতৰং অপুঞ্ঞং পসৱতি. তং কিস্স হেতু? নাহং, ভিক্খৱে, ইতো বহিদ্ধা এৱৰূপিং খন্তিং ৱদামি যথামং সব্ৰহ্মচাৰীসু’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন নো সব্ৰহ্মচাৰীসু [ন ত্ৱেৱ অম্হং সব্ৰহ্মচাৰীসু (স্যা.) অঙ্গুত্তৰনিকাযে অঞ্ঞথা দিস্সতি] চিত্তানি পদুট্ঠানি ভৱিস্সন্তী’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. নৱমং.

১০. অৰকসুত্তং

৭৪. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, অৰকো নাম সত্থা অহোসি তিত্থকৰো কামেসু ৱীতৰাগো. অৰকস্স খো পন, ভিক্খৱে, সত্থুনো অনেকানি সাৱকসতানি অহেসুং. অৰকো সত্থা সাৱকানং এৱং ধম্মং দেসেতি – অপ্পকং, ব্ৰাহ্মণ, জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং লহুকং [লহুসং (টীকা)] বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং [মন্তায (সব্বত্থ) টীকা পস্সিতব্বা] বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চৰিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযং, নত্থি জাতস্স অমৰণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, তিণগ্গে উস্সাৱবিন্দু সূৰিযে উগ্গচ্ছন্তে খিপ্পংযেৱ পটিৱিগচ্ছতি, ন চিৰট্ঠিতিকং হোতি; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, উস্সাৱবিন্দূপমং জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চৰিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযং, নত্থি জাতস্স অমৰণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে উদকবুব্বুড়ং [উদকপুপ্ফুড়ং (ক.)] খিপ্পংযেৱ পটিৱিগচ্ছতি, ন চিৰট্ঠিতিকং হোতি; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, উদকবুব্বুড়ূপমং জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চৰিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযং, নত্থি জাতস্স অমৰণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদকে দণ্ডৰাজি খিপ্পংযেৱ পটিৱিগচ্ছতি, ন চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, উদকে দণ্ডৰাজূপমং জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং…পে… নত্থি জাতস্স অমৰণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, নদী পব্বতেয্যা দূৰঙ্গমা সীঘসোতা হাৰহাৰিনী, নত্থি সো খণো ৱা লযো ৱা মুহুত্তো ৱা যং সা [যায (ক.)] আৱত্ততি [থৰতি (সী.), ধৰতি (স্যা.), অৱতিট্ঠেয্য (?)], অথ খো সা গচ্ছতেৱ ৱত্ততেৱ সন্দতেৱ; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, নদীপব্বতেয্যূপমং জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং লহুকং…পে… নত্থি জাতস্স অমৰণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, বলৱা পুৰিসো জিৱ্হগ্গে খেড়পিণ্ডং সংযূহিত্ৱা অকসিৰেনেৱ ৱমেয্য [পতাপেয্য (ক.)]; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, খেড়পিণ্ডূপমং জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং…পে… নত্থি জাতস্স অমৰণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, দিৱসংসন্তত্তে অযোকটাহে মংসপেসি [মংসপেসী (সী. স্যা.)] পক্খিত্তা খিপ্পংযেৱ পটিৱিগচ্ছতি, ন চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, মংসপেসূপমং জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং…পে… নত্থি জাতস্স অমৰণং.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, গাৱী ৱজ্ঝা আঘাতনং নীযমানা যং যদেৱ পাদং উদ্ধৰতি, সন্তিকেৱ হোতি ৱধস্স সন্তিকেৱ মৰণস্স; এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, গোৱজ্ঝূপমং [গাৱীৱজ্ঝূপমং (সী. স্যা.)] জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চৰিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযং, নত্থি জাতস্স অমৰণ’’ন্তি.

‘‘তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন মনুস্সানং সট্ঠিৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি, পঞ্চৱস্সসতিকা কুমাৰিকা অলংপতেয্যা অহোসি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন মনুস্সানং ছড়েৱ আবাধা অহেসুং – সীতং, উণ্হং, জিঘচ্ছা, পিপাসা, উচ্চাৰো, পস্সাৱো. সো হি নাম, ভিক্খৱে, অৰকো সত্থা এৱং দীঘাযুকেসু মনুস্সেসু এৱং চিৰট্ঠিতিকেসু এৱং অপ্পাবাধেসু সাৱকানং এৱং ধম্মং দেসেস্সতি – ‘অপ্পকং, ব্ৰাহ্মণ, জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চৰিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযং, নত্থি জাতস্স অমৰণ’’’ন্তি.

‘‘এতৰহি তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপ্পকং জীৱিতং মনুস্সানং পৰিত্তং লহুকং বহুদুক্খং বহুপাযাসং মন্তাযং বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চৰিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযং, নত্থি জাতস্স অমৰণ’ন্তি. এতৰহি, ভিক্খৱে, যো চিৰং জীৱতি সো ৱস্সসতং অপ্পং ৱা ভিয্যো. ৱস্সসতং খো পন, ভিক্খৱে, জীৱন্তো তীণিযেৱ উতুসতানি জীৱতি – উতুসতং হেমন্তানং, উতুসতং গিম্হানং, উতুসতং ৱস্সানং. তীণি খো পন, ভিক্খৱে, উতুসতানি জীৱন্তো দ্ৱাদস [দ্ৱাদসং (সী. ক.)] যেৱ মাসসতানি জীৱতি – চত্তাৰি মাসসতানি হেমন্তানং, চত্তাৰি মাসসতানি গিম্হানং, চত্তাৰি মাসসতানি ৱস্সানং. দ্ৱাদস খো পন, ভিক্খৱে, মাসসতানি জীৱন্তো চতুৱীসতিযেৱ অদ্ধমাসসতানি জীৱতি – অট্ঠদ্ধমাসসতানি হেমন্তানং, অট্ঠদ্ধমাসসতানি গিম্হানং, অট্ঠদ্ধমাসসতানি ৱস্সানং. চতুৱীসতি খো পন, ভিক্খৱে, অদ্ধমাসসতানি জীৱন্তো ছত্তিংসংযেৱ ৰত্তিসহস্সানি জীৱতি – দ্ৱাদস ৰত্তিসহস্সানি হেমন্তানং, দ্ৱাদস ৰত্তিসহস্সানি গিম্হানং, দ্ৱাদস ৰত্তিসহস্সানি ৱস্সানং. ছত্তিংসং খো পন, ভিক্খৱে, ৰত্তিসহস্সানি জীৱন্তো দ্ৱেসত্ততিযেৱ [দ্ৱেসত্ততিঞ্ঞেৱ (স্যা.), দ্ৱেসত্ততিঞ্চেৱ (ক.)] ভত্তসহস্সানি ভুঞ্জতি – চতুৱীসতি ভত্তসহস্সানি হেমন্তানং, চতুৱীসতি ভত্তসহস্সানি গিম্হানং, চতুৱীসতি ভত্তসহস্সানি ৱস্সানং সদ্ধিং মাতুথঞ্ঞায সদ্ধিং ভত্তন্তৰাযেন.

‘‘তত্ৰিমে ভত্তন্তৰাযা কপিমিদ্ধোপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি, দুক্খিতোপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি, ব্যাধিতোপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি, উপোসথিকোপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি, অলাভকেনপি ভত্তং ন ভুঞ্জতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, মযা ৱস্সসতাযুকস্স মনুস্সস্স আযুপি সঙ্খাতো [সঙ্খাতং (?)], আযুপ্পমাণম্পি সঙ্খাতং, উতূপি সঙ্খাতা, সংৱচ্ছৰাপি সঙ্খাতা, মাসাপি সঙ্খাতা, অদ্ধমাসাপি সঙ্খাতা, ৰত্তিপি সঙ্খাতা, দিৱাপি সঙ্খাতা, ভত্তাপি সঙ্খাতা, ভত্তন্তৰাযাপি সঙ্খাতা. যং, ভিক্খৱে, সত্থাৰা কৰণীযং সাৱকানং হিতেসিনা অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায; কতং ৱো তং মযা এতানি, ভিক্খৱে, ৰুক্খমূলানি এতানি সুঞ্ঞাগাৰানি. ঝাযথ, ভিক্খৱে, মা পমাদত্থ; মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰিনো অহুৱত্থ. অযং ৱো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি. দসমং.

মহাৱগ্গো সত্তমো.