৬. দুতিযসঞ্ঞাসুত্তং

৪৯. ‘‘সত্তিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কতমা সত্ত? অসুভসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা. ইমা খো, ভিক্খৱে, সত্ত সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানাতি.

‘‘‘অসুভসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি. ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং অনুসন্দহতি [অনুসণ্ঠাতি (সী.)] অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে অসুভসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে অসুভসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অসুভসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘মৰণসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? মৰণসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো জীৱিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মৰণসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো জীৱিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মৰণসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো জীৱিতনিকন্তিযা চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে মৰণসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মৰণসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো জীৱিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে মৰণসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘মৰণসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ৰসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি …পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ৰসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ৰসতণ্হায চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ৰসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লোকচিত্ৰেসু চিত্তং পতিলীযতি…পে… সেয্যথাপি ভিক্খৱে…পে… পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লোকচিত্ৰেসু চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লোকচিত্ৰেসু চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লোকচিত্ৰেসু চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘অনিচ্চসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লাভসক্কাৰসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লাভসক্কাৰসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লাভসক্কাৰসিলোকে চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে অনিচ্চসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লাভসক্কাৰসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে অনিচ্চসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অনিচ্চসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো আলস্যে কোসজ্জে ৱিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৱেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উক্খিত্তাসিকে ৱধকে.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো আলস্যে কোসজ্জে ৱিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৱেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা, ন পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উক্খিত্তাসিকে ৱধকে. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো আলস্যে কোসজ্জে ৱিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৱেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উক্খিত্তাসিকে ৱধকে. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানাপগতং মানসং হোতি ৱিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৱিমুত্তং.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু ন অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানাপগতং মানসং হোতি ৱিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৱিমুত্তং. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানাপগতং মানসং হোতি ৱিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৱিমুত্তং. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘ইমা খো, ভিক্খৱে, সত্ত সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. ছট্ঠং.