৫. মহাযঞ্ঞৱগ্গো
১. সত্তৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তং
৪৪. [দী. নি. ৩.৩৩২; চূড়নি. পোসালমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৮৩] ‘‘সত্তিমা, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. কতমা সত্ত? সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি মনুস্সা, একচ্চে চ দেৱা, একচ্চে চ ৱিনিপাতিকা. অযং পঠমা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৱা ব্ৰহ্মকাযিকা পঠমাভিনিব্বত্তা. অযং দুতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা একত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৱা আভস্সৰা. অযং ততিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা একত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৱা সুভকিণ্হা. অযং চতুত্থা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনূপগা. অযং পঞ্চমা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগা. অযং ছট্ঠা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.
‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগা. অযং সত্তমা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি. ইমা খো, ভিক্খৱে, সত্ত ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো’’তি. পঠমং.
২. সমাধিপৰিক্খাৰসুত্তং
৪৫. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, সমাধিপৰিক্খাৰা. কতমে সত্ত? সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি. যা খো, ভিক্খৱে, ইমেহি সত্তহঙ্গেহি চিত্তস্সেকগ্গতা পৰিক্খতা [‘সপৰিক্খাৰতা’তিপি, ‘সপৰিক্খতা’তিপি (সং. নি. ৫.২৮)], অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযো সম্মাসমাধি [সমাধি (স্যা.)] সউপনিসো ইতিপি সপৰিক্খাৰো ইতিপী’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমঅগ্গিসুত্তং
৪৬. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, অগ্গী. কতমে সত্ত? ৰাগগ্গি, দোসগ্গি, মোহগ্গি, আহুনেয্যগ্গি, গহপতগ্গি, দক্খিণেয্যগ্গি, কট্ঠগ্গি – ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত অগ্গী’’তি. ততিযং.
৪. দুতিযঅগ্গিসুত্তং
৪৭. তেন খো পন সমযেন উগ্গতসৰীৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স মহাযঞ্ঞো উপক্খটো হোতি. পঞ্চ উসভসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায, পঞ্চ ৱচ্ছতৰসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায, পঞ্চ ৱচ্ছতৰিসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায, পঞ্চ অজসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায, পঞ্চ উৰব্ভসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায. অথ খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম, অগ্গিস্স আদানং [আধানং (সী. স্যা.)] যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. ‘‘মযাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, সুতং অগ্গিস্স আদানং যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. দুতিযম্পি খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো…পে… ততিযম্পি খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম, অগ্গিস্স আদানং যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. ‘‘মযাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, সুতং অগ্গিস্স আদানং যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. ‘‘তযিদং, ভো গোতম, সমেতি ভোতো চেৱ গোতমস্স অম্হাকঞ্চ, যদিদং সব্বেন সব্বং’’.
এৱং ৱুত্তে আযস্মা আনন্দো উগ্গতসৰীৰং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘ন খো, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতা এৱং পুচ্ছিতব্বা – ‘সুতং মেতং, ভো গোতম, অগ্গিস্স আদানং যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’ন্তি. এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতা পুচ্ছিতব্বা – ‘অহঞ্হি, ভন্তে, অগ্গিং [অগ্গিস্স (ক.)] আদাতুকামো, [আধাতুকামো (সী. স্যা.)] যূপং উস্সাপেতুকামো. ওৱদতু মং, ভন্তে, ভগৱা. অনুসাসতু মং, ভন্তে, ভগৱা যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’’তি.
অথ খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহঞ্হি, ভো গোতম, অগ্গিং আদাতুকামো যূপং উস্সাপেতুকামো. ওৱদতু মং ভৱং গোতমো. অনুসাসতু মং ভৱং গোতমো যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.
‘‘অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো [আধেন্তো (সী. স্যা.)] যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা তীণি সত্থানি উস্সাপেতি অকুসলানি দুক্খুদ্ৰযানি [দুক্খুদ্দযানি (সী.)] দুক্খৱিপাকানি. কতমানি তীণি? কাযসত্থং, ৱচীসত্থং, মনোসত্থং. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা এৱং চিত্তং উপ্পাদেসি – ‘এত্তকা উসভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰিযো হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা অজা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা উৰব্ভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থাযা’তি. সো ‘পুঞ্ঞং কৰোমী’তি অপুঞ্ঞং কৰোতি, ‘কুসলং কৰোমী’তি অকুসলং কৰোতি, ‘সুগতিযা মগ্গং পৰিযেসামী’তি দুগ্গতিযা মগ্গং পৰিযেসতি. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা ইদং পঠমং মনোসত্থং উস্সাপেতি অকুসলং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকং.
‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গিং আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা এৱং ৱাচং ভাসতি – ‘এত্তকা উসভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰিযো হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা অজা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা উৰব্ভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থাযা’তি. সো ‘পুঞ্ঞং কৰোমী’তি অপুঞ্ঞং কৰোতি, ‘কুসলং কৰোমী’তি অকুসলং কৰোতি, ‘সুগতিযা মগ্গং পৰিযেসামী’তি দুগ্গতিযা মগ্গং পৰিযেসতি. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা ইদং দুতিযং ৱচীসত্থং উস্সাপেতি অকুসলং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকং.
‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গিং আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা সযং পঠমং সমাৰম্ভতি [সমাৰব্ভতি (সী. ক.), সমাৰভতি (স্যা.)] উসভা হন্তুং [হঞ্ঞন্তু (সী. স্যা.)] যঞ্ঞত্থায, সযং পঠমং সমাৰম্ভতি ৱচ্ছতৰা হন্তুং যঞ্ঞত্থায, সযং পঠমং সমাৰম্ভতি ৱচ্ছতৰিযো হন্তুং যঞ্ঞত্থায, সযং পঠমং সমাৰম্ভতি অজা হন্তুং যঞ্ঞত্থায, সযং পঠমং সমাৰম্ভতি উৰব্ভা হন্তুং যঞ্ঞত্থায [হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থাযাতি (সী. স্যা.)]. সো ‘পুঞ্ঞং কৰোমী’তি অপুঞ্ঞং কৰোতি, ‘কুসলং কৰোমী’তি অকুসলং কৰোতি, ‘সুগতিযা মগ্গং পৰিযেসামী’তি দুগ্গতিযা মগ্গং পৰিযেসতি. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা ইদং ততিযং কাযসত্থং উস্সাপেতি অকুসলং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকং. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা ইমানি তীণি সত্থানি উস্সাপেতি অকুসলানি দুক্খুদ্ৰযানি দুক্খৱিপাকানি.
‘‘তযোমে, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গী পহাতব্বা পৰিৱজ্জেতব্বা, ন সেৱিতব্বা. কতমে তযো? ৰাগগ্গি, দোসগ্গি, মোহগ্গি.
‘‘কস্মা চাযং, ব্ৰাহ্মণ, ৰাগগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো? ৰত্তো খো, ব্ৰাহ্মণ, ৰাগেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. তস্মাযং ৰাগগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো.
‘‘কস্মা চাযং, ব্ৰাহ্মণ, দোসগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো? দুট্ঠো খো, ব্ৰাহ্মণ, দোসেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. তস্মাযং দোসগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো.
‘‘কস্মা চাযং, ব্ৰাহ্মণ, মোহগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো? মূড়্হো খো, ব্ৰাহ্মণ, মোহেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. তস্মাযং মোহগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো. ইমে খো তযো, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গী পহাতব্বা পৰিৱজ্জেতব্বা, ন সেৱিতব্বা.
‘‘তযো খো, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গী সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বা. কতমে তযো? আহুনেয্যগ্গি, গহপতগ্গি, দক্খিণেয্যগ্গি.
‘‘কতমো চ, ব্ৰাহ্মণ, আহুনেয্যগ্গি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, যস্স তে হোন্তি মাতাতি ৱা পিতাতি ৱা, অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, আহুনেয্যগ্গি. তং কিস্স হেতু? অতোহযং [ইতোপাযং (ক.)], ব্ৰাহ্মণ, আহুতো সম্ভূতো, তস্মাযং আহুনেয্যগ্গি সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বো.
‘‘কতমো চ, ব্ৰাহ্মণ, গহপতগ্গি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, যস্স তে হোন্তি পুত্তাতি ৱা দাৰাতি ৱা দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা, অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, গহপতগ্গি. তস্মাযং গহপতগ্গি সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বো.
‘‘কতমো চ, ব্ৰাহ্মণ, দক্খিণেয্যগ্গি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা পৰপ্পৱাদা পটিৱিৰতা খন্তিসোৰচ্চে নিৱিট্ঠা একমত্তানং দমেন্তি, একমত্তানং সমেন্তি, একমত্তানং পৰিনিব্বাপেন্তি, অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, দক্খিণেয্যগ্গি. তস্মাযং দক্খিণেয্যগ্গি সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বো. ইমে খো, ব্ৰাহ্মণ, তযো অগ্গী সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বা.
‘‘অযং খো পন, ব্ৰাহ্মণ, কট্ঠগ্গি কালেন কালং উজ্জলেতব্বো, কালেন কালং অজ্ঝুপেক্খিতব্বো, কালেন কালং নিব্বাপেতব্বো, কালেন কালং নিক্খিপিতব্বো’’তি.
এৱং ৱুত্তে উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম; অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতন্তি. এসাহং, ভো গোতম, পঞ্চ উসভসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি, পঞ্চ ৱচ্ছতৰসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি, পঞ্চ ৱচ্ছতৰিসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি, পঞ্চ অজসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি, পঞ্চ উৰব্ভসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি. হৰিতানি চেৱ তিণানি খাদন্তু, সীতানি চ পানীযানি পিৱন্তু, সীতো চ নেসং ৱাতো উপৱাযত’’ন্তি [উপৱাযতূতি (ক.)]. চতুত্থং.
৫. পঠমসঞ্ঞাসুত্তং
৪৮. ‘‘সত্তিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা.
‘‘কতমা সত্ত? অসুভসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা. ইমা খো, ভিক্খৱে, সত্ত সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসঞ্ঞাসুত্তং
৪৯. ‘‘সত্তিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কতমা সত্ত? অসুভসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা. ইমা খো, ভিক্খৱে, সত্ত সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানাতি.
‘‘‘অসুভসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি. ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং অনুসন্দহতি [অনুসণ্ঠাতি (সী.)] অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে অসুভসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে অসুভসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অসুভসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘মৰণসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? মৰণসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো জীৱিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মৰণসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো জীৱিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মৰণসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো জীৱিতনিকন্তিযা চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে মৰণসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মৰণসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো জীৱিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে মৰণসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘মৰণসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ৰসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি …পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ৰসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ৰসতণ্হায চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ৰসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লোকচিত্ৰেসু চিত্তং পতিলীযতি…পে… সেয্যথাপি ভিক্খৱে…পে… পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লোকচিত্ৰেসু চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লোকচিত্ৰেসু চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লোকচিত্ৰেসু চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘অনিচ্চসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লাভসক্কাৰসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি ন সম্পসাৰিযতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লাভসক্কাৰসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লাভসক্কাৰসিলোকে চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে অনিচ্চসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো লাভসক্কাৰসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱত্ততি, ন সম্পসাৰিযতি উপেক্খা ৱা পাটিকুল্যতা ৱা সণ্ঠাতি; ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে অনিচ্চসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অনিচ্চসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো আলস্যে কোসজ্জে ৱিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৱেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উক্খিত্তাসিকে ৱধকে.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো আলস্যে কোসজ্জে ৱিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৱেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা, ন পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উক্খিত্তাসিকে ৱধকে. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো আলস্যে কোসজ্জে ৱিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৱেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উক্খিত্তাসিকে ৱধকে. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপৰিচিতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানাপগতং মানসং হোতি ৱিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৱিমুত্তং.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু ন অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানাপগতং মানসং হোতি ৱিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৱিমুত্তং. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘অভাৱিতা মে দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপৰিচিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানাপগতং মানসং হোতি ৱিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৱিমুত্তং. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘সুভাৱিতা মে দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপৰং ৱিসেসো, পত্তং মে ভাৱনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘ইমা খো, ভিক্খৱে, সত্ত সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. ছট্ঠং.
৭. মেথুনসুত্তং
৫০. অথ খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভৱম্পি নো গোতমো ব্ৰহ্মচাৰী পটিজানাতী’’তি? ‘‘যঞ্হি তং, ব্ৰাহ্মণ, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অখণ্ডং অচ্ছিদ্দং অসবলং অকম্মাসং পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতী’তি, মমেৱ তং, ব্ৰাহ্মণ, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, অখণ্ডং অচ্ছিদ্দং অসবলং অকম্মাসং পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামী’’’তি. ‘‘কিং পন, ভো গোতম, ব্ৰহ্মচৰিযস্স খণ্ডম্পি ছিদ্দম্পি সবলম্পি কম্মাসম্পী’’তি?
‘‘ইধ, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা সম্মা ব্ৰহ্মচাৰী পটিজানমানো ন হেৱ খো মাতুগামেন সদ্ধিং দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিং সমাপজ্জতি; অপি চ খো মাতুগামস্স উচ্ছাদনপৰিমদ্দনন্হাপনসম্বাহনং সাদিযতি. সো তং অস্সাদেতি [সো তদস্সাদেতি (সী.)], তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. ইদম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰহ্মচৰিযস্স খণ্ডম্পি ছিদ্দম্পি সবলম্পি কম্মাসম্পি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, অপৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, সংযুত্তো মেথুনেন সংযোগেন ন পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰায মৰণেন [জৰামৰণেন (সী. স্যা.)] সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামি.
‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ইধেকচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা সম্মা ব্ৰহ্মচাৰী পটিজানমানো ন হেৱ খো মাতুগামেন সদ্ধিং দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, নপি মাতুগামস্স উচ্ছাদনপৰিমদ্দনন্হাপনসম্বাহনং সাদিযতি; অপি চ খো মাতুগামেন সদ্ধিং সঞ্জগ্ঘতি সংকীড়তি সংকেলাযতি…পে… নপি মাতুগামেন সদ্ধিং সঞ্জগ্ঘতি সংকীড়তি সংকেলাযতি; অপি চ খো মাতুগামস্স চক্খুনা চক্খুং উপনিজ্ঝাযতি পেক্খতি…পে… নপি মাতুগামস্স চক্খুনা চক্খুং উপনিজ্ঝাযতি পেক্খতি; অপি চ খো মাতুগামস্স সদ্দং সুণাতি তিৰোকুট্টং ৱা তিৰোপাকাৰং ৱা হসন্তিযা ৱা ভণন্তিযা ৱা গাযন্তিযা ৱা ৰোদন্তিযা ৱা…পে… নপি মাতুগামস্স সদ্দং সুণাতি তিৰোকুট্টং ৱা তিৰোপাকাৰং ৱা হসন্তিযা ৱা ভণন্তিযা ৱা গাযন্তিযা ৱা ৰোদন্তিযা ৱা; অপি চ খো যানিস্স তানি পুব্বে মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতলপিতকীড়িতানি তানি অনুস্সৰতি…পে… নপি যানিস্স তানি পুব্বে মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতলপিতকীড়িতানি তানি অনুস্সৰতি; অপি চ খো পস্সতি গহপতিং ৱা গহপতিপুত্তং ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতং সমঙ্গীভূতং পৰিচাৰযমানং…পে… নপি পস্সতি গহপতিং ৱা গহপতিপুত্তং ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতং সমঙ্গীভূতং পৰিচাৰযমানং; অপি চ খো অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱাতি. সো তং অস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. ইদম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰহ্মচৰিযস্স খণ্ডম্পি ছিদ্দম্পি সবলম্পি কম্মাসম্পি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, অপৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি সংযুত্তো মেথুনেন সংযোগেন, ন পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, ন পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ব্ৰাহ্মণ, ইমেসং সত্তন্নং মেথুনসংযোগানং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰমেথুনসংযোগং [অঞ্ঞতৰং মেথুনসংযোগং (সী. স্যা.)] অত্তনি অপ্পহীনং সমনুপস্সিং, নেৱ তাৱাহং, ব্ৰাহ্মণ, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি পচ্চঞ্ঞাসিং [অভিসম্বুদ্ধো পচ্চঞ্ঞাসিং (সী. স্যা.)].
‘‘যতো চ খোহং, ব্ৰাহ্মণ, ইমেসং সত্তন্নং মেথুনসংযোগানং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰমেথুনসংযোগং অত্তনি অপ্পহীনং ন সমনুপস্সিং, অথাহং, ব্ৰাহ্মণ, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি পচ্চঞ্ঞাসিং. ‘ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি, অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি.
এৱং ৱুত্তে জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম; অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. সত্তমং.
৮. সংযোগসুত্তং
৫১. ‘‘সংযোগৱিসংযোগং ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ…পে… কতমো চ সো, ভিক্খৱে, সংযোগো ৱিসংযোগো ধম্মপৰিযাযো?
‘‘ইত্থী, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং ইত্থিন্দ্ৰিযং মনসি কৰোতি – ইত্থিকুত্তং ইত্থাকপ্পং ইত্থিৱিধং ইত্থিচ্ছন্দং ইত্থিস্সৰং ইত্থালঙ্কাৰং. সা তত্থ ৰজ্জতি তত্ৰাভিৰমতি. সা তত্থ ৰত্তা তত্ৰাভিৰতা বহিদ্ধা পুৰিসিন্দ্ৰিযং মনসি কৰোতি – পুৰিসকুত্তং পুৰিসাকপ্পং পুৰিসৱিধং পুৰিসচ্ছন্দং পুৰিসস্সৰং পুৰিসালঙ্কাৰং. সা তত্থ ৰজ্জতি তত্ৰাভিৰমতি. সা তত্থ ৰত্তা তত্ৰাভিৰতা বহিদ্ধা সংযোগং আকঙ্খতি. যঞ্চস্সা সংযোগপচ্চযা উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং তঞ্চ আকঙ্খতি. ইত্থত্তে, ভিক্খৱে, অভিৰতা সত্তা পুৰিসেসু সংযোগং গতা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ইত্থী ইত্থত্তং নাতিৱত্ততি.
‘‘পুৰিসো, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং পুৰিসিন্দ্ৰিযং মনসি কৰোতি – পুৰিসকুত্তং পুৰিসাকপ্পং পুৰিসৱিধং পুৰিসচ্ছন্দং পুৰিসস্সৰং পুৰিসালঙ্কাৰং. সো তত্থ ৰজ্জতি তত্ৰাভিৰমতি. সো তত্থ ৰত্তো তত্ৰাভিৰতো বহিদ্ধা ইত্থিন্দ্ৰিযং মনসি কৰোতি – ইত্থিকুত্তং ইত্থাকপ্পং ইত্থিৱিধং ইত্থিচ্ছন্দং ইত্থিস্সৰং ইত্থালঙ্কাৰং. সো তত্থ ৰজ্জতি তত্ৰাভিৰমতি. সো তত্থ ৰত্তো তত্ৰাভিৰতো বহিদ্ধা সংযোগং আকঙ্খতি. যঞ্চস্স সংযোগপচ্চযা উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং তঞ্চ আকঙ্খতি. পুৰিসত্তে, ভিক্খৱে, অভিৰতা সত্তা ইত্থীসু সংযোগং গতা. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুৰিসো পুৰিসত্তং নাতিৱত্ততি. এৱং খো, ভিক্খৱে, সংযোগো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱিসংযোগো হোতি? ইত্থী, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং ইত্থিন্দ্ৰিযং ন মনসি কৰোতি – ইত্থিকুত্তং ইত্থাকপ্পং ইত্থিৱিধং ইত্থিচ্ছন্দং ইত্থিস্সৰং ইত্থালঙ্কাৰং. সা তত্থ ন ৰজ্জতি, সা তত্ৰ নাভিৰমতি. সা তত্থ অৰত্তা তত্ৰ অনভিৰতা বহিদ্ধা পুৰিসিন্দ্ৰিযং ন মনসি কৰোতি – পুৰিসকুত্তং পুৰিসাকপ্পং পুৰিসৱিধং পুৰিসচ্ছন্দং পুৰিসস্সৰং পুৰিসালঙ্কাৰং. সা তত্থ ন ৰজ্জতি, তত্ৰ নাভিৰমতি. সা তত্থ অৰত্তা তত্ৰ অনভিৰতা বহিদ্ধা সংযোগং নাকঙ্খতি. যঞ্চস্সা সংযোগপচ্চযা উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং তঞ্চ নাকঙ্খতি. ইত্থত্তে, ভিক্খৱে, অনভিৰতা সত্তা পুৰিসেসু ৱিসংযোগং গতা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ইত্থী ইত্থত্তং অতিৱত্ততি.
‘‘পুৰিসো, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং পুৰিসিন্দ্ৰিযং ন মনসি কৰোতি – পুৰিসকুত্তং পুৰিসাকপ্পং পুৰিসৱিধং পুৰিসচ্ছন্দং পুৰিসস্সৰং পুৰিসালঙ্কাৰং. সো তত্থ ন ৰজ্জতি, সো তত্ৰ নাভিৰমতি. সো তত্থ অৰত্তো তত্ৰ অনভিৰতো বহিদ্ধা ইত্থিন্দ্ৰিযং ন মনসি কৰোতি – ইত্থিকুত্তং ইত্থাকপ্পং ইত্থিৱিধং ইত্থিচ্ছন্দং ইত্থিস্সৰং ইত্থালঙ্কাৰং. সো তত্থ ন ৰজ্জতি, তত্ৰ নাভিৰমতি. সো তত্থ অৰত্তো তত্ৰ অনভিৰতো বহিদ্ধা সংযোগং নাকঙ্খতি. যঞ্চস্স সংযোগপচ্চযা উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং তঞ্চ নাকঙ্খতি. পুৰিসত্তে, ভিক্খৱে, অনভিৰতা সত্তা ইত্থীসু ৱিসংযোগং গতা. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুৰিসো পুৰিসত্তং অতিৱত্ততি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৱিসংযোগো হোতি. অযং খো, ভিক্খৱে, সংযোগো ৱিসংযোগো ধম্মপৰিযাযো’’তি. অট্ঠমং.
৯. দানমহপ্ফলসুত্তং
৫২. একং সমযং ভগৱা চম্পাযং ৱিহৰতি গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে. অথ খো সম্বহুলা চম্পেয্যকা উপাসকা যেন আযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো চম্পেয্যকা উপাসকা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘চিৰস্সুতা নো, ভন্তে [ভন্তে সাৰিপুত্ত (সী.)], ভগৱতো সম্মুখা ধম্মীকথা. সাধু মযং, ভন্তে, লভেয্যাম ভগৱতো সম্মুখা ধম্মিং কথং [ভগৱতো সন্তিকা ধম্মিং কথং (সী.), ভগৱতো ধম্মিং কথং (স্যা.)] সৱনাযা’’তি. ‘‘তেনহাৱুসো, তদহুপোসথে আগচ্ছেয্যাথ, অপ্পেৱ নাম লভেয্যাথ ভগৱতো সম্মুখা [ভগৱতো সন্তিকে (স্যা.)] ধম্মিং কথং সৱনাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো চম্পেয্যকা উপাসকা আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু.
অথ খো চম্পেয্যকা উপাসকা তদহুপোসথে যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তেহি চম্পেয্যকেহি উপাসকেহি সদ্ধিং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স তাদিসংযেৱ দানং দিন্নং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং; সিযা পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স তাদিসংযেৱ দানং দিন্নং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি? ‘‘সিযা, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চস্স তাদিসংযেৱ দানং দিন্নং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং; সিযা পন, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চস্স তাদিসংযেৱ দানং দিন্নং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসংযেৱ দানং দিন্নং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং; কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসংযেৱ দানং দিন্নং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি?
‘‘ইধ, সাৰিপুত্ত, একচ্চো সাপেখো [সাপেক্খো (স্যা.)] দানং দেতি, পতিবদ্ধচিত্তো [পতিবন্ধচিত্তো (ক.)] দানং দেতি, সন্নিধিপেখো দানং দেতি, ‘ইমং পেচ্চ পৰিভুঞ্জিস্সামী’তি দানং দেতি. সো তং দানং দেতি সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যং. তং কিং মঞ্ঞসি, সাৰিপুত্ত, দদেয্য ইধেকচ্চো এৱৰূপং দান’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তত্ৰ, সাৰিপুত্ত, য্ৱাযং সাপেখো দানং দেতি, পতিবদ্ধচিত্তো দানং দেতি, সন্নিধিপেখো দানং দেতি, ‘ইমং পেচ্চ পৰিভুঞ্জিস্সামী’তি দানং দেতি. সো তং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সো তং কম্মং খেপেত্ৱা তং ইদ্ধিং তং যসং তং আধিপচ্চং আগামী হোতি আগন্তা ইত্থত্তং.
‘‘ইধ পন, সাৰিপুত্ত, একচ্চো ন হেৱ খো সাপেখো দানং দেতি, ন পতিবদ্ধচিত্তো দানং দেতি, ন সন্নিধিপেখো দানং দেতি, ন ‘ইমং পেচ্চ পৰিভুঞ্জিস্সামী’তি দানং দেতি; অপি চ খো ‘সাহু দান’ন্তি দানং দেতি…পে… নপি ‘সাহু দান’ন্তি দানং দেতি; অপি চ খো ‘দিন্নপুব্বং কতপুব্বং পিতুপিতামহেহি ন অৰহামি পোৰাণং কুলৱংসং হাপেতু’ন্তি দানং দেতি…পে… নপি ‘দিন্নপুব্বং কতপুব্বং পিতুপিতামহেহি ন অৰহামি পোৰাণং কুলৱংসং হাপেতু’ন্তি দানং দেতি; অপি চ খো ‘অহং পচামি, ইমে ন পচন্তি, নাৰহামি পচন্তো অপচন্তানং দানং অদাতু’ন্তি দানং দেতি…পে… নপি ‘অহং পচামি, ইমে ন পচন্তি, নাৰহামি পচন্তো অপচন্তানং দানং অদাতু’ন্তি দানং দেতি; অপি চ খো ‘যথা তেসং পুব্বকানং ইসীনং তানি মহাযঞ্ঞানি অহেসুং, সেয্যথিদং – অট্ঠকস্স ৱামকস্স ৱামদেৱস্স ৱেস্সামিত্তস্স যমদগ্গিনো অঙ্গীৰসস্স ভাৰদ্ৱাজস্স ৱাসেট্ঠস্স কস্সপস্স ভগুনো, এৱং মে অযং দানসংৱিভাগো ভৱিস্সতী’তি দানং দেতি…পে… নপি ‘যথা তেসং পুব্বকানং ইসীনং তানি মহাযঞ্ঞানি অহেসুং, সেয্যথিদং – অট্ঠকস্স ৱামকস্স ৱামদেৱস্স ৱেস্সামিত্তস্স যমদগ্গিনো অঙ্গীৰসস্স ভাৰদ্ৱাজস্স ৱাসেট্ঠস্স কস্সপস্স ভগুনো, এৱং মে অযং দানসংৱিভাগো ভৱিস্সতী’তি দানং দেতি; অপি চ খো ‘ইমং মে দানং দদতো চিত্তং পসীদতি, অত্তমনতা সোমনস্সং উপজাযতী’তি দানং দেতি…পে… নপি ‘ইমং মে দানং দদতো চিত্তং পসীদতি, অত্তমনতা সোমনস্সং উপজাযতী’তি দানং দেতি; অপি চ খো চিত্তালঙ্কাৰচিত্তপৰিক্খাৰং দানং দেতি. সো তং দানং দেতি সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যং. তং কিং মঞ্ঞসি, সাৰিপুত্ত, দদেয্য ইধেকচ্চো এৱৰূপং দান’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তত্ৰ, সাৰিপুত্ত, য্ৱাযং ন হেৱ [নহেৱ খো (সী. স্যা.)] সাপেখো দানং দেতি; ন পতিবদ্ধচিত্তো দানং দেতি; ন সন্নিধিপেখো দানং দেতি; ন ‘ইমং পেচ্চ পৰিভুঞ্জিস্সামী’তি দানং দেতি; নপি ‘সাহু দান’ন্তি দানং দেতি; নপি ‘দিন্নপুব্বং কতপুব্বং পিতুপিতামহেহি ন অৰহামি পোৰাণং কুলৱংসং হাপেতু’ন্তি দানং দেতি; নপি ‘অহং পচামি, ইমে ন পচন্তি, নাৰহামি পচন্তো অপচন্তানং দানং অদাতু’ন্তি দানং দেতি; নপি ‘যথা তেসং পুব্বকানং ইসীনং তানি মহাযঞ্ঞানি অহেসুং, সেয্যথিদং – অট্ঠকস্স ৱামকস্স ৱামদেৱস্স ৱেস্সামিত্তস্স যমদগ্গিনো অঙ্গীৰসস্স ভাৰদ্ৱাজস্স ৱাসেট্ঠস্স কস্সপস্স ভগুনো, এৱং মে অযং দানসংৱিভাগো ভৱিস্সতী’তি দানং দেতি; নপি ‘ইমং মে দানং দদতো চিত্তং পসীদতি, অত্তমনতা সোমনস্সং উপজাযতী’তি দানং দেতি; অপি চ খো চিত্তালঙ্কাৰচিত্তপৰিক্খাৰং দানং দেতি. সো তং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সো তং কম্মং খেপেত্ৱা তং ইদ্ধিং তং যসং তং আধিপচ্চং অনাগামী হোতি অনাগন্তা ইত্থত্তং. অযং খো, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসংযেৱ দানং দিন্নং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. অযং পন, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসংযেৱ দানং দিন্নং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. নৱমং.
১০. নন্দমাতাসুত্তং
৫৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো দক্খিণাগিৰিস্মিং চাৰিকং চৰন্তি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন ৱেড়ুকণ্ডকী [ৱেড়ুকণ্ডকী (স্যা.) অ. নি. ৬.৩৭; ২.১৩৪; সং. নি. ২.১৭৩ পস্সিতব্বং] নন্দমাতা উপাসিকা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায পাৰাযনং [চূড়নি. পাৰাযনৱগ্গ, ৱত্থুগাথা] সৰেন ভাসতি.
তেন খো পন সমযেন ৱেস্সৱণো মহাৰাজা উত্তৰায দিসায দক্খিণং দিসং গচ্ছতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অস্সোসি খো ৱেস্সৱণো মহাৰাজা নন্দমাতায উপাসিকায পাৰাযনং সৰেন ভাসন্তিযা, সুত্ৱা কথাপৰিযোসানং আগমযমানো অট্ঠাসি.
অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা পাৰাযনং সৰেন ভাসিত্ৱা তুণ্হী অহোসি. অথ খো ৱেস্সৱণো মহাৰাজা নন্দমাতায উপাসিকায কথাপৰিযোসানং ৱিদিত্ৱা অব্ভানুমোদি – ‘‘সাধু ভগিনি, সাধু ভগিনী’’তি! ‘‘কো পনেসো, ভদ্ৰমুখা’’তি? ‘‘অহং তে, ভগিনি, ভাতা ৱেস্সৱণো, মহাৰাজা’’তি. ‘‘সাধু, ভদ্ৰমুখ, তেন হি যো মে অযং ধম্মপৰিযাযো ভণিতো ইদং তে হোতু আতিথেয্য’’ন্তি. ‘‘সাধু, ভগিনি, এতঞ্চেৱ মে হোতু আতিথেয্যং. স্ৱেৱ [স্ৱে চ (সী.)] সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতৰাসো ৱেড়ুকণ্ডকং আগমিস্সতি, তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসিত্ৱা মম দক্খিণং আদিসেয্যাসি. এতঞ্চেৱ [এৱঞ্চ (সী. স্যা.), এতঞ্চ (?)] মে ভৱিস্সতি আতিথেয্য’’ন্তি.
অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেসি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতৰাসো যেন ৱেড়ুকণ্ডকো তদৱসৰি. অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স কালং আৰোচেহি – ‘কালো, ভন্তে, অয্যায নন্দমাতুযা নিৱেসনে নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. ‘‘এৱং, অয্যে’’তি খো সো পুৰিসো নন্দমাতায উপাসিকায পটিস্সুত্ৱা আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স কালং আৰোচেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, অয্যায নন্দমাতুযা নিৱেসনে নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন নন্দমাতায উপাসিকায নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি.
অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নন্দমাতৰং উপাসিকং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘কো পন তে, নন্দমাতে, ভিক্খুসঙ্ঘস্স অব্ভাগমনং আৰোচেসী’’তি?
‘‘ইধাহং, ভন্তে, ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায পাৰাযনং সৰেন ভাসিত্ৱা তুণ্হী অহোসিং. অথ খো, ভন্তে, ৱেস্সৱণো মহাৰাজা মম কথাপৰিযোসানং ৱিদিত্ৱা অব্ভানুমোদি – ‘সাধু, ভগিনি, সাধু, ভগিনী’তি! ‘কো পনেসো, ভদ্ৰমুখা’তি? ‘অহং তে, ভগিনি, ভাতা ৱেস্সৱণো, মহাৰাজা’তি. ‘সাধু, ভদ্ৰমুখ, তেন হি যো মে অযং ধম্মপৰিযাযো ভণিতো ইদং তে হোতু আতিথেয্য’ন্তি. ‘সাধু, ভগিনি, এতঞ্চেৱ মে হোতু আতিথেয্যং. স্ৱেৱ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতৰাসো ৱেড়ুকণ্ডকং আগমিস্সতি, তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসিত্ৱা মম দক্খিণং আদিসেয্যাসি. এতঞ্চেৱ [এতঞ্চ (সী.), এৱঞ্চ (স্যা.)] মে ভৱিস্সতি আতিথেয্য’ন্তি. যদিদং [যমিদং (ম. নি. ১.৩৬৩)], ভন্তে, দানে [পুঞ্ঞং হি তং (সী.), পুঞ্ঞং পুঞ্ঞমহিতং (স্যা.), পুঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞমহং ৱা (পী.), পুঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞমহী ৱা (ক.)] পুঞ্ঞঞ্চ পুঞ্ঞমহী চ তং [পুঞ্ঞং হি তং (সী.), পুঞ্ঞং পুঞ্ঞমহিতং (স্যা.), পুঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞমহং ৱা (পী.), পুঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞমহী ৱা (ক.)] ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স সুখায হোতূ’’তি.
‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্ৰ হি নাম ৱেস্সৱণেন মহাৰাজেন এৱংমহিদ্ধিকেন এৱংমহেসক্খেন দেৱপুত্তেন সম্মুখা সল্লপিস্সসী’’তি.
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধ মে, ভন্তে, নন্দো নাম একপুত্তকো পিযো মনাপো. তং ৰাজানো কিস্মিঞ্চিদেৱ পকৰণে ওকস্স পসয্হ জীৱিতা ৱোৰোপেসুং. তস্মিং খো পনাহং, ভন্তে, দাৰকে গহিতে ৱা গয্হমানে ৱা ৱধে ৱা ৱজ্ঝমানে ৱা হতে ৱা হঞ্ঞমানে ৱা নাভিজানামি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং নন্দমাতে! যত্ৰ হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি [চিত্তুপ্পাদমত্তম্পি (স্যা.)] পৰিসোধেস্সসী’’তি.
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধ মে, ভন্তে, সামিকো কালঙ্কতো অঞ্ঞতৰং যক্খযোনিং উপপন্নো. সো মে তেনেৱ পুৰিমেন অত্তভাৱেন উদ্দস্সেসি. ন খো পনাহং, ভন্তে, অভিজানামি ততোনিদানং চিত্তস্স অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্ৰ হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি পৰিসোধেস্সসী’’তি.
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. যতোহং, ভন্তে, সামিকস্স দহৰস্সেৱ দহৰা আনীতা নাভিজানামি সামিকং মনসাপি অতিচৰিতা [অতিচৰিতুং (স্যা.), অতিচাৰিত্তং (ক.)], কুতো পন কাযেনা’’তি! ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্ৰ হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি পৰিসোধেস্সসী’’তি.
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. যদাহং, ভন্তে, উপাসিকা পটিদেসিতা নাভিজানামি কিঞ্চি সিক্খাপদং সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমিতা’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধাহং, ভন্তে, যাৱদেৱ [যাৱদেৱ (সী. স্যা.) সং. নি. ২.১৫২ পাড়ি চ অট্ঠকথাটীকা চ পস্সিতব্বা] আকঙ্খামি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খিকা চ ৱিহৰামি সতা চ সম্পজানা সুখঞ্চ কাযে পটিসংৱেদেমি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. যানিমানি, ভন্তে, ভগৱতা দেসিতানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি নাহং তেসং কিঞ্চি অত্তনি অপ্পহীনং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো নন্দমাতৰং উপাসিকং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. দসমং.
মহাযঞ্ঞৱগ্গো পঞ্চমো.