১০. নন্দমাতাসুত্তং

৫৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো দক্খিণাগিৰিস্মিং চাৰিকং চৰন্তি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন ৱেড়ুকণ্ডকী [ৱেড়ুকণ্ডকী (স্যা.) অ. নি. ৬.৩৭; ২.১৩৪; সং. নি. ২.১৭৩ পস্সিতব্বং] নন্দমাতা উপাসিকা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায পাৰাযনং [চূড়নি. পাৰাযনৱগ্গ, ৱত্থুগাথা] সৰেন ভাসতি.

তেন খো পন সমযেন ৱেস্সৱণো মহাৰাজা উত্তৰায দিসায দক্খিণং দিসং গচ্ছতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অস্সোসি খো ৱেস্সৱণো মহাৰাজা নন্দমাতায উপাসিকায পাৰাযনং সৰেন ভাসন্তিযা, সুত্ৱা কথাপৰিযোসানং আগমযমানো অট্ঠাসি.

অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা পাৰাযনং সৰেন ভাসিত্ৱা তুণ্হী অহোসি. অথ খো ৱেস্সৱণো মহাৰাজা নন্দমাতায উপাসিকায কথাপৰিযোসানং ৱিদিত্ৱা অব্ভানুমোদি – ‘‘সাধু ভগিনি, সাধু ভগিনী’’তি! ‘‘কো পনেসো, ভদ্ৰমুখা’’তি? ‘‘অহং তে, ভগিনি, ভাতা ৱেস্সৱণো, মহাৰাজা’’তি. ‘‘সাধু, ভদ্ৰমুখ, তেন হি যো মে অযং ধম্মপৰিযাযো ভণিতো ইদং তে হোতু আতিথেয্য’’ন্তি. ‘‘সাধু, ভগিনি, এতঞ্চেৱ মে হোতু আতিথেয্যং. স্ৱেৱ [স্ৱে চ (সী.)] সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতৰাসো ৱেড়ুকণ্ডকং আগমিস্সতি, তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসিত্ৱা মম দক্খিণং আদিসেয্যাসি. এতঞ্চেৱ [এৱঞ্চ (সী. স্যা.), এতঞ্চ (?)] মে ভৱিস্সতি আতিথেয্য’’ন্তি.

অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেসি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতৰাসো যেন ৱেড়ুকণ্ডকো তদৱসৰি. অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স কালং আৰোচেহি – ‘কালো, ভন্তে, অয্যায নন্দমাতুযা নিৱেসনে নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. ‘‘এৱং, অয্যে’’তি খো সো পুৰিসো নন্দমাতায উপাসিকায পটিস্সুত্ৱা আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স কালং আৰোচেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, অয্যায নন্দমাতুযা নিৱেসনে নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন নন্দমাতায উপাসিকায নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি.

অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নন্দমাতৰং উপাসিকং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘কো পন তে, নন্দমাতে, ভিক্খুসঙ্ঘস্স অব্ভাগমনং আৰোচেসী’’তি?

‘‘ইধাহং, ভন্তে, ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায পাৰাযনং সৰেন ভাসিত্ৱা তুণ্হী অহোসিং. অথ খো, ভন্তে, ৱেস্সৱণো মহাৰাজা মম কথাপৰিযোসানং ৱিদিত্ৱা অব্ভানুমোদি – ‘সাধু, ভগিনি, সাধু, ভগিনী’তি! ‘কো পনেসো, ভদ্ৰমুখা’তি? ‘অহং তে, ভগিনি, ভাতা ৱেস্সৱণো, মহাৰাজা’তি. ‘সাধু, ভদ্ৰমুখ, তেন হি যো মে অযং ধম্মপৰিযাযো ভণিতো ইদং তে হোতু আতিথেয্য’ন্তি. ‘সাধু, ভগিনি, এতঞ্চেৱ মে হোতু আতিথেয্যং. স্ৱেৱ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতৰাসো ৱেড়ুকণ্ডকং আগমিস্সতি, তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসিত্ৱা মম দক্খিণং আদিসেয্যাসি. এতঞ্চেৱ [এতঞ্চ (সী.), এৱঞ্চ (স্যা.)] মে ভৱিস্সতি আতিথেয্য’ন্তি. যদিদং [যমিদং (ম. নি. ১.৩৬৩)], ভন্তে, দানে [পুঞ্ঞং হি তং (সী.), পুঞ্ঞং পুঞ্ঞমহিতং (স্যা.), পুঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞমহং ৱা (পী.), পুঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞমহী ৱা (ক.)] পুঞ্ঞঞ্চ পুঞ্ঞমহী চ তং [পুঞ্ঞং হি তং (সী.), পুঞ্ঞং পুঞ্ঞমহিতং (স্যা.), পুঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞমহং ৱা (পী.), পুঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞমহী ৱা (ক.)] ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স সুখায হোতূ’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্ৰ হি নাম ৱেস্সৱণেন মহাৰাজেন এৱংমহিদ্ধিকেন এৱংমহেসক্খেন দেৱপুত্তেন সম্মুখা সল্লপিস্সসী’’তি.

‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধ মে, ভন্তে, নন্দো নাম একপুত্তকো পিযো মনাপো. তং ৰাজানো কিস্মিঞ্চিদেৱ পকৰণে ওকস্স পসয্হ জীৱিতা ৱোৰোপেসুং. তস্মিং খো পনাহং, ভন্তে, দাৰকে গহিতে ৱা গয্হমানে ৱা ৱধে ৱা ৱজ্ঝমানে ৱা হতে ৱা হঞ্ঞমানে ৱা নাভিজানামি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং নন্দমাতে! যত্ৰ হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি [চিত্তুপ্পাদমত্তম্পি (স্যা.)] পৰিসোধেস্সসী’’তি.

‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধ মে, ভন্তে, সামিকো কালঙ্কতো অঞ্ঞতৰং যক্খযোনিং উপপন্নো. সো মে তেনেৱ পুৰিমেন অত্তভাৱেন উদ্দস্সেসি. ন খো পনাহং, ভন্তে, অভিজানামি ততোনিদানং চিত্তস্স অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্ৰ হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি পৰিসোধেস্সসী’’তি.

‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. যতোহং, ভন্তে, সামিকস্স দহৰস্সেৱ দহৰা আনীতা নাভিজানামি সামিকং মনসাপি অতিচৰিতা [অতিচৰিতুং (স্যা.), অতিচাৰিত্তং (ক.)], কুতো পন কাযেনা’’তি! ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্ৰ হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি পৰিসোধেস্সসী’’তি.

‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. যদাহং, ভন্তে, উপাসিকা পটিদেসিতা নাভিজানামি কিঞ্চি সিক্খাপদং সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমিতা’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!

‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধাহং, ভন্তে, যাৱদেৱ [যাৱদেৱ (সী. স্যা.) সং. নি. ২.১৫২ পাড়ি চ অট্ঠকথাটীকা চ পস্সিতব্বা] আকঙ্খামি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খিকা চ ৱিহৰামি সতা চ সম্পজানা সুখঞ্চ কাযে পটিসংৱেদেমি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামী’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!

‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৱ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. যানিমানি, ভন্তে, ভগৱতা দেসিতানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি নাহং তেসং কিঞ্চি অত্তনি অপ্পহীনং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো নন্দমাতৰং উপাসিকং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. দসমং.

মহাযঞ্ঞৱগ্গো পঞ্চমো.