৩. ভদ্দিযসুত্তং

১৯৩. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো ভদ্দিযো লিচ্ছৱি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ভদ্দিযো লিচ্ছৱি ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘মাযাৱী সমণো গোতমো আৱট্টনিং মাযং [আৱট্টনীমাযং (সী.), আৱট্টনিমাযং (স্যা. কং. ক.) ম. নি. ২.৬০ পস্সিতব্বং] জানাতি যায অঞ্ঞতিত্থিযানং সাৱকে আৱট্টেতী’তি. যে তে, ভন্তে, এৱমাহংসু – ‘মাযাৱী সমণো গোতমো আৱট্টনিং মাযং জানাতি যায অঞ্ঞতিত্থিযানং সাৱকে আৱট্টেতী’তি, কচ্চি তে, ভন্তে, ভগৱতো ৱুত্তৱাদিনো, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি, ধম্মস্স চ অনুধম্মং ব্যাকৰোন্তি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুপাতো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতি, অনব্ভক্খাতুকামা হি মযং, ভন্তে, ভগৱন্ত’’ন্তি?

‘‘এথ তুম্হে, ভদ্দিয, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা ‘সমণো নো গৰূ’তি. যদা তুম্হে, ভদ্দিয, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ‘ইমে ধম্মা অকুসলা, ইমে ধম্মা সাৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তী’তি, অথ তুম্হে, ভদ্দিয, পজহেয্যাথ.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভদ্দিয, লোভো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি হিতায ৱা অহিতায ৱা’’তি? ‘‘অহিতায, ভন্তে’’. ‘‘লুদ্ধো পনাযং, ভদ্দিয, পুৰিসপুগ্গলো লোভেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি, পৰম্পি তথত্তায [তদত্থায (ক.) অ. নি. ৩.৬৬] সমাদপেতি যংস হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভদ্দিয, দোসো পুৰিসস্স…পে… মোহো পুৰিসস্স…পে… সাৰম্ভো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি হিতায ৱা অহিতায ৱা’’তি? ‘‘অহিতায, ভন্তে’’. ‘‘সাৰদ্ধো পনাযং, ভদ্দিয, পুৰিসপুগ্গলো সাৰম্ভেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি, পৰম্পি তথত্তায সমাদপেতি যংস হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভদ্দিয, ইমে ধম্মা কুসলা ৱা অকুসলা ৱা’’তি? ‘‘অকুসলা, ভন্তে’’. ‘‘সাৱজ্জা ৱা অনৱজ্জা ৱা’’তি? ‘‘সাৱজ্জা, ভন্তে’’. ‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা ৱা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা ৱা’’তি? ‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ভন্তে’’. ‘‘সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি, নো ৱা? কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সমত্তা, ভন্তে, সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি. এৱং নো এত্থ হোতী’’তি.

‘‘ইতি খো, ভদ্দিয, যং তং তে অৱোচুম্হা – এথ তুম্হে, ভদ্দিয, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা ‘সমণো নো গৰূ’তি. যদা তুম্হে, ভদ্দিয, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ‘ইমে ধম্মা অকুসলা, ইমে ধম্মা সাৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তীতি, অথ তুম্হে, ভদ্দিয, পজহেয্যাথা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘এথ তুম্হে, ভদ্দিয, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা ‘সমণো নো গৰূ’তি. যদা তুম্হে, ভদ্দিয, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ‘ইমে ধম্মা কুসলা, ইমে ধম্মা অনৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তী’তি, অথ তুম্হে, ভদ্দিয, উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যাথা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভদ্দিয, অলোভো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি হিতায ৱা অহিতায ৱা’’তি? ‘‘হিতায, ভন্তে’’. ‘‘অলুদ্ধো পনাযং, ভদ্দিয, পুৰিসপুগ্গলো লোভেন অনভিভূতো অপৰিযাদিন্নচিত্তো নেৱ পাণং হনতি, ন অদিন্নং আদিযতি, ন পৰদাৰং গচ্ছতি, ন মুসা ভণতি, পৰম্পি তথত্তায ন সমাদপেতি যং’স হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভদ্দিয, অদোসো পুৰিসস্স…পে… অমোহো পুৰিসস্স…পে… অসাৰম্ভো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি হিতায ৱা অহিতায ৱা’’তি? ‘‘হিতায, ভন্তে’’. ‘‘অসাৰদ্ধো পনাযং, ভদ্দিয, পুৰিসপুগ্গলো সাৰম্ভেন অনভিভূতো অপৰিযাদিন্নচিত্তো নেৱ পাণং হনতি, ন অদিন্নং আদিযতি, ন পৰদাৰং গচ্ছতি, ন মুসা ভণতি, পৰম্পি তথত্তায ন সমাদপেতি যং’স হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভদ্দিয, ইমে ধম্মা কুসলা ৱা অকুসলা ৱা’’তি? ‘‘কুসলা, ভন্তে’’. ‘‘সাৱজ্জা ৱা অনৱজ্জা ৱা’’তি? ‘‘অনৱজ্জা, ভন্তে’’. ‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা ৱা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা ৱা’’তি? ‘‘ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ভন্তে’’. ‘‘সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তি নো ৱা? কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সমত্তা, ভন্তে, সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তি. এৱং নো এত্থ হোতী’’তি.

‘‘ইতি খো, ভদ্দিয, যং তং তে অৱোচুম্হা – এথ তুম্হে, ভদ্দিয, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা ‘সমণো নো গৰূ’তি. যদা তুম্হে, ভদ্দিয, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ‘ইমে ধম্মা কুসলা, ইমে ধম্মা অনৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তীতি, অথ তুম্হে, ভদ্দিয, উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যাথা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘যে খো তে, ভদ্দিয, লোকে সন্তো সপ্পুৰিসা তে সাৱকং এৱং সমাদপেন্তি – ‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, লোভং ৱিনেয্য [ৱিনেয্য ৱিনেয্য (সী. স্যা. কং.)] ৱিহৰাহি. লোভং ৱিনেয্য ৱিহৰন্তো ন লোভজং কম্মং কৰিস্সসি কাযেন ৱাচায মনসা. দোসং ৱিনেয্য ৱিহৰাহি. দোসং ৱিনেয্য ৱিহৰন্তো ন দোসজং কম্মং কৰিস্সসি কাযেন ৱাচায মনসা. মোহং ৱিনেয্য ৱিহৰাহি. মোহং ৱিনেয্য ৱিহৰন্তো ন মোহজং কম্মং কৰিস্সসি কাযেন ৱাচায মনসা. সাৰম্ভং ৱিনেয্য ৱিহৰাহি. সাৰম্ভং ৱিনেয্য ৱিহৰন্তো ন সাৰম্ভজং কম্মং কৰিস্সসি কাযেন ৱাচায মনসা’’’তি.

এৱং ৱুত্তে ভদ্দিযো লিচ্ছৱি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

‘‘অপি নু তাহং, ভদ্দিয, এৱং অৱচং – ‘এহি মে ত্ৱং, ভদ্দিয, সাৱকো হোহি; অহং সত্থা ভৱিস্সামী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱংৱাদিং খো মং, ভদ্দিয, এৱমক্খাযিং একে সমণব্ৰাহ্মণা অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি – ‘মাযাৱী সমণো গোতমো আৱট্টনিং মাযং জানাতি যায অঞ্ঞতিত্থিযানং সাৱকে আৱট্টেতী’’’তি. ‘‘ভদ্দিকা, ভন্তে, আৱট্টনী মাযা. কল্যাণী, ভন্তে, আৱট্টনী মাযা. পিযা মে, ভন্তে, ঞাতিসালোহিতা ইমায আৱট্টনিযা আৱট্টেয্যুং, পিযানম্পি মে অস্স ঞাতিসালোহিতানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সব্বে চেপি, ভন্তে, খত্তিযা ইমায আৱট্টনিযা আৱট্টেয্যুং, সব্বেসম্পিস্স খত্তিযানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সব্বে চেপি, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণা… ৱেস্সা … সুদ্দা ইমায আৱট্টনিযা আৱট্টেয্যুং, সব্বেসম্পিস্স সুদ্দানং দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

‘‘এৱমেতং, ভদ্দিয, এৱমেতং, ভদ্দিয! সব্বে চেপি, ভদ্দিয, খত্তিযা ইমায আৱট্টনিযা আৱট্টেয্যুং অকুসলধম্মপ্পহানায কুসলধম্মূপসম্পদায, সব্বেসম্পিস্স খত্তিযানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সব্বে চেপি, ভদ্দিয, ব্ৰাহ্মণা… ৱেস্সা… সুদ্দা আৱট্টেয্যুং অকুসলধম্মপ্পহানায কুসলধম্মূপসম্পদায, সব্বেসম্পিস্স সুদ্দানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সদেৱকো চেপি, ভদ্দিয, লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা ইমায আৱট্টনিযা আৱট্টেয্যুং [আৱট্টেয্য (?)] অকুসলধম্মপ্পহানায কুসলধম্মূপসম্পদায, সদেৱকস্সপিস্স লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায দীঘৰত্তং হিতায সুখায. ইমে চেপি, ভদ্দিয, মহাসালা ইমায আৱট্টনিযা আৱট্টেয্যুং অকুসলধম্মপ্পহানায কুসলধম্মূপসম্পদায, ইমেসম্পিস্স মহাসালানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ( ) [(সচে চেতেয্যুং) (সী. স্যা. কং. পী.), (আৱট্টেয্যুং) (ক.) অ. নি. ৮.৪৪]. কো পন ৱাদো মনুস্সভূতস্সা’’তি! ততিযং.