৪. চতুত্থপণ্ণাসকং

(১৬) ১. ইন্দ্ৰিযৱগ্গো

১. ইন্দ্ৰিযসুত্তং

১৫১. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি চত্তাৰি? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানী’’তি. পঠমং.

২. সদ্ধাবলসুত্তং

১৫২. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি চত্তাৰি? সদ্ধাবলং, ৱীৰিযবলং, সতিবলং, সমাধিবলং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি বলানী’’তি. দুতিযং.

৩. পঞ্ঞাবলসুত্তং

১৫৩. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি চত্তাৰি? পঞ্ঞাবলং, ৱীৰিযবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গহবলং [সঙ্গাহবলং (সী. স্যা. কং. পী.)] – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি বলানী’’তি. ততিযং.

৪. সতিবলসুত্তং

১৫৪. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি চত্তাৰি? সতিবলং, সমাধিবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গহবলং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি বলানী’’তি. চতুত্থং.

৫. পটিসঙ্খানবলসুত্তং

১৫৫. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি চত্তাৰি? পটিসঙ্খানবলং, ভাৱনাবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গহবলং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি বলানী’’তি. পঞ্চমং.

৬. কপ্পসুত্তং

১৫৬. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কপ্পস্স অসঙ্খ্যেয্যানি. কতমানি চত্তাৰি? যদা, ভিক্খৱে, কপ্পো সংৱট্টতি, তং ন সুকৰং সঙ্খাতুং – এত্তকানি ৱস্সানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসতানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসহস্সানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসতসহস্সানীতি ৱা.

‘‘যদা, ভিক্খৱে, কপ্পো সংৱট্টো তিট্ঠতি, তং ন সুকৰং সঙ্খাতুং – এত্তকানি ৱস্সানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসতানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসহস্সানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসতসহস্সানীতি ৱা.

‘‘যদা, ভিক্খৱে, কপ্পো ৱিৱট্টতি, তং ন সুকৰং সঙ্খাতুং – এত্তকানি ৱস্সানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসতানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসহস্সানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসতসহস্সানীতি ৱা.

‘‘যদা, ভিক্খৱে, কপ্পো ৱিৱট্টো তিট্ঠতি, তং ন সুকৰং সঙ্খাতুং – এত্তকানি ৱস্সানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসতানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসহস্সানীতি ৱা, এত্তকানি ৱস্সসতসহস্সানীতি ৱা. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি কপ্পস্স অসঙ্খ্যেয্যানী’’তি. ছট্ঠং.

৭. ৰোগসুত্তং

১৫৭. ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, ৰোগা. কতমে দ্ৱে? কাযিকো চ ৰোগো চেতসিকো চ ৰোগো. দিস্সন্তি, ভিক্খৱে, সত্তা কাযিকেন ৰোগেন একম্পি ৱস্সং আৰোগ্যং পটিজানমানা, দ্ৱেপি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, তীণিপি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, চত্তাৰিপি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, পঞ্চপি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, দসপি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, ৱীসতিপি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, তিংসম্পি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, চত্তাৰীসম্পি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, পঞ্ঞাসম্পি ৱস্সানি আৰোগ্যং পটিজানমানা, ৱস্সসতম্পি, ভিয্যোপি আৰোগ্যং পটিজানমানা. তে, ভিক্খৱে, সত্তা সুদুল্লভা [দুল্লভা (সী. স্যা. কং. পী.)] লোকস্মিং যে চেতসিকেন ৰোগেন মুহুত্তম্পি আৰোগ্যং পটিজানন্তি, অঞ্ঞত্ৰ খীণাসৱেহি.

‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পব্বজিতস্স ৰোগা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মহিচ্ছো হোতি ৱিঘাতৱা অসন্তুট্ঠো ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন. সো মহিচ্ছো সমানো ৱিঘাতৱা অসন্তুট্ঠো ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন পাপিকং ইচ্ছং পণিদহতি অনৱঞ্ঞপ্পটিলাভায লাভসক্কাৰসিলোকপ্পটিলাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৱাযমতি অনৱঞ্ঞপ্পটিলাভায লাভসক্কাৰসিলোকপ্পটিলাভায. সো সঙ্খায কুলানি উপসঙ্কমতি, সঙ্খায নিসীদতি, সঙ্খায ধম্মং ভাসতি, সঙ্খায উচ্চাৰপস্সাৱং সন্ধাৰেতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পব্বজিতস্স ৰোগা.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ন মহিচ্ছা ভৱিস্সাম ৱিঘাতৱন্তো অসন্তুট্ঠা ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, ন পাপিকং ইচ্ছং পণিদহিস্সাম অনৱঞ্ঞপ্পটিলাভায লাভসক্কাৰসিলোকপ্পটিলাভায, ন উট্ঠহিস্সাম ন ঘটেস্সাম ন ৱাযমিস্সাম অনৱঞ্ঞপ্পটিলাভায লাভসক্কাৰসিলোকপ্পটিলাভায, খমা ভৱিস্সাম সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানং দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথানং, উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অধিৱাসকজাতিকা ভৱিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. সত্তমং.

৮. পৰিহানিসুত্তং

১৫৮. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –

‘‘যো হি কোচি, আৱুসো, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা চত্তাৰো ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘পৰিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. পৰিহানমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কতমে চত্তাৰো? ৰাগৱেপুল্লত্তং [ৰাগৱেপুল্লতং (সী. স্যা. কং. পী.)], দোসৱেপুল্লত্তং, মোহৱেপুল্লত্তং, গম্ভীৰেসু খো পনস্স ঠানাঠানেসু পঞ্ঞাচক্খু ন কমতি. যো হি কোচি, আৱুসো, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা ইমে চত্তাৰো ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘পৰিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. পৰিহানমেতং ৱুত্তং ভগৱতা.

‘‘যো হি কোচি, আৱুসো, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা চত্তাৰো ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘ন পৰিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. অপৰিহানমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কতমে চত্তাৰো? ৰাগতনুত্তং [ৰাগতনুত্তনং (ক.)], দোসতনুত্তং, মোহতনুত্তং, গম্ভীৰেসু খো পনস্স ঠানাঠানেসু পঞ্ঞাচক্খু কমতি. যো হি কোচি, আৱুসো, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা ইমে চত্তাৰো ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘ন পৰিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. অপৰিহানমেতং ৱুত্তং ভগৱতা’’তি. অট্ঠমং.

৯. ভিক্খুনীসুত্তং

১৫৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা আনন্দো কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. অথ খো অঞ্ঞতৰা ভিক্খুনী অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যেনয্যো আনন্দো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন অয্যস্স আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দ – ‘ইত্থন্নামা, ভন্তে, ভিক্খুনী আবাধিকিনী দুক্খিতা বাড়্হগিলানা. সা অয্যস্স আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, অয্যো আনন্দো যেন ভিক্খুনুপস্সযো যেন সা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. ‘‘এৱং, অয্যে’’তি খো সো পুৰিসো তস্সা ভিক্খুনিযা পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুৰিসো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ –

‘‘ইত্থন্নামা, ভন্তে, ভিক্খুনী আবাধিকিনী দুক্খিতা বাড়্হগিলানা. সা আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো যেন ভিক্খুনুপস্সযো যেন সা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা আনন্দো তুণ্হীভাৱেন.

অথ খো আযস্মা আনন্দো নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ভিক্খুনুপস্সযো যেন সা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো সা ভিক্খুনী আযস্মন্তং আনন্দং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱা সসীসং পাৰুপিত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জি. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন সা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো আযস্মা আনন্দো তং ভিক্খুনিং এতদৱোচ –

‘‘আহাৰসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো আহাৰং নিস্সায. আহাৰো পহাতব্বো. তণ্হাসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো তণ্হং নিস্সায. তণ্হা পহাতব্বা. মানসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো মানং নিস্সায. মানো পহাতব্বো. মেথুনসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো. মেথুনে চ সেতুঘাতো ৱুত্তো ভগৱতা.

‘‘‘আহাৰসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো আহাৰং নিস্সায. আহাৰো পহাতব্বো’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভগিনি, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি – ‘নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায. ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি. যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’তি. সো অপৰেন সমযেন আহাৰং নিস্সায আহাৰং পজহতি. ‘আহাৰসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো আহাৰং নিস্সায. আহাৰো পহাতব্বো’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘তণ্হাসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো তণ্হং নিস্সায. তণ্হা পহাতব্বা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভগিনি, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম অহম্পি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’তি! সো অপৰেন সমযেন তণ্হং নিস্সায তণ্হং পজহতি. ‘তণ্হাসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো তণ্হং নিস্সায. তণ্হা পহাতব্বা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘মানসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো মানং নিস্সায. মানো পহাতব্বো’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভগিনি, ভিক্খু সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘সো হি নাম আযস্মা আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি; কিমঙ্গং [কিমঙ্গ (সী. পী.) অ. নি. ৫.১৮০; চূড়ৱ. ৩৩১; সং. নি. ৫.১০২০] পনাহ’ন্তি! সো অপৰেন সমযেন মানং নিস্সায মানং পজহতি. ‘মানসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো মানং নিস্সায. মানো পহাতব্বো’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘মেথুনসম্ভূতো অযং, ভগিনি, কাযো. মেথুনে চ সেতুঘাতো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি.

অথ খো সা ভিক্খুনী মঞ্চকা ৱুট্ঠহিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা আযস্মতো আনন্দস্স পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা, যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যাহং এৱমকাসিং. তস্সা মে, ভন্তে, অয্যো আনন্দো অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু, আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ তং [তগ্ঘ ত্ৱং (সী. পী. ক.)], ভগিনি, অচ্চযো অচ্চগমা, যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যা ত্ৱং এৱমকাসি. যতো চ খো ত্ৱং, ভগিনি, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুদ্ধি হেসা, ভগিনি, অৰিযস্স ৱিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি আযতিং সংৱৰং আপজ্জতী’’তি. নৱমং.

১০. সুগতৱিনযসুত্তং

১৬০. ‘‘সুগতো ৱা, ভিক্খৱে, লোকে তিট্ঠমানো সুগতৱিনযো ৱা তদস্স বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সুগতো? ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. অযং, ভিক্খৱে, সুগতো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সুগতৱিনযো? সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. অযং, ভিক্খৱে, সুগতৱিনযো. এৱং সুগতো ৱা, ভিক্খৱে, লোকে তিট্ঠমানো সুগতৱিনযো ৱা তদস্স বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানন্তি.

‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ দুগ্গহিতং সুত্তন্তং পৰিযাপুণন্তি দুন্নিক্খিত্তেহি পদব্যঞ্জনেহি. দুন্নিক্খিত্তস্স, ভিক্খৱে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি দুন্নযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ দুব্বচা হোন্তি দোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা অক্খমা অপ্পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনিং. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা, তে ন সক্কচ্চং সুত্তন্তং পৰং ৱাচেন্তি. তেসং অচ্চযেন ছিন্নমূলকো সুত্তন্তো হোতি অপ্পটিসৰণো. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, থেৰা ভিক্খূ বাহুলিকা হোন্তি সাথলিকা, ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা, পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা, ন ৱীৰিযং আৰভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি বাহুলিকা সাথলিকা, ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা, পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা, ন ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্তন্তী’’তি.

‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সুগ্গহিতং সুত্তন্তং পৰিযাপুণন্তি সুনিক্খিত্তেহি পদব্যঞ্জনেহি. সুনিক্খিত্তস্স, ভিক্খৱে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি সুনযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সুৱচা হোন্তি সোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা খমা পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনিং. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা, তে সক্কচ্চং সুত্তন্তং পৰং ৱাচেন্তি. তেসং অচ্চযেন নচ্ছিন্নমূলকো [অচ্ছিন্নমূলকো (স্যা. কং.) অ. নি. ৫.১৫৬] সুত্তন্তো হোতি সপ্পটিসৰণো. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, থেৰা ভিক্খূ ন বাহুলিকা হোন্তি ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা, পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা, ৱীৰিযং আৰভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি ন বাহুলিকা ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা, পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা, ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্তন্তী’’তি. দসমং.

ইন্দ্ৰিযৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

ইন্দ্ৰিযানি সদ্ধা পঞ্ঞা, সতি সঙ্খানপঞ্চমং;

কপ্পো ৰোগো পৰিহানি, ভিক্খুনী সুগতেন চাতি.

(১৭) ২. পটিপদাৱগ্গো

১. সংখিত্তসুত্তং

১৬১. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, পটিপদা. কতমা চতস্সো? দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা – ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো পটিপদা’’তি. পঠমং.

২. ৱিত্থাৰসুত্তং

১৬২. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, পটিপদা. কতমা চতস্সো? দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পকতিযাপি তিব্বৰাগজাতিকো হোতি, অভিক্খণং ৰাগজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পকতিযাপি তিব্বদোসজাতিকো হোতি, অভিক্খণং দোসজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পকতিযাপি তিব্বমোহজাতিকো হোতি, অভিক্খণং মোহজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি মুদূনি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং মুদুত্তা দন্ধং আনন্তৰিযং পাপুণাতি আসৱানং খযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পকতিযাপি তিব্বৰাগজাতিকো হোতি, অভিক্খণং ৰাগজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পকতিযাপি তিব্বদোসজাতিকো হোতি, অভিক্খণং দোসজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পকতিযাপি তিব্বমোহজাতিকো হোতি, অভিক্খণং মোহজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অধিমত্তানি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অধিমত্তত্তা খিপ্পং আনন্তৰিযং পাপুণাতি আসৱানং খযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পকতিযাপি ন তিব্বৰাগজাতিকো হোতি, নাভিক্খণং ৰাগজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পকতিযাপি ন তিব্বদোসজাতিকো হোতি, নাভিক্খণং দোসজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পকতিযাপি ন তিব্বমোহজাতিকো হোতি, নাভিক্খণং মোহজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি মুদূনি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং মুদুত্তা দন্ধং আনন্তৰিযং পাপুণাতি আসৱানং খযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পকতিযাপি ন তিব্বৰাগজাতিকো হোতি, নাভিক্খণং ৰাগজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পকতিযাপি ন তিব্বদোসজাতিকো হোতি, নাভিক্খণং দোসজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পকতিযাপি ন তিব্বমোহজাতিকো হোতি, নাভিক্খণং মোহজং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অধিমত্তানি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অধিমত্তত্তা খিপ্পং আনন্তৰিযং পাপুণাতি আসৱানং খযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো পটিপদা’’তি. দুতিযং.

৩. অসুভসুত্তং

১৬৩. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, পটিপদা. কতমা চতস্সো? দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী [পটিক্কূলসঞ্ঞী (সী. স্যা. কং. পী.)], সব্বলোকে অনভিৰতিসঞ্ঞী [অনভিৰতসঞ্ঞী (সী. স্যা. কং. পী.)], সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী; মৰণসঞ্ঞা খো পনস্স অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতি. সো ইমানি পঞ্চ সেখবলানি [সেক্খবলানি (স্যা. কং.)] উপনিস্সায ৱিহৰতি – সদ্ধাবলং, হিৰিবলং, ওত্তপ্পবলং, ৱীৰিযবলং, পঞ্ঞাবলং. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি মুদূনি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং মুদুত্তা দন্ধং আনন্তৰিযং পাপুণাতি আসৱানং খযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী, সব্বলোকে অনভিৰতিসঞ্ঞী, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী; মৰণসঞ্ঞা খো পনস্স অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতি. সো ইমানি পঞ্চ সেখবলানি উপনিস্সায ৱিহৰতি – সদ্ধাবলং…পে… পঞ্ঞাবলং. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অধিমত্তানি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অধিমত্তত্তা খিপ্পং আনন্তৰিযং পাপুণাতি আসৱানং খযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা? ইধ ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমানি পঞ্চ সেখবলানি উপনিস্সায ৱিহৰতি – সদ্ধাবলং…পে… পঞ্ঞাবলং. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি মুদূনি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং মুদুত্তা দন্ধং আনন্তৰিযং পাপুণাতি আসৱানং খযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা? [কথা. ৮১৫ আদযো] ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমানি পঞ্চ সেখবলানি উপনিস্সায ৱিহৰতি – সদ্ধাবলং, হিৰিবলং, ওত্তপ্পবলং, ৱীৰিযবলং, পঞ্ঞাবলং. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অধিমত্তানি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অধিমত্তত্তা খিপ্পং আনন্তৰিযং পাপুণাতি আসৱানং খযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো পটিপদা’’তি. ততিযং.

৪. পঠমখমসুত্তং

১৬৪. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, পটিপদা. কতমা চতস্সো? অক্খমা পটিপদা, খমা পটিপদা, দমা পটিপদা, সমা পটিপদা. কতমা চ, ভিক্খৱে, অক্খমা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো [একচ্চো পুগ্গলো (সী. স্যা. কং.)] অক্কোসন্তং পচ্চক্কোসতি, ৰোসন্তং পটিৰোসতি, ভণ্ডন্তং পটিভণ্ডতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অক্খমা পটিপদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, খমা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অক্কোসন্তং ন পচ্চক্কোসতি, ৰোসন্তং ন পটিৰোসতি, ভণ্ডন্তং ন পটিভণ্ডতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, খমা পটিপদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দমা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং; চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং; মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দমা পটিপদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি সমেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি; উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং…পে… উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি সমেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমা পটিপদা. ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো পটিপদা’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযখমসুত্তং

১৬৫. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, পটিপদা. কতমা চতস্সো? অক্খমা পটিপদা, খমা পটিপদা, দমা পটিপদা, সমা পটিপদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অক্খমা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অক্খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায, ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানং দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথানং উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অনধিৱাসকজাতিকো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অক্খমা পটিপদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, খমা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায, ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানং দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথানং উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অধিৱাসকজাতিকো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, খমা পটিপদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দমা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি…পে… সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং; মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দমা পটিপদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি সমেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি, উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং…পে… উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি সমেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমা পটিপদা. ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো পটিপদা’’তি. পঞ্চমং.

৬. উভযসুত্তং

১৬৬. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, পটিপদা. কতমা চতস্সো? দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যাযং পটিপদা দুক্খা দন্ধাভিঞ্ঞা, অযং, ভিক্খৱে, পটিপদা উভযেনেৱ হীনা অক্খাযতি. যম্পাযং পটিপদা দুক্খা, ইমিনাপাযং হীনা অক্খাযতি; যম্পাযং পটিপদা দন্ধা, ইমিনাপাযং হীনা অক্খাযতি. অযং, ভিক্খৱে, পটিপদা উভযেনেৱ হীনা অক্খাযতি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যাযং পটিপদা দুক্খা খিপ্পাভিঞ্ঞা, অযং, ভিক্খৱে, পটিপদা দুক্খত্তা হীনা অক্খাযতি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যাযং পটিপদা সুখা দন্ধাভিঞ্ঞা, অযং, ভিক্খৱে, পটিপদা দন্ধত্তা হীনা অক্খাযতি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যাযং পটিপদা সুখা খিপ্পাভিঞ্ঞা, অযং, ভিক্খৱে, পটিপদা উভযেনেৱ পণীতা অক্খাযতি. যম্পাযং পটিপদা সুখা, ইমিনাপাযং পণীতা অক্খাযতি; যম্পাযং পটিপদা খিপ্পা, ইমিনাপাযং পণীতা অক্খাযতি. অযং, ভিক্খৱে, পটিপদা উভযেনেৱ পণীতা অক্খাযতি. ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো পটিপদা’’তি. ছট্ঠং.

৭. মহামোগ্গল্লানসুত্তং

১৬৭. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ –

‘‘চতস্সো ইমা, আৱুসো মোগ্গল্লান, পটিপদা. কতমা চতস্সো? দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. ইমা খো, আৱুসো, চতস্সো পটিপদা. ইমাসং, আৱুসো, চতুন্নং পটিপদানং [চতস্সন্নং পটিপদানং (সী. স্যা. কং.)] কতমং তে পটিপদং আগম্ম অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি?

‘‘চতস্সো ইমা, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পটিপদা. কতমা চতস্সো? দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. ইমা খো, আৱুসো, চতস্সো পটিপদা. ইমাসং, আৱুসো, চতুন্নং পটিপদানং যাযং পটিপদা দুক্খা খিপ্পাভিঞ্ঞা, ইমং মে পটিপদং আগম্ম অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি. সত্তমং.

৮. সাৰিপুত্তসুত্তং

১৬৮. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –

‘‘চতস্সো ইমা, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পটিপদা. কতমা চতস্সো? দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. ইমা খো, আৱুসো, চতস্সো পটিপদা. ইমাসং, আৱুসো, চতুন্নং পটিপদানং কতমং তে পটিপদং আগম্ম অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি?

‘‘চতস্সো ইমা, আৱুসো মোগ্গল্লান, পটিপদা. কতমা চতস্সো? দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. ইমা খো, আৱুসো, চতস্সো পটিপদা. ইমাসং, আৱুসো, চতুন্নং পটিপদানং যাযং পটিপদা সুখা খিপ্পাভিঞ্ঞা, ইমং মে পটিপদং আগম্ম অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. সসঙ্খাৰসুত্তং

১৬৯. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো দিট্ঠেৱ ধম্মে সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো কাযস্স ভেদা সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো দিট্ঠেৱ ধম্মে অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো কাযস্স ভেদা অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো দিট্ঠেৱ ধম্মে সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী, সব্বলোকে অনভিৰতিসঞ্ঞী, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী. মৰণসঞ্ঞা খো পনস্স অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতি. সো ইমানি পঞ্চ সেখবলানি উপনিস্সায ৱিহৰতি – সদ্ধাবলং, হিৰিবলং, ওত্তপ্পবলং, ৱীৰিযবলং, পঞ্ঞাবলং. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অধিমত্তানি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অধিমত্তত্তা দিট্ঠেৱ ধম্মে সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো দিট্ঠেৱ ধম্মে সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো কাযস্স ভেদা সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী, সব্বলোকে অনভিৰতিসঞ্ঞী, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী. মৰণসঞ্ঞা খো পনস্স অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতি. সো ইমানি পঞ্চ সেখবলানি উপনিস্সায ৱিহৰতি – সদ্ধাবলং, হিৰিবলং, ওত্তপ্পবলং, ৱীৰিযবলং, পঞ্ঞাবলং. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি মুদূনি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং মুদুত্তা কাযস্স ভেদা সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো কাযস্স ভেদা সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো দিট্ঠেৱ ধম্মে অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমানি পঞ্চ সেখবলানি উপনিস্সায ৱিহৰতি – সদ্ধাবলং…পে… পঞ্ঞাবলং. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অধিমত্তানি পাতুভৱন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অধিমত্তত্তা দিট্ঠেৱ ধম্মে অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো দিট্ঠেৱ ধম্মে অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো কাযস্স ভেদা অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমানি পঞ্চ সেখবলানি উপনিস্সায ৱিহৰতি – সদ্ধাবলং, হিৰিবলং, ওত্তপ্পবলং, ৱীৰিযবলং, পঞ্ঞাবলং. তস্সিমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. সো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং মুদুত্তা কাযস্স ভেদা অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো কাযস্স ভেদা অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. নৱমং.

১০. যুগনদ্ধসুত্তং

১৭০. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা আনন্দো কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তত্ৰ খো আযস্মা আনন্দো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা আনন্দো এতদৱোচ –

‘‘যো হি কোচি, আৱুসো, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা মম সন্তিকে অৰহত্তপ্পত্তিং [অৰহত্তপ্পত্তং (ক.) পটি. ম. ২.১ পটিসম্ভিদামগ্গেপি] ব্যাকৰোতি, সব্বো সো চতূহি মগ্গেহি, এতেসং ৱা অঞ্ঞতৰেন.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, আৱুসো, ভিক্খু সমথপুব্বঙ্গমং ৱিপস্সনং ভাৱেতি. তস্স সমথপুব্বঙ্গমং ৱিপস্সনং ভাৱযতো মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমং সমথং ভাৱেতি. তস্স ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমং সমথং ভাৱযতো মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সমথৱিপস্সনং যুগনদ্ধং ভাৱেতি. তস্স সমথৱিপস্সনং যুগনদ্ধং ভাৱযতো মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খুনো ধম্মুদ্ধচ্চৱিগ্গহিতং মানসং হোতি. হোতি সো, আৱুসো, সমযো যং তং চিত্তং অজ্ঝত্তমেৱ সন্তিট্ঠতি সন্নিসীদতি একোদি হোতি সমাধিযতি. তস্স মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি.

‘‘যো হি কোচি, আৱুসো, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা মম সন্তিকে অৰহত্তপ্পত্তিং ব্যাকৰোতি, সব্বো সো ইমেহি চতূহি মগ্গেহি, এতেসং ৱা অঞ্ঞতৰেনা’’তি. দসমং.

পটিপদাৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

সংখিত্তং ৱিত্থাৰাসুভং, দ্ৱে খমা উভযেন চ;

মোগ্গল্লানো সাৰিপুত্তো, সসঙ্খাৰং যুগনদ্ধেন চাতি.

(১৮) ৩. সঞ্চেতনিযৱগ্গো

১. চেতনাসুত্তং

১৭১. [কথা. ৫৩৯] ‘‘কাযে ৱা, ভিক্খৱে, সতি কাযসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. ৱাচায ৱা, ভিক্খৱে, সতি ৱচীসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. মনে ৱা, ভিক্খৱে, সতি মনোসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং অৱিজ্জাপচ্চযাৱ.

‘‘সামং ৱা তং, ভিক্খৱে, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. পৰে ৱাস্স [পৰে ৱা তস্স (ক.)] তং, ভিক্খৱে, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. সম্পজানো ৱা তং, ভিক্খৱে, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. অসম্পজানো ৱা তং, ভিক্খৱে, কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.

‘‘সামং ৱা তং, ভিক্খৱে, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং; পৰে ৱাস্স তং, ভিক্খৱে, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি; যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং; সম্পজানো ৱা তং, ভিক্খৱে, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং; অসম্পজানো ৱা তং, ভিক্খৱে, ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.

‘‘সামং ৱা তং, ভিক্খৱে, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং; পৰে ৱাস্স তং, ভিক্খৱে, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং; সম্পজানো ৱা তং, ভিক্খৱে, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং; অসম্পজানো ৱা তং, ভিক্খৱে, মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং.

‘‘ইমেসু, ভিক্খৱে, ধম্মেসু অৱিজ্জা অনুপতিতা, অৱিজ্জাযত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সো কাযো ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং, সা ৱাচা ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং, সো মনো ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং, খেত্তং তং [ৱত্থুং তং (সব্বত্থ)] ন হোতি…পে… ৱত্থুং তং ন হোতি…পে… আযতনং তং ন হোতি…পে… অধিকৰণং তং ন হোতি যংপচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি.

‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অত্তভাৱপটিলাভা. কতমে চত্তাৰো? অত্থি, ভিক্খৱে, অত্তভাৱপটিলাভো, যস্মিং অত্তভাৱপটিলাভে অত্তসঞ্চেতনা কমতি, নো পৰসঞ্চেতনা. অত্থি, ভিক্খৱে, অত্তভাৱপটিলাভো, যস্মিং অত্তভাৱপটিলাভে পৰসঞ্চেতনা কমতি, নো অত্তসঞ্চেতনা. অত্থি, ভিক্খৱে, অত্তভাৱপটিলাভো, যস্মিং অত্তভাৱপটিলাভে অত্তসঞ্চেতনা চ কমতি পৰসঞ্চেতনা চ. অত্থি, ভিক্খৱে, অত্তভাৱপটিলাভো, যস্মিং অত্তভাৱপটিলাভে নেৱত্তসঞ্চেতনা কমতি, নো পৰসঞ্চেতনা. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো অত্তভাৱপটিলাভা’’তি.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি – ‘তত্ৰ, ভন্তে, যাযং অত্তভাৱপটিলাভো যস্মিং অত্তভাৱপটিলাভে অত্তসঞ্চেতনা কমতি নো পৰসঞ্চেতনা, অত্তসঞ্চেতনাহেতু তেসং সত্তানং তম্হা কাযা চুতি হোতি. তত্ৰ, ভন্তে, যাযং অত্তভাৱপটিলাভো যস্মিং অত্তভাৱপটিলাভে পৰসঞ্চেতনা কমতি নো অত্তসঞ্চেতনা, পৰসঞ্চেতনাহেতু তেসং সত্তানং তম্হা কাযা চুতি হোতি. তত্ৰ, ভন্তে, যাযং অত্তভাৱপটিলাভো যস্মিং অত্তভাৱপটিলাভে অত্তসঞ্চেতনা চ কমতি পৰসঞ্চেতনা চ, অত্তসঞ্চেতনা চ পৰসঞ্চেতনা চ হেতু তেসং সত্তানং তম্হা কাযা চুতি হোতি. তত্ৰ, ভন্তে, যাযং অত্তভাৱপটিলাভো যস্মিং অত্তভাৱপটিলাভে নেৱ অত্তসঞ্চেতনা কমতি নো পৰসঞ্চেতনা, কতমে তেন দেৱা দট্ঠব্বা’’’তি? ‘‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগা, সাৰিপুত্ত, দেৱা তেন দট্ঠব্বা’’তি.

‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চে সত্তা তম্হা কাযা চুতা আগামিনো হোন্তি আগন্তাৰো ইত্থত্তং? কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চে সত্তা তম্হা কাযা চুতা অনাগামিনো হোন্তি অনাগন্তাৰো ইত্থত্ত’’ন্তি? ‘‘ইধ, সাৰিপুত্ত, একচ্চস্স পুগ্গলস্স ওৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি অপ্পহীনানি হোন্তি, সো দিট্ঠেৱ ধম্মে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি; তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সো ততো চুতো আগামী হোতি আগন্তা ইত্থত্তং.

‘‘ইধ পন, সাৰিপুত্ত, একচ্চস্স পুগ্গলস্স ওৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি পহীনানি হোন্তি, সো দিট্ঠেৱ ধম্মে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি; তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সো ততো চুতো অনাগামী হোতি অনাগন্তা ইত্থত্তং.

‘‘অযং খো, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চে সত্তা তম্হা কাযা চুতা আগামিনো হোন্তি আগন্তাৰো ইত্থত্তং. অযং পন, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চে সত্তা তম্হা কাযা চুতা অনাগামিনো হোন্তি অনাগন্তাৰো ইত্থত্ত’’ন্তি. পঠমং.

২. ৱিভত্তিসুত্তং

১৭২. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –

‘‘অদ্ধমাসূপসম্পন্নেন মে, আৱুসো, অত্থপটিসম্ভিদা সচ্ছিকতা ওধিসো ব্যঞ্জনসো. তমহং অনেকপৰিযাযেন আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞাপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা, সো মং পঞ্হেন. অহং ৱেয্যাকৰণেন সম্মুখীভূতো নো সত্থা যো নো ধম্মানং সুকুসলো.

‘‘অদ্ধমাসূপসম্পন্নেন মে, আৱুসো, ধম্মপটিসম্ভিদা সচ্ছিকতা ওধিসো ব্যঞ্জনসো. তমহং অনেকপৰিযাযেন আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞাপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা, সো মং পঞ্হেন. অহং ৱেয্যাকৰণেন সম্মুখীভূতো নো সত্থা যো নো ধম্মানং সুকুসলো.

‘‘অদ্ধমাসূপসম্পন্নেন মে, আৱুসো, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা সচ্ছিকতা ওধিসো ব্যঞ্জনসো. তমহং অনেকপৰিযাযেন আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞাপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা, সো মং পঞ্হেন. অহং ৱেয্যাকৰণেন সম্মুখীভূতো নো সত্থা যো নো ধম্মানং সুকুসলো.

‘‘অদ্ধমাসূপসম্পন্নেন মে, আৱুসো, পটিভানপটিসম্ভিদা সচ্ছিকতা ওধিসো ব্যঞ্জনসো. তমহং অনেকপৰিযাযেন আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞাপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা, সো মং পঞ্হেন. অহং ৱেয্যাকৰণেন সম্মুখীভূতো নো সত্থা যো নো ধম্মানং সুকুসলো’’তি. দুতিযং.

৩. মহাকোট্ঠিকসুত্তং

১৭৩. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –

‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’’তি?

‘‘মা হেৱং, আৱুসো’’.

‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’’তি?

‘‘মা হেৱং, আৱুসো’’.

‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থি চ নত্থি চ অঞ্ঞং কিঞ্চী’’তি?

‘‘মা হেৱং, আৱুসো’’.

‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নেৱত্থি নো নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’’তি?

‘‘মা হেৱং, আৱুসো’’.

‘‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘মা হেৱং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘মা হেৱং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থি চ নত্থি চ অঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘মা হেৱং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নেৱত্থি নো নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘মা হেৱং, আৱুসো’তি ৱদেসি. যথা কথং পন, আৱুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

‘‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি ৱদং অপ্পপঞ্চং পপঞ্চেতি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি ৱদং অপ্পপঞ্চং পপঞ্চেতি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থি চ নত্থি চ অঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি ৱদং অপ্পপঞ্চং পপঞ্চেতি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নেৱত্থি নো নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি ৱদং অপ্পপঞ্চং পপঞ্চেতি. যাৱতা, আৱুসো, ছন্নং ফস্সাযতনানং গতি তাৱতা পপঞ্চস্স গতি; যাৱতা পপঞ্চস্স গতি তাৱতা ছন্নং ফস্সাযতনানং গতি. ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা পপঞ্চনিৰোধো পপঞ্চৱূপসমো’’তি. ততিযং.

৪. আনন্দসুত্তং

১৭৪. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেনাযস্মা মহাকোট্ঠিকো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহাকোট্ঠিকেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং মহাকোট্ঠিকং এতদৱোচ –

‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’’তি?

‘‘মা হেৱং, আৱুসো’’.

‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’’তি?

‘‘মা হেৱং, আৱুসো’’.

‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থি চ নত্থি চ অঞ্ঞং কিঞ্চী’’তি?

‘‘মা হেৱং, আৱুসো’’.

‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নেৱত্থি নো নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’’তি?

‘‘মা হেৱং, আৱুসো’’.

‘‘‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘মা হেৱং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘মা হেৱং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা অত্থি চ নত্থি চ অঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘মা হেৱং, আৱুসো’তি ৱদেসি. ‘ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা নেৱত্থি নো নত্থঞ্ঞং কিঞ্চী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘মা হেৱং, আৱুসো’তি ৱদেসি. যথা কথং পনাৱুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?