২. ঠানসুত্তং

১৯২. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ঠানানি চতূহি ঠানেহি ৱেদিতব্বানি. কতমানি চত্তাৰি? সংৱাসেন, ভিক্খৱে, সীলং ৱেদিতব্বং, তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. সংৱোহাৰেন, ভিক্খৱে, সোচেয্যং ৱেদিতব্বং, তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. আপদাসু, ভিক্খৱে, থামো ৱেদিতব্বো, সো চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেন. সাকচ্ছায, ভিক্খৱে, পঞ্ঞা ৱেদিতব্বা, সা চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনাতি.

[সং. নি. ১.১২২] ‘‘‘সংৱাসেন, ভিক্খৱে, সীলং ৱেদিতব্বং, তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সংৱসমানো এৱং জানাতি – ‘দীঘৰত্তং খো অযমাযস্মা খণ্ডকাৰী ছিদ্দকাৰী সবলকাৰী কম্মাসকাৰী, ন সন্ততকাৰী ন সন্ততৱুত্তি [সততৱুত্তি (স্যা. কং.)]; সীলেসু দুস্সীলো অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা সীলৱা’’’তি.

‘‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সংৱসমানো এৱং জানাতি – ‘দীঘৰত্তং খো অযমাযস্মা অখণ্ডকাৰী অচ্ছিদ্দকাৰী অসবলকাৰী অকম্মাসকাৰী সন্ততকাৰী সন্ততৱুত্তি; সীলেসু সীলৱা অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা দুস্সীলো’তি. ‘সংৱাসেন, ভিক্খৱে, সীলং ৱেদিতব্বং, তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘সংৱোহাৰেন, ভিক্খৱে, সোচেয্যং ৱেদিতব্বং, তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সংৱোহৰমানো এৱং জানাতি – ‘অঞ্ঞথা খো অযমাযস্মা একেন একো ৱোহৰতি, অঞ্ঞথা দ্ৱীহি, অঞ্ঞথা তীহি, অঞ্ঞথা সম্বহুলেহি; ৱোক্কমতি অযমাযস্মা পুৰিমৱোহাৰা পচ্ছিমৱোহাৰং; অপৰিসুদ্ধৱোহাৰো অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা পৰিসুদ্ধৱোহাৰো’’’তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সংৱোহৰমানো এৱং জানাতি – ‘যথেৱ খো অযমাযস্মা একেন একো ৱোহৰতি, তথা দ্ৱীহি, তথা তীহি, তথা সম্বহুলেহি. নাযমাযস্মা ৱোক্কমতি পুৰিমৱোহাৰা পচ্ছিমৱোহাৰং; পৰিসুদ্ধৱোহাৰো অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা অপৰিসুদ্ধৱোহাৰো’তি. ‘সংৱোহাৰেন, ভিক্খৱে, সোচেয্যং ৱেদিতব্বং, তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘আপদাসু, ভিক্খৱে, থামো ৱেদিতব্বো, সো চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ন ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘তথাভূতো খো অযং লোকসন্নিৱাসো তথাভূতো অযং অত্তভাৱপটিলাভো যথাভূতে লোকসন্নিৱাসে যথাভূতে অত্তভাৱপটিলাভে অট্ঠ লোকধম্মা লোকং অনুপৰিৱত্তন্তি লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততি – লাভো চ, অলাভো চ, যসো চ, অযসো চ, নিন্দা চ, পসংসা চ, সুখঞ্চ, দুক্খঞ্চা’তি. সো ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘তথাভূতো খো অযং লোকসন্নিৱাসো তথাভূতো অযং অত্তভাৱপটিলাভো যথাভূতে লোকসন্নিৱাসে যথাভূতে অত্তভাৱপটিলাভে অট্ঠ লোকধম্মা লোকং অনুপৰিৱত্তন্তি লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততি – লাভো চ, অলাভো চ, যসো চ, অযসো চ, নিন্দা চ, পসংসা চ, সুখঞ্চ, দুক্খঞ্চা’তি. সো ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠো সমানো ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. ‘আপদাসু, ভিক্খৱে, থামো ৱেদিতব্বো, সো চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘সাকচ্ছায, ভিক্খৱে, পঞ্ঞা ৱেদিতব্বা, সা চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সাকচ্ছাযমানো এৱং জানাতি – ‘যথা খো ইমস্স আযস্মতো উম্মগ্গো যথা চ অভিনীহাৰো যথা চ পঞ্হাসমুদাহাৰো, দুপ্পঞ্ঞো অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা পঞ্ঞৱা. তং কিস্স হেতু? তথা হি অযমাযস্মা ন চেৱ গম্ভীৰং অত্থপদং উদাহৰতি সন্তং পণীতং অতক্কাৱচৰং নিপুণং পণ্ডিতৱেদনীযং. যঞ্চ অযমাযস্মা ধম্মং ভাসতি তস্স চ নপ্পটিবলো সংখিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা অত্থং আচিক্খিতুং দেসেতুং পঞ্ঞাপেতুং পট্ঠপেতুং ৱিৱৰিতুং ৱিভজিতুং উত্তানীকাতুং. দুপ্পঞ্ঞো অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা পঞ্ঞৱা’’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চক্খুমা পুৰিসো উদকৰহদস্স তীৰে ঠিতো পস্সেয্য পৰিত্তং মচ্ছং উম্মুজ্জমানং. তস্স এৱমস্স – ‘যথা খো ইমস্স মচ্ছস্স উম্মগ্গো যথা চ ঊমিঘাতো যথা চ ৱেগাযিতত্তং, পৰিত্তো অযং মচ্ছো, নাযং মচ্ছো মহন্তো’তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সাকচ্ছাযমানো এৱং জানাতি – ‘যথা খো ইমস্স আযস্মতো উম্মগ্গো যথা চ অভিনীহাৰো যথা চ পঞ্হাসমুদাহাৰো, দুপ্পঞ্ঞো অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা পঞ্ঞৱা. তং কিস্স হেতু? তথা হি অযমাযস্মা ন চেৱ গম্ভীৰং অত্থপদং উদাহৰতি সন্তং পণীতং অতক্কাৱচৰং নিপুণং পণ্ডিতৱেদনীযং. যঞ্চ অযমাযস্মা ধম্মং ভাসতি, তস্স চ ন পটিবলো সংখিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা অত্থং আচিক্খিতুং দেসেতুং পঞ্ঞাপেতুং পট্ঠপেতুং ৱিৱৰিতুং ৱিভজিতুং উত্তানীকাতুং. দুপ্পঞ্ঞো অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা পঞ্ঞৱা’’’তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সাকচ্ছাযমানো এৱং জানাতি – ‘যথা খো ইমস্স আযস্মতো উম্মগ্গো যথা চ অভিনীহাৰো যথা চ পঞ্হাসমুদাহাৰো, পঞ্ঞৱা অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা দুপ্পঞ্ঞো. তং কিস্স হেতু? তথা হি অযমাযস্মা গম্ভীৰঞ্চেৱ অত্থপদং উদাহৰতি সন্তং পণীতং অতক্কাৱচৰং নিপুণং পণ্ডিতৱেদনীযং. যঞ্চ অযমাযস্মা ধম্মং ভাসতি, তস্স চ পটিবলো সংখিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা অত্থং আচিক্খিতুং দেসেতুং পঞ্ঞাপেতুং পট্ঠপেতুং ৱিৱৰিতুং ৱিভজিতুং উত্তানীকাতুং. পঞ্ঞৱা অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা দুপ্পঞ্ঞো’’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চক্খুমা পুৰিসো উদকৰহদস্স তীৰে ঠিতো পস্সেয্য মহন্তং মচ্ছং উম্মুজ্জমানং. তস্স এৱমস্স – ‘যথা খো ইমস্স মচ্ছস্স উম্মগ্গো যথা চ ঊমিঘাতো যথা চ ৱেগাযিতত্তং, মহন্তো অযং মচ্ছো, নাযং মচ্ছো পৰিত্তো’তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সাকচ্ছাযমানো এৱং জানাতি – ‘যথা খো ইমস্স আযস্মতো উম্মগ্গো যথা চ অভিনীহাৰো যথা চ পঞ্হাসমুদাহাৰো, পঞ্ঞৱা অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা দুপ্পঞ্ঞো. তং কিস্স হেতু? তথা হি অযমাযস্মা গম্ভীৰঞ্চেৱ অত্থপদং উদাহৰতি সন্তং পণীতং অতক্কাৱচৰং নিপুণং পণ্ডিতৱেদনীযং. যঞ্চ অযমাযস্মা ধম্মং ভাসতি, তস্স চ পটিবলো সংখিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা অত্থং আচিক্খিতুং দেসেতুং পঞ্ঞাপেতুং পট্ঠপেতুং ৱিৱৰিতুং ৱিভজিতুং উত্তানীকাতুং. পঞ্ঞৱা অযমাযস্মা, নাযমাযস্মা দুপ্পঞ্ঞো’তি.

‘‘‘সাকচ্ছায, ভিক্খৱে, পঞ্ঞা ৱেদিতব্বা, সা চ খো দীঘেন অদ্ধুনা, ন ইত্তৰং; মনসিকৰোতা, নো অমনসিকৰোতা; পঞ্ঞৱতা, নো দুপ্পঞ্ঞেনা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ঠানানি ইমেহি চতূহি ঠানেহি ৱেদিতব্বানী’’তি. দুতিযং.