১. পত্তকম্মসুত্তং
৬১. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘চত্তাৰোমে, গহপতি, ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ভোগা মে উপ্পজ্জন্তু সহধম্মেনাতি, অযং পঠমো ধম্মো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং.
‘‘ভোগে লদ্ধা সহধম্মেন যসো মে আগচ্ছতু সহ ঞাতীহি সহ উপজ্ঝাযেহীতি, অযং দুতিযো ধম্মো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং.
‘‘ভোগে লদ্ধা সহধম্মেন যসং লদ্ধা সহ ঞাতীহি সহ উপজ্ঝাযেহি চিৰং জীৱামি দীঘমাযুং পালেমীতি, অযং ততিযো ধম্মো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং.
‘‘ভোগে লদ্ধা সহধম্মেন যসং লদ্ধা সহ ঞাতীহি সহ উপজ্ঝাযেহি চিৰং জীৱিত্ৱা দীঘমাযুং পালেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জামীতি, অযং চতুত্থো ধম্মো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমে খো, গহপতি, চত্তাৰো ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং.
‘‘ইমেসং খো, গহপতি, চতুন্নং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং দুল্লভানং লোকস্মিং চত্তাৰো ধম্মা পটিলাভায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা.
‘‘কতমা চ, গহপতি, সদ্ধাসম্পদা? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি, সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, সদ্ধাসম্পদা.
‘‘কতমা চ, গহপতি, সীলসম্পদা? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, সীলসম্পদা.
‘‘কতমা চ, গহপতি, চাগসম্পদা? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোসগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, চাগসম্পদা.
‘‘কতমা চ, গহপতি, পঞ্ঞাসম্পদা? অভিজ্ঝাৱিসমলোভাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি, কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি. ব্যাপাদাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি, কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি. থিনমিদ্ধাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি, কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি. ৱিচিকিচ্ছাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি, কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি.
‘‘স খো সো, গহপতি, অৰিযসাৱকো অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা অভিজ্ঝাৱিসমলোভং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি. ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা ব্যাপাদং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি. থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি. ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা ৱিচিকিচ্ছং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি.
‘‘যতো চ খো, গহপতি, অৰিযসাৱকস্স অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, অৰিযসাৱকো মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো আপাতদসো [আপাথদসো (সী. স্যা. কং. পী.)] পঞ্ঞাসম্পন্নো [হাসপঞ্ঞো (ক.)]. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, পঞ্ঞাসম্পদা. ইমেসং খো, গহপতি, চতুন্নং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং দুল্লভানং লোকস্মিং ইমে চত্তাৰো ধম্মা পটিলাভায সংৱত্তন্তি.
‘‘স খো সো, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি চত্তাৰি পত্তকম্মানি কত্তা হোতি. কতমানি চত্তাৰি? ইধ গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি অত্তানং সুখেতি পীণেতি সম্মা সুখং পৰিহৰতি. মাতাপিতৰো সুখেতি পীণেতি সম্মা সুখং পৰিহৰতি. পুত্তদাৰদাসকম্মকৰপোৰিসে সুখেতি পীণেতি সম্মা সুখং পৰিহৰতি. মিত্তামচ্চে সুখেতি পীণেতি সম্মা সুখং পৰিহৰতি. ইদমস্স পঠমং ঠানগতং হোতি পত্তগতং আযতনসো পৰিভুত্তং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি যা তা হোন্তি আপদা অগ্গিতো ৱা উদকতো ৱা ৰাজতো ৱা চোৰতো ৱা অপ্পিযতো ৱা দাযাদতো [অ. নি. ৫.৪১], তথাৰূপাসু আপদাসু পৰিযোধায সংৱত্ততি. সোত্থিং অত্তানং কৰোতি. ইদমস্স দুতিযং ঠানগতং হোতি পত্তগতং আযতনসো পৰিভুত্তং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি পঞ্চবলিং কত্তা হোতি – ঞাতিবলিং, অতিথিবলিং, পুব্বপেতবলিং, ৰাজবলিং, দেৱতাবলিং. ইদমস্স ততিযং ঠানগতং হোতি পত্তগতং আযতনসো পৰিভুত্তং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি যে তে সমণব্ৰাহ্মণা মদপ্পমাদা পটিৱিৰতা খন্তিসোৰচ্চে নিৱিট্ঠা একমত্তানং দমেন্তি, একমত্তানং সমেন্তি, একমত্তানং পৰিনিব্বাপেন্তি, তথাৰূপেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠাপেতি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. ইদমস্স চতুত্থং ঠানগতং হোতি পত্তগতং আযতনসো পৰিভুত্তং.
‘‘স খো সো, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি ইমানি চত্তাৰি পত্তকম্মানি কত্তা হোতি. যস্স কস্সচি, গহপতি, অঞ্ঞত্ৰ ইমেহি চতূহি পত্তকম্মেহি ভোগা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, ইমে ৱুচ্চন্তি, গহপতি, ভোগা অট্ঠানগতা অপত্তগতা অনাযতনসো পৰিভুত্তা. যস্স কস্সচি, গহপতি, ইমেহি চতূহি পত্তকম্মেহি ভোগা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, ইমে ৱুচ্চন্তি, গহপতি, ভোগা ঠানগতা পত্তগতা আযতনসো পৰিভুত্তা’’তি.
‘‘ভুত্তা ভোগা ভতা ভচ্চা [গতা ভূতা (ক.) ভটা ভচ্চা (স্যা. কং.)], ৱিতিণ্ণা আপদাসু মে;
উদ্ধগ্গা দক্খিণা দিন্না, অথো পঞ্চবলী কতা;
উপট্ঠিতা সীলৱন্তো, সঞ্ঞতা ব্ৰহ্মচাৰযো.
‘‘যদত্থং ভোগং ইচ্ছেয্য, পণ্ডিতো ঘৰমাৱসং;
সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, কতং অননুতাপিযং.
‘‘এতং [এৱং (ক.)] অনুস্সৰং মচ্চো, অৰিযধম্মে ঠিতো নৰো;
ইধেৱ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি. পঠমং;