(৭) ২. পত্তকম্মৱগ্গো

১. পত্তকম্মসুত্তং

৬১. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘চত্তাৰোমে, গহপতি, ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ভোগা মে উপ্পজ্জন্তু সহধম্মেনাতি, অযং পঠমো ধম্মো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং.

‘‘ভোগে লদ্ধা সহধম্মেন যসো মে আগচ্ছতু সহ ঞাতীহি সহ উপজ্ঝাযেহীতি, অযং দুতিযো ধম্মো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং.

‘‘ভোগে লদ্ধা সহধম্মেন যসং লদ্ধা সহ ঞাতীহি সহ উপজ্ঝাযেহি চিৰং জীৱামি দীঘমাযুং পালেমীতি, অযং ততিযো ধম্মো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং.

‘‘ভোগে লদ্ধা সহধম্মেন যসং লদ্ধা সহ ঞাতীহি সহ উপজ্ঝাযেহি চিৰং জীৱিত্ৱা দীঘমাযুং পালেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জামীতি, অযং চতুত্থো ধম্মো ইট্ঠো কন্তো মনাপো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমে খো, গহপতি, চত্তাৰো ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা দুল্লভা লোকস্মিং.

‘‘ইমেসং খো, গহপতি, চতুন্নং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং দুল্লভানং লোকস্মিং চত্তাৰো ধম্মা পটিলাভায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা.

‘‘কতমা চ, গহপতি, সদ্ধাসম্পদা? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি, সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, সদ্ধাসম্পদা.

‘‘কতমা চ, গহপতি, সীলসম্পদা? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, সীলসম্পদা.

‘‘কতমা চ, গহপতি, চাগসম্পদা? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোসগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, চাগসম্পদা.

‘‘কতমা চ, গহপতি, পঞ্ঞাসম্পদা? অভিজ্ঝাৱিসমলোভাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি, কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি. ব্যাপাদাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি, কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি. থিনমিদ্ধাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি, কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি. ৱিচিকিচ্ছাভিভূতেন, গহপতি, চেতসা ৱিহৰন্তো অকিচ্চং কৰোতি, কিচ্চং অপৰাধেতি. অকিচ্চং কৰোন্তো কিচ্চং অপৰাধেন্তো যসা চ সুখা চ ধংসতি.

‘‘স খো সো, গহপতি, অৰিযসাৱকো অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা অভিজ্ঝাৱিসমলোভং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি. ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা ব্যাপাদং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি. থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি. ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা ৱিচিকিচ্ছং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহতি.

‘‘যতো চ খো, গহপতি, অৰিযসাৱকস্স অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা অভিজ্ঝাৱিসমলোভো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা ব্যাপাদো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসোতি, ইতি ৱিদিত্ৱা ৱিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, অৰিযসাৱকো মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো আপাতদসো [আপাথদসো (সী. স্যা. কং. পী.)] পঞ্ঞাসম্পন্নো [হাসপঞ্ঞো (ক.)]. অযং ৱুচ্চতি, গহপতি, পঞ্ঞাসম্পদা. ইমেসং খো, গহপতি, চতুন্নং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং দুল্লভানং লোকস্মিং ইমে চত্তাৰো ধম্মা পটিলাভায সংৱত্তন্তি.

‘‘স খো সো, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি চত্তাৰি পত্তকম্মানি কত্তা হোতি. কতমানি চত্তাৰি? ইধ গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি অত্তানং সুখেতি পীণেতি সম্মা সুখং পৰিহৰতি. মাতাপিতৰো সুখেতি পীণেতি সম্মা সুখং পৰিহৰতি. পুত্তদাৰদাসকম্মকৰপোৰিসে সুখেতি পীণেতি সম্মা সুখং পৰিহৰতি. মিত্তামচ্চে সুখেতি পীণেতি সম্মা সুখং পৰিহৰতি. ইদমস্স পঠমং ঠানগতং হোতি পত্তগতং আযতনসো পৰিভুত্তং.

‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি যা তা হোন্তি আপদা অগ্গিতো ৱা উদকতো ৱা ৰাজতো ৱা চোৰতো ৱা অপ্পিযতো ৱা দাযাদতো [অ. নি. ৫.৪১], তথাৰূপাসু আপদাসু পৰিযোধায সংৱত্ততি. সোত্থিং অত্তানং কৰোতি. ইদমস্স দুতিযং ঠানগতং হোতি পত্তগতং আযতনসো পৰিভুত্তং.

‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি পঞ্চবলিং কত্তা হোতি – ঞাতিবলিং, অতিথিবলিং, পুব্বপেতবলিং, ৰাজবলিং, দেৱতাবলিং. ইদমস্স ততিযং ঠানগতং হোতি পত্তগতং আযতনসো পৰিভুত্তং.

‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি যে তে সমণব্ৰাহ্মণা মদপ্পমাদা পটিৱিৰতা খন্তিসোৰচ্চে নিৱিট্ঠা একমত্তানং দমেন্তি, একমত্তানং সমেন্তি, একমত্তানং পৰিনিব্বাপেন্তি, তথাৰূপেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠাপেতি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. ইদমস্স চতুত্থং ঠানগতং হোতি পত্তগতং আযতনসো পৰিভুত্তং.

‘‘স খো সো, গহপতি, অৰিযসাৱকো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি ইমানি চত্তাৰি পত্তকম্মানি কত্তা হোতি. যস্স কস্সচি, গহপতি, অঞ্ঞত্ৰ ইমেহি চতূহি পত্তকম্মেহি ভোগা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, ইমে ৱুচ্চন্তি, গহপতি, ভোগা অট্ঠানগতা অপত্তগতা অনাযতনসো পৰিভুত্তা. যস্স কস্সচি, গহপতি, ইমেহি চতূহি পত্তকম্মেহি ভোগা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, ইমে ৱুচ্চন্তি, গহপতি, ভোগা ঠানগতা পত্তগতা আযতনসো পৰিভুত্তা’’তি.

‘‘ভুত্তা ভোগা ভতা ভচ্চা [গতা ভূতা (ক.) ভটা ভচ্চা (স্যা. কং.)], ৱিতিণ্ণা আপদাসু মে;

উদ্ধগ্গা দক্খিণা দিন্না, অথো পঞ্চবলী কতা;

উপট্ঠিতা সীলৱন্তো, সঞ্ঞতা ব্ৰহ্মচাৰযো.

‘‘যদত্থং ভোগং ইচ্ছেয্য, পণ্ডিতো ঘৰমাৱসং;

সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, কতং অননুতাপিযং.

‘‘এতং [এৱং (ক.)] অনুস্সৰং মচ্চো, অৰিযধম্মে ঠিতো নৰো;

ইধেৱ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি. পঠমং;

২. আনণ্যসুত্তং

৬২. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘চত্তাৰিমানি, গহপতি, সুখানি অধিগমনীযানি গিহিনা কামভোগিনা কালেন কালং সমযেন সমযং উপাদায. কতমানি চত্তাৰি? অত্থিসুখং, ভোগসুখং, আনণ্যসুখং [অণণসুখং (সী. স্যা. কং. পী.)], অনৱজ্জসুখং.

‘‘কতমঞ্চ, গহপতি, অত্থিসুখং? ইধ, গহপতি, কুলপুত্তস্স ভোগা হোন্তি উট্ঠানৱীৰিযাধিগতা বাহাবলপৰিচিতা সেদাৱক্খিত্তা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা. সো ‘ভোগা মে অত্থি উট্ঠানৱীৰিযাধিগতা বাহাবলপৰিচিতা সেদাৱক্খিত্তা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা’তি অধিগচ্ছতি সুখং, অধিগচ্ছতি সোমনস্সং. ইদং ৱুচ্চতি, গহপতি, অত্থিসুখং.

‘‘কতমঞ্চ, গহপতি, ভোগসুখং? ইধ, গহপতি, কুলপুত্তো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি পৰিভুঞ্জতি পুঞ্ঞানি চ কৰোতি. সো ‘উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি পৰিভুঞ্জামি পুঞ্ঞানি চ কৰোমী’তি অধিগচ্ছতি সুখং, অধিগচ্ছতি সোমনস্সং. ইদং ৱুচ্চতি, গহপতি, ভোগসুখং.

‘‘কতমঞ্চ, গহপতি, আনণ্যসুখং? ইধ, গহপতি, কুলপুত্তো ন কস্সচি কিঞ্চি ধাৰেতি অপ্পং ৱা বহুং ৱা. সো ‘ন কস্সচি কিঞ্চি ধাৰেমি [কিঞ্চি ৱা দেতি (ক.)] অপ্পং ৱা বহুং ৱা’তি অধিগচ্ছতি সুখং, অধিগচ্ছতি সোমনস্সং. ইদং ৱুচ্চতি, গহপতি, আনণ্যসুখং.

‘‘কতমঞ্চ, গহপতি, অনৱজ্জসুখং? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো অনৱজ্জেন কাযকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, অনৱজ্জেন ৱচীকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, অনৱজ্জেন মনোকম্মেন সমন্নাগতো হোতি. সো ‘অনৱজ্জেনম্হি কাযকম্মেন সমন্নাগতো, অনৱজ্জেন ৱচীকম্মেন সমন্নাগতো, অনৱজ্জেন মনোকম্মেন সমন্নাগতো’তি অধিগচ্ছতি সুখং, অধিগচ্ছতি সোমনস্সং. ইদং ৱুচ্চতি, গহপতি, অনৱজ্জসুখং. ইমানি খো, গহপতি, চত্তাৰি সুখানি অধিগমনীযানি গিহিনা কামভোগিনা কালেন কালং সমযেন সমযং উপাদাযা’’তি.

‘‘আনণ্যসুখং ঞত্ৱান, অথো অত্থিসুখং পৰং;

ভুঞ্জং ভোগসুখং মচ্চো, ততো পঞ্ঞা ৱিপস্সতি.

‘‘ৱিপস্সমানো জানাতি, উভো ভোগে সুমেধসো;

অনৱজ্জসুখস্সেতং, কলং নাগ্ঘতি সোড়সি’’ন্তি. দুতিযং;

৩. ব্ৰহ্মসুত্তং

৬৩. ‘‘সব্ৰহ্মকানি, ভিক্খৱে [ইতিৱু. ১০৬], তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. সপুব্বাচৰিযকানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি, যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. সপুব্বদেৱতানি [সপুব্বদেৱানি (স্যা. কং.)], ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. সাহুনেয্যকানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি.

‘‘ব্ৰহ্মাতি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং [মাতাপিতুন্নং (সী. পী.)] এতং অধিৱচনং. পুব্বাচৰিযাতি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. পুব্বদেৱতাতি [পুব্বদেৱাতি (সী. স্যা. কং.)], ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. আহুনেয্যাতি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. তং কিস্স হেতু? বহুকাৰা, ভিক্খৱে, মাতাপিতৰো, পুত্তানং আপাদকা পোসকা ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰো’’তি.

‘‘ব্ৰহ্মাতি মাতাপিতৰো, পুব্বাচৰিযাতি ৱুচ্চৰে;

আহুনেয্যা চ পুত্তানং, পজায অনুকম্পকা.

‘‘তস্মা হি নে নমস্সেয্য, সক্কৰেয্য চ পণ্ডিতো;

অন্নেন অথ পানেন, ৱত্থেন সযনেন চ;

উচ্ছাদনেন ন্হাপনেন, পাদানং ধোৱনেন চ.

‘‘তায নং পাৰিচৰিযায, মাতাপিতূসু পণ্ডিতা;

ইধেৱ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি. ততিযং;

৪. নিৰযসুত্তং

৬৪. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি চতূহি? পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে’’তি.

‘‘পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং, মুসাৱাদো চ ৱুচ্চতি;

পৰদাৰগমনঞ্চাপি, নপ্পসংসন্তি পণ্ডিতা’’তি. চতুত্থং;

৫. ৰূপসুত্তং

৬৫. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো, ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো, লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো, ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নো – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি.

‘‘যে চ ৰূপে পমাণিংসু [যে চ ৰূপেন পামিংসু (সী. স্যা. কং. পী.)], যে চ ঘোসেন অন্ৱগূ;

ছন্দৰাগৱসূপেতা, নাভিজানন্তি তে জনা [ন তে জানন্তি তং জনা (সী. স্যা. কং. পী.)].

‘‘অজ্ঝত্তঞ্চ ন জানাতি, বহিদ্ধা চ ন পস্সতি;

সমন্তাৱৰণো বালো, স ৱে ঘোসেন ৱুয্হতি.

‘‘অজ্ঝত্তঞ্চ ন জানাতি, বহিদ্ধা চ ৱিপস্সতি;

বহিদ্ধা ফলদস্সাৱী, সোপি ঘোসেন ৱুয্হতি.

‘‘অজ্ঝত্তঞ্চ পজানাতি, বহিদ্ধা চ ৱিপস্সতি;

ৱিনীৱৰণদস্সাৱী, ন সো ঘোসেন ৱুয্হতী’’তি. পঞ্চমং;

৬. সৰাগসুত্তং

৬৬. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? সৰাগো, সদোসো, সমোহো, সমানো – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি.

‘‘সাৰত্তা ৰজনীযেসু, পিযৰূপাভিনন্দিনো;

মোহেন আৱুতা [অধমা (সী. স্যা. কং. পী.)] সত্তা, বদ্ধা [বন্ধা (ক.)] ৱড্ঢেন্তি বন্ধনং.

‘‘ৰাগজং দোসজঞ্চাপি, মোহজং চাপৱিদ্দসূ;

কৰোন্তাকুসলং কম্মং [ধম্মং (ক.)], সৱিঘাতং দুখুদ্ৰযং.

‘‘অৱিজ্জানিৱুতা পোসা, অন্ধভূতা অচক্খুকা;

যথা ধম্মা তথা সন্তা, ন তস্সেৱন্তি [নস্সেৱন্তি (সী.)] মঞ্ঞৰে’’তি. ছট্ঠং;

৭. অহিৰাজসুত্তং

৬৭. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিযং অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অহিনা দট্ঠো কালঙ্কতো হোতি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, সাৱত্থিযং অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অহিনা দট্ঠো কালঙ্কতো’’তি.

‘‘ন হি নূন [ন হ নূন (সী. স্যা. কং. পী.)] সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰি. সচে হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰেয্য, ন হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অহিনা দট্ঠো কালঙ্কৰেয্য.

‘‘কতমানি চত্তাৰি? ৱিৰূপক্খং অহিৰাজকুলং, এৰাপথং অহিৰাজকুলং, ছব্যাপুত্তং অহিৰাজকুলং, কণ্হাগোতমকং অহিৰাজকুলং. ন হি নূন সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰি. সচে হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰেয্য, ন হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অহিনা দট্ঠো কালঙ্কৰেয্য.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰিতুং অত্তগুত্তিযা অত্তৰক্খায অত্তপৰিত্তাযা’’তি.

[চূড়ৱ. ২৫১; জা. ১.২.১০৫ পস্সিতব্বং] ‘‘ৱিৰূপক্খেহি মে মেত্তং, মেত্তং এৰাপথেহি মে;

ছব্যাপুত্তেহি মে মেত্তং, মেত্তং কণ্হাগোতমকেহি চ.

‘‘অপাদকেহি মে মেত্তং, মেত্তং দ্ৱিপাদকেহি [দিপাদকেহি (সী. স্যা. কং. পী.)] মে;

চতুপ্পদেহি মে মেত্তং, মেত্তং বহুপ্পদেহি মে.

‘‘মা মং অপাদকো হিংসি, মা মং হিংসি দ্ৱিপাদকো [দিপাদকো (সী. স্যা. কং. পী.)];

মা মং চতুপ্পদো হিংসি, মা মং হিংসি বহুপ্পদো.

‘‘সব্বে সত্তা সব্বে পাণা, সব্বে ভূতা চ কেৱলা;

সব্বে ভদ্ৰানি পস্সন্তু, মা কঞ্চি [কিঞ্চি (স্যা. কং. ক.)] পাপমাগমা.

‘‘অপ্পমাণো বুদ্ধো, অপ্পমাণো ধম্মো;

অপ্পমাণো সঙ্ঘো, পমাণৱন্তানি সৰীসপানি [সিৰিংসপানি (সী. স্যা. কং. পী.)].

‘‘অহিৱিচ্ছিকা সতপদী, উণ্ণনাভী সৰবূ মূসিকা;

কতা মে ৰক্খা কতা মে পৰিত্তা [কতং মে পৰিত্তং (?)], পটিক্কমন্তু ভূতানি;

সোহং নমো ভগৱতো, নমো সত্তন্নং সম্মাসম্বুদ্ধান’’ন্তি. সত্তমং;

৮. দেৱদত্তসুত্তং

৬৮. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে অচিৰপক্কন্তে দেৱদত্তে. তত্ৰ খো ভগৱা দেৱদত্তং আৰব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অত্তৱধায, ভিক্খৱে [চূড়ৱ. ২৫২; সং. নি. ২.১৮৪], দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি. পৰাভৱায, ভিক্খৱে, দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কদলী অত্তৱধায ফলং দেতি, পৰাভৱায ফলং দেতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অত্তৱধায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱেড়ু অত্তৱধায ফলং দেতি, পৰাভৱায ফলং দেতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অত্তৱধায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, নড়ো অত্তৱধায ফলং দেতি, পৰাভৱায ফলং দেতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অত্তৱধায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অস্সতৰী অত্তৱধায গব্ভং গণ্হাতি, পৰাভৱায গব্ভং গণ্হাতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অত্তৱধায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদি, পৰাভৱায দেৱদত্তস্স লাভসক্কাৰসিলোকো উদপাদী’’তি.

‘‘ফলং ৱে কদলিং হন্তি, ফলং ৱেড়ুং ফলং নড়ং;

সক্কাৰো কাপুৰিসং হন্তি, গব্ভো অস্সতৰিং যথা’’তি [চূড়ৱ. ৩৩৫; সং. নি. ১.১৮৩; ২.১৮৪; নেত্তি. ৯০]. অট্ঠমং;

৯. পধানসুত্তং

৬৯. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, পধানানি. কতমানি চত্তাৰি? সংৱৰপ্পধানং, পহানপ্পধানং, ভাৱনাপ্পধানং, অনুৰক্খণাপ্পধানং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সংৱৰপ্পধানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সংৱৰপ্পধানং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পহানপ্পধানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পহানপ্পধানং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ভাৱনাপ্পধানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভাৱনাপ্পধানং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অনুৰক্খণাপ্পধানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অনুৰক্খণাপ্পধানং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি পধানানী’’তি.

‘‘সংৱৰো চ পহানঞ্চ, ভাৱনা অনুৰক্খণা;

এতে পধানা চত্তাৰো, দেসিতাদিচ্চবন্ধুনা;

যো হি [যেহি (?)] ভিক্খু ইধাতাপী, খযং দুক্খস্স পাপুণে’’তি. নৱমং;

১০. অধম্মিকসুত্তং

৭০. ‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ৰাজানো অধম্মিকা হোন্তি, ৰাজাযুত্তাপি তস্মিং সমযে অধম্মিকা হোন্তি. ৰাজাযুত্তেসু অধম্মিকেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকাপি তস্মিং সমযে অধম্মিকা হোন্তি. ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু অধম্মিকেসু নেগমজানপদাপি তস্মিং সমযে অধম্মিকা হোন্তি. নেগমজানপদেসু অধম্মিকেসু ৱিসমং চন্দিমসূৰিযা পৰিৱত্তন্তি. ৱিসমং চন্দিমসূৰিযেসু পৰিৱত্তন্তেসু ৱিসমং নক্খত্তানি তাৰকৰূপানি পৰিৱত্তন্তি. ৱিসমং নক্খত্তেসু তাৰকৰূপেসু পৰিৱত্তন্তেসু ৱিসমং ৰত্তিন্দিৱা [ৰত্তিদিৱা (ক.)] পৰিৱত্তন্তি. ৱিসমং ৰত্তিন্দিৱেসু পৰিৱত্তন্তেসু ৱিসমং মাসদ্ধমাসা পৰিৱত্তন্তি. ৱিসমং মাসদ্ধমাসেসু পৰিৱত্তন্তেসু ৱিসমং উতুসংৱচ্ছৰা পৰিৱত্তন্তি. ৱিসমং উতুসংৱচ্ছৰেসু পৰিৱত্তন্তেসু ৱিসমং ৱাতা ৱাযন্তি ৱিসমা অপঞ্জসা. ৱিসমং ৱাতেসু ৱাযন্তেসু ৱিসমেসু অপঞ্জসেসু দেৱতা পৰিকুপিতা ভৱন্তি. দেৱতাসু পৰিকুপিতাসু দেৱো ন সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছতি. দেৱে ন সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছন্তে ৱিসমপাকানি [ৱিসমপাকীনি (সী. স্যা. কং.), ৱিসমং পাকানি (ক.)] সস্সানি ভৱন্তি. ৱিসমপাকানি, ভিক্খৱে, সস্সানি মনুস্সা পৰিভুঞ্জন্তা অপ্পাযুকা হোন্তি দুব্বণ্ণা চ বৱ্হাবাধা [বহ্ৱাবাধা (ক.)] চ.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ৰাজানো ধম্মিকা হোন্তি, ৰাজাযুত্তাপি তস্মিং সমযে ধম্মিকা হোন্তি. ৰাজাযুত্তেসু ধম্মিকেসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকাপি তস্মিং সমযে ধম্মিকা হোন্তি. ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু ধম্মিকেসু নেগমজানপদাপি তস্মিং সমযে ধম্মিকা হোন্তি. নেগমজানপদেসু ধম্মিকেসু সমং চন্দিমসূৰিযা পৰিৱত্তন্তি. সমং চন্দিমসূৰিযেসু পৰিৱত্তন্তেসু সমং নক্খত্তানি তাৰকৰূপানি পৰিৱত্তন্তি. সমং নক্খত্তেসু তাৰকৰূপেসু পৰিৱত্তন্তেসু সমং ৰত্তিন্দিৱা পৰিৱত্তন্তি. সমং ৰত্তিন্দিৱেসু পৰিৱত্তন্তেসু সমং মাসদ্ধমাসা পৰিৱত্তন্তি. সমং মাসদ্ধমাসেসু পৰিৱত্তন্তেসু সমং উতুসংৱচ্ছৰা পৰিৱত্তন্তি. সমং উতুসংৱচ্ছৰেসু পৰিৱত্তন্তেসু সমং ৱাতা ৱাযন্তি সমা পঞ্জসা. সমং ৱাতেসু ৱাযন্তেসু সমেসু পঞ্জসেসু দেৱতা অপৰিকুপিতা ভৱন্তি. দেৱতাসু অপৰিকুপিতাসু দেৱো সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছতি. দেৱে সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছন্তে সমপাকানি সস্সানি ভৱন্তি. সমপাকানি, ভিক্খৱে, সস্সানি মনুস্সা পৰিভুঞ্জন্তা দীঘাযুকা চ হোন্তি ৱণ্ণৱন্তো চ বলৱন্তো চ অপ্পাবাধা চা’’তি.

‘‘গুন্নং চে তৰমানানং, জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৱো;

সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তি, নেত্তে জিম্হং গতে সতি.

‘‘এৱমেৱং মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো চে অধম্মং চৰতি, পগেৱ ইতৰা পজা;

সব্বং ৰট্ঠং দুক্খং সেতি, ৰাজা চে হোতি অধম্মিকো.

‘‘গুন্নং চে তৰমানানং, উজুং গচ্ছতি পুঙ্গৱো;

সব্বা তা উজুং গচ্ছন্তি, নেত্তে উজুং গতে সতি.

‘‘এৱমেৱং মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো সচে [সো চেৱ (সী. পী.), সো চে (স্যা.)] ধম্মং চৰতি, পগেৱ ইতৰা পজা;

সব্বং ৰট্ঠং সুখং সেতি, ৰাজা চে হোতি ধম্মিকো’’তি. দসমং;

পত্তকম্মৱগ্গো দুতিযো.