(৮) ৩. অপণ্ণকৱগ্গো
১. পধানসুত্তং
৭১. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযায. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি, বহুস্সুতো হোতি, আৰদ্ধৱীৰিযো হোতি, পঞ্ঞৱা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযাযা’’তি. পঠমং.
২. সম্মাদিট্ঠিসুত্তং
৭২. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযায. কতমেহি চতূহি? নেক্খম্মৱিতক্কেন, অব্যাপাদৱিতক্কেন, অৱিহিংসাৱিতক্কেন, সম্মাদিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযাযা’’তি. দুতিযং.
৩. সপ্পুৰিসসুত্তং
৭৩. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অসপ্পুৰিসো ৱেদিতব্বো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো যো হোতি পৰস্স অৱণ্ণো তং অপুট্ঠোপি পাতু কৰোতি, কো পন ৱাদো পুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো অহাপেত্ৱা অলম্বিত্ৱা পৰিপূৰং ৱিত্থাৰেন পৰস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো যো হোতি পৰস্স ৱণ্ণো তং পুট্ঠোপি ন পাতু কৰোতি, কো পন ৱাদো অপুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো হাপেত্ৱা লম্বিত্ৱা অপৰিপূৰং অৱিত্থাৰেন পৰস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো যো হোতি অত্তনো অৱণ্ণো তং পুট্ঠোপি ন পাতু কৰোতি, কো পন ৱাদো অপুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো হাপেত্ৱা লম্বিত্ৱা অপৰিপূৰং অৱিত্থাৰেন অত্তনো অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো যো হোতি অত্তনো ৱণ্ণো তং অপুট্ঠোপি পাতু কৰোতি, কো পন ৱাদো পুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো অহাপেত্ৱা অলম্বিত্ৱা পৰিপূৰং ৱিত্থাৰেন অত্তনো ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অসপ্পুৰিসো ৱেদিতব্বো.
‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সপ্পুৰিসো ৱেদিতব্বো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো যো হোতি পৰস্স অৱণ্ণো তং পুট্ঠোপি ন পাতু কৰোতি, কো পন ৱাদো অপুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো হাপেত্ৱা লম্বিত্ৱা অপৰিপূৰং অৱিত্থাৰেন পৰস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো যো হোতি পৰস্স ৱণ্ণো তং অপুট্ঠোপি পাতু কৰোতি, কো পন ৱাদো পুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো অহাপেত্ৱা অলম্বিত্ৱা পৰিপূৰং ৱিত্থাৰেন পৰস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো যো হোতি অত্তনো অৱণ্ণো তং অপুট্ঠোপি পাতু কৰোতি, কো পন ৱাদো পুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো অহাপেত্ৱা অলম্বিত্ৱা পৰিপূৰং ৱিত্থাৰেন অত্তনো অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো যো হোতি অত্তনো ৱণ্ণো তং পুট্ঠোপি ন পাতু কৰোতি, কো পন ৱাদো অপুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো হাপেত্ৱা লম্বিত্ৱা অপৰিপূৰং অৱিত্থাৰেন অত্তনো ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৱেদিতব্বমেতং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সপ্পুৰিসো ৱেদিতব্বো.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱধুকা যঞ্ঞদেৱ ৰত্তিং ৱা দিৱং ৱা আনীতা হোতি, তাৱদেৱস্সা তিব্বং হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সস্সুযাপি সসুৰেপি সামিকেপি অন্তমসো দাসকম্মকৰপোৰিসেসু. সা অপৰেন সমযেন সংৱাসমন্ৱায ৱিস্সাসমন্ৱায সস্সুম্পি সসুৰম্পি সামিকম্পি এৱমাহ – ‘অপেথ, কিং পন তুম্হে জানাথা’তি! এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভিক্খু যঞ্ঞদেৱ ৰত্তিং ৱা দিৱং ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি, তাৱদেৱস্স তিব্বং হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি ভিক্খূসু ভিক্খুনীসু উপাসকেসু উপাসিকাসু অন্তমসো আৰামিকসমণুদ্দেসেসু. সো অপৰেন সমযেন সংৱাসমন্ৱায ৱিস্সাসমন্ৱায আচৰিযম্পি উপজ্ঝাযম্পি এৱমাহ – ‘অপেথ, কিং পন তুম্হে জানাথা’তি! তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘অধুনাগতৱধুকাসমেন চেতসা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. ততিযং.
৪. পঠমঅগ্গসুত্তং
৭৪. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অগ্গানি. কতমানি চত্তাৰি? সীলগ্গং, সমাধিগ্গং [সমাধগ্গং (সী. স্যা. কং)], পঞ্ঞাগ্গং, ৱিমুত্তগ্গং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অগ্গানী’’তি. চতুত্থং.
৫. দুতিযঅগ্গসুত্তং
৭৫. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অগ্গানি. কতমানি চত্তাৰি? ৰূপগ্গং, ৱেদনাগ্গং, সঞ্ঞাগ্গং, ভৱগ্গং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অগ্গানী’’তি. পঞ্চমং.
৬. কুসিনাৰসুত্তং
৭৬. একং সমযং ভগৱা কুসিনাৰাযং ৱিহৰতি উপৱত্তনে মল্লানং সালৱনে অন্তৰেন যমকসালানং পৰিনিব্বানসমযে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৱে [দী. নি. ২.২১৭], একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা বুদ্ধে ৱা ধম্মে ৱা সঙ্ঘে ৱা মগ্গে ৱা পটিপদায ৱা, পুচ্ছথ, ভিক্খৱে, মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰিনো অহুৱত্থ – ‘সম্মুখীভূতো নো সত্থা অহোসি, নাসক্খিম্হ ভগৱন্তং সম্মুখা পটিপুচ্ছিতু’’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. দুতিযম্পি খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৱে, একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা বুদ্ধে ৱা ধম্মে ৱা সঙ্ঘে ৱা মগ্গে ৱা পটিপদায ৱা, পুচ্ছথ, ভিক্খৱে, মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰিনো অহুৱত্থ – ‘সম্মুখীভূতো নো সত্থা অহোসি, নাসক্খিম্হ ভগৱন্তং সম্মুখা পটিপুচ্ছিতু’’’ন্তি. দুতিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. ততিযম্পি খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৱে, একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা বুদ্ধে ৱা ধম্মে ৱা সঙ্ঘে ৱা মগ্গে ৱা পটিপদায ৱা, পুচ্ছথ, ভিক্খৱে, মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰিনো অহুৱত্থ – ‘সম্মুখীভূতো নো সত্থা অহোসি, নাসক্খিম্হ ভগৱন্তং সম্মুখা পটিপুচ্ছিতু’’’ন্তি. ততিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং.
অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৱে, সত্থুগাৰৱেনপি ন পুচ্ছেয্যাথ, সহাযকোপি, ভিক্খৱে, সহাযকস্স আৰোচেতূ’’তি. এৱং ৱুত্তে তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! এৱং পসন্নো অহং, ভন্তে! নত্থি ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা বুদ্ধে ৱা ধম্মে ৱা সঙ্ঘে ৱা মগ্গে ৱা পটিপদায ৱা’’তি.
‘‘পসাদা খো ত্ৱং, আনন্দ, ৱদেসি. ঞাণমেৱ হেত্থ, আনন্দ, তথাগতস্স – ‘নত্থি ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা বুদ্ধে ৱা ধম্মে ৱা সঙ্ঘে ৱা মগ্গে ৱা পটিপদায ৱা’. ইমেসঞ্হি, আনন্দ, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং যো পচ্ছিমকো ভিক্খু সো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. ছট্ঠং.
৭. অচিন্তেয্যসুত্তং
৭৭. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অচিন্তেয্যানি, ন চিন্তেতব্বানি; যানি চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্স. কতমানি চত্তাৰি? বুদ্ধানং, ভিক্খৱে, বুদ্ধৱিসযো অচিন্তেয্যো, ন চিন্তেতব্বো; যং চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্স. ঝাযিস্স, ভিক্খৱে, ঝানৱিসযো অচিন্তেয্যো, ন চিন্তেতব্বো; যং চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্স. কম্মৱিপাকো, ভিক্খৱে, অচিন্তেয্যো, ন চিন্তেতব্বো; যং চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্স. লোকচিন্তা, ভিক্খৱে, অচিন্তেয্যা, ন চিন্তেতব্বা; যং চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্স. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অচিন্তেয্যানি, ন চিন্তেতব্বানি; যানি চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৱিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. সত্তমং.
৮. দক্খিণসুত্তং
৭৮. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, দক্খিণা ৱিসুদ্ধিযো. কতমা চতস্সো? অত্থি, ভিক্খৱে, দক্খিণা দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো; অত্থি, ভিক্খৱে, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো দাযকতো; অত্থি, ভিক্খৱে, দক্খিণা নেৱ দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো; অত্থি, ভিক্খৱে, দক্খিণা দাযকতো চেৱ ৱিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, দক্খিণা দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো? ইধ, ভিক্খৱে, দাযকো হোতি সীলৱা কল্যাণধম্মো; পটিগ্গাহকা হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা [পটিগ্গাহকো হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো (স্যা. কং. ক.) ম. নি. ৩.৩৮১ ওলোকেতব্বং]. এৱং খো, ভিক্খৱে, দক্খিণা দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো দাযকতো? ইধ, ভিক্খৱে, দাযকো হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো; পটিগ্গাহকা হোন্তি সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো দাযকতো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, দক্খিণা নেৱ দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো? ইধ, ভিক্খৱে, দাযকো হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো; পটিগ্গাহকাপি হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, দক্খিণা নেৱ দাযকতো ৱিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, দক্খিণা দাযকতো চেৱ ৱিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ? ইধ, ভিক্খৱে, দাযকো হোতি সীলৱা কল্যাণধম্মো; পটিগ্গাহকাপি হোন্তি সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, দক্খিণা দাযকতো চেৱ ৱিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ. ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো দক্খিণা ৱিসুদ্ধিযো’’তি. অট্ঠমং.
৯. ৱণিজ্জসুত্তং
৭৯. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৱ ৱণিজ্জা পযুত্তা ছেদগামিনী হোতি? কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৱ ৱণিজ্জা পযুত্তা ন যথাধিপ্পাযা [যথাধিপ্পাযং (সী.)] হোতি? কো নু খো, ভন্তে হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৱ ৱণিজ্জা পযুত্তা যথাধিপ্পাযা [যথাধিপ্পাযং (সী.)] হোতি? কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৱ ৱণিজ্জা পযুত্তা পৰাধিপ্পাযা হোতী’’তি?
‘‘ইধ, সাৰিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা পৱাৰেতি – ‘ৱদতু, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি. সো যেন পৱাৰেতি তং ন দেতি. সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি, সো যঞ্ঞদেৱ ৱণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স হোতি ছেদগামিনী.
‘‘ইধ পন, সাৰিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা পৱাৰেতি – ‘ৱদতু, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি. সো যেন পৱাৰেতি তং ন যথাধিপ্পাযং দেতি. সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি, সো যঞ্ঞদেৱ ৱণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স ন হোতি যথাধিপ্পাযা [যথাধিপ্পাযং (সী. ক.)].
‘‘ইধ পন, সাৰিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা পৱাৰেতি – ‘ৱদতু, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি. সো যেন পৱাৰেতি তং যথাধিপ্পাযং দেতি. সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি, সো যঞ্ঞদেৱ ৱণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স হোতি যথাধিপ্পাযা [যথাধিপ্পাযং (সী. ক.)].
‘‘ইধ, সাৰিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা পৱাৰেতি – ‘ৱদতু, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি. সো যেন পৱাৰেতি তং পৰাধিপ্পাযং দেতি. সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি, সো যঞ্ঞদেৱ ৱণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স হোতি পৰাধিপ্পাযা [পৰাধিপ্পাযং (ক.)].
‘‘অযং খো, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৱ ৱণিজ্জা পযুত্তা ছেদগামিনী হোতি. অযং পন, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৱ ৱণিজ্জা পযুত্তা ন যথাধিপ্পাযা হোতি. অযং খো পন, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৱ ৱণিজ্জা পযুত্তা যথাধিপ্পাযা হোতি. অযং পন, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৱ ৱণিজ্জা পযুত্তা পৰাধিপ্পাযা হোতী’’তি. নৱমং.
১০. কম্বোজসুত্তং
৮০. একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মাতুগামো নেৱ সভাযং নিসীদতি, ন কম্মন্তং পযোজেতি, ন কম্বোজং গচ্ছতী’’তি? ‘‘কোধনো, আনন্দ, মাতুগামো; ইস্সুকী, আনন্দ, মাতুগামো; মচ্ছৰী, আনন্দ, মাতুগামো; দুপ্পঞ্ঞো, আনন্দ, মাতুগামো – অযং খো, আনন্দ, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মাতুগামো নেৱ সভাযং নিসীদতি, ন কম্মন্তং পযোজেতি, ন কম্বোজং গচ্ছতী’’তি. দসমং.
অপণ্ণকৱগ্গো ততিযো.