৬. সাড়্হসুত্তং
৬৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা নন্দকো সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. অথ খো সাড়্হো চ মিগাৰনত্তা সাণো চ সেখুনিযনত্তা [ৰোহণো চ পেখুণিযনত্তা (সী. স্যা. কং. পী.)] যেনাযস্মা নন্দকো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং নন্দকং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো সাড়্হং মিগাৰনত্তাৰং আযস্মা নন্দকো এতদৱোচ –
‘‘এথ তুম্হে, সাড়্হা, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা সমণো নো গৰূতি. যদা তুম্হে, সাড়্হা, অত্তনাৱ জানেয্যাথ ‘ইমে ধম্মা অকুসলা, ইমে ধম্মা সাৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তী’তি, অথ তুম্হে সাড়্হা পজহেয্যাথ.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সাড়্হা, অত্থি লোভো’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘অভিজ্ঝাতি খো অহং, সাড়্হা, এতমত্থং ৱদামি. লুদ্ধো খো অযং, সাড়্হা, অভিজ্ঝালু পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি, পৰম্পি তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সাড়্হা, অত্থি দোসো’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘ব্যাপাদোতি খো অহং, সাড়্হা, এতমত্থং ৱদামি. দুট্ঠো খো অযং, সাড়্হা, ব্যাপন্নচিত্তো পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি, পৰম্পি তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সাড়্হা, অত্থি মোহো’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘অৱিজ্জাতি খো অহং, সাড়্হা, এতমত্থং ৱদামি. মূড়্হো খো অযং, সাড়্হা, অৱিজ্জাগতো পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি, পৰম্পি তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সাড়্হা, ইমে ধম্মা কুসলা ৱা অকুসলা ৱা’’তি?
‘‘অকুসলা, ভন্তে’’.
‘‘সাৱজ্জা ৱা অনৱজ্জা ৱা’’তি?
‘‘সাৱজ্জা, ভন্তে’’.
‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা ৱা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা ৱা’’তি?
‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ভন্তে’’.
‘‘সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি, নো ৱা? কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি?
‘‘সমত্তা, ভন্তে, সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তীতি. এৱং নো এত্থ হোতী’’তি.
‘‘ইতি খো, সাড়্হা, যং তং অৱোচুম্হা – ‘এথ তুম্হে, সাড়্হা, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা সমণো নো গৰূতি. যদা তুম্হে, সাড়্হা, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ইমে ধম্মা অকুসলা, ইমে ধম্মা সাৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তীতি, অথ তুম্হে, সাড়্হা, পজহেয্যাথা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘এথ তুম্হে, সাড়্হা, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা সমণো নো গৰূতি. যদা তুম্হে, সাড়্হা, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ‘ইমে ধম্মা কুসলা, ইমে ধম্মা অনৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তী’তি, অথ তুম্হে, সাড়্হা, উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যাথ.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সাড়্হা, অত্থি অলোভো’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘অনভিজ্ঝাতি খো অহং, সাড়্হা, এতমত্থং ৱদামি. অলুদ্ধো খো অযং, সাড়্হা, অনভিজ্ঝালু নেৱ পাণং হনতি, ন অদিন্নং আদিযতি, ন পৰদাৰং গচ্ছতি, ন মুসা ভণতি, পৰম্পি ন তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সাড়্হা, অত্থি অদোসো’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘অব্যাপাদোতি খো অহং, সাড়্হা, এতমত্থং ৱদামি. অদুট্ঠো খো অযং, সাড়্হা, অব্যাপন্নচিত্তো নেৱ পাণং হনতি, ন অদিন্নং আদিযতি, ন পৰদাৰং গচ্ছতি, ন মুসা ভণতি, পৰম্পি ন তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সাড়্হা, অত্থি অমোহো’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘ৱিজ্জাতি খো অহং, সাড়্হা, এতমত্থং ৱদামি. অমূড়্হো খো অযং, সাড়্হা, ৱিজ্জাগতো নেৱ পাণং হনতি, ন অদিন্নং আদিযতি, ন পৰদাৰং গচ্ছতি, ন মুসা ভণতি, পৰম্পি ন তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সাড়্হা, ইমে ধম্মা কুসলা ৱা অকুসলা ৱা’’তি?
‘‘কুসলা, ভন্তে’’.
‘‘সাৱজ্জা ৱা অনৱজ্জা ৱা’’তি?
‘‘অনৱজ্জা, ভন্তে’’.
‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা ৱা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা ৱা’’তি?
‘‘ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ভন্তে’’.
‘‘সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তি, নো ৱা? কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি?
‘‘সমত্তা, ভন্তে, সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তীতি. এৱং নো এত্থ হোতী’’তি.
‘‘ইতি খো, সাড়্হা, যং তং অৱোচুম্হা – ‘এথ তুম্হে, সাড়্হা, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা সমণো নো গৰূতি. যদা তুম্হে, সাড়্হা, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ইমে ধম্মা কুসলা, ইমে ধম্মা অনৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না দীঘৰত্তং হিতায সুখায সংৱত্তন্তীতি, অথ তুম্হে, সাড়্হা, উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যাথা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘স খো সো, সাড়্হা, অৰিযসাৱকো এৱং ৱিগতাভিজ্ঝো ৱিগতব্যাপাদো অসম্মূড়্হো সম্পজানো পতিস্সতো মেত্তাসহগতেন চেতসা…পে… কৰুণা…পে… মুদিতা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সো এৱং পজানাতি – ‘অত্থি ইদং, অত্থি হীনং, অত্থি পণীতং, অত্থি ইমস্স সঞ্ঞাগতস্স উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. কং. পী.)] নিস্সৰণ’ন্তি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.
‘‘সো এৱং পজানাতি – ‘অহু পুব্বে লোভো, তদহু অকুসলং, সো এতৰহি নত্থি, ইচ্চেতং কুসলং; অহু পুব্বে দোসো…পে… অহু পুব্বে মোহো, তদহু অকুসলং, সো এতৰহি নত্থি, ইচ্চেতং কুসল’ন্তি. সো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতী’’তি. ছট্ঠং.