৫. কেসমুত্তিসুত্তং

৬৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন কেসমুত্তং [কেসপুত্তং (সী. স্যা. কং. পী.)] নাম কালামানং নিগমো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো কেসমুত্তিযা কালামা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কেসমুত্তং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা…পে… সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’’তি.

অথ খো কেসমুত্তিযা কালামা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে কেসমুত্তিযা কালামা ভগৱন্তং এতদৱোচুং –

‘‘সন্তি, ভন্তে, একে সমণব্ৰাহ্মণা কেসমুত্তং আগচ্ছন্তি. তে সকংযেৱ ৱাদং দীপেন্তি জোতেন্তি, পৰপ্পৱাদং পন খুংসেন্তি ৱম্ভেন্তি পৰিভৱন্তি ওমক্খিং [ওপপক্খিং (সী. স্যা. কং. পী.), ওমক্খিকং (ক.)] কৰোন্তি. অপৰেপি, ভন্তে, একে সমণব্ৰাহ্মণা কেসমুত্তং আগচ্ছন্তি. তেপি সকংযেৱ ৱাদং দীপেন্তি জোতেন্তি, পৰপ্পৱাদং পন খুংসেন্তি ৱম্ভেন্তি পৰিভৱন্তি ওমক্খিং কৰোন্তি. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং হোতেৱ কঙ্খা হোতি ৱিচিকিচ্ছা – ‘কো সু নাম ইমেসং ভৱতং সমণব্ৰাহ্মণানং সচ্চং আহ, কো মুসা’’’তি? ‘‘অলঞ্হি ৱো, কালামা, কঙ্খিতুং অলং ৱিচিকিচ্ছিতুং. কঙ্খনীযেৱ পন [কঙ্খনীযেৱ চ পন (সংযুত্তনিকাযে)] ৱো ঠানে ৱিচিকিচ্ছা উপ্পন্না’’.

‘‘এথ তুম্হে, কালামা, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা সমণো নো গৰূতি. যদা তুম্হে, কালামা, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ‘ইমে ধম্মা অকুসলা, ইমে ধম্মা সাৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না [সমাদিণ্ণা (ক.)] অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তী’’’তি, অথ তুম্হে, কালামা, পজহেয্যাথ.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, কালামা, লোভো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি হিতায ৱা অহিতায ৱা’’তি?

‘‘অহিতায, ভন্তে’’.

‘‘লুদ্ধো পনাযং, কালামা, পুৰিসপুগ্গলো লোভেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি, পৰম্পি তথত্তায [তদত্থায (ক.)] সমাদপেতি, যং স [যং তস্স (ক.) অনন্তৰসুত্তে পন ‘‘যং’ স’’ ইত্ৱেৱ সব্বত্থপি দিস্সতি] হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, কালামা, দোসো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি হিতায ৱা অহিতায ৱা’’তি?

‘‘অহিতায, ভন্তে’’.

‘‘দুট্ঠো পনাযং, কালামা, পুৰিসপুগ্গলো দোসেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতি [হন্তি (সী. পী.)], অদিন্নম্পি আদিযতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি, পৰম্পি তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, কালামা, মোহো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি হিতায ৱা অহিতায ৱা’’তি?

‘‘অহিতায, ভন্তে’’.

‘‘মূড়্হো পনাযং, কালামা, পুৰিসপুগ্গলো মোহেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, পৰদাৰম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি, পৰম্পি তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, কালামা, ইমে ধম্মা কুসলা ৱা অকুসলা ৱা’’তি?

‘‘অকুসলা, ভন্তে’’.

‘‘সাৱজ্জা ৱা অনৱজ্জা ৱা’’তি?

‘‘সাৱজ্জা, ভন্তে’’.

‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা ৱা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা ৱা’’তি?

‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ভন্তে’’.

‘‘সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি, নো ৱা? কথং ৱা [কথং ৱা ৱো (?)] এত্থ হোতী’’তি?

‘‘সমত্তা, ভন্তে, সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তীতি. এৱং নো এত্থ হোতী’’তি.

‘‘ইতি খো, কালামা, যং তং অৱোচুম্হা [অৱোচুম্হ (সী. স্যা. কং. পী.) অ. নি. ৪.১৯৩] – ‘এথ তুম্হে, কালামা! মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা সমণো নো গৰূতি. যদা তুম্হে কালামা অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ‘ইমে ধম্মা অকুসলা, ইমে ধম্মা সাৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তীতি, অথ তুম্হে, কালামা, পজহেয্যাথা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘এথ তুম্হে, কালামা, মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা সমণো নো গৰূতি. যদা তুম্হে, কালামা, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ‘ইমে ধম্মা কুসলা, ইমে ধম্মা অনৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তী’তি, অথ তুম্হে, কালামা, উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যাথ.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, কালামা, অলোভো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি হিতায ৱা অহিতায ৱা’’তি?

‘‘হিতায, ভন্তে’’.

‘‘অলুদ্ধো পনাযং, কালামা, পুৰিসপুগ্গলো লোভেন অনভিভূতো অপৰিযাদিন্নচিত্তো নেৱ পাণং হনতি, ন অদিন্নং আদিযতি, ন পৰদাৰং গচ্ছতি, ন মুসা ভণতি, ন পৰম্পি তথত্তায সমাদপেতি, যং স হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, কালামা, অদোসো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি…পে… অমোহো পুৰিসস্স অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি…পে… হিতায সুখাযা’’তি.

‘‘এৱং ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, কালামা, ইমে ধম্মা কুসলা ৱা অকুসলা ৱা’’তি?

‘‘কুসলা, ভন্তে’’.

‘‘সাৱজ্জা ৱা অনৱজ্জা ৱা’’তি?

‘‘অনৱজ্জা, ভন্তে’’.

‘‘ৱিঞ্ঞুগৰহিতা ৱা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা ৱা’’তি?

‘‘ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ভন্তে’’.

‘‘সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তি নো ৱা? কথং ৱা এত্থ হোতী’’তি?

‘‘সমত্তা, ভন্তে, সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তি. এৱং নো এত্থ হোতী’’তি.

‘‘ইতি খো, কালামা, যং তং অৱোচুম্হা – ‘এথ তুম্হে, কালামা! মা অনুস্সৱেন, মা পৰম্পৰায, মা ইতিকিৰায, মা পিটকসম্পদানেন, মা তক্কহেতু, মা নযহেতু, মা আকাৰপৰিৱিতক্কেন, মা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা, মা ভব্বৰূপতায, মা সমণো নো গৰূতি. যদা তুম্হে, কালামা, অত্তনাৱ জানেয্যাথ – ইমে ধম্মা কুসলা, ইমে ধম্মা অনৱজ্জা, ইমে ধম্মা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, ইমে ধম্মা সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৱত্তন্তীতি, অথ তুম্হে, কালামা, উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যাথা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘স খো সো [যো খো (ক.)], কালামা, অৰিযসাৱকো এৱং ৱিগতাভিজ্ঝো ৱিগতব্যাপাদো অসম্মূড়্হো সম্পজানো পতিস্সতো [সতো (ক.)] মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি.

‘‘স [সচে (ক.)] খো সো, কালামা, অৰিযসাৱকো এৱং অৱেৰচিত্তো এৱং অব্যাপজ্ঝচিত্তো এৱং অসংকিলিট্ঠচিত্তো এৱং ৱিসুদ্ধচিত্তো. তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে চত্তাৰো অস্সাসা অধিগতা হোন্তি. ‘সচে খো পন অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সুকতদুক্কটানং [সুকটদুক্কটানং (সী. স্যা. কং. পী.)] কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অথাহং [ঠানমহং (সী. পী.), ঠানমেতং যেনাহং (স্যা. কং.)] কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি, অযমস্স পঠমো অস্সাসো অধিগতো হোতি.

‘‘‘সচে খো পন নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অথাহং [ইধাহং (সী. স্যা. কং. পী.)] দিট্ঠেৱ ধম্মে অৱেৰং অব্যাপজ্ঝং অনীঘং সুখিং [সুখং (সী.), সুখী (স্যা. কং.)] অত্তানং পৰিহৰামী’তি, অযমস্স দুতিযো অস্সাসো অধিগতো হোতি.

‘‘‘সচে খো পন কৰোতো কৰীযতি পাপং, ন খো পনাহং কস্সচি পাপং চেতেমি. অকৰোন্তং খো পন মং পাপকম্মং কুতো দুক্খং ফুসিস্সতী’তি, অযমস্স ততিযো অস্সাসো অধিগতো হোতি.

‘‘‘সচে খো পন কৰোতো ন কৰীযতি পাপং, অথাহং উভযেনেৱ ৱিসুদ্ধং অত্তানং সমনুপস্সামী’তি, অযমস্স চতুত্থো অস্সাসো অধিগতো হোতি.

‘‘স খো সো, কালামা, অৰিযসাৱকো এৱং অৱেৰচিত্তো এৱং অব্যাপজ্ঝচিত্তো এৱং অসংকিলিট্ঠচিত্তো এৱং ৱিসুদ্ধচিত্তো. তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে ইমে চত্তাৰো অস্সাসা অধিগতা হোন্তী’’তি.

‘‘এৱমেতং, ভগৱা, এৱমেতং, সুগত! স খো সো, ভন্তে, অৰিযসাৱকো এৱং অৱেৰচিত্তো এৱং অব্যাপজ্ঝচিত্তো এৱং অসংকিলিট্ঠচিত্তো এৱং ৱিসুদ্ধচিত্তো. তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে চত্তাৰো অস্সাসা অধিগতা হোন্তি. ‘সচে খো পন অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অথাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি, অযমস্স পঠমো অস্সাসো অধিগতো হোতি.

‘‘‘সচে খো পন নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অথাহং দিট্ঠেৱ ধম্মে অৱেৰং অব্যাপজ্ঝং অনীঘং সুখিং অত্তানং পৰিহৰামী’তি, অযমস্স দুতিযো অস্সাসো অধিগতো হোতি.

‘‘সচে খো পন কৰোতো কৰীযতি পাপং, ন খো পনাহং – কস্সচি পাপং চেতেমি, অকৰোন্তং খো পন মং পাপকম্মং কুতো দুক্খং ফুসিস্সতী’তি, অযমস্স ততিযো অস্সাসো অধিগতো হোতি.

‘‘‘সচে খো পন কৰোতো ন কৰীযতি পাপং, অথাহং উভযেনেৱ ৱিসুদ্ধং অত্তানং সমনুপস্সামী’তি, অযমস্স চতুত্থো অস্সাসো অধিগতো হোতি.

‘‘স খো সো, ভন্তে, অৰিযসাৱকো এৱং অৱেৰচিত্তো এৱং অব্যাপজ্ঝচিত্তো এৱং অসংকিলিট্ঠচিত্তো এৱং ৱিসুদ্ধচিত্তো. তস্স দিট্ঠেৱ ধম্মে ইমে চত্তাৰো অস্সাসা অধিগতা হোন্তি.

‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… এতে মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে সৰণং গতে’’তি. পঞ্চমং.