৩. ৱেনাগপুৰসুত্তং

৬৪. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ৱেনাগপুৰং নাম কোসলানং ব্ৰাহ্মণগামো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো ৱেনাগপুৰিকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ৱেনাগপুৰং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি [ভগৱা (সী. স্যা কং. পী.) ইদং সুত্তৱণ্ণনায অট্ঠকথায সংসন্দেতব্বং পাৰা. ১; দী. নি. ১.২৫৫ পস্সিতব্বং]. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি.

অথ খো ৱেনাগপুৰিকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱেনাগপুৰিকো ৱচ্ছগোত্তো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! যাৱঞ্চিদং ভোতো গোতমস্স ৱিপ্পসন্নানি ইন্দ্ৰিযানি, পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো. সেয্যথাপি, ভো গোতম, সাৰদং বদৰপণ্ডুং [মণ্ডং (ক.)] পৰিসুদ্ধং হোতি পৰিযোদাতং; এৱমেৱং ভোতো গোতমস্স ৱিপ্পসন্নানি ইন্দ্ৰিযানি পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো. সেয্যথাপি, ভো গোতম, তালপক্কং সম্পতি বন্ধনা পমুত্তং [মুত্তং (সী. পী. ক.)] পৰিসুদ্ধং হোতি পৰিযোদাতং; এৱমেৱং ভোতো গোতমস্স ৱিপ্পসন্নানি ইন্দ্ৰিযানি পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো. সেয্যথাপি, ভো গোতম, নেক্খং [নিক্খং-ইতিপি (ম. নি. ৩.১৬৮)] জম্বোনদং দক্খকম্মাৰপুত্তসুপৰিকম্মকতং উক্কামুখে সুকুসলসম্পহট্ঠং পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তং ভাসতে চ তপতে চ ৱিৰোচতি চ; এৱমেৱং ভোতো গোতমস্স ৱিপ্পসন্নানি ইন্দ্ৰিযানি পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো. যানি তানি, ভো গোতম, উচ্চাসযনমহাসযনানি, সেয্যথিদং – আসন্দি পল্লঙ্কো গোনকো চিত্তকো পটিকা পটলিকা তূলিকা ৱিকতিকা উদ্দলোমী একন্তলোমী কট্টিস্সং কোসেয্যং কুত্তকং হত্থত্থৰং অস্সত্থৰং ৰথত্থৰং অজিনপ্পৱেণী কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণং [কাদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণং (সী.)] সউত্তৰচ্ছদং উভতোলোহিতকূপধানং, এৱৰূপানং নূন ভৱং গোতমো উচ্চাসযনমহাসযনানং নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি.

‘‘যানি খো পন তানি, ব্ৰাহ্মণ, উচ্চাসযনমহাসযনানি, সেয্যথিদং – আসন্দি পল্লঙ্কো গোনকো চিত্তকো পটিকা পটলিকা তূলিকা ৱিকতিকা উদ্দলোমী একন্তলোমী কট্টিস্সং কোসেয্যং কুত্তকং হত্থত্থৰং অস্সত্থৰং ৰথত্থৰং অজিনপ্পৱেণী কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণং সউত্তৰচ্ছদং উভতোলোহিতকূপধানং. দুল্লভানি তানি পব্বজিতানং লদ্ধা চ পন [লদ্ধানি চ (সী. স্যা. কং.), লদ্ধা চ (পী.)] ন কপ্পন্তি.

‘‘তীণি খো, ইমানি, ব্ৰাহ্মণ, উচ্চাসযনমহাসযনানি, যেসাহং এতৰহি নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. কতমানি তীণি? দিব্বং উচ্চাসযনমহাসযনং, ব্ৰহ্মং উচ্চাসযনমহাসযনং, অৰিযং উচ্চাসযনমহাসযনং. ইমানি খো, ব্ৰাহ্মণ, তীণি উচ্চাসযনমহাসযনানি, যেসাহং এতৰহি নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি.

‘‘কতমং পন তং, ভো গোতম, দিব্বং উচ্চাসযনমহাসযনং, যস্স ভৱং গোতমো এতৰহি নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি? ‘‘ইধাহং, ব্ৰাহ্মণ, যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰামি, সো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায তমেৱ গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসামি. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ৱনন্তঞ্ঞেৱ পৱিসামি [পচাৰযামি (সী. স্যা. কং.)]. সো যদেৱ তত্থ হোন্তি তিণানি ৱা পণ্ণানি ৱা তানি একজ্ঝং সঙ্ঘৰিত্ৱা নিসীদামি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰামি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেমি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. সো চে অহং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংভূতো চঙ্কমামি, দিব্বো মে এসো তস্মিং সমযে চঙ্কমো হোতি. সো চে অহং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংভূতো তিট্ঠামি, দিব্বং মে এতং তস্মিং সমযে ঠানং হোতি. সো চে অহং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংভূতো নিসীদামি, দিব্বং মে এতং তস্মিং সমযে আসনং হোতি. সো চে অহং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংভূতো সেয্যং কপ্পেমি, দিব্বং মে এতং তস্মিং সমযে উচ্চাসযনমহাসযনং হোতি. ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, দিব্বং উচ্চাসযনমহাসযনং, যস্সাহং এতৰহি নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! কো চঞ্ঞো এৱৰূপস্স দিব্বস্স উচ্চাসযনমহাসযনস্স নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, অঞ্ঞত্ৰ ভোতা গোতমেন!

‘‘কতমং পন তং, ভো গোতম, ব্ৰহ্মং উচ্চাসযনমহাসযনং, যস্স ভৱং গোতমো এতৰহি নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি? ‘‘ইধাহং, ব্ৰাহ্মণ, যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰামি, সো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায তমেৱ গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসামি. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ৱনন্তঞ্ঞেৱ পৱিসামি. সো যদেৱ তত্থ হোন্তি তিণানি ৱা পণ্ণানি ৱা তানি একজ্ঝং সঙ্ঘৰিত্ৱা নিসীদামি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰামি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্ঝেন [অব্যাপজ্ঝেন (সব্বত্থ)] ফৰিত্ৱা ৱিহৰামি. কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰামি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (সী.)], ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্ঝেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰামি. সো চে অহং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংভূতো চঙ্কমামি, ব্ৰহ্মা মে এসো তস্মিং সমযে চঙ্কমো হোতি. সো চে অহং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংভূতো তিট্ঠামি…পে… নিসীদামি…পে… সেয্যং কপ্পেমি, ব্ৰহ্মং মে এতং তস্মিং সমযে উচ্চাসযনমহাসযনং হোতি. ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰহ্মং উচ্চাসযনমহাসযনং, যস্সাহং এতৰহি নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! কো চঞ্ঞো এৱৰূপস্স ব্ৰহ্মস্স উচ্চাসযনমহাসযনস্স নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, অঞ্ঞত্ৰ ভোতা গোতমেন!

‘‘কতমং পন তং, ভো গোতম, অৰিযং উচ্চাসযনমহাসযনং, যস্স ভৱং গোতমো এতৰহি নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি? ‘‘ইধাহং, ব্ৰাহ্মণ, যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰামি, সো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায তমেৱ গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসামি. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ৱনন্তঞ্ঞেৱ পৱিসামি. সো যদেৱ তত্থ হোন্তি তিণানি ৱা পণ্ণানি ৱা তানি একজ্ঝং সঙ্ঘৰিত্ৱা নিসীদামি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো এৱং জানামি – ‘ৰাগো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো; দোসো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱঙ্কতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো; মোহো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱঙ্কতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো’. সো চে অহং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংভূতো চঙ্কমামি, অৰিযো মে এসো তস্মিং সমযে চঙ্কমো হোতি. সো চে অহং, ব্ৰাহ্মণ, এৱংভূতো তিট্ঠামি…পে… নিসীদামি…পে… সেয্যং কপ্পেমি, অৰিযং মে এতং তস্মিং সমযে উচ্চাসযনমহাসযনং হোতি. ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, অৰিযং উচ্চাসযনমহাসযনং, যস্সাহং এতৰহি নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! কো চঞ্ঞো এৱৰূপস্স অৰিযস্স উচ্চাসযনমহাসযনস্স নিকামলামী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, অঞ্ঞত্ৰ ভোতা গোতমেন!

‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি; এৱমেৱং খো ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এতে মযং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে সৰণং গতে’’তি. ততিযং.