১০. উপোসথসুত্তং
৭১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা তদহুপোসথে যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৱং, ৱিসাখে, আগচ্ছসি দিৱা দিৱস্সা’’তি? ‘‘উপোসথাহং, ভন্তে, অজ্জ উপৱসামী’’তি.
‘‘তযো খোমে, ৱিসাখে, উপোসথা. কতমে তযো? গোপালকুপোসথো, নিগণ্ঠুপোসথো, অৰিযুপোসথো. কথঞ্চ, ৱিসাখে, গোপালকুপোসথো হোতি? সেয্যথাপি, ৱিসাখে, গোপালকো সাযন্হসমযে সামিকানং গাৱো নিয্যাতেত্ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অজ্জ খো গাৱো অমুকস্মিঞ্চ অমুকস্মিঞ্চ পদেসে চৰিংসু, অমুকস্মিঞ্চ অমুকস্মিঞ্চ পদেসে পানীযানি পিৱিংসু; স্ৱে দানি গাৱো অমুকস্মিঞ্চ অমুকস্মিঞ্চ পদেসে চৰিস্সন্তি, অমুকস্মিঞ্চ অমুকস্মিঞ্চ পদেসে পানীযানি পিৱিস্সন্তী’তি; এৱমেৱং খো, ৱিসাখে, ইধেকচ্চো উপোসথিকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খ্ৱজ্জ ইদঞ্চিদঞ্চ খাদনীযং খাদিং, ইদঞ্চিদঞ্চ ভোজনীযং ভুঞ্জিং; স্ৱে দানাহং ইদঞ্চিদঞ্চ খাদনীযং খাদিস্সামি, ইদং চিদঞ্চ ভোজনীযং ভুঞ্জিস্সামী’তি. সো তেন অভিজ্ঝাসহগতেন চেতসা দিৱসং অতিনামেতি. এৱং খো ৱিসাখে, গোপালকুপোসথো হোতি. এৱং উপৱুত্থো খো, ৱিসাখে, গোপালকুপোসথো ন মহপ্ফলো হোতি ন মহানিসংসো ন মহাজুতিকো ন মহাৱিপ্ফাৰো.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, নিগণ্ঠুপোসথো হোতি? অত্থি, ৱিসাখে, নিগণ্ঠা নাম সমণজাতিকা. তে সাৱকং এৱং সমাদপেন্তি – ‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যে পুৰত্থিমায দিসায পাণা পৰং যোজনসতং তেসু দণ্ডং নিক্খিপাহি; যে পচ্ছিমায দিসায পাণা পৰং যোজনসতং তেসু দণ্ডং নিক্খিপাহি; যে উত্তৰায দিসায পাণা পৰং যোজনসতং তেসু দণ্ডং নিক্খিপাহি; যে দক্খিণায দিসায পাণা পৰং যোজনসতং তেসু দণ্ডং নিক্খিপাহী’তি. ইতি একচ্চানং পাণানং অনুদ্দযায অনুকম্পায সমাদপেন্তি, একচ্চানং পাণানং নানুদ্দযায নানুকম্পায সমাদপেন্তি. তে তদহুপোসথে সাৱকং এৱং সমাদপেন্তি – ‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, সব্বচেলানি [সব্বৱেৰানি (ক.)] নিক্খিপিত্ৱা এৱং ৱদেহি – নাহং ক্ৱচনি কস্সচি কিঞ্চনতস্মিং [কিঞ্চনতস্মি (?) কিৰিযাপদমেতং যথা কিঞ্চনতত্থীতি], ন চ মম ক্ৱচনি কত্থচি কিঞ্চনতত্থী’তি. জানন্তি খো পনস্স মাতাপিতৰো – ‘অযং অম্হাকং পুত্তো’তি; সোপি জানাতি – ‘ইমে ময্হং মাতাপিতৰো’তি. জানাতি খো পনস্স পুত্তদাৰো – ‘অযং ময্হং ভত্তা’তি; সোপি জানাতি – ‘অযং ময্হং পুত্তদাৰো’তি. জানন্তি খো পনস্স দাসকম্মকৰপোৰিসা – ‘অযং অম্হাকং অয্যো’তি; সোপি জানাতি – ‘ইমে ময্হং দাসকম্মকৰপোৰিসা’তি. ইতি যস্মিং সমযে সচ্চে সমাদপেতব্বা মুসাৱাদে তস্মিং সমযে সমাদপেন্তি. ইদং তস্স মুসাৱাদস্মিং ৱদামি. সো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন ভোগে অদিন্নংযেৱ পৰিভুঞ্জতি. ইদং তস্স অদিন্নাদানস্মিং ৱদামি. এৱং খো, ৱিসাখে, নিগণ্ঠুপোসথো হোতি. এৱং উপৱুত্থো খো, ৱিসাখে, নিগণ্ঠুপোসথো ন মহপ্ফলো হোতি ন মহানিসংসো ন মহাজুতিকো ন মহাৱিপ্ফাৰো.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, অৰিযুপোসথো হোতি? উপক্কিলিট্ঠস্স, ৱিসাখে, চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা [পৰিযোদাপনা (?)] হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো তথাগতং অনুস্সৰতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. তস্স তথাগতং অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি. যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি, সেয্যথাপি, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স সীসস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স সীসস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? কক্কঞ্চ পটিচ্চ মত্তিকঞ্চ পটিচ্চ উদকঞ্চ পটিচ্চ পুৰিসস্স চ তজ্জং ৱাযামং পটিচ্চ, এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স সীসস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. এৱমেৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো তথাগতং অনুস্সৰতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. তস্স তথাগতং অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ৱিসাখে – ‘অৰিযসাৱকো ব্ৰহ্মুপোসথং উপৱসতি, ব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং সংৱসতি, ব্ৰহ্মঞ্চস্স [ব্ৰহ্মঞ্চ (ক.)] আৰব্ভ চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি’. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘উপক্কিলিট্ঠস্স, ৱিসাখে, চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো ধম্মং অনুস্সৰতি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’তি. তস্স ধম্মং অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি, সেয্যথাপি, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স কাযস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স কাযস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? সোত্তিঞ্চ পটিচ্চ, চুণ্ণঞ্চ পটিচ্চ, উদকঞ্চ পটিচ্চ, পুৰিসস্স চ তজ্জং ৱাযামং পটিচ্চ. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স কাযস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. এৱমেৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো ধম্মং অনুস্সৰতি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’তি. তস্স ধম্মং অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ৱিসাখে, ‘অৰিযসাৱকো ধম্মুপোসথং উপৱসতি, ধম্মেন সদ্ধিং সংৱসতি, ধম্মঞ্চস্স আৰব্ভ চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি’. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘উপক্কিলিট্ঠস্স, ৱিসাখে, চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো সঙ্ঘং অনুস্সৰতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, যদিদং চত্তাৰি পুৰিসযুগানি অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি. তস্স সঙ্ঘং অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি, সেয্যথাপি, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স ৱত্থস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স ৱত্থস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? উস্মঞ্চ [ঊসঞ্চ (স্যা. কং. অট্ঠকথাযম্পি পাঠন্তৰং, সং. নি. ৩.৮৯ খেমকসুত্তপাড়িযাপি সমেতি.) উসুমঞ্চ (সী.)] পটিচ্চ, খাৰঞ্চ পটিচ্চ, গোমযঞ্চ পটিচ্চ, উদকঞ্চ পটিচ্চ, পুৰিসস্স চ তজ্জং ৱাযামং পটিচ্চ. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স ৱত্থস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. এৱমেৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো সঙ্ঘং অনুস্সৰতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি. তস্স সঙ্ঘং অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ৱিসাখে, ‘অৰিযসাৱকো সঙ্ঘুপোসথং উপৱসতি, সঙ্ঘেন সদ্ধিং সংৱসতি, সঙ্ঘঞ্চস্স আৰব্ভ চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি’. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘উপক্কিলিট্ঠস্স, ৱিসাখে, চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো অত্তনো সীলানি অনুস্সৰতি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপৰামট্ঠানি সমাধিসংৱত্তনিকানি. তস্স সীলং অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি, সেয্যথাপি, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স আদাসস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স আদাসস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? তেলঞ্চ পটিচ্চ, ছাৰিকঞ্চ পটিচ্চ, ৱালণ্ডুপকঞ্চ পটিচ্চ, পুৰিসস্স চ তজ্জং ৱাযামং পটিচ্চ. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স আদাসস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. এৱমেৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো অত্তনো সীলানি অনুস্সৰতি অখণ্ডানি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকানি. তস্স সীলং অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ৱিসাখে, ‘অৰিযসাৱকো সীলুপোসথং উপৱসতি, সীলেন সদ্ধিং সংৱসতি, সীলঞ্চস্স আৰব্ভ চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি’. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘উপক্কিলিট্ঠস্স, ৱিসাখে, চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো দেৱতা অনুস্সৰতি – ‘সন্তি দেৱা চাতুমহাৰাজিকা [চাতুম্মহাৰাজিকা (সী. স্যা. কং. পী.)], সন্তি দেৱা তাৱতিংসা, সন্তি দেৱা যামা, সন্তি দেৱা তুসিতা, সন্তি দেৱা নিম্মানৰতিনো, সন্তি দেৱা পৰনিম্মিতৱসৱত্তিনো, সন্তি দেৱা ব্ৰহ্মকাযিকা, সন্তি দেৱা ততুত্তৰি [ততুত্তৰিং (সী. পী.)]. যথাৰূপায সদ্ধায সমন্নাগতা তা দেৱতা ইতো চুতা তত্থুপপন্না [তত্থুপ্পন্না (সী. পী.)], ময্হম্পি তথাৰূপা সদ্ধা সংৱিজ্জতি. যথাৰূপেন সীলেন সমন্নাগতা তা দেৱতা ইতো চুতা তত্থুপপন্না, ময্হম্পি তথাৰূপং সীলং সংৱিজ্জতি. যথাৰূপেন সুতেন সমন্নাগতা তা দেৱতা ইতো চুতা তত্থুপপন্না, ময্হম্পি তথাৰূপং সুতং সংৱিজ্জতি. যথাৰূপেন চাগেন সমন্নাগতা তা দেৱতা ইতো চুতা তত্থুপপন্না, ময্হম্পি তথাৰূপো চাগো সংৱিজ্জতি. যথাৰূপায পঞ্ঞায সমন্নাগতা তা দেৱতা ইতো চুতা তত্থুপপন্না, ময্হম্পি তথাৰূপা পঞ্ঞা সংৱিজ্জতী’তি. তস্স অত্তনো চ তাসঞ্চ দেৱতানং সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি, সেয্যথাপি, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স জাতৰূপস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স জাতৰূপস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? উক্কঞ্চ পটিচ্চ, লোণঞ্চ পটিচ্চ, গেৰুকঞ্চ পটিচ্চ, নাড়িকসণ্ডাসঞ্চ [নাড়িকঞ্চ পটিচ্চ সণ্ডাসঞ্চ (পী. ক.)] পটিচ্চ, পুৰিসস্স চ তজ্জং ৱাযামং পটিচ্চ. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স জাতৰূপস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি. এৱমেৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো দেৱতা অনুস্সৰতি – ‘সন্তি দেৱা চাতুমহাৰাজিকা, সন্তি দেৱা তাৱতিংসা…পে… সন্তি দেৱা ততুত্তৰি. যথাৰূপায সদ্ধায সমন্নাগতা তা দেৱতা ইতো চুতা তত্থুপপন্না, ময্হম্পি তথাৰূপা সদ্ধা সংৱিজ্জতি. যথাৰূপেন সীলেন…পে… সুতেন…পে… চাগেন…পে… পঞ্ঞায সমন্নাগতা তা দেৱতা ইতো চুতা তত্থুপপন্না, ময্হম্পি তথাৰূপা পঞ্ঞা সংৱিজ্জতী’তি. তস্স অত্তনো চ তাসঞ্চ দেৱতানং সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ সুতঞ্চ চাগঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ অনুস্সৰতো চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ৱিসাখে, ‘অৰিযসাৱকো দেৱতুপোসথং উপৱসতি, দেৱতাহি সদ্ধিং সংৱসতি, দেৱতা আৰব্ভ চিত্তং পসীদতি, পামোজ্জং উপ্পজ্জতি, যে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে পহীযন্তি’. এৱং খো, ৱিসাখে, উপক্কিলিট্ঠস্স চিত্তস্স উপক্কমেন পৰিযোদপনা হোতি.
‘‘স খো সো, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাৱজীৱং অৰহন্তো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থা লজ্জী দযাপন্না সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰন্তি; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰামি. ইমিনাপি [ইমিনাপহং (সী.) অ. নি. ৮.৪১] অঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতি.
‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰন্তি; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰামি. ইমিনাপি অঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতি.
‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী আৰাচাৰী [অনাচাৰী (পী.)] ৱিৰতা মেথুনা গামধম্মা; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী আৰাচাৰী ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা. ইমিনাপি অঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতি.
‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতা সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধা থেতা পচ্চযিকা অৱিসংৱাদকা লোকস্স; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স. ইমিনাপি অঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতি.
‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানং পহায সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানং পহায সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো. ইমিনাপি অঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতি.
‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো একভত্তিকা ৰত্তূপৰতা ৱিৰতা ৱিকালভোজনা; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং একভত্তিকো ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. ইমিনাপি অঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতি.
‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনমালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতা; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনমালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো. ইমিনাপি অঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতি.
‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতা নীচসেয্যং কপ্পেন্তি মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো নীচসেয্যং কপ্পেমি মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. ইমিনাপি অঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’’তি.
‘‘এৱং খো, ৱিসাখে, অৰিযুপোসথো হোতি. এৱং উপৱুত্থো খো, ৱিসাখে, অৰিযুপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো’’.
‘‘কীৱমহপ্ফলো হোতি কীৱমহানিসংসো কীৱমহাজুতিকো কীৱমহাৱিপ্ফাৰো’’? ‘‘সেয্যথাপি, ৱিসাখে, যো ইমেসং সোড়সন্নং মহাজনপদানং পহূতৰত্তৰতনানং [পহূতসত্তৰতনানং (ক. সী. স্যা. কং. পী.) টীকাযং দস্সিতপাড়িযেৱ. অ. নি. ৮.৪২] ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেয্য, সেয্যথিদং – অঙ্গানং, মগধানং, কাসীনং, কোসলানং, ৱজ্জীনং, মল্লানং, চেতীনং, ৱঙ্গানং, কুৰূনং, পঞ্চালানং, মচ্ছানং [মচ্চানং (ক.)], সূৰসেনানং, অস্সকানং, অৱন্তীনং, গন্ধাৰানং, কম্বোজানং, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতস্স উপোসথস্স এতং [একং (ক.)] কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং. তং কিস্স হেতু? কপণং, ৱিসাখে, মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’.
‘‘যানি, ৱিসাখে, মানুসকানি পঞ্ঞাস ৱস্সানি, চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো [ৰত্তিদিৱো (ক.)]. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি পঞ্চ ৱস্সসতানি চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যং, ৱিসাখে, মানুসকং ৱস্সসতং, তাৱতিংসানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বং ৱস্সসহস্সং তাৱতিংসানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তাৱতিংসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ৱিসাখে, মানুসকানি দ্ৱে ৱস্সসতানি, যামানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি দ্ৱে ৱস্সসহস্সানি যামানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা যামানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ৱিসাখে, মানুসকানি চত্তাৰি ৱস্সসতানি, তুসিতানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি চত্তাৰি ৱস্সসহস্সানি তুসিতানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তুসিতানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ৱিসাখে, মানুসকানি অট্ঠ ৱস্সসতানি, নিম্মানৰতীনং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি অট্ঠ ৱস্সসহস্সানি নিম্মানৰতীনং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা নিম্মানৰতীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ৱিসাখে, মানুসকানি সোড়স ৱস্সসতানি, পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি সোড়স ৱস্সসহস্সানি পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধাযা’’’তি.
‘‘পাণং ন হঞ্ঞে [ন হানে (সী. পী.), ন হনে (ক.)] ন চদিন্নমাদিযে,
মুসা ন ভাসে ন চ মজ্জপো সিযা;
অব্ৰহ্মচৰিযা ৱিৰমেয্য মেথুনা,
ৰত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৱিকালভোজনং.
‘‘মালং ন ধাৰে ন চ গন্ধমাচৰে,
মঞ্চে ছমাযং ৱ সযেথ সন্থতে;
এতঞ্হি অট্ঠঙ্গিকমাহুপোসথং,
বুদ্ধেন দুক্খন্তগুনা পকাসিতং.
‘‘চন্দো চ সূৰিযো চ উভো সুদস্সনা,
ওভাসযং অনুপৰিযন্তি যাৱতা;
তমোনুদা তে পন অন্তলিক্খগা,
নভে পভাসন্তি দিসাৱিৰোচনা.
‘‘এতস্মিং যং ৱিজ্জতি অন্তৰে ধনং,
মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযঞ্চ ভদ্দকং;
সিঙ্গী সুৱণ্ণং অথ ৱাপি কঞ্চনং,
যং জাতৰূপং হটকন্তি ৱুচ্চতি.
‘‘অট্ঠঙ্গুপেতস্স উপোসথস্স,
কলম্পি তে নানুভৱন্তি সোড়সিং;
চন্দপ্পভা তাৰগণা চ সব্বে.
‘‘তস্মা হি নাৰী চ নৰো চ সীলৱা,
অট্ঠঙ্গুপেতং উপৱস্সুপোসথং;
পুঞ্ঞানি কত্ৱান সুখুদ্ৰযানি,
অনিন্দিতা সগ্গমুপেন্তি ঠান’’ন্তি. দসমং;
মহাৱগ্গো সত্তমো.