১. তিত্থাযতনাদিসুত্তং
৬২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, তিত্থাযতনানি যানি পণ্ডিতেহি সমনুযুঞ্জিযমানানি [সমনুগ্গাহিযমানানি (স্যা. কং. ক.)] সমনুগাহিযমানানি সমনুভাসিযমানানি পৰম্পি গন্ত্ৱা অকিৰিযায সণ্ঠহন্তি. কতমানি তীণি? সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং পুব্বেকতহেতূ’তি. সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং ইস্সৰনিম্মানহেতূ’তি. সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং অহেতুঅপ্পচ্চযা’’’তি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং পুব্বেকতহেতূ’তি, ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সচ্চং কিৰ তুম্হে আযস্মন্তো এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং পুব্বেকতহেতূ’তি? তে চ মে [তে চে মে (সী. স্যা. কং. পী.)] এৱং পুট্ঠা ‘আমা’তি [আমোতি (সী.)] পটিজানন্তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেনহাযস্মন্তো পাণাতিপাতিনো ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, অদিন্নাদাযিনো ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, অব্ৰহ্মচাৰিনো ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, মুসাৱাদিনো ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, পিসুণৱাচা ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, ফৰুসৱাচা ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, সম্ফপ্পলাপিনো ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, অভিজ্ঝালুনো ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, ব্যাপন্নচিত্তা ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু, মিচ্ছাদিট্ঠিকা ভৱিস্সন্তি পুব্বেকতহেতু’’’.
‘‘পুব্বেকতং খো পন, ভিক্খৱে, সাৰতো পচ্চাগচ্ছতং ন হোতি ছন্দো ৱা ৱাযামো ৱা ইদং ৱা কৰণীযং ইদং ৱা অকৰণীযন্তি. ইতি কৰণীযাকৰণীযে খো পন সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভিযমানে মুট্ঠস্সতীনং অনাৰক্খানং ৱিহৰতং ন হোতি পচ্চত্তং সহধম্মিকো সমণৱাদো. অযং খো মে, ভিক্খৱে, তেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু এৱংৱাদীসু এৱংদিট্ঠীসু পঠমো সহধম্মিকো নিগ্গহো হোতি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং ইস্সৰনিম্মানহেতূ’তি, ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সচ্চং কিৰ তুম্হে আযস্মন্তো এৱংৱাদিনো এৱদিট্ঠিনো – যং কিঞ্চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং ইস্সৰনিম্মানহেতূ’তি? তে চ মে এৱং পুট্ঠা ‘আমা’তি পটিজানন্তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেনহাযস্মন্তো পাণাতিপাতিনো ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, অদিন্নাদাযিনো ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, অব্ৰহ্মচাৰিনো ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, মুসাৱাদিনো ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, পিসুণৱাচা ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, ফৰুসৱাচা ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, সম্ফপ্পলাপিনো ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, অভিজ্ঝালুনো ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, ব্যাপন্নচিত্তা ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু, মিচ্ছাদিট্ঠিকা ভৱিস্সন্তি ইস্সৰনিম্মানহেতু’’’.
‘‘ইস্সৰনিম্মানং খো পন, ভিক্খৱে, সাৰতো পচ্চাগচ্ছতং ন হোতি ছন্দো ৱা ৱাযামো ৱা ইদং ৱা কৰণীযং ইদং ৱা অকৰণীযন্তি. ইতি কৰণীযাকৰণীযে খো পন সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভিযমানে মুট্ঠস্সতীনং অনাৰক্খানং ৱিহৰতং ন হোতি পচ্চত্তং সহধম্মিকো সমণৱাদো. অযং খো মে, ভিক্খৱে, তেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু এৱংৱাদীসু এৱংদিট্ঠীসু দুতিযো সহধম্মিকো নিগ্গহো হোতি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – ‘যং কিং চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং অহেতুঅপ্পচ্চযা’তি, ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সচ্চং কিৰ তুম্হে আযস্মন্তো এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – যং কিং চাযং পুৰিসপুগ্গলো পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা সব্বং তং অহেতুঅপ্পচ্চযা’তি? তে চ মে এৱং পুট্ঠা ‘আমা’তি পটিজানন্তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেনহাযস্মন্তো পাণাতিপাতিনো ভৱিস্সন্তি অহেতুঅপ্পচ্চযা…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকা ভৱিস্সন্তি অহেতুঅপ্পচ্চযা’’’.
‘‘অহেতুঅপ্পচ্চযং [অহেতুং (সী.), অহেতু (স্যা. কং.), অহেতুঅপ্পচ্চযা (পী.), অহেতুং অপ্পচ্চযং (ক.)] খো পন, ভিক্খৱে, সাৰতো পচ্চাগচ্ছতং ন হোতি ছন্দো ৱা ৱাযামো ৱা ইদং ৱা কৰণীযং ইদং ৱা অকৰণীযন্তি. ইতি কৰণীযাকৰণীযে খো পন সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভিযমানে মুট্ঠস্সতীনং অনাৰক্খানং ৱিহৰতং ন হোতি পচ্চত্তং সহধম্মিকো সমণৱাদো. অযং খো মে, ভিক্খৱে, তেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু এৱংৱাদীসু এৱংদিট্ঠীসু ততিযো সহধম্মিকো নিগ্গহো হোতি.
‘‘ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি তিত্থাযতনানি যানি পণ্ডিতেহি সমনুযুঞ্জিযমানানি সমনুগাহিযমানানি সমনুভাসিযমানানি পৰম্পি গন্ত্ৱা অকিৰিযায সণ্ঠহন্তি.
‘‘অযং খো পন, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি. কতমো চ, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি? ইমা ছ ধাতুযোতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি. ইমানি ছ ফস্সাযতনানীতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি. ইমে অট্ঠাৰস মনোপৱিচাৰাতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি. ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানীতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি.
‘‘ইমা ছ ধাতুযোতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ছযিমা, ভিক্খৱে, ধাতুযো – পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু, আকাসধাতু, ৱিঞ্ঞাণধাতু. ইমা ছ ধাতুযোতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘ইমানি ছ ফস্সাযতনানীতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ছযিমানি, ভিক্খৱে, ফস্সাযতনানি – চক্খু ফস্সাযতনং, সোতং ফস্সাযতনং, ঘানং ফস্সাযতনং, জিৱ্হা ফস্সাযতনং, কাযো ফস্সাযতনং, মনো ফস্সাযতনং. ইমানি ছ ফস্সাযতনানীতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘ইমে অট্ঠাৰস মনোপৱিচাৰাতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা সোমনস্সট্ঠানিযং ৰূপং উপৱিচৰতি দোমনস্সট্ঠানিযং ৰূপং উপৱিচৰতি উপেক্খাট্ঠানিযং ৰূপং উপৱিচৰতি, সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায সোমনস্সট্ঠানিযং ধম্মং উপৱিচৰতি দোমনস্সট্ঠানিযং ধম্মং উপৱিচৰতি উপেক্খাট্ঠানিযং ধম্মং উপৱিচৰতি. ইমে অট্ঠাৰস মনোপৱিচাৰাতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানীতি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ছন্নং, ভিক্খৱে, ধাতূনং উপাদায গব্ভস্সাৱক্কন্তি হোতি; ওক্কন্তিযা সতি নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা. ৱেদিযমানস্স খো পনাহং, ভিক্খৱে, ইদং দুক্খন্তি পঞ্ঞপেমি, অযং দুক্খসমুদযোতি পঞ্ঞপেমি, অযং দুক্খনিৰোধোতি পঞ্ঞপেমি, অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি পঞ্ঞপেমি.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং? জাতিপি দুক্খা, জৰাপি দুক্খা, ( ) [(ব্যাধিপি দুক্খো) (সী. পী. ক.) অট্ঠকথায সংসন্দেতব্বং ৱিসুদ্ধি. ২.৫৩৭] মৰণম্পি দুক্খং, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, (অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো,) [(নত্থি কত্থচি)] যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং. সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা. কং.)] অৰিযসচ্চং? অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং [দুক্খনিৰোধো (স্যা. কং.)] অৰিযসচ্চং? অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. ‘ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানী’তি, ভিক্খৱে, মযা ধম্মো দেসিতো অনিগ্গহিতো অসংকিলিট্ঠো অনুপৱজ্জো অপ্পটিকুট্ঠো সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. পঠমং.
৬৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, অমাতাপুত্তিকানি ভযানীতি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি. কতমানি তীণি? হোতি সো, ভিক্খৱে, সমযো যং মহাঅগ্গিডাহো ৱুট্ঠাতি. মহাঅগ্গিডাহে খো পন, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠিতে তেন গামাপি ডয্হন্তি নিগমাপি ডয্হন্তি নগৰাপি ডয্হন্তি. গামেসুপি ডয্হমানেসু নিগমেসুপি ডয্হমানেসু নগৰেসুপি ডয্হমানেসু তত্থ মাতাপি পুত্তং নপ্পটিলভতি, পুত্তোপি মাতৰং নপ্পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, হোতি সো সমযো যং মহামেঘো ৱুট্ঠাতি. মহামেঘে খো পন, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠিতে মহাউদকৱাহকো সঞ্জাযতি. মহাউদকৱাহকে খো পন, ভিক্খৱে, সঞ্জাযন্তে তেন গামাপি ৱুয্হন্তি নিগমাপি ৱুয্হন্তি নগৰাপি ৱুয্হন্তি. গামেসুপি ৱুয্হমানেসু নিগমেসুপি ৱুয্হমানেসু নগৰেসুপি ৱুয্হমানেসু তত্থ মাতাপি পুত্তং নপ্পটিলভতি, পুত্তোপি মাতৰং নপ্পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, হোতি সো সমযো যং ভযং হোতি অটৱিসঙ্কোপো, চক্কসমাৰুড়্হা জানপদা পৰিযাযন্তি. ভযে খো পন, ভিক্খৱে, সতি অটৱিসঙ্কোপে চক্কসমাৰুড়্হেসু জানপদেসু পৰিযাযন্তেসু তত্থ মাতাপি পুত্তং নপ্পটিলভতি, পুত্তোপি মাতৰং নপ্পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি অমাতাপুত্তিকানি ভযানীতি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘তানি খো পনিমানি [ইমানি খো (সী.), ইমানি খো পন (ক.)], ভিক্খৱে, তীণি সমাতাপুত্তিকানিযেৱ ভযানি অমাতাপুত্তিকানি ভযানীতি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি. কতমানি তীণি? হোতি সো, ভিক্খৱে, সমযো যং মহাঅগ্গিডাহো ৱুট্ঠাতি. মহাঅগ্গিডাহে খো পন, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠিতে তেন গামাপি ডয্হন্তি নিগমাপি ডয্হন্তি নগৰাপি ডয্হন্তি. গামেসুপি ডয্হমানেসু নিগমেসুপি ডয্হমানেসু নগৰেসুপি ডয্হমানেসু হোতি সো সমযো যং কদাচি কৰহচি মাতাপি পুত্তং পটিলভতি, পুত্তোপি মাতৰং পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং সমাতাপুত্তিকংযেৱ ভযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, হোতি সো সমযো যং মহামেঘো ৱুট্ঠাতি. মহামেঘে খো পন, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠিতে মহাউদকৱাহকো সঞ্জাযতি. মহাউদকৱাহকে খো পন, ভিক্খৱে, সঞ্জাতে তেন গামাপি ৱুয্হন্তি নিগমাপি ৱুয্হন্তি নগৰাপি ৱুয্হন্তি. গামেসুপি ৱুয্হমানেসু নিগমেসুপি ৱুয্হমানেসু নগৰেসুপি ৱুয্হমানেসু হোতি সো সমযো যং কদাচি কৰহচি মাতাপি পুত্তং পটিলভতি, পুত্তোপি মাতৰং পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং সমাতাপুত্তিকংযেৱ ভযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, হোতি সো সমযো যং ভযং হোতি অটৱিসঙ্কোপো, চক্কসমাৰুড়্হা জানপদা পৰিযাযন্তি. ভযে খো পন, ভিক্খৱে, সতি অটৱিসঙ্কোপে চক্কসমাৰুড়্হেসু জানপদেসু পৰিযাযন্তেসু হোতি সো সমযো যং কদাচি কৰহচি মাতাপি পুত্তং পটিলভতি, পুত্তোপি মাতৰং পটিলভতি. ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং সমাতাপুত্তিকংযেৱ ভযং অমাতাপুত্তিকং ভযন্তি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি. ‘‘ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি সমাতাপুত্তিকানিযেৱ ভযানি অমাতাপুত্তিকানি ভযানীতি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি’’.
‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, অমাতাপুত্তিকানি ভযানি. কতমানি তীণি? জৰাভযং, ব্যাধিভযং, মৰণভযন্তি. ন, ভিক্খৱে, মাতা পুত্তং জীৰমানং এৱং লভতি – ‘অহং জীৰামি, মা মে পুত্তো জীৰী’তি; পুত্তো ৱা পন মাতৰং জীৰমানং ন এৱং লভতি – ‘অহং জীৰামি, মা মে মাতা জীৰী’’’তি.
‘‘ন, ভিক্খৱে, মাতা পুত্তং ব্যাধিযমানং এৱং লভতি – ‘অহং ব্যাধিযামি, মা মে পুত্তো ব্যাধিযী’তি; পুত্তো ৱা পন মাতৰং ব্যাধিযমানং ন এৱং লভতি – ‘অহং ব্যাধিযামি, মা মে মাতা ব্যাধিযী’’’তি.
‘‘ন, ভিক্খৱে, মাতা পুত্তং মীযমানং এৱং লভতি – ‘অহং মীযামি, মা মে পুত্তো মীযী’তি; পুত্তো ৱা পন মাতৰং মীযমানং ন এৱং লভতি – ‘অহং মীযামি, মা মে মাতা মীযী’তি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি অমাতাপুত্তিকানি ভযানী’’তি.
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, মগ্গো অত্থি পটিপদা ইমেসঞ্চ তিণ্ণং সমাতাপুত্তিকানং ভযানং ইমেসঞ্চ তিণ্ণং অমাতাপুত্তিকানং ভযানং পহানায সমতিক্কমায সংৱত্ততি. কতমো চ, ভিক্খৱে, মগ্গো কতমা চ পটিপদা ইমেসঞ্চ তিণ্ণং সমাতাপুত্তিকানং ভযানং ইমেসঞ্চ তিণ্ণং অমাতাপুত্তিকানং ভযানং পহানায সমতিক্কমায সংৱত্ততি? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি. অযং খো, ভিক্খৱে, মগ্গো অযং পটিপদা ইমেসঞ্চ তিণ্ণং সমাতাপুত্তিকানং ভযানং ইমেসঞ্চ তিণ্ণং অমাতাপুত্তিকানং ভযানং পহানায সমতিক্কমায সংৱত্ততী’’তি. দুতিযং.