༥. ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
༢༣. ཡེ་ན ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, སོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏོ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ པ་རི་པུ་ཎྞོ, ‘‘ཀ་ཏ་མོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ཀ་ཏ་མོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྷི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨི་དཱ་ནི མ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝི་ཏྠཱ་ར་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ་ཏི་ཨཱ་དི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ ནཱ་མཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༢༣). ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡེ དེ་སི་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀིཾ ནཱ་མ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ དྷ་མྨཾ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏེ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་ཙ་ཡེ དྷ་མྨེ ས་ངྑེ་པེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡེ དྷ་མྨཱཏི ཡེ ས་མཱུ་ཧཱ དྷ་མྨཱ. ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ས་མཱུ་ཧ་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྷ་མྨེཏི ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྷ་མྨེ, པཱ་ལི༹་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་མྨཱ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡེ དྷ་མྨེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟེ ཨི་མེ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་མྨཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀིཾ བྷ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི, སོ པ་ཀཱ་རོ ཀིཾ བྷ་ཝེ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི, སོ པ་ཀཱ་རོ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ བྷ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ནྟི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ? ‘‘ཙ་ཀྑུཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ. ‘‘ཙ་ཀྑུཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སོ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི.
‘‘ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན་པི ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ, རཱ་དྷ, རཱུ་པེ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ རཱུ་པཾ མཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡི, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་ཡ ཙཱ་གཱ་ཡ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཡ, རཱ་དྷ, ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཝེ་ད་ནཾ མཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡི, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་ཡ ཙཱ་གཱ་ཡ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཝེ.
‘‘ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ནཱི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ ཁ་ནྡྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ་ཏི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཙ ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ཙ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ ཝི་པ་སྶ་ཀཱ པུ་གྒ་ལཱ པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ནི་ཙྩཾ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ ནི་ཙྩཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟི, ཏེ ཝི་པ་སྶ་ཀཱ ཨ་ཀི་ཙྩཾ སུ་བྷ་སུ་ཁཱ་དི་ཀཾ, ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཝཱ ན སེ་ཝ་ནྟི, ཀི་ཙྩེ ཨ་སུ་བྷཱ་སུ་ཁཱ་དི་ཀེ, ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀེ ཝཱ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ནོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨི་ཏི་ས་དྡ་སྶ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྶ ལོ་པོ. ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡེ་ས་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ ཀེ་སཱ་དི་ཀེ ཀཱ་ཡེ ག་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་རཱུ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ ས་ཏི ཙ ཙི་ཏྟ་ག་ཏཱ ས་ཏི ཙ དྷ་མྨ་ག་ཏཱ ས་ཏི ཙ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ནི་ཙྩཾ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ ནི་ཙྩཾ ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ ས་ཏི ཙ…པེ… ནི་ཙྩཾ ཙི་ཏྟ་ག་ཏཱ ས་ཏི ཙ…པེ… ནི་ཙྩཾ དྷ་མྨ་ག་ཏཱ ས་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི.
‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཐཱ ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན དི་ཊྛཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན སུ་ཏཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནཾ གྷཱ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཏྟ་ཡེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན མུ་ཏཾ, ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛཱ་དི་ཏྟ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་རཱུ་པེ་ན ཝུ་ཏྟེ ས་ཏི ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ རཱུ་པཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དི་ཊྛཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏི ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ སུ་ཏཱ་དི་ཀ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དི་ཊྛཾ ཝཱ སུ་ཏཾ ཝཱ མུ་ཏཾ ཝཱ’’ཏི.
‘‘ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཡེ་ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨི་ཧ མ་མ སཱ་ས་ནེ, བྷི་ཀྑུ, ཏྭཾ ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ཝི་ན་ཡི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ་དི་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཀེ་སཱ་དི་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རཱ་ཧཱི’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏི ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ, ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་ཧི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ, ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ, ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་ཧི…པེ… དོ་མ་ན་སྶཾ, ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ, དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་ཧི…པེ… དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏྠོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༢༣) བ་ཧུ་དྷཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་མྷེ་ཧི ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ.
‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཝུ་ཏྟེ ཀ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི་ཏི ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི པ་དེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཏི་མཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི པ་དེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཀཱ་ཡེ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ན ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙེ ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ – ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་དྷ་ནེ ཨི་མེ་སཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༢༣).
༢༤. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པི ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཀ་ཐཾ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཡེ་ན ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ བོ་དྷཾ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, བོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི བོ་དྷ་ངྒ་མཱ. བོ་དྷ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ་ཏི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ.
‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏཱ ཀིཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པི དྷ་མྨཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ ཡ་ཐཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པི དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀ་ཐཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱཏི པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ‘‘ཀ་ཏ་མཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་སུ…པེ… པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཀཱ་ཡཱ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ ས་ཏི ཏེ་ན ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན ཨ་སུ་བྷེ ཀེ་སཱ་དི་ཀེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རོ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ཏི, ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡེ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རེ་པི ཚ་ནྡ་རཱ་གོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ ས་ཏི དུ་ཀྑེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཕ་སྶཱ་ཧཱ་རོ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ཏི, ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཨུ་དཱ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡེ ཕ་སྶཱ་ཧཱ་རེ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ནི་ཙྩེ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རོ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ཏི. དྷ་མྨ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ན་ཏྟ་ནི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་པ་ལླཱ་སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་རོ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཙ་སྶ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་ཧཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ བྱ་ནྟཱི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧི་ཏོ. ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་ར་ཉྷི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟེ ཀཱ་མ་རཱ་གེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ ན་ཏྠེ་ཝ, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་མ་རཱ་གེ པ་ན པ་ཧཱི་ནེ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. སེ་སཱ་ཧཱ་ར་ཛཱ་ན་ན་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, སོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ བྷ་ཝ་ཏི. སུ་བྷ་ས་ཉྙི་ཏེ ཧི ཀཱ་ཡེ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སུ་བྷ་ས་ཉྙི་ཏོ ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ས་རི་ཏ་བྦོ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙི་ཏོ ཀེ་སཱ་དི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏྭེ་ཝ. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ ཝེ་ད་ནཱ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏྭེ་ཝ. ‘‘ཙི་ཏྟཾ ནི་ཙྩ’’ནྟི དི་ཊྛི་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལ་ཝ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷཱི་ཏི པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟཾ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཙི་ཏྟ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏྭེ་ཝ. དྷ་མྨེ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ, དྷ་མྨ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ནྟི ཨེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
‘‘ཡེ་ན ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ, སོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཡོ་གཱ་དཱི་ཧི་པི ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ་གེ་ཧི ཙ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡོ་གེ་ཧི ཙཱཏི ཀཱ་མ་ཡོ་ག་བྷ་ཝ་ཡོ་ག་དི་ཊྛི་ཡོ་ག་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡོ་གེ་ཧི ཙ. ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ག་ཏོ, ཝི་མུ་ཏྟོ ཙ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་བྷ་ས་ཉྙི་ཏོ ཧི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦོ ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏྭེ་ཝ. ‘‘སུ་ཁོ’’ཏི ཝཱ ‘‘སུ་ཁ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཝཱ ག་ཧ་ཎཱི་ཡོ བྷ་ཝོ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝོ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ཡོ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ཡོ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི. ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ, དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏ་བྦཱ, དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡོ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ནྟི, དྷ་མྨ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡོ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ ‘‘ཡོ་གེ་ཧི ཙ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ བྷ་ཝ་ཏི, ཨོ་གྷེ་ཧི ཙ ནི་ཏྠི་ཎྞོ བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.
ག་ནྠེ་ཧི ཙ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན སུ་བྷ་ས་ཉྙི་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི. དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ བྱཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥). ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ ཝེ་ད་ནཱ བྱཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཙི་ཏྟཾ ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་སྶ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷི, ཝ་ཏེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི ག་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཙི་ཏྟ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་དཾ ས་ཙྩ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨི་དཾ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ, དྷ་མྨ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨི་དཾ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ ‘‘ག་ནྠེ་ཧི ཙ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
སུ་བྷ་ས་ཉྙི་ཏོ ཙ ཀཱ་ཡོ རཱ་ག་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦོ ཀཱ་ཡོ རཱ་ག་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི. སུ་ཁ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ དོ་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝེ་ད་ནཱ དོ་ས་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ ཝེ་ད་ནཱ དོ་ས་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྟཱ སེ་ཡྻོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ མཱ་ན་ས་ལླ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ, ཙི་ཏྟ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ མཱ་ན་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ དྷ་མྨཱ མོ་ཧ་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠུ, དྷ་མྨ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ མོ་ཧ་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ ‘‘ས་ལླེ་ཧི ཙ ཝི་ས་ལློ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཙ་སྶ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཀིཾ པ་ན ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ཝ ཨ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙེ་པཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ཙ ཨ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ཙ་སྶ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་ན ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཏ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཝ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪེ་ཡྻུཾ, ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ་ཏི ཙེ ཝ་དེ་ཡྻ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ས་ཉྙཱ་ཡ་པི པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དྷ་མྨེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི.
ཡེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ, སོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཙ, ཡོ་གེ་ཧི ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཙ, ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཙ, ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ཙ, ཨོ་གྷེ་ཧི ནི་ཏྠི་ཎྞོ ཙ, ས་ལླེ་ཧི ཝི་ས་ལློ ཙ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ག་ཏི་མྤི ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནེ་ཧི ཙ ན ཨ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སུ་བྷཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ པུ་གྒ་ལོ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སུ་བྷཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦོ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་དི་ཀོ ཀཱ་ཡོ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ན་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན བྱཱ་པཱ་དཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ དོ་སཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ ཝེ་ད་ནཱ དོ་སཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ནི་ཙྩཾ, དྷུ་ཝ’’ནྟི ག་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ མོ་ཧ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ མོ་ཧ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཛཱ་ནི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ དྷ་མྨཱ བྷ་ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ནྟི, དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ རཱ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་ཡཱ་ག་ཏིཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་པི དྷ་མྨེ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནི་ག་མེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པི དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་སུ ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་པི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་སུ་པི དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སེ ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་པི དྷ་མྨཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་མྷེ་ཧི ཙ ཉཱ་ཏཱ, ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཡ་དི ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ཏེ་པི ཝ་ད་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཡ་སྶཾ རཱུ་པེ་ཀ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡཾ རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ རཱུ་པེ་ཀ་དེ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶཾ རཱུ་པེ་ཀ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏཱ་དི་ཕོ་ཊྛ་བྦ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ད་ས་ཝི་དྷཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ དེ་སི་ཏཱ. ས་བྦོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ དེ་སི་ཏོ. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ.
ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ན ཡ་སྶཾ ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཾ ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ དེ་སི་ཏཾ, སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ དེ་སི་ཏཾ, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ དེ་སི་ཏཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ན ཡ་སྶཾ ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཾ ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ དུ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ དེ་སི་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ དེ་སི་ཏཾ, དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ དེ་སི་ཏཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ན ཡ་སྶཾ ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཾ ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ དེ་སི་ཏཾ, ས་བྦོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཙ དེ་སི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
ཡ་སྶཾ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་སྶཾ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཾ དེ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏུ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ, ‘‘ཀེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧི ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ དེ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ དེ་སི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀོ ས་བྦོ་པི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ…པེ… དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི དེ་སི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ.
‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ…པེ… ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཡོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ‘‘ཡ་དི ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟོ སོ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ས་བྦོ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ‘‘སོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡོ ཙ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, སོ ཙ ས་རཱ་ག་ས་དོ་ས་ས་མོ་ཧ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑེ་ན ཧཱ་ཏ་བྦོ. ཡོ ཙ པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏྭེ་ཝ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ པ་ཝ་ཏྟོ, སོ ཙ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཝཱི་ཏ་དོ་ས་ཝཱི་ཏ་མོ་ཧ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཧཱ་ཏ་བྦོ. ཡོ ཙ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, སོ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ཧི ཧཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦོ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ནེ་ཏྟི. ༢༣) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, སཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡེ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་ད་ཡོ རཱུ་པདྷ་མྨཱ, ཡེ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཨ་རཱུ་པདྷ་མྨཱ ས་ནྡྷཱ་ར་ཎཱ་དིཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ་དིཀི་ཙྩ་ཏོ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏེ་སཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པདྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པདྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཡེ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་ད་ཡོ རཱུ་པདྷ་མྨཱ, ཡེ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཨ་རཱུ་པདྷ་མྨཱ ཀ་ཀྑ་ལཱ༹་དིལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཕུ་ས་ནཱ་དིལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏེ་སཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པདྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པདྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཡེ དྷ་མྨཱ རུ་པྤ་ནསཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ན་མ་ནསཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དིསཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དིསཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏེ་སཾ ས་ངྑ་ཏདྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཡེ ས་ངྑ་ཏདྷ་མྨཱ བྷ་ངྒུ་པྤཱ་ད་ཏོ ས་ངྑ་ཏོ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཏོ ས་མཱ་ན་ནི་རོ་དྷུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑ་ཏ་ཏོ ཝཱ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏེ་སཾ ས་ངྑ་ཏདྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ-ས་དྡེ་ན ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ས་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཙ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ‘‘ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༡, ༣༥༧, ༣༥༩; ཨ. ནི. ༩.༢༤), ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ དྷ་མྨཱ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཀེ་ན ཨ་མྷེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྷི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ ཨཱ་ཧ, ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་རོ པ་རི་པུ་ཎྞོ, ཨ་ཉྙོ ནི་ཡུ་ཏྟོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ནི་ཡུ་ཏྟོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་པི ཡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་རེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ, ཏ་སྶཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ སོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ ནི་ཡུ་ཏྟོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི.
ཨི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ ས་ཏྟི་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཱ ར་ཙི་ཏཱ
ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི.