༩. པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པོ་ཊྛ་པཱ་ད་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༦. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡ་ནྟི པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡ’’ནྟི ཨི་དཾ ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛེ་ཏོ ནཱ་མ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ, ཏེ་ན རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་པཱ་ལི་ཏ་ཏྟཱ ཛེ་ཏ་སྶ ཝ་ནཾ ཨུ་པ་ཝ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཛེ་ཏ་སྶ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཝ་ནེ’’ཏི. སུ་ད་ཏྟོ ནཱ་མ ག་ཧ་པ་ཏི ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ པི་ཎྜ་སྶ དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ. ཏེ་ན ཛེ་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་ས་ནྠ་ར་ཎེ་ན ཏཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊཱི་ཧེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊཱི་ཧེ་ཝ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཧཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན སོ ཨཱ་རཱ་མོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ ཨཱ་རཱ་མོ ཀཱ་རི་ཏོ’’ཏི. པུ་པྥ་ཕ་ལ་པ་ལླ་ཝཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, པཱ་ཎི་ནོ ནི་ཝཱ་ས་ཕཱ་སུ་ཏཱ་དི་ནཱ ཝཱ ཝི་སེ་སེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ ར་མ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ཏེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ར་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ.
ཕོ་ཊོ ཡ་སྶ པཱ་དེ་སུ ཛཱ་ཏོ་ཏི པོ་ཊྛ་པཱ་དོ. ཕོ་ཊོ པོ་ཊྛོ་ཏི ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡོ. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ དུ་ཝི་དྷོ ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ, ཨ་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ་པི ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ. ཏེ་སུ ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན་གྒོ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀོ པ་ན ཨུ་པ་རི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ཀ་ནྟ་རེ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ ན་གྒོ. ཨ་ཡཾ པ་ན དུ་ཝི་དྷོ་པེ་ས ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ’’ཏི, ཝ་ཏྠ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཚཱ་ད་ན་པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལོཏི མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ར་ཏཾ པ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡོཏི སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་སོ. ས་མ་ཡནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སོ, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ, ཏཾ ཏཾ ས་མ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཝ་ད་ནྟཱིཏི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་མ་ཡཾ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་རུ་ཀྑོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. པ་བྷུ་ཏི ས་དྡེ་ན ཏོ་དེ་ཡྻ་ཛཱ་ཎུ་སོ་ཎཱི་སོ་ཎ་ད་ཎྜ་ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ན ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དི་ཀེ. ཏི་ནྡུ་ཀོ ནཱ་མ ཀཱ་ལ༹་ཀྑ་ནྡྷ་རུ་ཀྑོ. ཙཱི་རནྟི པ་ནྟི. ཏི་ནྡུ་ཀཱ ཙཱི་རཾ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཏི་ནྡུ་ཀ་ཙཱི་རོ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཱ སཱ་ལཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀོ. བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ‘‘ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་པཱ་ཋཾ ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟ་ད་སྶ་ནཾ.
ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་རཱ་ན་ཝ་སེ་ས་ཉེ་ཡྻ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀེ པ་ཏྠ་ཊ་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ’’ཏི, ཡ་ཏོ ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རེ ཀ་ཏེ པ་ཋ་མཾ ནེ་སཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི ཝཱི་མཾ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ནྣུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟོ’’ཏི. ནི་རོ་དྷནྟི ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷཾ. ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཏ་ཏོ ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཉྙུ་པྤ་ཏྟིཾ. ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཉཱ་ཎེ་ན སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏེ ནི་རོ་དྷཾ, ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ བྱཱ་ཀ་རིཾ་སུ, བྱཱ་ཀ་རི་སྶ་ནྟི ཙ, ཏ་ཐཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ. ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན. པཱ་ལི༹་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. ས་ར་ཎཾ ག་མི་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ས་ར་ཎ’’མི་ཏི ག་མི་སྶ་ཏི. ‘‘ཧ་ཏྠི་སཱ་རི་པུ་ཏྟོཏི ཧ་ཏྠི་སཱ་རི་ནོ པུ་ཏྟོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༠༦) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན ‘‘ཙི་ཏྟོ ཧ་ཏྠི་སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’’ ཏྭེ་ཝ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཙི་ཏྟོ ནཱ་མ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སུ་ར་ཏྟ་དུ་པ་ཊྚནྟི ར་ཛ་ནེ་ན ས་མྨཱ ར་ཏྟཾ དི་གུ་ཎཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ. ‘‘ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་བྦ་ཏཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཏཱ་དི་སོ ཨ་ཏྠི ཙེ, ཏཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. མེ་གྷ་ཝ་ཎྞནྟི ར་ཏྟ་མེ་གྷ་ཝ་ཎྞཾ, ས་ཉྫྷཱ་པ་བྷཱ་ནུ་ར་ཉྫི་ཏ་མེ་གྷ་ས་ངྐཱ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཨེ་ཀཾ་ས་ཝ་ར་ག་ཏནྟི ཝཱ་མཾ་ས་ཝ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ངྒཱི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀཾ་ས་ནྟི ཙ ཝཱ་མཾ་སཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཝཱ་མཾ་སཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་སྶ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི [སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ནི་གྲོ་དྷ་ཀ་པྤ་སུ་ཏྟ (ཝ་ངྒཱི་ས་སུ་ཏྟ) ཝ་ཎྞ་ནཱ] ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཙྩ་གྒྷནྟི ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལེ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ མ་ཧ་གྒྷཾ, པ་ཙྩ་གྒྷཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ན་ཝཾ, ཨ་བྦྷུ་ཎྷེ ཏ་ངྑ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཾ ཀེ་ཙི ན ཨི་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩ་གྒྷེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ཝེ, པ་ཙྩེ་ཀཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་གྒྷེ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ མ་ཧ་གྒྷཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟི, པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི ཙཱ’’ཏི, ཨི་དྷཱ་པི ཏེ་ན པ་ཙྪི་མོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ ག་ཧི་ཏོ. ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་ཙྩ་གྒྷ’’ནྟི ཙ ཨི་དཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཏ་ཐཱ ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན, ཨ་ན་ཉྙ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཝཱ ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏཾ པ་ཏྟཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ‘‘པ་ཙྩ་གྒྷ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སེ་ལ་མ་ཡ་པ་ཏྟནྟི མུ་གྒ་ཝ་ཎྞ་སི་ལཱ་མ་ཡཾ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ད་ཏྟི་ཡཾ པ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་ཙྩ་པ་རི་བྷུ་ཏྟོ པ་ཏྟོ ས་མ་ཙི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱདཱི་སུ་པི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༣༧) ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
༤༠༧. ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན, ན པ་རེ་ཧི ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཏི་པྤ་ག་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ དི་སྭཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ནཾ ན ཏཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་ར་ཎ་ཝེ་ལཱ ས་མྤ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏ་དཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པོ་ཊྛ་པཱ་དཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཏི་པྤ་གོ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་གོ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་མ་ཏེ་ན པ-ཨི་ཙྩུ་པ་ས་གྒ་ཏོ ཨོ-ཀཱ་ར་ག-ཀཱ་རཱ་ག་མ་ནེ སི་དྡྷཾ. པ-ས་དྡོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏོ་ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན ས་དྡ་ཝི་དཱུ་ནཾ མ་ཏེ་ན པཱ་ཏོ་པ་ད་མི་ཝ ནེ་པཱ་ཏི་ཀཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏི་པྤ་གོ ཁོ་ཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་ཏོ’’ཏི. ཨ་པི་ཙ པ་ཋ་མཾ ག་ཙྪ་ཏི དི་ཝ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་གོཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཨི་མི་ནཱ ད་སྶི་ཏཾ. དུ་ཝི་དྷོ ཁ་ལུ་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཧི པ་གོ་ཏི ས་དྡོ ནཱ་མ་ནི་པཱ་ཏོ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཏི་པྤ་ག་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ དི་སྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི.
ཡཾ་ནཱུ་ནཱཏི ཨེ་ས ནི་པཱ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་པ་རི་དཱི་པ་ནོ, ཨི་དྷ པ་ན སཾ་ས་ཡ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་པ་རི་དཱི་པ་ནོ་ཝ. ཀ་སྨཱ ‘‘སཾ་ས་ཡ་པ་རི་དཱི་པ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཾ་ས་ཡོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ས་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ. པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཀི་ཙྩ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཨེ་སཱཏི ‘‘ཀ་རི་སྶཱ་མ, ན ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨེ་ས ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རོ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ན པ་ན སཾ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧཱཏི ཡེ་ནེ་ས ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ པཱ་ལི༹ཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡཾ་ནཱུ་ནཱཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻ’’ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་དེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ནེ་ན ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཧཾ ཡཾ་ནཱུ་ན ཡ་དི པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཾ སཱ་དྷུ ཝ་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཡ་དི པ་ནཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་དི པ་ནཱ་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
༤༠༨. ཨ་སྶཱཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་རི་སཱ་ཡ. ཨུ་དྡྷཾ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་ནྣ་ཏ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན. དི་སཱ་སུ པ་ཏྠ་ཊ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱུ་ཏ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ པ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཡ་ཐཱ ཨུ་ནྣ་ཏ་པཱ་ཡོ ས་དྡོ ཨུ་ནྣཱ་དོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པ་ཝ་ཏྟོ་པི ཨུ་ནྣཱ་དོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ནྣཱ་དི་ནི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པུ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཏོ པཱ་ལི༹་ན་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བཱ་ལཱ་ཏ་པེཏི ཨ་བྷི་ན་ཝུ་གྒ་ཏ་སཱུ་རི་ཡཱ་ཏ་པེ. ཀཱ་མ་སྶཱ་དོ ནཱ་མ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་སྶཱ་དོ. བྷ་ཝ་སྶཱ་དོ ནཱ་མ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ས་ཧ་ག་ཏོ བྷ་ཝེ་སུ ཨ་སྶཱ་དོ.
སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནེ ཁ་ཛྫོ་པ་ན་མི་ཝ ནི་པྤ་བྷ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀཱུ་པ་མཱ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ་པི ནོ པ་རི་ཧཱི་ནོཏི ཨ་ཏྠོ བཱ་ཝེ་རུ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ན (ཛཱ. ༡.༤.༡༥༤) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. པ་རི་ས་དོ་སོཏི པ་རི་སཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་དོ་སོ.
༤༠༩. ས་ཎྛ་པེ་སཱིཏི ས་ཉྙ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཋ་པེ་སི. ས་ཎྛ་པ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་གཱ་ར་ཝ་སྶ ཙ་ཛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་སྶ ནི་གཱུ་ཧ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑཱ་པེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ནནྟི པ་རི་སཾ. ཨ་པྤ་ས་དྡནྟི ནི་སྶ་དྡཾ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཨེ་ཀོ ནི་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཝུ་དྡྷིནྟི ལཱ་བྷ་གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷིཾ. པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོཏི པ་ཏྠ་ཡ་ན་ཧེ་ཏུ. མཱ་ན་ནྟེ ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཙ ཨི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་པ་ར་དྡྷནྟི ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ. ན་པྤ་མ་ཛྫ་ནྟཱིཏི པ་མཱ་དཾ ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨ་གཱ་ར་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༤༡༠. ནོ ཨཱ་ག་ཏེ ཨཱ་ན་ནྡོཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་ག་ཏེ ཨཱ་ན་ནྡོ པཱི་ཏི ཧོ་ཏི. ‘‘ཙི་ར་སྶཾ ཁོ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པུ་བྦེ་པི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཱཏི པི་ཡཱ་ལཱ་པཱ. ཏ་སྨཱཏི ཏ་ཐཱ པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཡ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ཙི་ཏིཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མྤི བཱ་ཧུ་ལླ་ཀ་མྨེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི, མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་རཱ་ཛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ་ཎ་ད་ཎྜེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ བྷོ གོ་ཏ་མོ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ’’ཏི, (དཱི. ནི. ༡.༣༠༤) ཏེ་ན སཱ་ས་ནེ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ན་མྤི ཀུ་ལ་གཱ་ར་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་པ་ཙི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་ད་བྦྷ་ནྟ་རེ ཀཱི་དི་སཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱཏི ཨཱ་ར་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཱ. ‘‘ཀཱ ཀ་ཐཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་སྶཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. ཀཱ ཀ་ཐཱ་ཏི ཙ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཙོ་ད་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶཱ ཏ་སྶཱ ས་བྦ་སྶཱ་པི ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་པ་ནཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ པ་དེ་ས་ཉྙུ་ནོ ཨ་ཝི་སཾ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ…པེ… ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་སཱི’’ཏི. ཨེ་སཱཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་རི་སཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏཱ རཱ་ཛ་ཀ་ཐཱ་དི་ཀཱ. ནི་སྶཱ་རཱཏི ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱ.
ཨ་བྷི་ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡༡. ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏེ་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ནྣ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སུ་ཀཱ་ར་ཎནྟི སུ་ནྡ་རཾ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡ་ཏྠཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་རི་སྶཾ སཱ་ལཱ་ཡཾ. ནཱ་ནཱ་ཏི་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་སུ ལ་དྡྷཱི་སུ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ཏི་ཏྠི་ཡཱཎི་ཡ་ས་དྡེ་ན. ཎི་ཀ་ས་དྡེ་ན ཝཱ ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནྟི་ཡོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཀིཾ ཝ་ད་ཏི ཨ་ཡཾ ཀིཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལཱ, སཱ ཨེ་ཝ སཱ་ལཱ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་སཱ་ལཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏོ’’ཏི. ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་བྦེ་པི དྷ་མྨཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་ཏྠ པ་ན ཙི་ཏྟཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷེ’’ཏི. པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཏེ་ཧི ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་མཾ སོ་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡོ་ཝ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ པ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶཱཏི ཨ་བྷི་ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ‘‘ཀི་ཏྟི་གྷོ་སོ’’ཏི ‘ཨ་ཧོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, བྷ་ཝ་ནྟ་ར་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཝཾ ཧ་ཏྠཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི, སཱ་ཝ་ཀེ ཙ ཨེ་དི་སེ སཾ་ཝ་ར་ས་མཱ་དཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’ཏི ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཱ པ་ཏྠ་ར་ཏཱིཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི པ་ན ‘‘ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཱ་ཀི་ཏྟི་གྷོ་སོ པ་ཏྠ་ར་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཀི་རི་ཡནྟི པ་ལཱ༹་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཡོ་གཾ. བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ས་མ་ཡནྟི ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ཡཾ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་སྶཱ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟི. ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི ‘‘ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝེ་ལཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི. ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐནྟི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཐཾ.
ཏེ་སཱུཏི ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ ནཱ་ནཱ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ. ཨེ་ཀ་ཙྩེཏི ཨེ་ཀེ. པུ་རི་མོཏི ‘‘ཨ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ པུ་རི་ས་སྶ ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི་པི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་དཱི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ་དཱི་སུ. ཡྭཱ་ཡཾ ཨི་དྷ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མཱ་པ་ཏྟིནྟི ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ཝཱ་ཡོ་ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ, པ་ཉྩ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ. ནི་རོ་དྷེཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷེ. ཧེ་ཏུཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོཏི ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝེ ས་ཉྙཱ་ཡ ནི་རོ་དྷོ ས་བྦ་སོ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ, ཡེ་ན ཙ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏ་སྶ ཨི་དྷ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ.
དུ་ཏི་ཡོཏི ‘‘ས་ཉྙཱ ཧི བྷོ པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་དཱི. ནནྟི པ་ཋ་མ་ཝཱ་དིཾ. ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱཏི ‘‘ན ཁོ པ་ན མེ་ཏཾ བྷོ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. མི་ག་སི་ངྒ་ཏཱ་པ་ས་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀ་ཏཱ་པ་ས་སྶ. ཏ་སྶ ཀི་ར མ་ཏྠ་ཀེ མི་ག་སི་ངྒཱ་ཀཱ་རེ་ན དྭེ ཙཱུ་ལཱ༹ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ‘‘ཨི་སི་སི་ངྒོ’’ཏི་པི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ཨ་ས་ཉྙ་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི མུ་ཉྪཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ག་ཏ་ས་ཉྙི་བྷཱ་ཝཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཝི་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ནི་པཱ་ཏེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན མི་ག་སི་ངྒ་ཏཱ་པ་ས་ཝ་ཏྠུཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མི་ག་སི་ངྒ་ཏཱ་པ་སོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ནྟཱ་པ་ན་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནྟ་པོ. དུ་ཀྐ་ར་ཏ་པ་ཏཱ་ཡ གྷོ་ར་ཏ་པོ ཏི་བྦ་ཏ་པོ. ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ས་བྦ་སོ མི་ལཱ་པི་ཏ་ཙ་ཀྑཱ་དི་ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་དྷི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ.ས་ཀྐ་ཝི་མཱ་ནནྟི པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ་ས་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་ཎྷཾ, ཀ་དཱ་ཙི ཐ་དྡྷཾ, ཀ་དཱ་ཙི ཙ་ལི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་ཀྐ…པེ… པ་ཏྠེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པེ་སེ་སི. བྷ་གྒོཏི བྷ་ཉྫི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན ‘‘ལ་གྒོ’’ཏི པཱ་ཋཾ ལི་ཁ་ནྟི. ཏེ་ན དི་བྦ་ཕ་སྶེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་དི་བྦ་ཕ་སྶེ་ན. ཏནྟི ཏ་ཐཱ ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་ཉྙཱ ཧི བྷོ པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པཱ་ལི༹་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏ་ཏི་ཡོཏི ‘‘ས་ནྟི ཧི བྷོ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་དཱི. ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་པ་ཡོ་གནྟི ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་ཝེ་ད་ཝི་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ས་ཉྙི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་པྤ་ཡོ་གཾ. ཨུ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཎཾ. ཨ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཨ་པ་ཧ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་ཝེ་དེ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་གྒི་ཛུ་ཧ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ མ་ནྟ་པ་དཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ སཱི་ས་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་དི་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶཱཏི ཡ་སྶ སཱི་ས་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་དི ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་སྶ.
ཙ་ཏུ་ཏྠོཏི ‘‘ས་ནྟི ཧི བྷོ དེ་ཝ་ཏཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་དཱི. ཡ་ཀྑ་དཱ་སཱི་ནནྟི དེ་ཝ་དཱ་སཱི་ནཾ, ཡཱ ‘‘ཡོ་ག་ཝ་ཏི་ཡོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཡོ་གི་ནི་ཡོ་ཏི་པི པཱ་ཀ་ཊཱ. མ་ད་ནི་དྡནྟི སུ་རཱ་མ་ད་ནི་མི་ཏྟ་ཀཾ སུ་པ་ནཾ. དེ་ཝ་ཏཱུ་པ་ཧཱ་རནྟི ན་ཙྩ་ན་གཱ་ཡ་ནཱ་དི་ནཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པཱུ་ཛཾ. སུ་རཱ་པཱ་ཏིནྟི པཱ་ཏི་པུ་ཎྞཾ སུ་རཾ. དི་ཝཱཏི ཨ་ཏི་དི་ཝཱ, ཨུ་སྶཱུ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏནྟི ཏ་ཐཱ སུ་པི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནཾ. སུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ, པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ས་ཉྙུ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛི་ཏཱཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨེ་ལ༹་མཱུ་ག་ཀ་ཐཱ ཝི་ཡཱཏི ཨི་མེ་སཾ པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནཱི་ནཾ ཀ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཀ་ཐཱ་ས་དི་སཱི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ནི་རོ་དྷེཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷུ་རེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ནི་རོ་དྷེ. ཨེ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ན བ་ཧུ་ནཱཏི ན ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རུ་དྡྷེ་ན བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་པི ཨེ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་པི ནི་རོ་དྷེ་ན. ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝཱཏི ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. སོཏི ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ནི་རོ་དྷོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་བྦ་ཉྙུ་ནཱཏི ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨི་དྷཱཏི ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཨ་ཡཾ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ཡཾ ནི་རོ་དྷོཏི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཏྠཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཝོ་ཀཱ་རཾ ནི་རོ་དྷཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་ཧོ ནཱུ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཧོཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡེ ནི་པཱ་ཏོ, ནཱུ་ནཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཧོ ནཱུ་ན བྷ་ག་ཝཱཏི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ནི་རོ་དྷ་མྤི ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཡྻ མ་ཉྙེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཧོ ནཱུ་ན སུ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏྠ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྠོ་པི ཧེ་ས ཨ་ཧོས་དྡོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པོ་ཊྛ་པཱ་དེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏ་དྭ་ཡ’’ནྟི. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཧོ…པེ… སུ་ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཡཾ་ཏཾ་ས་དྡཱ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷཱ’’ཏི སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་ལ་དེ་ས་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན བ་ཧུ་བྷེ་ད་ཏྟཱ ཨི་མེ་སཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི བ་ཧུ་ཏྟེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀུ་ས་ལ་ས་དྡ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀུ་ས་ལོ ནི་པུ་ཎོ ཚེ་ཀོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཨ་ཧོ ནཱུ་ན ཀ་ཐེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཡྻ མ་ཉྙེ. སོ སུ་ག་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ས་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ནི་རོ་དྷ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡༢. གྷ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ པ་ཀྑ་ལི་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ གྷ་ར་ཏོ བ་ཧི ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ པུ་རི་སཱ མ་གྒཾ ཨ་ནོ་ཏ་རི་ཏྭཱ གྷ་ར་ཝི་ཝ་རེ ས་མ་ཏ་ལེ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎེ ཨེ་ཝ པ་ཀྑ་ལ་ནཾ པ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཧེ་ཏུ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ པ་ཙྩ་ཡོཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ པ་ན ཏེ་ན ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ར་ཏྟཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་སྶེ་ཝ ནཱ་མ’’ནྟི. ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧེ་ཏཱུ ཧི པོ་ཊྛ་པཱ་ད ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ པུ་རི་ས་སྶ ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི་པི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་པཱི’’ཏི, ཏ་ཏྠ ས་ཧེ་ཏཱུ ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ན ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་པཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཏུ ནི་རོ་དྷ་སྶ ས་ཧེ་ཏུ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་པྤཱ་དོ་ཡེ་ཝ ཧི ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ན ནི་རོ་དྷོ. ཡ་དི ཧི ནི་རོ་དྷོ་པི ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ སི་ཡཱ, ཏ་སྶ་པི པུ་ན ནི་རོ་དྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་ངྐུ་རཱ་དཱི་ནཾ པུ་ན ཨ་ངྐུ་རཱ་དི་ནཱ ཝི་ཡ, ན ཙ ཏ་སྶ པུ་ན ནི་རོ་དྷོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཁ་ཎ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཡོ པ་ན ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ, སོ ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སི་ཀྑཱ ཨེ་ཀཱ ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སི་ཀྑཱ ཨེ་ཀཱ ས་ཉྙཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༡༢) ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༡༣) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཾ དཱི་པེ་ཏུ’’ནྟི. ཨེ་ཏ་ཉྷི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. སི་ཀྑཱཏི ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པོ ཝཱ ‘‘ས་ངྑྱཱ་པི ཏ་མྷཱ ཝ་ན་པ་ཏྟཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༩༢) ཝི་ཡ. ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཙ་སྶཱ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཀས་དྡོ ཙ ཨ་ཉྙ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ན ས་ངྑྱཱ་ཝཱ་ཙཱི ‘‘ཨི་ཏྠེ་ཀེ ས་ཏོ ས་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༨༥-༩༡, ༩༤-༩༨; མ. ནི. ༣.༢༡) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ས་ཉྙཱ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༤༡༣. ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱཏི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝཱ ས་མཱ་སོ. ‘‘པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སྶེ་ཝཱ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཉྙཱ་ཡ…པེ… དཱི་པེ་ཏུཾ ཏཱ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ ཨུ་པ་རི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ཏ་ཏི་ཡཱཏི ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ཡཾ…པེ… དེ་སི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ཝ་རོ་དྷ་ཏྟཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཙཱུ་ལ༹་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢) ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏི་སྶོ་པི སི་ཀྑཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷོ ད་སྶི་ཏོ. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན ཏ་སྶཱ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནཱི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་གོཏི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་རཱ་གོ. ཨ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་མ་ཙཱ་རོཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ན་ས་མུ་པྤ་ནྣོ ཡོ ཀོ་ཙི ཀཱ་མ་ཙཱ་རོ, ཡཱ ཀཱ་ཙི ལོ་བྷུ་པྤ་ཏྟི. ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན ‘‘ཨ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་མ་རཱ་གོ’’ཏི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཙེ་ཏྠ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎོ་ཝ ལོ་བྷོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཀཱ་མ་ཙཱ་རོ པ་ན ཛྷཱ་ན་ནི་ཀ་ནྟི་བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་དི་པྤ་བྷེ་དོ ས་བྦོ་པི ལོ་བྷ་ཙཱ་རོ. ཀཱ་མ་ན་ཊྛེ་ན, ཀཱ་མེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཀཱ་མ་ཙཱ་རོ. ས་བྦེ་པི ཧི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་མཱ. ཡ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཉཱ་ཡེ་ན ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ’’ཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་མ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་སྶ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་མ་ཙཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཀཱ་མཾ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་གོ་པི ཨ་ས་མུ་པྤ་ནྣོ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨིཾ པ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏེ་པི ན ས་བྦོ རཱ་གོ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊཾ ག་ཙྪ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ ས་བྦ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཏོ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་མ་ཙཱ་རོ པ་ན ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི ཨ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་མ་ཙཱ་ར་སྶེ་ཝ ཨི་དྷ ཝ་ཊྚ་ན་ཏོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ས་དི་ས་ཏྟཱཏི ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨེ་ཏེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘པུ་རི་མཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་དི་ས་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཧི ཨི་དྷ ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཝ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ་པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ས་ངྑཱ་ཏཱཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ་པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ཧི ས་ཧ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ, ན ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ་པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ. ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཧི ས་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ་པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ་པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྑཱ་ཏས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ ‘‘ཨ་དི་ནྣཾ ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༨༩, ༩༡) ཝི་ཡ. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནཱ་ན་ཏྠ་ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ཧི ནི་པུ་ཎ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁུ་མཱ. བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་ཙྩཱ. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ར་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་པཱ་ཋ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན་པི ཡ་ཐཱ་པཱ་ཋ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་མཱ་ས་བྱཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཧི དྭི་དྷཱ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱ, ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ར་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ, ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཛེ་ཧཱིཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏོ ཛཱ་ཏེ་ཧི. ཨི་དཱ་ནི ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ ཨ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ.
ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་མྤི་ཛྷཱ་ནེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎོ དྷ་མྨེ་སུ, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་ན ན ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཝ་སཱི་ཀ་ར་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ, ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ, ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཙ སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཏེ་ན…པེ… ཛྷཱ་ནེ་ནཱཏི ཨི་ད་མྤི ‘‘སི་ཀྑཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པ་དཾ. ཏེ་ནཱཏི ཙ ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་སྶ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ་པཱི་ཏི་སུ་ཁ་སུ་ཁུ་མ་ས་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཝ. སོ ཙ ཁོ སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡྭཱ་ཡཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘སི་ཀྑཱ ཨེ་ཀཱ ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སི་ཀྑཱ ཨེ་ཀཱ ས་ཉྙཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ.
༤༡༤. ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ར་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཡ ད་སྶ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ ཨི་ད་ཉྩ…པེ… ཨུ་དྡྷ་ཊ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀེ་སཾ པ་ནི་དཾ ཨ་ངྒ་ཏོ ས་མྨ་ས་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ངྒ་ཏོཏི ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཏོ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཉྷི ཀ་རོ་ནྟོ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་ཏོ་ཝ ས་མྨ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ན ཙ ས་ཉྙཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ངྒཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཙ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ད་ཉྩ ས་ཉྙཱ ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ངྒ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཊ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཨ་ངྒ་ཏོཏི ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ལཱ་པ་ཏོཏི ས་མཱུ་ཧ་ཏོ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ངྒ་ཝ་སེ་ན སོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་ད་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ངྒ་ཏོ་ཝ ས་མྨ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱཏི ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ངྒ་ཏོ ས་མྨ་ས་ན་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ. ཏ་དེ་ཝཱཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ, ན ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ཊུ་ས་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
‘‘ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་དི་མྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཏྠེ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཡ་ཐཱ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ ཏོ-ས་དྡ་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ནཱ་མ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཁོ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཝཱ་ཙཱ་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ. ས་སྶེ་ད་ནྟི ས་ཀཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཛྷཱ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ཉྙཱ ས་ཀ་ས་ཉྙཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཀ་ས་ཉྙཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཉྙ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱི་ཀཱ་རོ ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ནི་རོ་དྷ་པཱ་ད་ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ས་ཉྙ་གྒཾ ཕུ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ས་ཉྙི་ཏཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཛྷཱ་ནེ ས་བྦ་སོ སུ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ལོ་ཀི་ཡཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ཏཾ ཏེ་སུ སེ་ཊྛཾ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏེ་ས་མྤི སེ་ཊྛ་ནྟི. ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཝ་དྷི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ལོ་ཀི་ཡཱ་ན’’ནྟི ཝི་སེ་ས་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཏ་སྶ ཨ་སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ཏཾ. སེ་སཾ ‘‘ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ན’’ནྟི པ་ན ཝི་སེ་ས་ནཾ ཨ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཏ་སྶ ཨ་སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ ཙ་སྶཱ ‘‘ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཏ་ཏྠ ས་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པཱི’’ཏི, ‘‘ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀ་ཏི་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ་ནཾ ས་མྨ་སི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་རཱུ་པེ་ན ཋི་ཏཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ པ་ཊུ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཱ་པི ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༨༧) པ་ཊུ་ས་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡ ནཱ་མ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རུ་པྤ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༢༨༦) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ ཨ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཀཱ ཨི་ཏ་རཱ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཏ་སྶཱ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ པུ་རི་མོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ. ཀ་སྨཱ ཙེ་ཏཾ ཏེ་ས་མ་གྒ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ལོ་ཀི་ཡཱ་ནཾ…པེ… ཨ་གྒ་ཏྟཱ’’ཏི ཏ་སྶ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ‘‘ཨ་གྒ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ.
པ་ཀ་པྤེ་ཏཱིཏི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི. ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཧི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཨ་ཏྟ་ནི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ཏི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནི་ཀ་ནྟིཾ…པེ… ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཱ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱཏི ཨི་དཱ་ནི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ. ཏཾ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻུཾ. ཨ་ཉྙཱཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ཉྙཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱཏི ཏ་ཏོ ཐཱུ་ལ་ཏ་རཱ. ཀཱ པ་ན ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ཉྙཱ’’ཏི. ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧི ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་ནི བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻུཾ, ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ བྷ་ཝ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏཱ ཙ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ཧི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཙེ་ཏེ་ནྟོ་ཝཱཏི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ དྭེ ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རེ་པི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་པྤེ་ནྟོ ཨེ་ཝ. ན ཙེ་ཏེ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཛྷཱ་ནེ་སུ ཝི་ཡ ཝཱ པུ་བྦཱ་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན པ་ཀ་པྤེ་ཏི ནཱ་མ. པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཧི ཛྷཱ་ནཾ པ་ཀ་པྤེ་ནྟོ ཨི་དྷ ‘‘ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟོ་ཝཱཏི ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ནི་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཝ. ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཛྷཱ་ནེ་སུ ཝི་ཡ ཝཱ པུ་བྦཱ་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་མི ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་མི ས་མཱ་པ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཧི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཏ་ཏྠ སཱ་ལ་ཡ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ནཱ་ལ་ཡ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་དྭི་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་མྤི ཛྷཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ནི་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཛྷཱ་ནེ་སུ ཝི་ཡ ཝཱ ཏ་ཏྠ པུ་བྦཱ་བྷོ་གོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ…པེ… ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ཙེ་ཏེ་ཏི, ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་བྷོ་ག་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོཏི ཨཱ་བྷོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏོ, ཨཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཝཱ ཙི་ཏྟཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨ་ནྭཱ་ཧཱ་རོ. ‘‘སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏི. པུ་ཏྟ་གྷ་རཱ་ཙི་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི པུ་ཏྟ་གྷ་ར་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ན་ཡེ་ན.
ག་ནྟྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེཏི ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ པི་ཏུ་གྷ་ར་སྶ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ. ཏ་ཏོཏི པུ་ཏྟ་གྷ་ར་ཏོ. ལ་དྡྷ་གྷ་ར་མེ་ཝཱཏི ཡ་ཏོ་ནེ་ན བྷི་ཀྑཱ ལ་དྡྷཱ, ཏ་མེ་ཝ གྷ་རཾ པུ་ཏྟ་གེ་ཧ་མེ་ཝ. ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཏ་ཏོ པི་ཏུ་གྷ་ར་པུ་ཏྟ་གྷ་ར་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ. པི་ཏུ་གེ་ཧཾ ཝི་ཡ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. པུ་ཏྟ་གེ་ཧཾ ཝི་ཡ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ, པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. པི་ཏུ་གྷ་རཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི པི་ཏུ་གྷ་རཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ. པུ་ཏྟ་གྷ་ར་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀཾ དྭེ ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་མྤི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སཱ་མ་ཉྙེ་ན, མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཙ ཨུ་པ་མོ་པ་མེ་ཡྻ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཎེ་ན་པི མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཛོ་ཏ་ན་ཏོ. ན ཧི མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཎཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.
ཏཱ ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱཏི ཨེ་ཀཾ དྭེ ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ. ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ཉྷི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡ་ཛ་ཝ་ནཾ དྭི་ཀྑ་ཏྟུ་མེ་ཝ ཛ་ཝ་ཏི, ན ཏ་དུ་ཏྟ་རི. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ས་ར་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་བ་ལེ་ན པ་ན ཨུ་པ་རི ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་ར་ས་ཉྙཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ས་ཉྙ་གྒེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་པ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ, སོ ཙ ཁོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཝཱ ཨ་ར་ཧཱ ཝཱ དྭཱི་ཧི ཕ་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ན་ཝ་ཝི་དྷཱ ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ནཱ་སཱི་སེ་ན ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཕུ་ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཕུ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཝི་ནྡ་ནཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝི་ནྡ་ཏི པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཉྙཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ནི་རོ་དྷ་པ་དེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་དེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཏེ་སཾ དྭི་ནྣ་མ་ནྟ་རེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་པ་དཾ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷ་པ་དེ་ན ཨ་ནྟ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི, ཏེ་ན ཨ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་སོ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་པཱ་ཋོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་པ་ད་མ་ནུ་པུ་བྦི་ཋ་པ་ནེ་པི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་ས་ཏྠོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི ཏཾ ཏཾ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཨ་ནྟེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རི་ནོ, ཨི་མི་ནཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཀ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷི་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཀི་ཙྩ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི. ཝ་ཙ་ན་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ’ ན་པེ་ཀྑ་ཏཱ དྭི་ནྣཾ ཝི་ཀ་པྤཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ.
སཾ་ཝ་ཎྞ་ནོ་ཀཱ་སཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་རཱུ་པ་ཝི་སེ་སོ, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀོ, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༧) ཀ་ཐི་ཏ་ཏོ་ཝཱཏི ཀ་ཐི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝ, ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཨི་དྷ ཏཾ ཝ་དཱ་མ པུ་ན་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ག་ནྠ་ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཁོ ཨ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ པོ་ཊྛ་པཱ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཨུ་གྒ་ཏི་ཏཾ ཏ་ཡཱ’ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི.
༤༡༥. ས་ཉྙཱ ཨ་གྒཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ཉྙ་གྒཾ, ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ་པི ས་ཉྙ་གྒཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་ཉྙ་གྒ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ས་ཉྙ་གྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, ས་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ ཨ་གྒ་ནྟི ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་སོ ཝཱ. ‘‘པུ་ཐཱུ’’ཏི ཨ་ཡཾ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ནི་ཀཱ་ར་ལོ་པོ ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ཧཱུ་ནཱི’’ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ག་ཧི་ཏོ, ན པ་ཀཱ་ར་སཱ་མ་ཉྙ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་བྦི་ཝ་ར་ཎཾ. ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཡུ་ཏྟོ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་ཕུ་ས་ན་སྶ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀ་སི་ཎཱ་ནཾ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ཏེ་ས་མྤི སོ ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་ཕུ་ས་ན་སྶ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཀ་སི་ཎཱ་ན་མྤི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་ར་ཎཱ་པི ཙ ཀི་རི་ཡཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ཡཱ་ནེ་ན དཱི་པི་ཀཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཀ་ཝཱ་རནྟི ས་ཀིཾ. པུ་རི་མ་ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷནྟི ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷཾ, ན པ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏཾ ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷཾ. ཨེ་ཀཾ ས་ཉྙ་གྒནྟི ཨེ་ཀཾ ས་ཉྙཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་གྒཾ, ཨེ་ཀོ ས་ཉྙ་གྒ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཉྙཱ ཙ སཱ ཨ་གྒ་ཉྩཱ་ཏི ཧི ས་ཉྙ་གྒཾ, ན ས་ཉྙཱ་སུ ཨ་གྒ་ནྟི. ཡ་ཐཱ པ་ན ས་ཉྙཱ ཨ་གྒོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ཉྙ་གྒཾ, ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཛྷཱ་ན་མྤི. ཡེ་ན ཙ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཛྷཱ་ནཾ ‘‘ས་ཉྙ་གྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ལོ་པེ་ན, བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. དྭེ ཝཱ་རེཏི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ས་ཉྙ་གྒཱ་ནཱིཏི མི་ག་པ་ད་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ནི་དྡེ་སོ. སེ་ས་ཀ་སི་ཎེ་སཱུཏི ཀ་སི་ཎཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན་པི ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་བྦ་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙ་མྤི. ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ས་ཉྫཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་ཉྫཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙ ཨེ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་རཱ་པ་རནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ. བ་ཧཱུ་ནི ས་ཉྙ་གྒཱ་ནི ཧོ་ནྟི.
༤༡༦. པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ཛྷཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒེ་ན གྷ་ཊེ་ནྟ་སྶ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ཙ ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མ་ན་ཡོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ, དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ་པི མི་སྶ་ཀོ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཡོ་པེ་ཏེ ན་ཡཱ མ་གྒ་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཱ.
‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱ་རོ’’ཏི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཏི་པི་ཊ་ཀ་མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ ཨཱ་བྷ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༡༦) ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་མེ་ཝ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྠོ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ་ཏི. ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུཏི པུ་རི་མ་ཝཱ་དི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ. ཏ་དཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནྟིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ ཨི་མཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏ་ཡོ ན་ཡེ ཀ་ཐེ་ནྟེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཐེ་རོ ཝ་ད་ཏི. ནི་རོ་དྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ཏེ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏི ནཱ་མ. ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཙ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ སི་ཡཱ, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ས་ཉྙཱ པ་དྷཱ་ནཱ, ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཐེ་རོ ‘‘པོ་ཊྛ་པཱ་དོ ཧེ་ཊྛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨཱ་ལ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཡ་ཐཱ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ནི་ཡ་མ་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྪཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡོ མ-ཀཱ་ར་སྶ ད-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ད-ཀཱ་རེ་ན་པི པ་ཀ་ཏི་པ་ད་མི་ཙྪ་ནྟི ཀེ་ཙི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. སོ པ་ན ཐེ་ར་ཝཱ་དེ ན ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ས་ཉྙཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ས་ཉྙཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ས་ཧ་ག་ཏ་ས་ཉྙཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་རཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་པ་ཀྑི་ཡཱ ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ. ས་མཱ་དྷི་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་བྦཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ག་ཧི་ཏཾ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཉཱ་ཡེ་ན, ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མི་དྷ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཙཱུ་ལ༹་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ པ་ན ན ས་བྦེ་སཾ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀོ ཧི པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་མེ་ཝ, ཨེ་ཀོ མ་གྒ་མེ་ཝ, ཨེ་ཀོ ཕ་ལ་མེ་ཝ, ཨེ་ཀོ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་མཱ་སུ པ་ན པ་ཉྩ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་སུ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ནོ ལ་དྡྷུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧༥), ཏ་དེ་ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀཱ པ་ན ཝ་ད་ནྟི –
‘‘མ་གྒཾ ཕ་ལ་ཉྩ ནི་བྦཱ་ནཾ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི པ་ཎྜི་ཏོ;
ཧཱི་ནེ ཀི་ལེ་སེ སེ་སེ ཙ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི ཝཱ ན ཝཱ’’ཏི. (ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཝི་བྷཱ་གེ ཝི་སུ་དྡྷི་བྷེ་དེ);
ས་ཉྙཱ་ཨ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡༧. ‘‘གཱ་མ་སཱུ་ཀ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ན་སཱུ་ཀ་ར་མ་པ་ནེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨུ་པ་མཱ་ཝ་ཙ་ནཾ སཱུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཎྷ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ར་མྦྷ་མ་ཀྑ་ཨི་སྶཱ་དི་མ་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏོ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ནྷཱ་པི་ཏཾ ཝི་ཡ, སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཝི་ལི་ཏྟཾ ཝི་ཡ, ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་བྦྷཱ་ཧ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཎྜ་ལཱ་དྱཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ ཧོ་ཏི. ཏ་ད་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ, ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཙ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི, ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཡ ནི་ཝེ་ད་ན་ཉྩ་སྶ སི་རི་ས་ཡ་ནེ པ་ཝེ་ས་ན་ས་དི་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ…པེ… ཨཱ་རཱ་པི་ཏོ་པཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏི་སྶཾ ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ནྟོ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ, ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝཱ. མ་ལ་ཝི་དཱུ་སི་ཏ་ཏཱ་ཡ གཱུ་ཐ་ཊྛཱ་ན་ས་དི་སཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷིནྟི ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛིཾ. ཨ་ནུ་མ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་དི་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀཾ པ་ནཱཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ, མ་ནོ་མ་ཡོ, ཨ་རཱུ་པཱི་ཏི ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་སུ ཨ་ཏྟཱ་ནེ་སུ ཀ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ སུ་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ཝ་སྶཾ མེ བྷ་ག་ཝཱ ལ་དྡྷིཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་ཧ་ར་ནྟོཏི ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ནྟོ, ཨ་རཱུ་པཱི ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷིཾ ནི་གཱུ་ཧ་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་པྤ་བ་ནྡྷཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ཙྩེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དཱི, ཨ་ནྣ་པཱ་ནོ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏ་ཉྩ་སྶ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ‘‘ས་སྶ་ཏོ’’ཏི མ་ཉྙ་ཏི, རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ, ཡཾ ཝེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ ‘‘ཨ་ནྣ་མ་ཡོ, པཱ་ན་མ་ཡོ’’ཏི ཙ དྭི་དྷཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དི་མ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི.
‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ ཙ ཧི ཏེ པོ་ཊྛ་པཱ་ད ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷ་ཝི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ ཙཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་དི ཨ་ཏྟཱ རཱུ་པཱི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ སི་ཡཱ, ན ཙ ས་ཉྙཱི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨ་ས་ཉྫཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. རཱུ་པཱི ཙ ས་མཱ་ནོ ཡ་དི ཏ་ཝ མ་ཏེ་ན ནི་ཙྩོ, ས་ཉྙཱ ཙ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ཨེ་ཝ་མྤི ‘‘ཨ་ཉྙཱ ས་ཉྙཱ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ་ཝ ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ས ཨ་ཏྟཱ ན ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ, ན ཙ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀོ་ཏི ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མཾ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘རཱུ་པཱི ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ་དེ. པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏོཏི སེ་ས་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏོཏི ཙ པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ, ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ, པ་ཊི་ཙྩ ཝཱ་དེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཙ ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཉྙཱ ཙ ས་ཉྙཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨུ་པྤཱ་ད་པུ་བྦ་ཀོ ནི་རོ་དྷོ, ན ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པི ནེ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ལ་མྦ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་པ་རཱ་པ་རནྟི པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑ.
༤༡༨-༤༢༠. པཱ་ལི༹་ཡཾ མ་ནོ་མ་ཡནྟི ཛྷཱ་ན་མ་ན་སོ ཝ་སེ་ན མ་ནོ་མ་ཡཾ. ཡོ ཧི བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ, སོ མ་ན་སཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི མ་ནོ་མ་ཡོ. རཱུ་པ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་རཱི་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཡཾ ཝེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ་མ་ཡོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཡོ’’ཏི ཙ དྭི་དྷཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ‘‘མ་ནོ་མ་ཡོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ་དེ་པི. དོ་སེ དི་ནྣེཏི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཝ ས་ཉྙཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དོ་སེ དི་ནྣེ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨ་རཱུ་པིཾ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དྷཱ་པི པུ་རི་མ་ཝཱ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཡ་དི ཨ་ཏྟཱ མ་ནོ་མ་ཡོ ས་བྦ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱི ཨ་ཧཱི་ནི་ནྡྲི་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ སི་ཡཱ, ན ཙ ས་ཉྙཱི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ དོ་ས་ད་སྶ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་མ་ཏྠ་ཉྷི ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་ནོ་མ་ཡོ ཙ ཧི ཏེ པོ་ཊྛ་པཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མ་ཝོ་ཙ. ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ པ་ཋ་མཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏཾ ལ་དྡྷིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ པུ་ན མ་ནོ་མ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི? ཏ་མྤི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་རཱུ་པིཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘ཏ་ཏོ སོ ཨ་རཱུ་པཱི ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷི་ཀོ ས་མཱ་ནོ་པི…པེ… ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་མེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ནཱ་མ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཐུ་ས་རཱ་སི་མྷི ནི་ཁཱ་ཏ་ཁཱ་ཎུ་ཀོ ཝི་ཡ ཙ་ཉྩ་ལཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་ར་མྤི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཉྙཱ ན་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཉྙཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཉྙཱ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ.
ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ‘‘ཨ་རཱུ་པཱི ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ་དེ་པི. ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ད་ནྟ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༡༨-༤༢༠) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ནྟི ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ན ཝེ་དི་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་མི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཐེ་རེ་ན ཙ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཾ ཨི་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ས་ཉྙཱ ས་ཉྙཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ས་མ་ཉྙཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟོ ས་སྶ་ཏཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ས་སྶ་ཏཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ ནཱ་མ་མ་ཏྟེ་ན ས་སྶ་ཏཾ མ་ཉྙ་ན་ཏོ. ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་མ་ཏྟེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཏ་དུ་ཏྟ་རི ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏོ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པཱི ཨ་ཏྟཱ, མ་ནོ་མ་ཡོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ཝཱ་ད་དྭ་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ས་ཉྙ་ཏཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ་སྶ ‘‘ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒོ དུ་ནྣི་ཝཱ་རོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་དེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན. ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱཏི ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་ཏྟཱ, ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡེ་ན ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ནེ་ན, ས་མཱུ་ཧ་གྷ་ནེ་ན ཙ ཝ་ཉྩི་ཏོ བཱ་ལོ པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ‘‘ནི་ཙྩོ’’ཏི ཙ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ཏི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཾ ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ནཾ, ས་མཱུ་ཧ་གྷ་ན་ཉྩ ཝི་ནི་བྷུ་ཛྫ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ, སོ ཙ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མྤི ནཱ་ན་ཏྟཾ ནཱ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. ས་ཉྙཱ ནཱ་མཱ་ཡཾ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཝེ་ཏི ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཀཱ་ནཾ མ་ཏཾ. ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི ས་ཉྙཱ་མ་ཡཾ ས་ཉྙཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ མ་ཉྙ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ ཏ་སྶ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དྷ་མྨ་ཏཱ ན ཉཱ་ཡ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་སྶ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘དུ་ཛྫཱ་ནཾ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
དི་ཊྛིཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ད་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནཾ དི་ཊྛི. ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཁ་མ་ནཾ ཁ་ནྟི. ཏ་ཐཱ རོ་ཙ་ནཾ རུ་ཙི.‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་དེ་ཝཱཏི ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་ཏི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི, ཏ་སྶ ཙཱ་པི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་དེ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཀཾ ཏ་ཡཱ ཁ་མ་ཏེ ཙེ་ཝ རུ་ཙྩ་ཏེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་བྷུ་སོ ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཡོ་གོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི པ་ར་མ་ཏྟ་ཙི་ནྟ་ནཱ་དི་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ, ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ, ཏ་ད་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་དྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཏ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་ཧ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་ཀྱཾ ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ ས་མྨུ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་བྷཱ་ག་སྶ དུ་བྦི་བྷཱ་ག་ཏྟཱ དུ་ཛྫཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཛྫེ་ཏཾ དུ་ཛྫཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏུ, ཨ་ཉྙཾ པ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙོ ཝཱ ས་ཉྙཱ་ཏོཏི ས་ཉྙཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཝཱ ས་ཉྙཱ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ.
ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི དི་སྶ་ཏི, པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པཾ, ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ལོ་ཀོ, ཨ་ཏྟཱ. སོ ཧི་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ, ཝེ་ད་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏོ. དི་ཊྛི་ག་ཏནྟི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༣༡; ཨུ་དཱ. ༥༥) ན་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ. ན ཧེ་ས དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ནི་སྶི་ཏོ ཏ་ད་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཡོ ཧི ཏཾ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ, སོ ‘‘ཏཾ ནི་སྶི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷེ་ཡྻ ཡ་ཐཱ ཏཾ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རོ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ན དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ་པི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཱ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨཱ་དི ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ན་ཡོ ཨེ་ཝ ཝེ་ན་ཡི་ཀོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༨). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་མྤི ཝཱ་ཀྱཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་དི་མ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་དི་དྷ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ. སཱ ཧི སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝི་ཡ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀཱ་དི ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་མ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཡཱཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡ. ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ས་མྦོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ནཱ་ཡ. ཏཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠཱ་ཡ. དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷུ་པ་ས་མཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ ཝ་ཊྚ་ས་མྦ་ནྡྷ་ན་ཏོ ཙ. ཏ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མྦོ་དྷ་ནི་བྦཱ་ནཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཀཱ་མཾ ཏ་ཎྷཱ་པི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྶཱ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཎྷཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ. དུ་ཀྑཾ པ་བྷཱ་ཝེ་ནྟཱི་པི ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ པ་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཱ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ཏི ཧི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི. དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ སཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ. མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོཏི མ་གྒ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱཏི ཕ་ལ་སྶཱ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རནྟི ཏཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་མ་ན་ལི་ངྒ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ ཝི་ཡ, ན པ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི.
༤༢༡. ས་མ་ནྟ་ཏོ ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཏོ་ད་ནཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ས་ནྣི་ཏོ་ད་ཀཾ. མ་ནོ་ག་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ནྣི་ཏོ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་པ་ཏོ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ས་ནྣི་ཏོ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཝ་ཙ་ན་པ་ཏོ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཏོ་ད་ཀེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ནྣི་ཏོ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷ་བྦྷ་རི་ཏ་མ་ཀཾ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ས་ཛ྄ཛྷ་བྦྷ་རི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘སཾ ཨ་དྷི ཨ་བྷི ཨ་རི་བྷ’’ནྟི པ་ད་ཙྪེ་དོ, ས་མ་ནྟ་ཏོ བྷུ་སཾ ཨ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ས་ཏ་མ་ཏྟེ་ཧི ཏུ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཝི་ཡ ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཝཱ་ཙཱ་ཏོ་ད་ནེ་ཧི ཏུ་དིཾ སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་རི ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ་སཱུ’’ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནནྟི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ, ན པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ. ཏ་ཙྪནྟི ས་ཙྩཾ. ཏ་ཐནྟི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏཾ པ་ད་ཏྟ་ཡཾ. ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨཾ, ཏེ དྷ་མྨེ ཝི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. ཋི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ནི་ཡ་ཏནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་མྤཱ་པ་ན་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི པ་ན ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏ’’ནྟི པཱ་ཋོ, སོ ན པོ་རཱ་ཎོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་སཱ པ་ཊི་པ་དཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱཏི པ་ཊི་པ་དཱ. ཨེ་དི་སཱཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ.
ཙི་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་པོ་ཊྛ་པཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢༢. ཧ་ཏྠིཾ སཱ་རེ་ཏི ད་མེ་ཏཱི་ཏི ཧ་ཏྠི་སཱ་རཱི, ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡོ. སུ་ཁུ་མེ་སུ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རེ་སཱུཏི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་རེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀོ ཀི་རེ་ས. ཀུ་ས་ལོཏི པུ་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཚེ་ཀོ. ཏཱ་དི་སེ ཙི་ཏྟེཏི གི་ཧི་བྷཱ་ཝ་ཙི་ཏྟེ. ཨི་ཏ་རོ པ་ན ཏཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ ན ཝི་བྦྷ་མི, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ར་མཱིཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཐཱ ཀ་ཐ་ནེ་ན ཝི་བྦྷ་མ་ནེ ནི་ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དཱ་ནི ས་ཡ་མྤི སཱི་ལ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཚ ཝཱ་རེ ཝི་བྦྷ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀེ་ན ཧི ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཀ་ཐི་ཏེཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་རེ་ན ཨ་པ་སཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏེ, ཀ་ཐ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་དྡྷུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ གི་ཧཱི ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ས་ཏྟ་མ་ཝཱ་ར་མི་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༣ ཙི་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ) པ་ན ཀུ་དཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༧ ཀུ་དྡཱ་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཙ ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་མེ་ཝ ཝི་བྦྷ་མ་ན་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. གི་ཧི་ས་ཧཱ་ཡ་ཀོཏི གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ. ཨ་པ་ས་ཀྐ་ནྟོ་པི ནཱ་མཱཏི ཨ་པི ནཱ་མ ཨ་པ་ས་ཀྐ་ནྟོ, གཱ་ར་ཡ྄ཧ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་བྦ་ཛྫཱ ཝ་ཊྚ་ཏི.
༤༢༣. པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནོ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱཏི སུ་ཝུ་ཏྟ་དུ་རུ་ཏྟ་ས་མ་ཝི་ས་མ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡཱ་དི་སེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ སོ ‘‘ཙ་ཀྑུ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཱ, ནི་བྦཱ་ན་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི ཝ་ཝ་ཏྠ་པི་ཏཱ. ན ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱཏི ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྪི་ཏཱ ཝ་ཊྚ་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཧི ‘‘ཀ་སྨཱ ཙེ་ཏེ པོ་ཊྛ་པཱ་ད མ་ཡཱ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ དེ་སི་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཨེ་ཏེ པོ་ཊྛ་པཱ་ད ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཱ…པེ… ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢༥. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨཱ་ར་བྷཱི’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ. ཕ་ལེ ཧི སི་དྡྷེ ཧེ་ཏུ་པི སི་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༢༥) ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨེ་དི་སེ་སུ ཨ་ཏྠ་ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ ཙ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་མི་ཙྪ་ནྟི. པ་ཉྙཱ་པི་ཏ་ནི་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་ཝེ་དི་ཏ་ཝི་མུ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ནི་ཊྛཱཏི ཧི ཝི་མུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘གོ་ཊྛཱ པ་ཊྛི་ཏ་གཱ་ཝོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༦) མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་པ་དེ ཝི་ཡ ཋཱ-ས་དྡ་སྶ ག་ཏི་ཨ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ནི་ཊྛཱ་མ་གྒོ ཙ ཨི་དྷ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘ནི་ཊྛཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྶེ་ཝ ཧི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ, ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ནི་ཊྛཱ་ཡ. ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ཡ-ཀཱ་ར་སྶ ཀ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ནཱི་ཡ་ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་ལཾ ཀ་ཏྟུ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀོ, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ, ཏ་སྶཱ བྷཱ་ཝོ ཏ་ཐཱ. ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཝཱ ནི་གྒ་མ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ནི་ཡྻཱ་ན་མེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ, སོ ཨེ་ཝ བྷཱ་ཝོ ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
‘‘ས་བྦེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནི་ཊྛ་མི་ཏི པ་ཉྙ་པེ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ལོ་ཀ་ཐཱུ་པི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཊྛཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱིཏི ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི. ལོ་ཀ་ཐཱུ་པི་ཀཱ ནཱ་མ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་མི ཝུ་ཙྩ་ཏི ལོ་ཀ་སྶ ཐཱུ་པི་ཀ་ས་དི་ས་ཏཱ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ་ན. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱུ་མིཾ ལོ་ཀ་ཐཱུ་པི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཉྙོ པུ་རི་སོ, ཨ་ཉྙཱ པ་ཀ་ཏཱི’’ཏི པ་ཀ་ཏི་པུ་རི་ས་ནྟ་རཱ་ཝ་བོ་དྷོ མོ་ཀྑོ, བུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ས་ཀ་ཏྟ་ནི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ མོ་ཀྑོ, ཀཱ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི་ཀ་ཏི ཛཱ་ཏི་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་པ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟོ མོ་ཀྑོ, པ་རེ་ན པུ་རི་སེ་ན པ་ལོ་ཀ་ཏཱ མོ་ཀྑོ, ཏཾ་ས་མཱི་པ་ཏཱ མོ་ཀྑོ, ཏཾ་ས་མཱ་ཡོ་གོ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ནི་ཊྛཾ ཨ་པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ནི་ཊྛཱ. ཏ་ཏྠ ཧི ནེ་སཾ ནི་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཡ་ཐཱ ཏཾ བ་ཀ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ, (མ. ནི. ༡.༥༠༡) ཝེ་ཁ་ན་སཱ་དི་ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ, ས་ཉྩ་ཡཱ་དི་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ སུ་བྷ་ཀི་ཎྷཱ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་མཱ་ན་སོ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སཱ་ས་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ནི་ཊྛཱ, ས་བྦེ་པི ཙེ་ཏེ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་དཱི་ནི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི, ན པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ནེ་སཾ་ས་མ་ཡེ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཙ ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི ཡེ་ན ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཱ, པ་ཉྙ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཊྛཱ པཱ་པུ་ཎཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཏེ་ཧི པ་ཝེ་དི་ཏཱ, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་སྶཱ ཨ་པ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ན ནི་ཡྻཱ་ཏི. པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱཏི ‘‘ནཱ་ཡཾ ནི་ཊྛཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཝ་ཊྚ་སྶ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ’’ཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ. ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་སྨཱ ཏེ་ཧི པ་ཉྙ་ཏྟཱ ནི་ཊྛཱ པ་ཊི་པ་དཱ ན ནི་ཡྻཱ་ཏི ན ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ པུ་གྒ་ལཾ སཾ་སཱ་རེ ཨེ་ཝ པ་རི་བྦྷ་མཱ་པེ་ནྟཱི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏནྟི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ.
ཛཱ་ནཾ, པ་སྶནྟི ཙ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ན་ནྟཱ པ་སྶ་ནྟཱ’’ཏི. ག་ཙྪ་ནྟཱ་དི་ས་དྡཱ་ན་ཉྷི ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཛཱ་ནཾ ས་བྷི་ཀྑུ་ཀཾ ཨཱ་རཱ་མཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ པ་ཝི་སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༠༢༤) ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཱ་ཙཾ ཨ་ད་ད་མ་པྤི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༣༤༦; ཛཱ. ༡.༧.༥༥) ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན, ཡཱ་ཙ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་དྷཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ ཏ་སྶ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ད་སྶ་ན་མ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཏ་སྶ སཾ་ས་ཡཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཀ་མོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཛཱ་ནཾ པ་སྶ’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ནེ་ན ད་སྶ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི དི་ཊྛ་པུ་བྦཱ་ནི ཁོ ཏ་སྨིཾ ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ སཱུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁེ ལོ་ཀེ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ཛཱ་ནནྟི ཝཱ ཏ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, པ་སྶནྟི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ས་ཡ་ཏཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་པི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ལོ་ཀོ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཏོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ’’ཏི.
ཡ་སྨཱ པ་ན ལོ་ཀེ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊོ, ཏ་སྨཱ པཱ་ཀ་ཊེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དི་ཊྛ་པུ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛ་པ་དེ་ན ཝཱ ད་སྶ་ནཾ, ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་ཉྩ ཛཱ་ན་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. དི་ཊྛ་པུ་བྦཱ་ནཱིཏི ཧི ད་སྶ་ནེ་ན, ཏ་ད་ནུ་ག་ཏེ་ན ཙ ཉཱ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་པུ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི ས་མ་རི་ཡཱ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀཾ ཏ’’ནྟི. ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་པ་དེ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པོ, ‘‘ཀ་ཏ’’ནྟི ཙ ཨེ་ཀཾ པ་ད་ནྟི ཀེ་ཙི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ས་མཱ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པ་སྶ ཙ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི – པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པ་རེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཨུ་ཏྟ་རེ་ཧི ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ཏྟཱ, ན པཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀ་ནྟི ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀཾ. ཝི་ར་ཧ་ཏྠོ ཙེ་ཏྠ ཨ-ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཧ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི. ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་ན ཨུ་ཏྟ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ར་ཎཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ ཝི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ན་སྶ པ་ཊི་ཧ་ར་ཎ་མ་གྒ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ’’ནྟི.
༤༢༦. ཝི་ལཱ་སོ ཨི་ཏྠི་ལཱི་ལཱ༹, ཡོ ‘‘སི་ངྒཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཛཱ ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཀ་པྤོ ཀེ་ས་བ་ནྡྷ་ཝ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ, ཝེ་ས་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཧཱ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཧཱ་ཝཱཏི ཧི ཙཱ་ཏུ་རི་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཏ་ཡོ་ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢༨. ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི. ཀ་ཐཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་མ་བྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི ཨི་ཏ་ར་བྷ་ཝ་དྭ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ. རཱུ་པ་བྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི ཛྷཱ་ན་མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི ཨ་རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ དྭཱ་ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཀ་སྶ་ཙི སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཝོ་དཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཏཱ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ན་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ.
༤༢༩. པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་མུ་ཙྪེ་དེ ས་ཏི ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ པཱ་རི་པཱུ་རཱི, ཝེ་པུ་ལླཾ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ས་མུ་ཙྪེ་དེ པ་ན ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏཱ ཧི ས་ཀིཾ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་པི ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་དྷ་མྨ་ཏྟཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་ནྟི. ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏཱིཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟཱ ཨ་ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཱ དུ་བྦ་ལ་པཱི་ཏི. བ་ལ་ཝ་ཏུ་ཊྛཱིཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཐི་ར་ཏ་རཱ པཱི་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ས་ངྑེ་པ་ཏོ པི་ཎྜ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ཡཾ…པེ… ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་ཝོ་དཱ་ནི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ཝུ་དྡྷི་ནི་ཊྛཾ པ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝེ་པུ་ལླ་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཐ་ཡི་མྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ཏ་སྶཱཏི ཨོ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧ་ར་ཏོཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ, ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཝཱ. ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མོ་ད་པྤ་བྷ་ཝཱ པཱི་ཏི, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶ་དྡྷི་དྭ་ཡཾ, ཏ་ཐཱ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏི, ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་ཉཱ་ཎཾ. སུ་ཁོ ཙ ཝི་ཧཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷཱི ཧི ‘‘པ་སྶ་དྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷཱི’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་སྶ་དྡྷི་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས སུ་ཁོ ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཝི་ཧཱ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི, ས་བྦེ་སུ་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་སུ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨི་མ་སྶེ་ཝ སུ་ཁ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཁོ ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ སུ་ཁོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ས་ནྟོ པ་ར་མ་མ་དྷུ་རོ’’ཏི.
པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟེ ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱི་ཏི དུ་བྦ་ལཱ པཱ་མོ་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀཱ, སུ་བྷཱ་ཝི་ཏེ པ་ན ཏ་སྨིཾ པ་གུ་ཎེ སཱ པ་ཎཱི་ཏཱ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀི་ཙྩཱ པཱི་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ པཱ་མོ་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཚ་པི དྷ་མྨཱ ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི. པཱ་མོ་ཛྫཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི དུ་བྦ་ལ་པཱི་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི ཧཱ་ཡ་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཀྑོ་བྷ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་ན ཧི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡ་ཝི་བྷ་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་བྦ་དཱ པཱི་ཏི བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝི་ཡ ཀ་དཱ་ཙི དུ་བྦ་ལཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. པཱི་ཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི ཏ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ‘‘སུ་ཁོ ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་དྷི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཏྠེ’’ཏི. ཡེ པ་ན ‘‘སུ་ཁོ ཝི་ཧཱ་རོ’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སུ་ཁཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ས་ནྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ‘‘སུ་ཁ’’མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ་ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༢; ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༤༤; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༢༧; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༥) ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ (དཱི. ནི. ༡.༤༣༢; ༣.༡༦༦, ༣༥༨) ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ དེ་ས་ནཱ་ན་ཡ་མུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨི་དྷ དེ་སི་ཏ་ན་ཡཾ ནི་ཡ་མེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་དྡྷ…པེ… ཀ་ཐི་ཏནྟི ཨུ་པ་རི་མ་གྒཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི…པེ… ཀ་ཐི་ཏཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་གྒཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཀ་ཐི་ཏཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་དི་ཀཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཀ་ཐི་ཏཱ. པཱི་ཏི་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱཏི དྭི་ནྣཾ པཱི་ཏཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ པཱ་མོ་ཛྫཾ པཱི་ཏི་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷེ་ད་ཏོ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ, ‘‘སུ་ཁོ ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་པི པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏཱ་ནི པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པ་རི་ཀྑོ་བྷེ་ན ན ཏ་ཏྠ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནི, ཨི་དྷ ཙ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི, ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ག་ཧི་ཏཱ, ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༤༣༢-༤༣༧. ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོཏི པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠོ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་རཱུ་པ་ན་ཏྠོ ‘‘ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཛི་ཎྞེ …པེ… ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏི ཝཱ པ་ཙྩུ་ཊྛེ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༢) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ སོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ. ཨ་ཡནྟི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི, སོཏི པ་ན པ་རེ་ཧི པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ར་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན. ན ནཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་དཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ནནྟི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ. ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་རེ་ཧི ཙོ་དི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཧཱ་ར་ཀཾ ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀ་ནྟི ཧི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཏུ་ཙྪོཏི མུ་སཱ ཨ་བྷཱུ་ཏོ. སོཏི མ་ནོ་མ་ཡོ, ཨ་རཱུ་པོ ཝཱ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. སྭེ་ཝཱཏི སོ ཨེ་ཝ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ཙྩོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ས་མ་ཡེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏྭེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་དྡེ་ན ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་སི, ན པ་ན ནཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏྠ དྷ་མྨཱཏི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀེ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ. ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཏནྟི རཱུ་པཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཝོ་ཧཱ་རཱཏི ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རཱ. ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ནཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ཏྠཾ.
༤༣༨. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱཏི རཱུ་པཱ་དི་ཀེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཙི་ཏྟ ས་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྭཱ. པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ པ་རེ པུ་ཙྪེ་ཡྻུཾ, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊི་པ་དཱ་ནི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ. ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠནྟི ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཉཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཡེ ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ དྷ་མྨཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ས་མ་ཡེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ. ཏེ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ན་ཏྠི ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ. ཏ་སྨཱཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. སོ་པཱིཏི ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ནོ མེ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོཔི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡེ. ས་ཙྩོ ཨ་ཧོ་སཱིཏི བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩེ་ཝ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ཏ་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ས་མ་ཡེ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཙ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏཱི་ཏ ས་མ་ཡེ མོ་གྷོ ཏུ་ཙྪོ མུ་སཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཏོ. ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡེ ཏེ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ན་ཏྠི, ‘‘བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ སོ་པི མེ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ ས་ཙྩོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ‘‘མོ་གྷོ ཨ་ཏཱི་ཏོ, མོ་གྷོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡེ ཨི་མེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཡྭཱ་ཡཾ མེ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, སོ ཨི་དཱ་ནི ས་ཙྩོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྷུ་ནཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ‘‘མོ་གྷོ ཨ་ཏཱི་ཏོ, མོ་གྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
༤༣༩-༤༤༣. སཾ་ས་ནྡི་ཏུནྟི ས་མཱ་ནེ་ཏུཾ. ག་ཝཱཏི གཱ་ཝི་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཁཱི་རཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་གོ་ར་སེ་སུ. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཁཱི་རཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཁཱི་ར་པ་ཉྙ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ན ཏ་སྨིཾ…པེ… ག་ཙྪ་ཏི ཁཱི་ར་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་སྶ ད་དྷི་ཨཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ. པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཧི ཨེ་ཏཱ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྑཱ་ཡ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་ངྑཱ. ཨ་ཏྟཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ནི་རུ་ཏྟི. ཏཾ ཏ་ད་ཏྠཾ ན་མ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནཱ་མཾ, ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁཱི་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ད་དྷི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ས་མ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ‘‘ཨི་དཾ ཁཱི་རཾ, ཨི་དཾ ད་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཱ་དི་སེ་སུ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ཝི་སེ་སེ་སུ ལོ་ཀེ པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་མ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛཾ རཱུ་པཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ས་མཱུ་ཧཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི ཙ ‘‘མ་ནོ་མ་ཡོ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི ཙ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་མ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི, ན ཙ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་རུ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ས་དྡ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཧ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི. ‘‘ས་ཏྟོ ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལཾ ཏ་ད་ནུ་ཝི་དྡྷ་པ་ཎྞ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧུ –
‘‘པ་ཋ་མཾ ས་དྡཾ སོ་ཏེ་ན, ཏཱི་ཏཾ དུ་ཏི་ཡ་ཙེ་ཏ་སཱ;
ནཱ་མཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ན, ཨ་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི. (མ་ཎི་སཱ་ར་མ་ཉྫུ་སཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཝི་བྷཱ་གེ་པི);
ཝ་ཙ་ན་པ་ཐ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་རུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཧི ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ. ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི. ནཱ་མ་པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཏ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་མེ་ཏནྟི ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘པོ་སོ’’ཏི ཝཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཉྙོཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཝི་ཏྟོ.
ཡ་ཛྫེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཙེ་སཱ བུ་དྡྷེ་ཧི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ནྟོ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ. པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ. པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཀ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཀ་ཐཱ་པི ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ཧི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩོ, དུ་ཀྑོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨོ.
‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ, དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ས་ངྑ་ཏཱ;
ནི་བྦཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨ་ན་ཏྟཱ ཨི་ཏི ནི་ཙྪ་ཡཱ’’ ཏི. (པ་རི. ༢༥༧) –
ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ནེ་ས ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ན ཏ་ཛྫཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཱ ཙ, པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ན དཱུ་རེ, ཏ་སྨཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་ཐཱ་པི ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་སཱི་སེ་ན ཝཱ ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནུ ཙ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་པི ས་མྨུ་ཏི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ན་མཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ན པ་ར་མ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན, ཏ་སྨཱ ས་བྦཱ་པི དེ་ས་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཀ་ཐཱ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ན ཙ ས་དྡོ ཀེ་ན་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི.
ཀ་སྨཱ ཙེ་ཝཾ དུ་བྦི་དྷཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟས་ངྑཱ་ཏཾ ཛ་ཡ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཀ་ཐཱ ཙ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཝི་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི བྷ་ག་ཝཱ པ་ར་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟོ པ་ར་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐ་མྤི ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ད་ནྟོ ས་བྦ་ཏྠ་པཱི་ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཐཱ་དྭ་ཡ་ཀ་ཐ་ནེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. བོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ དེ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི – ཀ་ཏྠ་ཙི ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ་པུ་བྦི་ཀཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ་པུ་བྦི་ཀཱ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ, ཨི་ཏི ཝི་ནེ་ཡྻ་ད་མྨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ས་ཏྠུ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ས་བྦ་ཏྠ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཝ ས་མྨུ་ཏི་མ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ས་མྨུ་ཏིཾ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ནཾ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཛ་ན་པ་ད་ནི་རུ་ཏྟིཾ ནཱ་བྷི་ནི་ཝི་སེ་ཡྻ, ས་མ་ཉྙཾ ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༣༩-༤༤༣).
པ་ཋ་མཾ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ནཾ པ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བུ་དྡྷཱ་ན་མཱ་ཙི་ཎྞ་ནྟི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ལཱུ་ཁཱ་ཀཱ་རཱཏི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ན་མ་ན་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ལཱུ་ཁ་ས་དི་སཱ. ན་ནུ ཙ ས་མྨུ་ཏི ནཱ་མ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏཾ ཀ་ཐཾ བུ་དྡྷཱ ཀ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙྩ་མེ་ཝཱཏི ཏ་ཐ་མེ་ཝ. ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ས་མྨུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་མུ་སཱ་ཝཱ’’ཏི. པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ པ་ན ས་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.
ཀོ པ་ནི་མེ་སཾ ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཡ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ ཀ་ཏེ ན ཏཾ་ས་ཉྙཱ, སོ གྷ་ཊ་པ་ཊཱ་དི་པྤ་བྷེ་དོ ས་མྨུ་ཏི, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠོ. ན ཧི ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མྨུ་ཏི ཙ ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཝེ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ཀྑཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ དུ་ཝེ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ཀྑཱ་སཱིཏི ནཱ་ནཱ་དེ་ས་བྷཱ་སཱ་ཀུ་ས་ལོ ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ན་མ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཀོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དུ་ཝེ་ཡེ་ཝ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ཀྑཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ, པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་མྨུ་ཏིཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཉྩ, ཏ་ཏི་ཡཾ ནཱུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཝ་ད་ཏཾ ཝ་རོཏི ས་བྦེ་སཾ ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ ཝ་རོ. ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ ས་མྨུ་ཏི. པ་ར་མོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ པ་ར་མ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ནེ་སཾ ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ཧ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཙ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཧི ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ལོ་ཀ་སི་དྡྷཱ ས་མྨུ་ཏི ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡོ བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ངྒ་ནཾ ཉཱ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ད་མུ་ལླི་ངྒེ་ཏྭཱ ‘‘ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན –
‘‘ཏ་སྨཱ ཝོ་ཧ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ས་མྨུ་ཏིཾ ཝོ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ, མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ན ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༧; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧༠; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༢༤) –
ཨ་ཡ་མྤི གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱི གཱ་ཐཱ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨཱཏི ས་ཙྩ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ, ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝཱ ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མྨུ་ཏིཾ ཝོ་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘པུ་གྒ་ལོ ས་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ན ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ པུ་གྒ་ལ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏི ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༧; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧༠; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༢༤; ཀ་ཐཱ. ཨ་ནུ་ཊཱི. ༡) ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཡ་དི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་པི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏྠ ཀོ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ཧི ཝི་སེ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་པ་རཱ་མཱ་ས་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ ཝོ་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་པ་རཱ་མཱ་ས་ཏྟཱ ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ་ཝ ཡ་སྨཱ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཧི ཝི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡོ ཨ་ཏྠོ ལོ་ཀེ་ན དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཧི ཏཾ ཝོ་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟོ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི. དེ་ས་ནཾ ཝི་ནི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པ་ཊི་ས་ཉྙུ་ཏྟཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན ནི་ཊྛཱ་པེ་སཱིཏི ‘‘ཨ་པ་རཱ་མ་ས’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་པ་རཱ་མཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ཏ་པྤ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་སི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ.
པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.