༨. མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༡. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཛཱ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… ཨུ་རུ་ཉྙཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ནཱ་མནྟི ཡ་སྨིཾ ར་ཊྛེ ཏཾ ན་ག་རཾ, ཏ་སྶ ར་ཊྛ་སྶ་པི ཡ་སྨིཾ ན་ག་རེ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་སི, ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ་པི ‘‘ཨུ་རུ་ཉྙཱ’’ཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་རུ་ཉྙཱ་ཡནྟི ཨུ་རུ་ཉྙཱ་ནཱ་མ་ཛ་ན་པ་དེ ཨུ་རུ་ཉྙཱ་ནཱ་མ་ན་ག་རེ་ཏི ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི – ན ས་བྦ་ཏྠ ནི་ཡ་ཏ་པུ་ལླི་ངྒ་པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་ཙཱི ས་དྡཱ, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ནི་ཡ་ཏ་པུ་ལླི་ངྒ་པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཱ་པི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༨༤, ༨༩) ཀེ་ཙི ཛ་ན་པ་ད་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ར་མ་ཎཱི་ཡོཏི མ་ནོ་ཧ་ར་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ, ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ནོ་ར་མོ. མི་གཱ་ནཾ ཨ་བྷ་ཡཾ དེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི མི་ག་དཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙེ་ལཾ ཝ་ཏྠཾ, ཏཾ ན་ཏྠི ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཙེ་ལོཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན་གྒ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ’’ཏི. ནཱ་མནྟི གོ་ཏྟ་ནཱ་མཾ. ཏ་པ་ནཾ ས་ནྟ་པ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཁེ་ད་ནཾ ཏ་པོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་པ་སྶཱི. ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པཾ ནི་སྶི་ཏོ, ཏ་པོ ཙ ཏཾ ནི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་པ་ནི་སྶི་ཏ་ཀ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. མུ་ཏྟཱ་ཙཱ་རཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ར་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡ (དཱི. ནི. ༡.༣༩༧) མཱ་ག་ཏཱ ཧ་ཏྠཱ་པ་ལེ་ཁ་ནཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ལཱུ་ཁཾ ཕ་རུ་སཾ སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱ་ཙཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ལཱུ་ཁཱ་ཛཱི་ཝཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཏྟ་ཀ་ན་ཡོ. ཨུ་པྤ་ཎྜེ་ཏཱིཏི ཨུ་ཧ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི. ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ཀཾ ཨ་པ་ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧཱི་ལེ༹་ཏི ཝ་མྦྷེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ དྷ་མྨས་དྡོ ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡ་ཏྠོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ པ་ཡུ་ཏྟོ ཧི ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ. སོ་ཡེ་ཝ ཙ ས་དྡ་ཏྠོ པ་རེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་སྶ་དི་སཾ ཝཱ ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རེ་ཧཱིཏི ཡེ་སཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ཧི པ་རེ་ཧི. ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཙེ ཏུ་མྷེ་ཧི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཀཱ་ར་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ་དོ ཝཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཝཱ་དོ ཝཱ ཀོ་ཙི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ་པི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཋཱ་ནཾ ནཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཀི་མེ་ཝཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི.
༣༨༢. ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ན མེ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ ཀ་སྶ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ དུ་ཀྑོ ཨ་ན་རི་ཡོ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣). ག་ར་ཧ་ཏི, སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧོ་ཏི, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༥.༡༨༡, ༡༨༢; པ་རི. ༣༢༥) ཝ་ཎྞེ་ཏི. ཨ་པྤ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ. ཨ་པྤ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ‘‘དྭ་ཏྟི་ཚ་ད་ན་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏེ ཋི་ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༣༥) ཝི་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟེ་ན ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༧༡; མ. ནི. ༡.༤༤༥; ༢.༩༤, ༢༢༥; ༣.༩༡, ༡༡༦, ༡༣༦; སཾ. ནི. ༣.༢༡༠; ཨ. ནི. ༣.༡༡༨; ༡༠.༡༧༦; དྷ. ས. ༡༢༢༡; ཝི་བྷ. ༩༠༧) མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་པཱུ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏཱི་ཎི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡཱཏི མ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ. ‘‘བྷི་ཡྻོ་སོ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ བྷི་ཡྻོ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠཾ ནེ་པཱ་ཏི་ཀཾ. ཨ་ནེ་ས་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཏ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཏཱི་ཎི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ.ཨི་མེ དྭེཏི ‘‘ཨ་པྤ་པུ་ཉྙོ, པུ་ཉྙ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀཱ་རི་ནོ དྭེ པུ་གྒ་ལེ.
དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ཨི་མེ དྭེཏི ‘‘ཨ་པྤ་པུ་ཉྙོ, པུ་ཉྙ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀཱ་རི་ནོ དྭེ པུ་གྒ་ལེ.
པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ན་ཡེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མ་ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ་སུ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ. དུ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ན་ཡེ་སུ པ་ན ཀ་མྨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་པྤ་དུ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་རཱིཏི ཨ་པྤ་ཀཾ དུ་ཀྑེ་ན ཝི་ཧཱ་རཱི. བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ཙཱ་ར་ཡུ་ཏྟོཏི སཱ་ས་ནཱ་ཙཱ་ར་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀེ་ན ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ཙཱ་རེ་ན ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏྭཱཏི ཨ་དྷ་མྨི་ཀེ་ན ཨ་ནེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་མི་ཏྟེ་ན སུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘སུ་ཁེ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་དྷུ་ནཱ པཱ་ཋོ.
‘‘ན དཱ་ནི མ་ཡཱ ས་དི་སོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏ་པཱུ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཏཱི་ཎི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པུ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ན་ཏྠི ཀཱ་མེ་སུ དོ་སོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན. པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡཱཏི བཱ་ཧི་ར་པ་བྦ་ཛྫ་མུ་པ་ག་ཏཱ་ཡ ཏཱ་པ་ས་དཱ་རི་ཀཱ་ཡ, ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ཙ. ‘‘ཨ་པ་རོ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཧི ‘‘ཏཱ་པ་སོ ཝཱ ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཝཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ. ད་ཧ་རཱ་ཡཱཏི ཏ་རུ་ཎཱ་ཡ. མུ་དུ་ཀཱ་ཡཱཏི སུ་ཁུ་མཱ་ལཱ་ཡ. ལོ་མ་སཱ་ཡཱཏི ཏ་ནུ་ཏ་མྦ་ལོ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ལོ་མ་ཝ་ཏི་ཡཱ. ལོ་མཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ལོ་མ་སཱ. ལི་ངྒ་ཏྟ་ཡེ་པི ཧི ས-པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ཀཱ་མེ་སཱུཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ. པཱ་ཏ་བྦ་ཏནྟི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ པཱ-ས་དྡོ, ཏ་བྦ་ས་དྡོ ཙ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནོ. ཏཱ-ས་དྡོ པ་ན ས་ཀ་ཏྠེ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི, པཱ་ཏ་བྦ་ཏནྟི ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀ་ཏཾ, ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ཙེ་ཏྠ ཏ་བྦ་ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་རི་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ པ་ཉྩ་ཏྟ་ཡ་སུ་ཏྟེ ‘‘ཡེ ཧི ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༤) ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟེ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ས་ཉྙཱ་པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ’’ཏི, (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༤) ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཡཉྩ ‘‘ཡ་ཐཱ ནི་ཡྻ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ་ཏི བ་ཧུ་ལཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ས་དྡོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ’ནྟི,’’ ཏཱ-ས་དྡོ པ་ན བྷཱ་ཝེ. ཨ་སྶཱ་དི་ཡ་མཱ་ན་པ་ཀྑེ ཋི་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་པི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དནྟི ན་ཡ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་ད་ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ. ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༨༢) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཝི་བྷ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཱ་ས་ནེ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ་པི.
ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ས་ནྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠི མེ’’ཏི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཝཱ ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་ནི པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏྭཱ.
ཏཱ་དི་སོ་ཝཱཏི དྷུ་ཏ་ངྒ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༢; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༨༤༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ལཱུ་ཁཱ་ཛཱི་ཝཱི ཨེ་ཝ. ཨ་ནེ་ས་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པི ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
དུ་ལླ་བྷ་སུ་ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི དུ་གྒ་ཏཱི་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ས་དྡོ བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ས་ཀྐུ་ཎ་མཱ་ནེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༨༣. ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཨ་སུ་ཀ་བྷ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ག་ཏཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ. ཨི་དཱ་ནི ག་ནྟ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ག་མི་ཏ་བྦ་བྷ་ཝ་ཉྩ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝ་ཏོ. པུ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟིནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝེ པུ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝེ་པི པུ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟིཾ. ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ག་ར་ཧི་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨི་ཙྪཱ་དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ག་ར་ཧེ་ཡྻ, ན ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧཾ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ག་ར་ཧི་སྶཱ་མི, ས་བྦ་སྶ་པེ་ཏ་སྶ ཏ་པ་སྶ ག་ར་ཧཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་མ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ཎྜི་ཀནྟི པུ་ཊ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ. ཨུ་པ་མཱ་པ་ཀྑེ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ དྷོ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་དྷོ་ཏ་ཉྩ, ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་པ་ཀྑེ པ་ན པ་སཾ་སི་ཏ་བྦ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ དྷོ་ཏཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་དྷོ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མ་ཏྠནྟི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་སྶ ཙེ་ཝ ག་ར་ཧ་ཎཾ, པ་སཾ་སི་ཏ་བྦ་སྶ ཙ པ་སཾ་ས་ནཾ.
༣༨༤. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ག་རུ་ཀ་ཏྟཱ ན ཀོ་ཙི ན སཱ་དྷཱུ་ཏི ཝ་ད་ཏི. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝེ་རནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཝེ་རཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶ སཱི་ལ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ར་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཝེ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཏཾ ན ཀོ་ཙི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ཏི ཏ་ཐཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ན་མ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ, ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝ་སྶ དཱུ་ས་ན་ཏོ ཙ. ན ནི་རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦནྟི རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎེ ན ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཧི ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཏེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ སོ་ཏཱ་དཱི་སུ་པི. ཡ་ད་གྒེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཨ་སཾ་ཝ་རོ སཱ་དྷུ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ ན སཱ་དྷཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན…པེ… ཨ་སཾ་ཝ་ར’’ནྟི.
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡཾ ཏེ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཏེ ‘‘ཨེ་ཀེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཱ་དིཾ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ མ་ཡཾ ན ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་དཱ་མ. ཡཾ ཏེ…པེ… ‘‘ན སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཡཾ པ་ན ཏེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གཾ, སུ་ནི་ཝ་ཏྠ་སུ་པཱ་རུ་ཏཱ་དི་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཉྩ ‘‘ན སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ མ་ཡཾ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་དཱ་མཱ་ཏི.
ཨི་ཏི ཡཾ པ་ར་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ པུ་ན ས་ཀ་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི ཀེ་ན་ཙི ས་མཱ་ནཾ, ཏེ་ན་པི ཏཾ ས་མཱ་ན་མེ་ཝ. ཡ་ཉྩ ཀི་ཉྩི ཀེ་ན་ཙི ཨ་ས་མཱ་ནཾ, ཏེ་ན་པི ཏཾ ཨ་ས་མཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ནཱ་ས་མཱ་ན་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མཱ་ན་ཏནྟི ས་མཱ་ན་ཏཱ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཉྩ ས་ཀ་ཝཱ་དེ་ཝ དི་སྶ་ཏི, ན པ་ར་ཝཱ་དེ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏྱཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཀ་ཝཱ་ད་པ་ར་ཝཱ་དཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫཱ་པ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༥. ཨ་ནྟམི་ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཉྩ་མཱི་ཨ་ཏྟ་ནོ་པ་དཾ. ལ་དྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ‘‘ཀིཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་རེ ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷིཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ སི་དྡྷ་ནྟཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ. ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ‘‘ས་མ་ཎོ་ཝ གོ་ཏ་མོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀཱ་ར་ཎེ་ན་པི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ གཱ་ཧ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ. ཨུ་བྷ་ཡཾ པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ, བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ས་དི་སཱ་ས་དི་ས་པྤ་བྷེ་དཾ ཨུ་པ་མོ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་དྭ་ཡཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ. ཨ་པི་ཙ ཧེ་ཏུ་པ་མོ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་དྷི་ཏེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ བྷཱ་ས་ནྟོ ནི་ག་མེ་ནྟོ་པི ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ཏི ནཱ་མཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ‘‘ཀིཾ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པཱིཏི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷ’’ནྟི པ་དེ་པི. ཝ་ཙ་ན་སེ་སཾ, ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་མ་ཏྠནྟི ཏཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ, ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ. ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཝ ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཙ ས་ངྑཱ་ཏཱ,ས་ངྑཱ་ཏས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཉཱ་ཏ་ཏྠོ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ ཙ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཏཱ, ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི, པུ་རི་མེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་དེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལེ ཝ་ད་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཏཾ ས་ཧ་ག་ཏེ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑི་ཡེ ཙ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཀ་ར་ཎེ་ན ཋ་པ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་ཝ་ཛྫས་དྡོ དོ་ས་ཏྠོ གཱ་ར་ཡ྄ཧ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ, ཨ-ས་དྡ་སྶ ཙ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དོ་སཱ’’ཏི. ཨ་རི་ཡཱ ནཱ་མ ནི་དྡོ་སཱ. ཨི་མེ པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ནི་དྡོ་སཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ནི་དྡོ་ས་ཊྛེ་ན ཨ་རི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ནཱ་ལཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ.
༣༨༦-༣༩༢. ‘‘ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཡཾ ཝཱ པ་ནཱཏི ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཡཾ ཝཱ པ་ན ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནྟཱིཏི ཙ ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ པཱུ་ར་ཎ་མ་ཀྑ་ལི་ཨཱ་ད་ཡོ. ས་ཏྠུ་པ་བྷ་ཝ་ཏྟཱ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ངྒྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི ཝི་བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒྷ…པེ… སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི, སཱ པ་ན པ་སཾ་སཱ པ་སཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི པ་སཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་སཱི་ད་མཱ་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠེ་ན པི-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་སཱི་ད་མཱ་ནཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ན པ་སཱི་ད་ནྟཱི་ཏི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ, སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དོ ས་མུ་ཙྩཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ས་ཏྠུ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ, སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་ཏྠ་རི་ཨ་པྤ་སཱ་དོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་བྦི་ཝ་ར་ཎཾ. ས་རཱི་ར་ས་མྤ་ཏྟིནྟི རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎེ ས་ཏྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཝཱ སུ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་ད་ནྟུ གྷོ་ས་པྤ་མཱ་ཎེ, དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎེ ཙ, ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ནཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ པ་ན དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎེ, ལཱུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎེ ཙ. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རཱ་དཱི་ཧི དྷ་མྨོ, ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ལཱུ་ཁོ ཙ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟི ཝ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི པ་ཋ་མ་པ་དེ རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎཱ, གྷོ་ས་པྤ་མཱ་ཎཱ, དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཙ, དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཀཱི་ཝ་རཱུ་པོཏི ཀི་ཏྟ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ. ཡཱ ས་ངྒྷ་སྶ པ་སཾ་སཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ.
ཏ་ཏྠ ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མེ་ཝ ཙ པཱ་སཾ་ས་ཏཱ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཛོ་ཏི་ཏོ, ཏཾ ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཧཱ་ན་སཾ་ཝ་རུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་མ་ཏྟཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝཱ ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི ཝཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ན པ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཧི ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ན་ཏྠི. ཨི་ཏ་རཱ་ནི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནི ཏཱི་ཎི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན་ཏྠི མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ཏྟཱ. ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྩ་སཱི་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ས་བྦོ་པི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ, ‘‘ཁ་མོ ཧོ་ཏི སཱི་ཏ་སྶ ཨུ་ཎྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༤; ༣.༡༥༩; ཨ. ནི. ༤.༡༡༤) ཝུ་ཏྟོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ, ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷི་ཡྻ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སུ. ནི. ༡༠༤༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༦༠) ཝུ་ཏྟོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཀོ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ, མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པི་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ, ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༤༠༣; མ. ནི. ༡.༡༣༥; སཾ. ནི. ༥.༨; ཝི་བྷ. ༢༠༥) ཝུ་ཏྟོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོཏི ཨི་མཾ སཾ་ཝ་ར་པ་ཉྩ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སེ་སཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘པ་ཉྩ ཁོ པ་ནི་མེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལ་སྶེ་ཝ པུ་ན ག་ཧ་ཎཾ སཱ་ས་ནེ སཱི་ལ་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ ཨེ་ཝ པ་རེ་སཾ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐུ་དྡེ་སཱ’’ཏི ཨ་དྷུ་ནཱ པཱ་ཋོ. པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ཡཱ ཧི…པེ… ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི སེ་ཊྛ་ནཱ་དཾ, ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཝཱ་དཾ. ཡཾ པ་ན ཝ་ད་ནྟི –
‘‘ཨུ་ཏྟ་ར་སྨིཾ པ་དེ བྱ་གྒྷ-པུ་ངྒ་ཝོ་ས་བྷ་ཀུ་ཉྫ་ར;
སཱི་ཧ་ས་དྡཱུ་ལ་ནཱ་གཱ་དྱཱ, པུ་མེ སེ་ཊྛ་ཏྠ་གོ་ཙ་རཱ’’ཏི.
ཏཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་རི་ཡ་ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༣. ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ མ་མ ཝཱ་དོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ་ཝ, ཏ་སྶེ་ཝཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨི་མཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཀ་སྶ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཡཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ སཱ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཉ་སྶ་ཏི ད་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཝ་ད་ནྟོ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷཱུ་ཏཾ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠཾ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨཾ, ཝི་ན་ཡ་ཡོ་ག་ཏོ, པ་རེ་ས་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ཝི་ན་ཡཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི, སོ མ་ཡཱ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དི་ཏོ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠི ཀ་སྶ་པ མ་གྒོ, ཏ་སྶ ཙ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི, ཏེ་ན ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨི་མེ དྷ་མྨེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ས་མྤ་ཀ་མྤི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ སཱི་ཧ་ནཱ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ད་ཀྑ་ཏཱིཏི ཙེ་ཏྠ སྶ་ཏི-ས་དྡེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ‘‘ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཉ་སྶ་ཏི ཝཱ ད་ཀྑ་ཏི ཝཱ ས་ཀྑིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༣༤) ཝི་ཡ ཙ མ་གྒ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ. ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ མ་གྒ་སྶ པུ་ཐུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠཾ, ས་བྦ་ཨ་རི་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, སཱ་ས་ནེ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་གྒོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༠༦; སཾ. ནི. ༥.༣༦༧, ༣༨༤).
‘‘ཨེ་སེ་ཝ མ་གྒོ ན་ཏྠ་ཉྙོ, ད་སྶ་ན་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི, (དྷ. པ. ༢༧༤) –
‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཁ་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱི,
མ་གྒཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི;
ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་ཏ་རིཾ སུ པུ་བྦེ,
ཏ་རི་སྶ་ནྟི ཡེ ཙ ཏ་ར་ནྟི ཨོ་གྷ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༥.༣༨༤, ༤༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༡༠༧, ༢༡༡; ནེ་ཏྟི. ༡༧༠) ཙ –
ས་བྦེ་སུ ཙེ་ཝ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ་སུ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་དེ་སེ་སུ (ཝི་བྷ. ༣༥༥) ཙ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཡཾ མ་གྒོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི.
ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༤. ཏ་པོ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་པཱ་ར་མྦྷཱ’’ཏི, ཨཱ་ར་མྦྷ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཏ་པ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་པོ་ཀ་མྨཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ས་མ་ཎ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱཏི ས་མ་ཎེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ཏཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་ཙྩོ་ལོཏི ནི་སྶ་ཊྛ་ཙོ་ལོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཙོ་ལོ. ཙེ་ལཾ, ཙོ་ལོ་ཏི ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀོ་ཙི ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀ་དྷ་རོ་པི ད་ས་ནྟ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ནི་ཙྩོ་ལོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ན་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན་གྒི་ཡ་ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ན་གྒོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ཙཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཀ་མྨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀ་ཐཾ ཝི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋི་ཏ་ཀོ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཨི་ད་ཉྩ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཝ་མི་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཝི་ཀྑཱ་ལ་ནཱ་དི་ཨཱ་ཙཱ་ར་སྶ་པི ཏེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ. ཨ་པ་ལི་ཁ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་དྷོ་ཝ་ན་ཏོ ཨ་པ་ལི་ཧ་ཏི. སོ ཀི་ར ད་ཎྜ་ཀཾ ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི པ་ཉྙ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་རཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ལི་ཁ་ཏཱིཏི ཨ་པ་ཀ་ས་ཏི.
‘‘ཨེ་ཧི བྷ་ད་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་དྷི ཨེ་ཧི་བྷ་དྡ་ནྟོ, ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཧི་བྷ་དྡ་ནྟི་ཀོ, རུ་ལ༹ྷི་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་དྡྷི་ཏ་སི་དྡྷི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ’’ཏི, (མ. ནི. ༡.༧༤) ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ན་ཨེ་ཧི་བྷ་དྡ་ནྟི་ཀོ, ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷི་ཀྑཱ་ག་ཧ་ཎ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ན ཨེ་ཏཱིཏི ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ན་ཏི་ཊྛ་བྷ་དྡ་ནྟི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ས་མ་ཎེ་ན ནཱ་མ ས་ཡཾ་ཝ་ཙ་ན་ཀ་རེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན པ་ར་ཝ་ཙ་ན་ཀ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི…པེ… ན ཀ་རོ་ཏི. པུ་རེ་ཏ་རནྟི ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ, ཏཾ ཀི་ར སོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཡཱ་དི་ཙྪ་ཀཱི ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏཾ པ་ན ‘‘མ་མ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ཧཱུ ཁུ་དྡ་ཀཱ པཱ་ཎཱ ས་ངྒྷཱ་ཊ་མཱ་པཱ་དི་ཏཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ནི་མ་ནྟ་ན་མྤི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ན སཱ་དི་ཡ་ཏི. ཀུ་མྦྷཱིཏི པ་ཀྐ་བྷི་ཀྑཱ་པ་ཀྑི་ཏྟ་ཀུ་མྦྷོ. ཨུ་ཀྑ་ལཱིཏི བྷི་ཀྑཱ་པ་ཙ་ན་ཀུ་མྦྷོ. པ་ཙྪཱིཏི བྷི་ཀྑཱ་པ་ཀྑི་ཏྟ་པི་ཊ་ཀཾ. ཏ་ཏོ་པཱིཏི ཀུ་མྦྷཱི་ཀ་ལོ༹་པི་ཏོ་པི. ཀུ་མྦྷཱིཨཱ་དཱི་སུ་པི སོ ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་མྦྷཱི་ཀ་ལོ༹་པི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཡཾ མ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ནྟ་རནྟི ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ནྟ་རཱ་ལ༹ཾ.
ཀ་བ་ལ༹་ནྟ་རཱ་ཡོཏི ཨཱ་ལོ་པ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི སོ ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱི. པུ་རི་ས་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་ཡཱཏི པུ་རི་ས་ས་མཱི་པ་ག་ཏཱ་ཡ. ར་ཏི་ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོཏི ཀཱ་མ་ར་ཏི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ. གཱ་མ་ས་བྷཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་མྨ ཀི་ཏྟེ་ནྟི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི སཾ་ཀི་ཏྟི. ཏ་ཐཱ སཾ་ཧ་ཊ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་ས་ཉྩ་ཡོ ཏེ་ན ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སཾ་ཀི་ཏྟི, གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡ་མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ, ཨེ་ཏྠ པ་ན བྷ་ཏྟ་སཾ་ཀི་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘སཾ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟེ་སཱུ’ཏི’’. ཨི་དཾ པ་ན ཏ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ན་ཨེ་ཧི་བྷ་དྡ་ནྟི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་སྶ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཱས་དྡོ སུ་ན་ཁ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཏ་སྶཱཏི སུ་ན་ཁ་སྶ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ས་མཱུ་ཧ་ས་མཱུ་ཧ་ཙཱ་རི་ནཱིཏི ས་ངྒྷ་ས་ངྒྷ་ཙཱ་རི་ནཱི. མ་ནུ་སྶཱཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་མ་ནུ་སྶཱ.
སོ་ཝཱི་ར་ཀནྟི ཀ་ཉྫི་ཀཾ. ‘‘ལོ་ཎ་སོ་ཝཱི་ར་ཀ’’ནྟི ཀེ་ཙི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ‘‘ས་བྦ་ས་སྶ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ལོ་ཎ་སོ་ཝཱི་ར་ཀ་ཉྷི ས་བྦ་མ་ཙྪ་མཾ་ས་པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དི་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཏཾ. སུ་རཱ་པཱ་ན་མེ་ཝཱཏི མ་ཛྫ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ སུ་རཱ་ཡ པཱ་ན་མེ་ཝ. མེ་ར་ཡ་མྤེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་རེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ. ས་བྦེ་སུ་པཱིཏི སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫེ་སུ་པི ཀ་ཉྫི་ཀ་སུ་རཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཀཱ་གཱ་ར་མེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀོ. ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ས་ཏི བྷི་ཀྑཱ་ལཱ་བྷེ ཏ་དུ་ཏྟ་རི ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་ལོ་པེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ལོ་པི་ཀོ. དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཏྟི, དྭ་ཏྟི་ཨཱ་ལོ་པ་མ་ཏྟ་གྒཱ་ཧི ཁུ་དྡ་ཀཾ བྷི་ཀྑཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་གྒ་བྷི་ཀྑནྟི ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་བྷི་ཀྑཾ, ས་མཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷི་ཀྑཾ. ཨ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ ཧོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀོ, ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ལ་ངྒྷ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ནྟ་རི་ཀ’’ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘དྭཱ་ཧི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཨ་པི་ཙ ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ཧཾ བྷུ་ཉྫ་ནཾ, ཨེ་ཀཱ་ཧ་ཝཱ་རོ ཝཱ ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀཾ. དྭཱི་ཧཾ ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ དྭཱི་ཧཾ བྷུ་ཉྫ་ནཾ, དྭཱི་ཧ་ཝཱ་རོ ཝཱ དྭཱ་ཧི་ཀཾ. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷ་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ནི་ཀོ དྭཱི་ཧཾ ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ཧ་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཨ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀཾ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་ས ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་ད་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝཱ་ར་ཏྠོ པ་རི་ཡཱ་ཡ ས་དྡོ. ཨེ་ཀཱ་ཧ་ཝཱ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀ་ཝཱ་རེ་ན. ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་མེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༣༩༥. སཱ་མཱ་ཀོ ནཱ་མ གོ་དྷུ་མོ. ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏཱ ཝཱི་ཧི་ཛཱ་ཏཱིཏི ཨ་རོ་པི་མ་ཝཱི་ཧི་ཛཱ་ཏི. ཡ་དེ་ཝ ‘‘ཝཱི་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ལི་ཁི་ཏྭཱཏི ཀ་སི་ཏྭཱ. སི་ལེ་སོ་པཱིཏི ཀ་ཎི་ཀཱ་རཱ་དི་རུ་ཀྑ་ནི་ཡྻཱ་སོ་པི. ཀུ་ཎྜ་ཀནྟི ཏ་ནུ་ཏ་རཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ས་ཀ་ལཾ, ཏ་ཎྜུ་ལ་ཁ་ཎྜ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ད་ནེ་ན ཀ་ཏཾ ཀ་ཉྫི་ཡཾ ཨོ་ད་ན་ཀ་ཉྫི་ཡཾ. ‘‘ཝཱ་སི་ཏ་ཀེ་ན པི་ཉྙཱ་ཀེ་ན ན་ཧཱ་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༢༠༣) ཝི་ཡ པི་ཉྙཱ་ཀ ས་དྡོ ཏི་ལ་པི་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘པི་ཉྙཱ་ཀཾ ནཱ་མ ཏི་ལ་པི་ཊྛཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཏ་རུ་ཎ་ཀ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་མེ་ཝ པི་ཉྙཱ་ཀ’’ནྟི ཀེ་ཙི, ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.
༣༩༦. ས་ཎེ་ཧི ས་ཎ་ཝཱ་ཀེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཱ་ནི སཱ་ཎཱ་ནི, ཨ་ཉྙེ་ཧི མི་སྶ་ཀཱ་ནི སཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཝ མ་སཱ་ཎཱ་ནི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ན ཚ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི བྷ་ངྒཱ་ནི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མ་སཱ་ཎཱ་ནི ནཱ་མ ཙོ་ལ༹་ཝི་སེ་སཱ་ནཱི་ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ མ་སྶ་ཀ་ཙོ་ལཱ༹་ནཱི’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ པོ་རཱ་ཎེ་ཧི ཏ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ར་ཀ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ཀྐ་མ་ཀ་ཙི་ཀ་ད་ལི་ཝཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ, ཨེ་ར་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏཱ་ནི ཧི ཚ་ཝཱ་ནི ལཱ་མ་ཀཱ་ནི དུ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཚ་ཝས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཧཱི་ན་ཝཱ་ཙ་ཀོ, པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན མ་ཏ་ས་རཱི་ར་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཚ་ཌྜི་ཏ་ན་ནྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཚ་ཌྜི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ནི. ཨ་ཛི་ན་སྶེ་ད་ནྟི ཨ་ཛི་ནཾ, པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཛི་ན་མི་ག་ཙ་མྨཾ, ཏ་དེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷེ ཕཱ་ལི་ཏ་ཀ་ཉྩེ, ཨ་ཛི་ན་སྶ ཁི་པཾ ཕཱ་ལི་ཏ་མུ་པ་ཌྜྷ་ནྟི ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པཾ. ‘‘ས་ཁུ་ར་ཀ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥༥) པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, དྭི་ནྣཾ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ ས་མུ་དི་ཏ་ཉྩེ, ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པ་ནྟི ཏེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ པ་ན ‘‘ཨ་ཛི་ན་མེ་ཝ ཨ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཛྫ་ཝུ་ཛྫ་ཝེ་ན ཀ་ནྡི་ཏྭཱ. ‘‘ག་ནྠེ་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཕ་ལ་ཀ་ཙཱི་རེ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཛི་ཏ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཊི་ཀི་ཊྛ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པ་མཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཡ་དེ་ཝ ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མེ (ཨ. ནི. ༣.༡༣༨) ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ནྟཱ་ཝུ་ཏཱ་ནཱིཏི ཏ་ནྟཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱི་ཏཱ་ནི. པ་ཊི་ཀི་ཊྛོཏི ཧཱི་ནོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨུ་བྦྷ་ཊྛ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཋི་ཏ་ཀོ’’ཏི ཨ་ཏྠོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༥) ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་བྦྷས་དྡོ ཧི ཨུ་པ་རི་ཨ་ཏྠེ ནེ་པཱ་ཏི་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལ’’ནྟི. ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་མཱ་ཎཱ, ཧི ནི་པཱ་ཏཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱ ཙ.
མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ཝ་ཏཱ་ནུ་ཡོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་སི་ནྣོ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ག་ཙྪ་ནྟོ་པི…པེ… ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡ་ཀ་ཎྚ་ཀེཏི ཨ་ཡོ་མ་ཡ་ཀ་ཎྚ་ཀེ. པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཎྚ་ཀེཏི ས་ལཱ་ཀ་ཀ་ཎྚ་ཀེ. ཨུ་ཙྩ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཐ་ཎྜི་ལས་དྡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཙྩེ བྷཱུ་མི་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཐ་ཎྜི་ལནྟི ས་མཱ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘པ་ཏྠ་ཎྜི་ལེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་མ་ར་ཀོ་སེ་པི ཧི ནི་གྷ་ཎྚུ་ས་ཏྠེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝེ་དཱི པ་རི་ཀྑ་ཏཱ བྷཱུ་མི, ས་མེ ཐ་ཎྜི་ལཾ ཙཱ་ཏུ་རེ’’ཏི (ས་ཏྟ་ར་ས་མ་ཝ་གྒེ ༡༨ གཱ་ཐཱ་ཡཾ) ཏ་སྨཱ ཐ་ཎྜི་ལེ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཡཾ སེ་ཡྻ་མྤི ཀ་པྤེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་གྷ་ཎྚུ་ས་ཏྠེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡོ ཐ་ཎྜི་ལེ ཝ་ཏ ཝ་སཱ, སེ་ཏེ ཐ་ཎྜི་ལ་སཱ་ཡི སོ’’ཏི (ས་ཏྟ་ར་ས་མ་ཝ་གྒེ ༤༤ གཱ་ཐཱ་ཡཾ) ར་ཛོ ཨེ་ཝ ཛ་ལླཾ མ་ལཱི་ནཾ ར་ཛོ་ཛ་ལླཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་རཱི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. ལ་དྡྷཾ ཨཱ་ས་ནནྟི ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་མཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ག་ནྟྭཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་ད་ན་སཱི་ལོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་ད་ནྟོ ཧི ཏཾ ཨ་ཀོ་པེ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཙ་ཏཱུ་སུ མ་ཧཱ་ཝི་ཀ་ཊེ་སུ གཱུ་ཐ་མེ་ཝི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གཱུ་ཐཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཉྷི ཨཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་ཀ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡནྟི སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཏི་ཡ་ས་མ་ཡཾ. ཨ་སྶཱཏི ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ. པཱ་ཏོ་པ་ད་མི་ཝ སཱ་ཡཾ་པ་དཾ ནེ་པཱ་ཏི་ཀཾ. ཨ་ནུ་སཱ་ར་ལོ་པེ་ན པ་ན ‘‘སཱ་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཡཱ་ཝ ‘‘ཐུ་སོ་ད་ཀཾ པི་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ཝ་ཏ་པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཱ་ནི, ‘‘ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ནཱ་ནཱ་ཝཱ་རཱ་ནི, ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནི ཝཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘སཱ་ཀ་བྷ་ཀྑོ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི, ‘‘སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ཏི, མ་སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, པི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏཾ. པི-ས་དྡོ་པི ཨི་དྷ ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. པུ་རི་མེ་སུ པ་ན ཝ་ཏ་པ་དེ་སུ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ན ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ, ‘‘ར་ཛོ་ཛ་ལླ་དྷ་རོ་པི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་མེ་ཏྠ ཨ་ཝི་རོ་དྷ་ཙི་ནྟཱ་ཡ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་པ་ཙྪི་ས་དི་སོ ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་དོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ས་བྦ་མྤི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཏེ་ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པེ་ན ‘‘སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མ་ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༧. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ཧཱིཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཨི་མཱ་ཧི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཧི ས་མྤ་དཱ་ཧི. ཝི་ནཱཏི ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཝི་ནཱ ཝཱ ཏཱ་ཧི ན ཀ་དཱ་ཙི་པི སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཉྙཾ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ས་པཱ་ཋ་སེ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ. དོ་ས་ཝེ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏནྟི དོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝེ་ར་ཏོ ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཨི་ད་ཉྷི དོ་ས་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དོ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ས་བྦེ་པི ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཝེ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟཱ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཝེ་ར་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༩༧), ཏ་དེ་ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝེ་ར་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ དོ་ས་ས་དྡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
༣༩༨. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མ་ཏྟནྟི ན་གྒ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་མ་ཏྟཾ. པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི པ་ཀ་ཏི, ལོ་ཀ་སི་དྡྷ་ཝཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཐཱ ཨེ་སཱ’’ཏི. ‘‘མ་ཏྟཱ སུ་ཁ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༩༠) ཝི་ཡ མ་ཏྟཱ་ས་དྡོ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན པ་ན པ་མཱ་ཎེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟོ. ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མེ་ནཱ’’ཏི ས་དྡ་ནྟ་རེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཏ་ཏོཏི ཏ་སྨཱ སཱ་མ་ཉྙ་བྲ་ཧྨ་ཉྙ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མཾ ཧེ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ.
༣༩༩. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཡ་དི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཉྙཾ ཝཱ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི སུ་ཝི་ཛཱ་ནོ་ཝ ས་མ་ཎོ, སུ་ཝི་ཛཱ་ནོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏུ་མྷེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ སཱ་མ་ཉྙཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྲ་ཧྨ་ཉྙཾ ཝ་ད་ཐ, ཏ་སྨཱ དུ་ཛྫཱ་ནོ་ཝ ས་མ་ཎོ དུ་ཛྫཱ་ནོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཡཾ པུ་བྦེ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙཾ, བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཉྩ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པེ་ན ‘‘དུ་ཀྐ་རཾ སུ་དུ་ཀྐ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ཀ་ཏི ཁོ ཨེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏ་མེ་ཝ ཨི་དྷ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡཾ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མ་ཎ་སྶ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙ དུ་ཛྫཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ པུ་ན་པི ‘‘པ་ཀ་ཏི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝཱ་དེ་པི. པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷནྟི ཧེ་ཏུ་པ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝཱ་ཀྱ་ས་མྦ་ནྡྷཾ.
སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༠-༡. པ་ཎྜི་ཏོཏི ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷེ་ན པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཀ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་སཱིཏི པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་ཏྟཱ གྷ་ཊེ པ་དཱི་པེ་ན ཝི་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ནྟེ་ན པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཏཾ དེ་ས་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་སི. ཡ་སྨཱ ཨུ་གྒ་ཧེ་སི, ཏ་སྨཱ…པེ… ཝི་དི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶ ཙཱཏི ཡོ ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཡཱ་ཝ ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶ ཙ. ཏ་སྶ ཙེ་ཏི ཝཱ པ་ད་ཙྪེ་དོ, ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི ཙེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པུ་ཙྪཱ་མི, ཡཱ་ཧི ས་མ་ཎོ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠནྟི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ. ‘‘ཀ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎེ. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏིས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ་ཡཾ, ཏེ་ན ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ཙི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཧི ཨ་ཉྙཱ’’ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཙ ཨ་སེ་ཀྑ་སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨི་ད་ཉྷི ཀཱ་ཀོ་ལོ་ཀ་ན་མི་ཝ ཨུ་བྷ་ཡཱ་པེ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ.
སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༢. ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི མ་ཧ་ནྟཾ བུ་དྡྷ་སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ཝི་སུ་དྡྷཾ. ‘‘པ་ར་མནྟི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཨུ་ཏྟ་མ’ནྟི’’ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཙ པ་ར་མས་དྡོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ལ་མེ་ཝཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལཾ ས་ཝཱ་ས་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལ་མྤི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ནཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཀ་སྶ་པ ཨ་རི་ཡཾ པ་ར་མཾ སཱི་ལ’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘སཱི་ལ་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཡ་དི་དཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཡ་དི་དཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ’’ནྟི ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི བུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ-ས་དྡེ་ན་པི ཨུ་བྷ་ཡ་སྶེ་ཝ པ་རཱ་མ་ས་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ སཱི་ལེ་པི པ་ར་མ་སཱི་ལེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་མ་ས་མནྟི ས་མེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་མ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘མ་མ སཱི་ལ་ས་མེ་ན སཱི་ལེ་ན མ་ཡཱ ས་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ སཱི་ལེཏི དུ་ཝི་དྷེ་པི སཱི་ལེ. ཨི་ཏི ཨི་མནྟི ཨེ་ཝཾ ཨི་མཾ སཱི་ལ་ཝི་ས་ཡཾ. པ་ཋ་མནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མ་ཏོ པ་ཋ་མཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་བྷཱུ་ཏཾ.
ཏ་པ་ཏཱིཏི ཀི་ལེ་སེ ས་ནྟ་པྤ་ཏི, ཝི་དྷ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་ས་མཱ་ཧ. ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཧཱི་ལེ༹་ཏི ལཱ་མ་ཀ་ཏོ ཋ་པེ་ཏི. ཨཱ་ར་ཀཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡོ་ས་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཱ. ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ. ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཝ. མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦུ་ཀྐ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ར་མཱ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཡུ་ཝི་ནོ བྷཱ་ཝོ ཡོ་བྦ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཛི་གུ་ཙྪི་ནོ བྷཱ་ཝོ ཛེ་གུ་ཙྪཾ. ཡ་དི་དཾ ཨ་དྷི་ཛེ་གུ་ཙྪནྟི སཱི་ལེ ཝི་ཡ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི བུ་དྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཛེ་གུ་ཙྪེ་པི ཨ་དྷི་ཛེ་གུ་ཙྪེ་པི. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཉྙཱཏི ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣཾ, ཨ་ཏྠི ཡི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༤༤༡; ཝི་བྷ. ༧༩༣) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ཝི་བྷ་ངྒེ –
‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་རཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཏྠི དི་ནྣཾ, ཨ་ཏྠི ཡི་ཊྛཾ, ཨ་ཏྠི ཧུ་ཏཾ, ཨ་ཏྠི སུ་ཀ་ཊ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀོ…པེ… ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ ས་བྦཱ་པི སཱ་ས་ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ པ་ཉྙཱ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༧༩༣).
ས་བྦ་མྤི ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, པ་ར་སྶ ཝཱ, ན ས་ཀཾ ནཱ་མ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ན་ཏོ, ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ཏོ ཙ. ཏ་ཐཱ ས་བྦ་མྤི ཀུ་ས་ལཾ ས་ཀཾ ནཱ་མ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ན་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ན་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ཏོ ཙ. ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝེ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ ནཱ་མ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱཏི མ་གྒ་ས་ཙྩ་སྶ, པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཏོ ས་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ, ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཏྟ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཝ. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་སྶ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨི་དྷ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ. ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱཏི སཱི་ལེ ཝི་ཡ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ་པི བུ་དྡྷ་པ་ཉྙཱ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་པི ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཡ་པི. ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟིཡེ་ཝ ནཱ་མ. མ་གྒ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནཱ་ནི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ཨ་དྷི་ཛེ་གུ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ ད་ཊྛ་བྦཱ. ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་མུ་ཏྟི པ་ན ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཡཱ ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི སཱི་ལེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ་པི ཨ་དྷི་ཝི་མུ་ཏྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཨ་དྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ་པི.
༤༠༣. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རམི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ན་ད་ནྟེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙོ ཛ་ནོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སཱུཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཱ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ས་མ་ཎ་ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཱ་ཏི ཨི་མཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ.
ཏ་ད་ཏྠཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཝ་རེ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་པ་དེ་ན (མ. ནི. ༡.༡༥༠) སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་ནཱིཏི ཝི་སཱ་ར་ད་བྷཱ་ཝཱ, ཉཱ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀུ་ཏོ་ཙི་པི ཨ་ས་ནྟ་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ ནི་བྦྷ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ’’ནྟི ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སཱ་ར་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་སོ་མ་ན་སྶ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ པུ་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་ནི པུ་ཉྙུ་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ. ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ས་མཱ་སེ སི་དྡྷེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏྟཱ, ས་ཉྙཱ་ས་དྡ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ནནྟི སེ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཊྛ་པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ས་བྷཱ, བུ་དྡྷཱ, ཏེ་སཾ ཋཱ་ན་ནྟི་པི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པི་ཙ ཏ་ཡོ པུ་ངྒ་ཝཱ – ག་ཝ་ས་ཏ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཨུ་ས་བྷོ, ག་ཝ་ས་ཧ་སྶ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཝ་ས་བྷོ. ཝ་ཛ་ས་ཏ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཝཱ ཨུ་ས་བྷོ, ཝ་ཛ་ས་ཧ་སྶ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཝ་ས་བྷོ. ཨེ་ཀ་གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ཝཱ ཛེ་ཊྛོ ཨུ་ས་བྷོ, དྭཱི་སུ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ་སུ ཛེ་ཊྛོ ཝ་ས་བྷོ, ས་བྦ་ག་ཝ་སེ་ཊྛོ ས་བྦ་ཏྠ ཛེ་ཊྛོ ས་བྦ་པ་རི་སྶ་ཡ་ས་ཧོ སེ་ཏོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཝ་ཧོ ཨ་ས་ནི་ས་ཏ་ས་དྡེ་ཧི་པི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡོ ནི་ས་བྷོཏི. ནི་ས་བྷོ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘ཨུ་ས་བྷོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨི་ད་མྤི ཧི ཏ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཨཱ་ས་བྷཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་བྷཾ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ནི་ས་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་ས་བྷོ ཨུ་ས་བྷ་བ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི པཱ་དེ་ཧི པ་ཐ་ཝིཾ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་པི ད་ས་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པཱ་དེ་ཧི ཨ་ཊྛ་པ་རི་སཱ་པ་ཐ་ཝིཾ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ་ན པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟེ་ན ཨ་ཀ་མྤི་ཡོ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི.
སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏཱིཏི ‘‘སེ་ཊྛ་ནཱ་དཾ ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ས་དི་སཾ ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཁ་ནྡྷ་ཝ་གྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏེ་ན སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ་ན (སཾ. ནི. ༣.༧༨) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ སཱི་ཧོ མི་ག་རཱ་ཛཱ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧ་ན་ཏོ, གོ་ཎ་མ་ཧིཾ ས་མ་ཏྟ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ན་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱི་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ མུ་ནི་རཱ་ཛཱ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཧ་ན་ཏོ, པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཧ་ན་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱི་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ སཱི་ཧ་སྶ ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ མི་ག་སཱི་ཧོ སཱི་ཧ་བ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ཝི་སཱ་ར་དོ ཝི་ག་ཏ་ལོ་མ་ཧཾ་སོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱི་ཧོ ད་ས་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཝི་སཱ་ར་དོ ཝི་ག་ཏ་ལོ་མ་ཧཾ་སོ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༧༨; ཨ. ནི. ༨.༢) ན་ཡེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ས་མྤ་ནྣཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་སཱ་སུ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏཱི’’ཏི.
པ་ཉྷཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཏུ་མི་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ. ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝཱཏི པུ་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཏོ་སེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ. སོ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་ན ན་ཝ་མེ་ན ཁ་ཎེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཡཾ ནོ ས་ཏྠཱ སཱ་ས་ཏི, ཏཾ མ་ཡཾ སོ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ད་ར་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ཏཱ མ་ཧ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན སོ་ཏ་བྦཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟཱ མུ་དུ་ཙི་ཏྟཱཏི པ་སཱ་དཱ་བྷི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟཱ མུ་དུ་ཙི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི. མུ་དྡྷ་པྤ་ས་ནྣཱཏི ཏུ་ཙྪ་པྤ་ས་ནྣཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་པྤ་ས་ནྣཱ. པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ པ་ས་ནྣེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ས་ཀྐཱ་རོ, སོ དུ་ཝི་དྷོ དྷ་མྨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠ ཨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དྷ་མྨ་པཱུ་ཛཱ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡ་མེ་ཝ ‘‘ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཡ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ, ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཧི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ, སཱ ཙ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཡཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ, པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ས་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ངྒ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱ ཏ་སྶཱ པཱ་རི་པཱུ་རཱི་ཏི ཏཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀེ་ཙི ས་ར་ཎེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ པཱུ་རེ་ནྟཱ པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ པཱུ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་མ་སྨིཾ པ་ནོ་ཀཱ་སེཏི ‘‘པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཀི་ཙྩ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཊྛ་པ་ནེ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སེ. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏ་བྦཱཏི ས་ངྐ་ལ་ཡི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩཾ…པེ… པ་སྶཱ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀོ སཱི་ཧ་ནཱ་དོ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡོ སེ་ཊྛ་ནཱ་དོ ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་པ་རཾ ཏ་པ་སྶི་ནྟི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ. པུ་རི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣནྟི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཏ་པ་སྶིཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཡ྄ཧཾ ས་དི་སོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ པུ་རི་མ་ཀཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ་ནཾ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘པ་རི་སཱ་སུ ཙ ན་ད་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ ‘‘པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ མཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ད་ས ད་ས སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ པ་རི་ཝཱ་རཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཏ་པ་སྶིཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧི སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་སཱ་སུ ན་ད་ཏི ཝི་སཱ་ར་དོ ཧུ་ཏྭཱ ན་ད་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི, པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི, སུ་ཏྭཱ སོ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི, སུ་ཏྭཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་སཱི་ད་ནྟི, པ་ས་ནྣཱ ཙ པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཡཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དེ་སེ་ཏི, ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ མཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི ན་ཝ་སུ.
‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ་ནཾ ས་ངྐ་ལ་ཡི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཾ. ཏེ ད་སཱཏི ‘‘པ་རི་སཱ་སུ ཙ ན་ད་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ ད་ས སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ. པུ་རི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པུ་རི་མ་ཀཱ་ནཾ ད་ས་སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ་ནཾ. པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི མཱུ་ལིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཱ ས་ཏཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ. པུ་རི་མཱ ཙ ད་སཱཏི མཱུ་ལ་མཱུ་ལི་ཡོ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཱ པུ་རི་མ་ཀཱ ཙ ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ད་སཱ་དྷི་ཀཾ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ས་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དི་མྷི (མ. ནི. ༡.༡༩༣) ཏེ་ནཱཏི ས་ངྑྱཱ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན. མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཏྟཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན པ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་མི་ཝ ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་མུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༤. པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ པཱ་ཐི་ཀ་ཝ་གྒེ ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༣.༥༧) ‘‘ཨི་དྷ ནི་གྲོ་དྷ ཏ་པ་སྶཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་བྷཱ་གཾ, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝི་བྷཱ་ག་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ ས་པ་རི་ས་སྶ ནི་གྲོ་དྷ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ པུ་ར་ཏོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན་དི་ཏ་པུ་བྦནྟི ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པུ་བྦེ ནི་གྲོ་དྷ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ ན་དི་ཏཾ. ཏ་པ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱིཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཏ་པ་ཙཱ་རཱི, ཏ་པེ་ན ཝཱ ཝཱི་རི་ཡེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི. ཨི་དནྟི ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ…པེ… པ་ཉྷཾ ཨ་པུ་ཙྪཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༠༣) པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀཱ་མཾ ཡ་དཱ ནི་གྲོ་དྷོ པ་ཉྷ་མ་པུ་ཙྪི, བྷ་ག་ཝཱ ཙ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ན ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, རཱ་ཛ་ག་ཧ་ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་ཐཱ པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཙ, ཏ་ཐཱ་པི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ ན ཏཱ་ཝ ཝི་ཙྪི་ནྣོ, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏྲ མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཏ་ཏྲ རཱ་ཛ་ག་ཧེ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མྤི ‘‘ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཏ་ནྣཱ་མི་ཀཱ་ཡ. ཨུ་ཡྻཱ་ནེཏི ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་རཱ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ནི་གྲོ་དྷོ ནཱ་མ ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ས་ནྡྷཱ་ནོ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ས་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨུ་པཱ་ས་ཀོ. ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པནྟི ‘‘ཡ་གྒྷེ ག་ཧ་པ་ཏི ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི, ཀེ་ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༥༣) ས་ལླཱ་པ་ཀ་ཐཾ. པ་རནྟི ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཝི་ཡཱཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ཨ་ཏི་ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལནྟི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ནྡྷཾ བཱ་ལ་ཛ་ནཾ. ཡོ་གེཏི ན་ཡེ, དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༤༠༥. ཨ་ནེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. ཁ་ནྡྷ་ཀེཏི མ་ཧཱ་ཝ་གྒེ པ་བྦ་ཛྫ་ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༩༦) ཡཾ པ་རི་ཝཱ་སཾ པ་རི་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པུ་བྦེ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡོ བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༧༦) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏོ’’ཏི. ཏནྟི དྭཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཝཱ་སཾ. པ་བྦ་ཛྫནྟི ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ པ་བྦ་ཛྫ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༡) ཨེ་ཏྠ དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ན གི་ཧི་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ ཨ་པ་རི་ཝ་སི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི. ན གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ན་ཝེ་སི་ཡཱ་ཝི་དྷ་ཝཱ་ཐུ་ལླ་ཀུ་མཱ་རི་ཀ་པ་ཎྜ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནི་གོ་ཙ་ར་ཏཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཀིཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སུ ད་ཀྑཱ་ན་ལ་སཱ་དི་ཏཱ, ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་སུ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡ་ཏཱ, ཡ་སྶ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཨི་དྷཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, ཡ་སྶ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཨི་དྷཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྶ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པཱུ་རེ་ནྟེ་ན པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦནྟི ཡ་དཱ པ་རི་ཝ་ས་ཏི, ཏ་དཱ པཱུ་ར་མཱ་ནེ་ན པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝ་ཏྟཱ་ནཾ པཱུ་ར་ཎེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་རི་ཝཱ་སེ, ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཝཱ. གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པི ཧི ཏེ་ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི.
‘‘ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་སྶ ག་ཎ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༠༥) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན བ་ཧཱུ་སུ་པི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཏཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཀཱ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཙི་ར་མུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཙི་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ, ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྠཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོཏི ཝི་ཝི་ཏྟོ. ཏཱ་དི་ས་སྶ སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནེ ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་པྤ་མཱ་ད་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ, ཏ་ནྣི་ནྣོ ཏ་པྤོ་ཎོ ཏ་པྤ་བྦྷཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཏ་ཐཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མཱ་ཝི་ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟཱཏི ཙེ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཡ་སྶཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ. ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་པི ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ ཏེ་ཧེ་ཝ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ཧི ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧེ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ ཧི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ་ན་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙ ‘‘ས་མྨ་དེ་ཝཱ’’ཏི ས་དྡ་ནྟ་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨོ་ཏི་ཎྞོ་མྷི ཛཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཧི སཾ་ཝེ་ག་པུ་བྦི་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་མྨ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ནཱཏི ན་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. ཀཱ་ར་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཏ་བྦི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཏ་དེ་ཝ ཧི ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟུ་མ་ར་ཧ་ཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཡཾ་ཏཾ་ས་དྡཱ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷཱ’’ཏི ས་དྡ་ན་ཡེ་ན་པི ཏ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… པ་བྦ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ཏྠི པ་རོ ཛ་ནོ ཏ་ཐཱ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎེ པ་ཙྩ་ཡོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ, ཏཾ. ཨུ་པ-ས་དྡོ ཝི་ཡ སཾ-ས་དྡོ་པི དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ’’ཏི, པ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ-ས་དྡོ ཝཱ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ, སཾ-ས་དྡོ པ་ན དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི, ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཡོ ནི་པྥཱ་དེ་ཏྭཱ, པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏུནྟི ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏུཾ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ…པེ… ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏཱ, ཏཾ པ་ན ནི་ག་མེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ…པེ… ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ, ན པ་ན ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏོ. ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནནྟི ཨུ་བྦཱ་ཧ་ནེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཏེ་ས་མ་བྦྷ་ནྟ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀེ་ཙི པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནནྟི ཙེ་ཏཾ ས་མྦ་ནྡྷེ་ཡེ་ཝ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ས་ཧ པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ.
མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.