༧. ཛཱ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དྭེ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༨. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ལི་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཛཱ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, མ་ཧཱ་ལི་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཛཱ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… ཀོ་ས་མྦི་ཡ་ནྟི ཛཱ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘གྷོ་སི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ལོ་པ་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, གྷོ་སི་ཏ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ་ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཧི ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༣༤) ཝི་ཡ དཱ་ཡ་ཀ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ན ཀི་ཏྟེ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ཉྙེ་པི ཏ་སྶ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀོ་ཡཾ གྷོ་སི་ཏ་སེ་ཊྛི ནཱ་མ, ཀ་ཐ་ཉྩཱ་ནེ་ན ཨཱ་རཱ་མོ ཀཱ་རི་ཏོ, ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ས་བྦཾ ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཏོ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་བྦེ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ལླ་ཀ་པྤ་ར་ཊྛནྟི བ་ཧཱུ་སུ པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ དི་སྶ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་དྡི་ལ་ར་ཊྛ’’ནྟི ཙ ‘‘ད་མི་ལ༹་ར་ཊྛ’’ནྟི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ལླ་ཀ་པྤ་ར་ཊྛ་ཏོ. ‘‘པུ་ཏྟཾ…པེ… ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི ཨི་ད་མྤི ‘‘ཏ་སྶེ་ཏཾ ཀ་མྨ’’ནྟི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དཱཏི ཏེ་སཾ གཱ་མཾ པ་ཝི་ཊྛ་དི་ཝ་སེ. བ་ལ་ཝ་པཱ་ཡཱ་སནྟི ག་རུ་ཏ་རཾ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཾ. ཛཱི་རཱ་པེ་ཏུནྟི ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱ ག་ཧ་ཎི་ཡཱ པ་ཀྐཱ་པེ་ཏུཾ. ཨ་ས་ནྣི་ཧི་ཏེཏི གེ་ཧ་ཏོ བ་ཧི ཨ་ཉྙཾ ག་ཏེ. བྷུ་སྶ་ཏཱིཏི ན་ད་ཏི, ‘‘བྷུ་བྷུ’’ཨི་ཏི སུ་ན་ཁ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མྤི་སྶ ཨེ་ཀཾ ཀ་མྨཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ པ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཏེ སུ་ན་ཁ་སྶ ཧ་ད་ཡཾ ཕཱ་ལི་ཏཾ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཨུ་ཛུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ནྟི ཨ་ཀུ་ཊི་ལཱ, མ་ནུ་སྶཱ པ་ན ཨ་ཉྙཾ ཧ་ད་ཡེ་ན ཙི་ནྟེ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ མུ་ཁེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ག་ཧ་ན་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ནྟེ ཡ་དི་དཾ མ་ནུ་སྶཱ, ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཀ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ནྟེ ཡ་དི་དཾ པ་ས་ཝོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣).
ཨི་ཏི སོ ཏཱ་ཡ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཛུ་དི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀུ་ཊི་ལ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སོ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་སྶ པ་ན ཀ་ཎྞ་མཱུ་ལེ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ས་དྡོ སོ་ལ༹་ས་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཕ་ར་ཏི, པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ས་དྡོ པ་ན ས་ཀ་ལཾ ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཾ དེ་ཝ་ན་ག་རཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ར་གྷོ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘གྷོ་ས་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ’’ ཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཡ་མ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ སི་ནེ་ཧེ་ན བྷུ་ཀྐ་ར་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ནྡོ. ཙ་ཝི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཡེ་ན ཙ་ཝི་ཏྭཱ. དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ ཧི དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡེ་ན, པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡེ་ན, ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཡེ་ན, ཀོ་པེ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཙ་ཝ་ནྟི. ཨི་མ་སྶ པ་ན ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཡེ་ན ཙ་ཝ་ནཾ ཧོ་ཏི. སོ ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ ན་ག་ར་སོ་བྷི་ནི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ན་ག་ར་སོ་བྷི་ནི་ཡོ ཀི་ར དྷཱི་ཏ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟི, ན པུ་ཏྟཾ. དྷཱི་ཏ་རོ ཧི ཏཱ་སཾ པ་ཝེ་ཎིཾ གྷ་ཊ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱ་པི ཏཾ ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊེ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ པུ་བྦེ པུ་ཏྟ་ཚ་ཌྜ་ན་ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡོ. པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཉྷི ནཱ་མེ་ཏཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཀ’’ནྟི ནཱ་ཝ་མ་ཉྙི་ཏ་བྦཾ. ཏ་མེ་ཀོ མ་ནུ་སྶོ ཀཱ་ཀ་སུ་ན་ཁ་པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘པུ་ཏྟོ མེ ལ་དྡྷོ’’ཏི གེ་ཧཾ ནེ་སི, ཏ་སྶ པ་ན ཧ་ཏྠ་ཏོ ཀོ་ས་མྦ་ཀ་སེ་ཊྛི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ གྷ་རེ ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ གྷཱ་ཏཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཀ་ར་ཎ་མྤི པུ་ཏྟ་ཚ་ཌྜ་ན་ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ནི་སྶ་ནྡོ. སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ་ཡཱཏི ཛ་ན་པ་ད་སེ་ཊྛི་ནོ དྷཱི་ཏཱ་ཡ. ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ནཱཏི པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན. སཱ ཧི ཏ་སྶ པི་ཏ་རཱ པེ་སི་ཏཾ མཱ་རཱ་པ་ན་པ་ཎྞཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཝི་ཝཱ་ཧ་པ་ཎྞཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ལཱ་བྷཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏཱ་ཡེ་ཝ ས་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷོ་སི་ཏ་སེ་ཊྛི ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ.
ས་རཱི་ར་ས་ནྟ་པྤ་ན་ཏྠནྟི ཧི་མ་ཝ་ནྟེ་ཝ མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཀི་ལ་ནྟ་ས་རཱི་ར་སྶ ལོ་ཎ་མྦི་ལ་སེ་ཝ་ནེ་ན པཱི་ན་ན་ཏྠཾ. ཏ་སི་ཏཱཏི པི་པཱ་སི་ཏཱ. ཀི་ལ་ནྟཱཏི པ་རི་སྶ་ནྟ་ཀཱ་ཡཱ. ཝ་ཊ་རུ་ཀྑནྟི མ་ཧཱ་ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑཾ. ཏེ ཀི་ར ཏཾ པ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཏཱ་པ་སོ ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑ་སྶ སོ་བྷཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ མ་ཉྙེ ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ. སཱ་དྷུ ཝ་ཏཱ་ཡཾ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་སི་ག་ཎ་སྶ པཱ་ནཱི་ཡཱ་དི་དཱ་ནེ་ན ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. དེ་ཝ་ཏཱ་པི ཏ་ཐཱ ཙི་ནྟི་ཏཾ ཨུ་ཏྭཱ ཨི་སི་ག་ཎ་སྶ པཱ་ནཱི་ཡ་ནྷཱ་ན་ཀ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་དཱ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཏཱ་པ་ས་སྶ པ་ན ཏ་ཐཱ ཙི་ནྟ་ནཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ངྒ་ཧཾ པ་ཙྩཱ་སི་ས་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཧ་ཏྠ་པྤ་སཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶཱ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ནི་པྥ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. དེ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཧཱཏི སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་སྶ པ་རི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ལ་ཛྫཱ་ཡ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟཱི་པི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་པྤཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. སོཏི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི. བྷ་ཏ་ཀཱ་ནནྟི བྷ་ཏི་ཡཱ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ དཱ་ས་པེ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ནཾ. པ་ཀ་ཏི་བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་མེ་ཝཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་མེ་ཝ. ཏ་དཱ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀ་ཏྟཱ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟཱ་ན་མྤི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་མེ་ཝ, ན ཏ་ཏོ ཨཱུ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ‘‘སཱ་ཡ་མཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢.སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་ཝ་ཏྠུ) ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ‘‘མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ པཱ་ཏ་རཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཀ་ཉྩཱིཏི ཀ་ཉྩི་པི བྷ་ཏ་ཀཾ, ཀི་ཉྩི་པི བྷ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་དི་ཝ་སོ ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ས་མཱ་དི་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷཱུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི ཏཾ ཝོ་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢ སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་ཝ་ཏྠུ) ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷཱུ་པོ་ས་ཐོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ པ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ་ནེ་ཝ, ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་དི་ཝ་ས་ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ་ན ཝཱ. ཨ་ས་མེ་པི ཧི བྷཱ་གེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ད་ཧེ་ཝཱཏི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘གྷོ་སོ་པི ཁོ དུ་ལླ་བྷོ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡ་དི་དཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫོ. ཏ་ད་ཧེ་ཝཱཏི ཀོ་ས་མྦིཾ པ་ཏྟ་དི་ཝ་ས་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ. ཏུ་རི་ཏཱ་ཏྠཱཏི ཏུ་རི་ཏཱ ཨ་ཏྠ, སཱི་གྷ་ཡཱ་ཡི་ནོ བྷ་ཝ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་པ་བྦ་ཛྫཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟནྟི ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་མ་ལ་ངྐ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་པི སེ་ཊྛི་ནོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་མ་ཏྟཾ དཱ་ནཱ་ནི ད་ཏྭཱ པ་ཙྩཱ་ག་མྨ ཏ་ཡོ ཝི་ཧཱ་རེ ཀཱ་རེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི. ཡ་སྶ ཙ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠོ, ཏ་སྶེ་ཝ གྷ་རེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཏི, ཏ་དཱ པ་ན གྷོ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་རེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི གྷོ་སི་ཏཱ་རཱ་མེ’’ཏི.
བཱ་ཧི་ར་ས་མ་ཡ་མ་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ, ན སཱ་ས་ནེ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན. ཨུ་པེ་ཙྩ པ་ར་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྦྷ་ནཾ བཱ་དྷ་ནཾ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷོ, དོ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན གྷ་ཊྚ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཝ་ད་ནྟི ནི་ནྡཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཧི ཝཱ་དོ, དོ་སོ, ཏ་མཱ་རོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐ་མཱ་རོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་རནྟི ཡཾ ཝ་ཏྠུ ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་རཱི་ར་ས་ཉྙི་ཏཾ. ཨི་ད་ཉྷི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི. རཱུ་པ་ཉྩ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ས་ཏྟོ བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ. བྷི་ཛྫ་ཏཱིཏི ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ན་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་རཱི་རཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ས་རཱི་ར་སྶ ཙ བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏོ. ན ཧེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དི་ཊྛ་བྷེ་ད་ཝ་ཏཱ ས་རཱི་ར་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ཨ་དི་ཊྛོ་པི ཛཱི་ཝ་སྶ བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་དི་ཊྛ་བྷེ་ད་ཝ་ཏཱ ཛཱི་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ས་རཱི་ར་སྶཱ་པི ཨ་བྷེ་དོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཏ་སྶ བྷེ་ད་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ, བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཉྙཾ ས་རཱི་རནྟི ཨ་ཉྙ་དེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ཏཾ, ཨ་ཉྙཾ ས་རཱི་ར་ས་ཉྙི་ཏཾ. ཨི་ད་ཉྷི ‘‘རཱུ་པ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི. རཱུ་པ་བྷེ་ད་སྶེ་ཝ དི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་ནི ཙ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ནི་ཙྩོ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟོ ས་སྶ་ཏོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
༣༧༩-༣༨༠. ཏ་ཡི་དཾ ནེ་སཾ ཝ་ཉྫྷཱ་པུ་ཏྟ་སྶ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཱ་དི་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ས་དི་སཾ, ཏ་སྨཱ་ཡཾ པ་ཉྷོ ཋ་པ་ནཱི་ཡོ. ན ཧེ་ས ཨ་ཏྠ་ནི་སྶི་ཏོ, ན དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏོ, ནཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ, ན ནི་བྦི་དཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པོ་ཊྛ་པཱ་ད་སུ་ཏྟཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏཾ ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་ནི་མཱི་ལ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧཱ་ཝུ་སོ་སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠཱ ནེ་སཾ ཨུ་པ་རི དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་མཱ་ར་བྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡོ དྭེ ཨ་ནྟཱ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ. ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཱཏི མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝ.
ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཱཏི ས་དྡྷཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཧཾ ཨི་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་བྦ་ཛྫ་མུ་པ་ག་ཏ་སྶ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ སཱི་ལཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཨེ་ཏནྟི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཝུ་དྡྷི་དཱི་པ་ནཾ ‘‘ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་བྦི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ན ཧོ་ཏཱིཏི དྷ་མྨེ་སུ ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་པྤ་ན་པ་རི་ས་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏ་མེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཡེ་ན སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཏཾ ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ‘‘མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་མི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཏ་ནྟི ས་ཉྙཾ ཋ་པེ་སི’’ནྟི. ནོ ཙ ཨེ་ཝཾ ཝ་དཱ་མཱིཏི ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཏཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ས་ནི་སྶ་ཡཾ ཨ་བྷེ་ད་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱ ‘‘ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་ར’’ནྟི, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝཱ བྷེ་ད་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཉྙ ས་རཱི་ར’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མ་ཧཾ ན ཝ་དཱ་མི ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ སུ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི. བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ས་ཉྫཱ་ན་ན་མུ་ཁེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཉྙཱ་བ་ལེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་མེ་ཀོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝཱ་རེ ‘‘ཨ་ཐ ཙ པ་ནཱ་ཧཾ ན ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་མུ་པ་དེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཀི་རེ་ཏཾ ཀེ་ཝ་ལི་ནཱ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ན ཀ་ལླཾ ཏ་སྶེ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧཾ་སུ, ན ས་ཡཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ, པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ ཛཱ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ.
ཛཱ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.