ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༦. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སྶ པུ་ན ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ སོ་དྷེ་ཏི ‘‘སོ…པེ… ཀིཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ས་མྦྷཱ་ར་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ. ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ས་ནྟོ་སོ་ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ས་མྦྷཱ་རཱ. ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ན ས་ཕ་ལོ བྷ་ཝ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནི་ཛ྄ཛྷ་ན་མ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཡ་མྤི དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ཧི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ར་ཉྙེ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ, ཝ་ན་ཙ་ར་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ནི་ཝཱ་ས་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན པ་ན ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཀཱ་ཙི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ པ་ན ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ས་དྡྷིཾ-ས་དྡོ ན པོ་རཱ་ཎོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ཧི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ཧི, ཝ་ན་ཙ་ར་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཛ་ནེ་ཧི ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝ་ས་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཡོ ཝ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༢༣) ཝི་ཡ ཧི ཝ་ཏྠ་བྦ-ས་དྡོ ཝ་སི་ཏ་བྦ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཧི ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སོ ཀཱ་ལ༹་མ་ཀྐ་ཊ་ཨ་ཙྪ་ཏ་ར་ཙྪ་དཱི་པི་མི་གཱ་ནཾ ཨ་ཊ་ཝི་ཝཱ་ས་ས་དི་སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༢༦) ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱཏི ཨ་དྷི་ཝ་ས་ནྟཱ. པ་ཋ་མཾ བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡཾ སཱ་ཝེ་ནྟི. ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་པ་ལཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཧ་ཏྠེ་ཧིཔི སཱི་སཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ལཱ་པ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ད་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ་པི པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ པ་ནེ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་ལ༹་ཀོ ཏི་ལ་ཀོཏི ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ན་རོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘དུ་ནྣཱ་མ་ཀ་ཉྩ ཨ་རི་སཾ, ཚ་དྡི་ཀོ ཝ་མ་ཐཱུ་རི་ཏོ;
ད་ཝ་ཐུ པ་རི་ཏཱ་པོ་ཐ, ཏི་ལ་ཀོ ཏི་ལ་ཀཱ་ལ༹་ཀོ’’ཏི.
ཏི་ལ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི ཏི་ལ་ཀོ, ཀཱ་ལོ༹ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ལ༹་ཀོ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཐུ་ལླ་ཝ་ཛྫཾ ཀཱ་ལ༹་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ, མི་ཙྪཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་ཝ་ཛྫཾ ཏི་ལ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏི་ལ་ཀནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ. ཏནྟི ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ པཱི་ཏིཾ. ཝི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ནཾ. ཁཱི་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཧི ཁ་ཡོཝ ཝི་ག་ཏོ, ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཝ་ཡོཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི ནཱ་མ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱུ་མི. ཨི་ཏཱིཏི ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཏོ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཡ་སོ པ་ཏྠ་ཊོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཡ་ས་པ་ཏྠ་ར་ཎ་མྤི དེ་ཝ་ཏཱ་ན་མཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཝི་ཝི་ཏྟ-ས་དྡོ ཛ་ན་ཝི་ཝེ་ཀེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཉྙ’’ནྟི. ཏཾ པ་ན ཛ་ན་ས་དྡ་ནི་གྒྷོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ས་དྡ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ན་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ ཛ་ཉྙཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཡ་དེ་ཝ ཏཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་སཾ, ཏ་དེ་ཝ ཏཾ ཝི་ཛ་ན་ཝཱ་ཏ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༣༣). ཨ་པྤ་ས་དྡནྟི ཙ པ་ཀ་ཏི་ས་དྡཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་སནྟི ན་ག་ར་ནི་གྒྷོ་སཱ་དི་ས་དྡཱ་བྷཱ་ཝཾ. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཧི བྱ་ཉྫ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝི་ཡ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་སོ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༦༤) པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡ་སྶ པ་རི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘བྱ་ཉྫ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ སི་ཡཱ’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ན ཧི ཏ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པྤས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི་པི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ‘ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏ་ཉྩ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༢༥) ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཱ (ཝི་བྷ. ༥༢༨) སཾ་ས་ནྡ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝཱཏི ཙ མ་ཡཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནཾ ནི་སྶ་དྡ་ཏཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྟི་ཀེ་པཱིཏི གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱི་པེ་པི ཨེ་དི་སཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ནཱ་མ, པ་གེ་ཝ དཱུ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ཀི་ཎྞནྟི ཨ་ས་ངྐི་ཎྞཾ ཨ་ས་མྦཱ་དྷཾ. ཡ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ས་མ་ནྟཱ གཱ་ཝུ་ཏ་མྤི ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི པ་བྦ་ཏ་ག་ཧ་ནཾ ཝ་ན་ག་ཧ་ནཾ ན་དཱི་ག་ཧ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཀོ་ཙི ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཨི་དཾ ས་ནྟི་ཀེ་པི ཨ་ནཱ་ཀི་ཎྞཾ ནཱ་མ. སེ་ཏཱིཏི ས་ཡ་ཏི. ཨཱ་ས་ཏཱིཏི ནི་སཱི་ད་ཏི. ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སེ་ན-ས་དྡ་སྶ, ཨཱ་ས་ན-ས་དྡ་སྶ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཙ-ས་དྡེ་ན ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ད་སྶ ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹མེ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ་ཏྠཾ སེ་ནཱ་ས་ན་པྤ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་ད་སྶ་ན་ན་ཡེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶེ་ཝ ཧི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རོ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཀ་ལོ ཨཱ་ཝཱ་སོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ, ‘‘ག་རུ་ལ༹་ས་ཎྛཱ་ན་པཱ་སཱ་དོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་སཱ་དོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཊྚོ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཡོ་གྒོ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་བྷཱུ་མ་ཀོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. མཱ་ལོ༹ ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཎ་ཝ་ནྟོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཝི་ཧཱ་རོ དཱི་གྷ་མུ་ཁ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ཚ་ད་ན་ཀ་གེ་ཧཾ. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨེ་ཀ་པ་སྶེ བྷི་ཏྟི ཨུ་ཙྩ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་པ་སྶེ ནཱི་ཙཱ, ཏེ་ན ཏཾ ཨེ་ཀ་ཚ་ད་ན་ཀཾ ཧོ་ཏི. པཱ་སཱ་དོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་ཀཾ ཙ་ནྡི་ཀ་ངྒ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ. གུ་ཧཱ ཀེ་ཝ་ལཱ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ. ལེ་ཎཾ དྭཱ་ར་བ་ནྡྷཾ པ་བྦྷཱ་རཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ‘‘མ་ཎྜ་པོ་ཏི སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༦) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན, ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༢༧) པ་ན ཝི་ཧཱ་རོཏི ས་མ་ནྟཱ པ་རི་ཧཱ་ར་པ་ཐཾ, ཨ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོཏི སུ་པ་ཎྞ་ཝ་ངྐ་གེ་ཧཾ. པཱ་སཱ་དོཏི དྭེ ཀ་ཎྞི་ཀཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཏོ དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཊྚོཏི པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་དི་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏོ བ་ཧ་ལ་བྷི་ཏྟི་ཀོ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་བྷཱུ་མ་ཀོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. མཱ་ལོ༹ཏི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ས་དི་སོ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལོ༹. ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༨༢-༤༨༧) ཝུ་ཏྟཾ. ལེ་ཎནྟི པ་བྦ་ཏཾ ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཝཱ པ་བྦྷཱ་ར་སྶ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཀུ་ཊྚཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. གུ་ཧཱཏི བྷཱུ་མི་ད་རི ཝཱ ཡ་ཏྠ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ དཱི་པཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ ཝཱ བྷཱུ་མི་གུ་ཧཱ ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏཾ ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཏི་སྶ་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན, ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཝི་ཧཱ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ. མ་སཱ་ར་ཀཱ་དི་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ མ་ཉྩོ. ཏ་ཐཱ པཱི་ཋཾ. ཨུ་ཎྞ་བྷི་སི་ཨཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ བྷི་སི. སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ བི་མྦོ་ཧ་ནཾ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་ད་ཏྠི་ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཏཱ, དཱི་གྷ་ཏོ མ་ཉྩ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ. མ་སཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནི མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བྷི་སི་ཨུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི སེ་ནཱ་ས་ནཾ, མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཉྩ སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝཱ ‘‘མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན པ་ན ‘‘མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སེ་ནཱ་ས་ནནྟི མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཉྩེ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ས་མྦ་ནྡྷ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་མི་ལི་ཀཱ ནཱ་མ སུ་དྷཱ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཝ་ཎྞཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ པ་ཊ་ཁ་ཎྜཱ་དཱི་ཧི སི་བྦེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ. ཙ་མྨ་ཁ་ཎྜོ ནཱ་མ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་དཱི་པི་ཏ་ར་ཙྪ་ཙ་མྨཱ་དཱི་སུ་པི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙ་མྨཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༢; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༨༢) ཧི སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་གེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་མྨཾ ན དི་སྶ་ཏི. ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་རོཏི ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ཎཱ་ནཾ ས་ནྠཱ་རོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་རེཔི. ཙི་མི་ལི་ཀཱ་དི བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་ནྠ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ནི མ་ཉྩཱ་དཱི་ནི ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་སེ་སཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དི་པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཡ་ན་སྶ, ནི་སྶ་ཛྫཱ་ཡ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་ཀཱ་ས་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. སེ་ནཱ་ས་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱཏི ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སེ་ནཱ་ས་ན་ས་དྡེ་ན ཝི་ཝི་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཝཱ ཨཱ་དཱ་ནེ་ན, ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏྠི་ནཱ ཙ ཝི་སེ་ས་སྶ པ་ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ.
ཡ་དེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི པུ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ་ན ‘‘ཨི་དྷ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏེ་སུ་པི སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ པུ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝི་ན་ཡེ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ. ཝི་ན་ཡེ ཧི ག་ཎ་མྷཱ་ཨོ་ཧཱི་ཡ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་ཙི. ༦༩༡) བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒ་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་ད་མྤི ཙ ཏཱ་སཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ, ན པ་ན པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཨི་ད་མྤི ཙ ཏཱ་སཾ ག་ཎ་མྷཱ་ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཾ, ན ཏུ པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཱ་དི་མེ་ཝ ཨ་ར་ཉྙཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ –
‘‘ཨེ་ཀཱ ཝཱ ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ, ཝི་ཛ་ཧི་ཏེ ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶཱ’’ཏི.
ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུཔི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༩༢) ཧི ཏ་ཐཱ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ན ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༢༩) ཨཱ་ག་ཏཾ. ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ ཧི ཨུ་བྷོ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཡཾ ན གཱ་མ་པ་དེ་ས་ནྟོ་ག་དྷཾ, ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཾ ནཱ་མ…པེ… པ་ཙྪི་མ་ནྟི ཨི་དཾ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༦༥༢) ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཏ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༩) ཡཾ ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ས་ནྡ་ཙྪཱ་ཡནྟི སཱི་ཏ་ཙྪཱ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལནྟི རུ་ཀྑ་ས་མཱི་པཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ས་མ་ནྟཱ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ནི་ཝཱ་ཏེ པ་ཎྞཱ་ནི ནི་པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ’’ནྟི. པ་བྦ་ཏནྟི སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎ་སུ་དྡྷ་པཾ་སུ་ཨུ་བྷ་ཡ་མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ་པི པ་བྦ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན སི་ལཱ་མ་ཡོ ཨེ་ཝ. སེ་ལ-ས་དྡོ པ་ན ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. དི་སཱ་སུ ཁཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་སཱུཏི ད་ས་སུ དི་སཱ་སུ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ་ན དི་སྶ་མཱ་ནཱ་སུ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན སི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦ་དི་སཱ་ཧི ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཝཱ་ཏེ་ན བཱི་ཛི་ཡ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཀེ་ཙི. ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ད་ཀཾ པི་པཱ་ས་ཝི་ནོ་ད་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ཡཾ ན་དཱི་ཏུ་མྦ་ནྟི་པི ན་དཱི་ཀུ་ཉྫ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཀ་ནྡ་ར་ནྟི ཨ་པ་བྦ་ཏ་པ་དེ་སེ་པི ཝི་དུ་གྒ་ན་དཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་དེ་སཾ ཀ་ནྡ་ར་ནྟི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༥༣༠) ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ན་དཱི་ཏུ་མྦ་ན་དཱི་ཀུ་ཉྫ་ས་དྡཱ ན་དཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་དེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀཱ’’ཏི. ན་དཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་དེ་སོ ཙ ནཱ་མ ན་དི་ཡཱ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཨུ་ད་ཀེ་ན པུ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་ཏོ ཝི་དུ་གྒ་པ་དེ་སོ. ‘‘ཨ་པ་བྦ་ཏ་པ་དེ་སེ་པཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ན པ་ཋ་མཾ པ་བྦ་ཏ་པ་དེ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ པ་ན ན་དཱི་པ་དེ་སོ་པི ཀ་ནྡ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱཏི པུ་ཉྫཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘དྭི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏཱ་ན་མྤི ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་ར་ཀཱ་དི་ས་དི་སཾ ཝི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ན པ་བྦ་ཏེ ཨུ་མ་ངྒ་ས་དི་ས’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཧི ཨུ་མ་ངྒ་ས་དི་སཾ ཨ་ནྟོ་ལེ་ཎཾ ཧོ་ཏི ཨུ་པ་རི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ, ན དྭཱི་སུ ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་མ་ངྒ་ས་དི་ས’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཝི་ཝ་ར’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི་པི. ཨུ་མ་ངྒ་ས་དི་སནྟི ཙ ‘‘སུ་དུ་ངྒཱ་ས་དི་ས’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༦) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སུ་དུ་ངྒཱཏི ཧི བྷཱུ་མི་གྷ་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་དུ་ངྒཱ་ཡ ར་ཝ་ནྟཾ ཡ་ཀྑི་ནཱི ཁི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྩཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶེ་ཧི ན ས་ཉྩ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཀ་སྶ་ན་ཝ་པྤ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧི པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྩཱ་ར་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ན ཀ་ས་ནྟི ན ཝ་པ་ནྟཱི’’ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ན ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི ཝ་ན་ས་ཎྛཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི བྷཱི་ས་ན་ཀཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི ས་ལོ་མ་ཧཾ་སཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི ན མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༣༡) ཨི་མཾ ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་སེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཏྠོཏི ཧི པ་བྦ་ཏ་སྶ ས་མཱ་ན་བྷཱུ་མི, ཡོ ‘‘སཱ་ནཱུ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ་དི་ས་ཏྟཱ པ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ན་མ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ནཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཏྠ་ས་དི་སཾ ཝ་ནཾ ཝ་ན་པ་ཏྠོཏི ཝི་སེ་ས་ན་པ་ར་ནི་པཱ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་བྦེ་སཾ ས་བྦཱ་སུ དི་སཱ་སུ ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི, ཀེ་ན་ཙི ཚ་ད་ནེ་ན ཨ་ནྟ་མ་སོ རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཡ་པི ན ཚཱ་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ད་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཙཱི་ཝ་རཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊི. ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ནྟོ་པ་བྦྷཱ་ར་ལེ་ཎ་ས་དི་སོ པ་ལཱ་ལ་རཱ་སི་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་ར་ས་ངྒོ་པི སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་བྦྷཱ་ར་ལེ་ཎ་ས་དི་སེ ཨཱ་ལ་ཡེ’’ཏི, པ་བྦྷཱ་ར་ས་དི་སེ, ལེ་ཎ་ས་དི་སེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་ཙྪ་གུ་མྦཱ་དཱི་ན་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན པུ་རི་མ་ན་ཡཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི.
པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏ་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི. པ་ལླ་ངྐནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི-ས་དྡོ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ, ཏ་སྨཱ པ་རི་ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ངྐ་ནཾ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ལླ་ངྐོ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ, དྭི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷོ’’ཏི, (མི. པ. ༦.༣.༦) ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝཱ་མོ་རུཾ, ད་ཀྑི་ཎོ་རུ་ཉྩ ས་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷ་ན་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ན’’ནྟི. ཨཱུ་རཱུ་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཝ ཨི་དྷ པ་ལླ་ངྐོ, ན ཨཱ་ཧ་རི་མེ་ཧི ཝཱ་ལེ༹་ཧི ཀ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི ཙ ཡ་ཐཱ པ་ལླ་ངྐ་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷོ པཱ་དེ ཨཱ་བྷུ་གྒེ ས་མི་ཉྫི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ, ཏཾ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་དཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པ་ན་སྶ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་རི་མཾ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀོ་ཊིཾ པ་ཊི་པཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཋ་པ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཐཱ ཋ་པ་ན་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཏ་ཐཱ ཋ་པ་ནེ ས་ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ་ཋ་པ་ན་ཧེ་ཏུ་ནཱ. ན པ་ཎ་མ་ནྟཱིཏི ན ཨོ་ན་མ་ནྟི. ‘‘ཨ་ཐ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན པ་ར་མྤ་ར་པ་ཡོ་ཛ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཐཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནོ་ན་མ་ནེ. ཝེ་ད་ནཱཏི པི་ཊྛི་གི་ལཱ་ནཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ. ན པ་རི་པ་ཏ་ཏཱིཏི ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱི་ཐིཾ ན ཝི་ལ་ངྒྷེ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷིཾ ཕཱ་ཏིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. པ་རི་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ’’ནྟི, བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ས་དྡ་སྶ ས་མཱི་པ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘མུ་ཁ་ས་མཱི་པེ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ, མུ་ཁ་སྶ ས་མཱི་པེ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟེ ནི་བ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་རི་ས་དྡ་སྶ ས་མཱི་པ་ཏྠ་ཏཾ ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཱ (ཝི་བྷ. ༥༣༧) སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་སི་ཀ་གྒེཏི ནཱ་ས་པུ་ཊ་གྒེ. མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨུ་ཏྟ་རོ་ཊྛ་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་པྤ་དེ་སོ, ཡ་ཏྠ ནཱ་སི་ཀ་ཝཱ་ཏོ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༠༨) བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ནི་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀོ ས་ནྟོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ད་སྶི་ཏོ, ‘‘པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝོ, ‘‘པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི. པ་རི-ས་དྡོ པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ ‘‘པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦) ཝི་ཡ. མུ་ཁ-ས་དྡོ ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་མེ་ཝ ཧི ནི་ཡྻཱ་ནཾ. ཨ་ས་མྨོ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ. ཏ་ཏྲཱཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ན་ཡེ. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནནྟི ས་བྦ་ཐཱ ག་ཧི་ཏཱ་ས་མྨོ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ས་མྨོ་ས་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ནི་ཡྻཱ་ནཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ར་མཾ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཙ མ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ སུ་ཊྛུ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟཾ, ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༥༣༧) མ་ཏི.
༢༡༧. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ. ལུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན, ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན, (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༧) ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟེ་སུ ཙ དི་སྶ་ཏི ‘‘ལུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑུ ལོ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཉྩ ལུ་ཙྩ་ཏི? ཙ་ཀྑུ ཁོ བྷི་ཀྑུ ལུ་ཙྩ་ཏི, རཱུ་པཱ ལུ་ཙྩ་ནྟི, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ལུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. (སཾ. ནི. ༤.༨༢) ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༧-༡༣) པ་ན ཨི་དྷ ཙ ཨ་དྷུ་ནཱ པོ་ཏྠ་ཀེ ‘‘ལུ་ཙྩ་ན་པ་ལུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ལུ་ཙྩ་ན་མེ་ཝ པ་ལུ་ཙྩ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ལུ་ཙ་ས་དྡོ ཧི ཨ་པེ་ཀྑ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠོ་པི བྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, བྷི་ཛྫ་ན་པ་བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཾ་ས་ཏྠ་པ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁ་ཎ་བྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལུ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཙུ་ཏི་བྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ལུ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི (ཝཾ་ས་ཏྠ་པ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཝཾ་ས་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཋ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་ཉྩ་མ་གཱ་ཐཱ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ) ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘བྷི་ཛྫ་ན་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ལུ་ཙ་ས་དྡ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏཾ. ཨ་པི་ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི་པི ‘‘ལུ་ཙྩ་ན་པ་ལུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི པཱ་ཋ་མེ་ཝ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ སི་ཡཱ, པ་ཙྪཱ པ་ན པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ན དི་ཊྛོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ལུ་ཙྩ་ཏི ན པ་ལུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ ག་ཧི་ཏོ་པི ཏ་ཐཱ ན ཧོ་ཏི, སྭེ་ཝ ལོ་ཀོ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱ ལུ་ཙྩ་ཏི བྷི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཝ ལོ་ཀོ་ཏི ཏཾ་ག་ཧ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ན་ཏྠི ལོ་ཀ་ཏཱ, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཝཱ ལོ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ལོ་ཀོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏོ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ཏྠོ ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི.
ཏ་སྨཱཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན་མེ་ཝ ལོ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ན པ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ་པ་ཧཱི་ནཾ. ‘‘པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཧི ཏ་ཐཱ་པ་ཧཱི་ན་ས་དི་ས་ཏཾ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ པ་ཧཱ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ, ན ཏུ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མི་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་དི་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཏནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཝཱ. ཨ་དྷུ་ནཱ མུ་ཉྩ་ན་སྶ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ པུ་ན ཨ་ནཱ་དཱ་ན་སྶ ཀ་ར་ཎཾ པ་རི་སོ་དྷ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་མ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཏཱ, ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཏཱ, ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏ་ཏཱ, ནི་བྦི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྱཱ་པཱ་ད་པ་དོ་སཾ པ་ཧཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པཱུ་ཏི་ཀུ་མྨཱ་སཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀ་ཡ་ཝ་ཀུ་མྨཱ་སཱ་ད་ཡོ. པུ་རི་མ་པ་ཀ་ཏིནྟི པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཎྜ་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི པུ་རི་མ་པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏུ་ལྱ་ཏྠ་ས་མཱ་ས་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལླ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༢; ཝི་བྷ. ༥༤༦) ཐི་ན་སྶ, ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ལླ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ མི་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ‘‘ཐི་ནཾ ཙི་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙཾ, མི་དྡྷཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་གེ་ལ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པི ཧི ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏཾ་ཏཾ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཡཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཀ་ལླ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. དི་ཊྛཱ་ལོ་ཀོ ནཱ་མ པ་སྶི་ཏོ ར་ཏྟིཾ ཙ་ནྡཱ་ལོ་ཀ་དཱི་པཱ་ལོ་ཀ་ཨུ་ཀྐཱ་ལོ་ཀཱ་དི, དི་ཝཱ ཙ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀཱ་དི. ར་ཏྟི་མྤི དི་ཝཱ་པི ཏ་སྶ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ ས་ཉྙཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱ, ཏ་སྶཱ ཙ ཝི་ག་ཏ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་ཏཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ཀོ ཨ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ར་ཏྟི་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟེ་སུ པཱ་ཀ་ཊོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ.
ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏོ, ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཏི་ཡཱ ཙ ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ས་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ཉྙེ་སུ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་མ་པ་ནེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོཏི ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠ་ཏཾ ཨཱ་ཧ, པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཛ་ཧ་ན་མེ་ཝ ཙ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ. ‘‘ཀ་ཐཾ ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ ཨི་ད’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི, ན ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི, ནི་བྦི་ཙི་ཀི་ཙྪོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐཾ ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ ཨི་ད’ནྟི ཨེ་ཝཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི, ན ཀ་ངྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཧཱ་ན་པ་ཧཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་པི ཧི པ་བྷེ་ད་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི.
༢༡༨. ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ག་ཧི་ཏཾ དྷ་ནཾ ཨི་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཝི་ག་ཏོ ཨ་ནྟོ བྱ་ནྟོ, སོ ཡ་སྶཱ་ཏི བྱ་ནྟཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ནྟ’’ནྟི, ཝི་ར་ཧི་ཏ་དཱ་ཏ་བྦ་ཨི་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཙེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨི་ཎ་དྷ་ནཱ་ནཾ. པ་རི་ཡ་ནྟོ ནཱ་མ ཏ་དུ་ཏྟ་རི དཱ་ཏ་བྦ་ཨི་ཎ་སེ་སོ. ན་ཏྠི ཨི་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཎ་ཎོ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ཎ་ཎྱཾ. ཏ་མེ་ཝ ནི་དཱ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཎྱ་ནི་དཱ་ནཾ, ཨཱ་ཎ་ཎྱ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཎ་ཎྱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཎ་ཎྱ་མེ་ཝ ཧི ནི་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཎྱ་ནི་དཱ་ནཾ, ‘‘པཱ་མོ་ཛྫཾ སོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི ཨི་མེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨི་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷ་ཏོ མུ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི བ་ལ་ཝ་པཱ་མོ་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི. ‘‘ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ནི་མི་ཏྟ་མྤི མེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི སོ་མ་ན་སྶཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི.
༢༡༩. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ. སཱ ཧི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་རོ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ, ཏ་སྶཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. ཀ་ཀ་ཙེ་ནེ་ཝཱཏི ཀ་ཀ་ཙེ་ན ཨི་ཝ. ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ. བྱཱ་དྷི་ཏོ ཧི ཡ་ཐཱ ཋཱ་ན་ག་མ་ནེ་སུ ཨ་ས་མ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ་པི. ཨཱ་བཱ་དྷེ་ཏཱིཏི པཱི་ལེ༹་ཏི. ཝཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ས་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨཱ་བཱ་དྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ན དུ་ཀྑེ་ན དུ་ཀྑི་ཏོ’’ཏི, ཨཱ་བཱ་དྷ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ན དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དུ་ཀྑེ་ན དུ་ཀྑི་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ན ཨཱ་བཱ་དྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་དི་མྷི བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བཱ་དྷོཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་བཱ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མཱུ་ལ་བྱཱ་དྷི་ནཱ ཨཱ་བཱ་དྷི་ཀོ, ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ས་ཉྫཱ་ཏ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་དྷི་ནཱ དུ་ཀྑི་ཏོཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑི་ཏ་པ་ད་སྶ ཨཱ་བཱ་དྷི་ཀ་པ་དེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ. ཨ་དྷི་ཀཾ མ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་མ་ཏྟཾ, བཱ་ལ༹ྷཾ, ཨ་དྷི་མ་ཏྟཾ གི་ལཱ་ནོ དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑ་ཡེ་ན པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ས་རཱི་རོ་ཏི ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་གི་ལཱ་ནོ. ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་བྱཱ་དྷི་པ་རེ་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་བྱཱ་དྷི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏཱ་ཡ. ན རུ་ཙྩེ་ཡྻཱཏི ན རུ་ཙྩེ་ཐ, ཀ་མྨ་ཏྠ་པ་ད་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘བྷ་ཏྟ་ཉྩ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཀ་ཏྟུ་ད་སྶ་ན་ཏོ. མ་ཏྟཱ་ས་དྡོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ལ་མ་ཏྟཱ་ཏི བ་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི, ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ བ་ལཾ བ་ལ་མ་ཏྟཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི པཱ་མོ་ཛྫཾ, སོ་མ་ན་སྶ་ཉྩ. ལ་བྷེ་ཐ པཱ་མོ་ཛྫཾ ‘‘རོ་ག་ཏོ མུ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ སོ་མ་ན་སྶཾ ‘‘ཨ་ཏྠི མེ ཀཱ་ཡ་བ་ལ’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠོ.
༢༢༠. ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟཾ ནཱ་མ ‘‘ཨེ་ཀ་གུ་ཉྫ་མ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘དི་ཡ་ཌྜྷ་ཝཱི་ཧི་མ་ཏྟ’’ནྟི ཝི་ན་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ཀ་ཎ-ས་དྡོ ཀུ་ཎྜ་ཀེ –
‘‘ཨ་ཀ་ཎཾ ཨ་ཐུ་སཾ སུ་དྡྷཾ, སུ་ག་ནྡྷཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་པྥ་ལཾ;
ཏུ་ཎྜི་ཀཱི་རེ པ་ཙི་ཏྭཱ་ན, ཏ་ཏོ བྷུ་ཉྫ་ནྟི བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི. (དཱི. ནི. ༣.༢༨༡) ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ;
‘‘ཀ་ཎོ ཏུ ཀུ་ཎྜ་ཀོ བྷ་ཝེ’’ཏི (ཨ་བྷི་དྷཱ་ནེ བྷ་ཀ་ཎྜེ ཙ་ཏུ་བྦ་ཎྞ་ཝ་གྒེ ༤༥༤ གཱ་ཐཱ) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཀོ པ་ན ཀ་ཎོ ཀཱ་ཀ་ཎོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཀཱ་ལ་ཝ་ཎ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ཀ་ཎོ་ཝ པ་མཱ་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀཾ, ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མེ་ཝ ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟཾ, ཁུ་དྡ་ཀ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘‘རཱ་ཛ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་གྒྷ་ནི་ཀཾ མཾ་སཾ དེ་ཏཱི’’ཏི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.ཨུ་མ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ) ཝུ་ཏྟེ་ན ཨུ་མ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ཡོཏི ཁ་ཡོ བྷ་ངྒོ, ཏ་སྶ ‘‘བ་ནྡྷ་ནཱ མུ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལ་བྷེ་ཐ པཱ་མོ་ཛྫཾ, ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ སོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི. ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཙ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ཏ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ཨེ་ཀེ་ཀོ ཧི ཨུ་པ་མཱ་པ་ཀྑོ ‘‘པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ.
༢༢༡-༢༢༢. ཨ་དྷཱི་ནོཏི ཨཱ་ཡ་ཏྟོ, ན སེ་རི་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མི་ཏ་ར་སྨི་མྤི. ཡེ་ན ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, ཏེ་ན ཀཱ་མཾ ག་མོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་པཱ་ཋ་སེ་ས་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མནྟི ཙེ་ཏཾ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀཱ་མེ་ན ཝཱ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ག་མོ ཀཱ་མཾ་ག་མོ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཱ་ག་མེ་ན. དཱ་ས་བྱཱཏི ཨེ་ཏྠ བྱ-ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘དཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨ་པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷུ་ཛོ ཝི་ཡ ས་ཀི་ཙྩེ ཨེ་སི་ཏ་བྦོ པེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི བྷུ་ཛི་སྶོ, ས་ཡཾ་ཝ་སཱི་ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ. ‘‘བྷུ་ཛོ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཝི་ནི་ཡོ་གོ, སོ ཨི་སྶོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བྷུ་ཛི་སྶོ, ཨ་སྶཱ་མི་ཀོ’’ཏི མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀོ, ན པ་ར་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་ད་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀཾ པཱ་ནཱི་ཡཾ ཏཱ་རེ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ནྟཱ་རོ, ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་དྡོ ཙ དཱི་གྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་རུ་ད་ཀཾ དཱི་གྷ་མ་གྒ’’ནྟི.
༢༢༣. སེ་སཱ་ནཱིཏི བྱཱ་པཱ་དཱ་དཱི་ནི. ཏ་ཏྲཱཏི ད་སྶ་ནེ. ཨ་ཡནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ས་དི་ས་ཏཱ, ཡེ་ན ཨི་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝོ, ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, སོ ནེ་སཾ ཨུ་པ་མོ་པ་མེ་ཡྻ་ས་མྦ་ནྡྷོ ས་དི་ས་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ཧཱིཏི པ་རེ་ཧི ཨི་ཎ་སཱ་མི་ཀེ་ཧི. ཀི་ཉྩི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུནྟི ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་དི་ཀཾ ཀི་ཉྩི་པི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨི་ཎཾ དཱ་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎ་ཏྟཱ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཨི་ཎ་སྶ ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོ ཡ་མྷི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡེ་ན ར་ཛྫ་ཏཱིཏི ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཡ་མྷི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏེ པུ་གྒ་ལེ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡེ་ན ར་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡེ་ན ཏཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ‘‘མ་མེ་ཏ’’ནྟི ག་ཎྷཱ་ཏི. ས་ཧ་ག་ཏ་ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟོ ‘‘ཡཱ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱ ན་ནྡཱི་རཱ་ག་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣, ༤༨༠; ༣.༣༧༣; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ས་དི་སོ ཙེ་ཏྠ རཱ་ག་པ་དྷཱ་ནོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ‘‘ཏི་ཏི་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ན ཏུ ‘‘ཁ་ནྟཱི པ་ར་མཾ ཏ་པོ ཏི་ཏི་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༩༡; དྷ. པ. ༡༨༤) ཝི་ཡ ཏ་པ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་དོ་ས་པ་དྷཱ་ནོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. གྷ་ར་སཱ་མི་ཀེ་ཧཱིཏི གྷ་ར་སྶ སཱ་མི་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ས་སྶུ་ས་སུ་ར་སཱ་མི་ཀེ་ཧི. ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སེ་སཱ་ནཾ རོ་གཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ པི་ཏྟ་དོ་ས་ཀོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པི་ཏྟ་རོ་གཱ་ཏུ་རོ. ཏ་སྶ པི་ཏྟ་ཀོ་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་མྤི མ་དྷུ་ས་ཀྐ་རཱ་དི་ཀཾ ཨ་མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཏི་ཏྟ་ཀ་ནྟི ཨུ་གྒི་ར་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཏུ་མྷེ ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ཐཱཏི ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༢༣) ཨུ་དྡྷ་ཊ་པཱ་ཋོ, ‘‘ཨུ་པ་དྡ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ནཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཝི་བྦྷ་མ་ཏཱིཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཏི, ཧཱི་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི. མ་དྷུ་ས་ཀྐ་རཱ་དཱི་ནཾ ར་སཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན ལ་བྷ་ཏི ཙ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ་ས་ན་ར་སནྟི སཱ་ས་ན་སྶ ར་སཾ, སཱ་ས་ན་མེ་ཝ ཝཱ ར་སཾ.
ན་ཀྑ་ཏྟ་ཚ་ཎཾ ན་ཀྑ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧོ ན་ཙྩཾ, ཨ་ཧོ གཱི་ཏ’’ནྟི. མུ་ཏྟོཏི བ་ནྡྷ་ན་ཏོ པ་མུ་ཏྟོ. དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶཱཏི སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ.
སཱི་གྷཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀཾ. སཱི་གྷ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཏིས་དྡོ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༩༣; ཝི་བྷ. ༩༦༨) ཝི་ཡ. ཝི་ན་ཡེ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ནཱཏི ཝི་ན་ཡ་ཀྐ་མེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན. པ་ཀ་ཏཾ ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ, ན པ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཏ་ཐཱ. སོ ཧི ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སེ་པཱིཏི སཱུ་ཀ་ར་མཾ་སཱ་དི་ཀེ་པི. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་ས་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་ཙྪ་མཾ་སཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཡ.
ད་ཎྜ་ཀ་ས་དྡེ་ནཱ་པཱིཏི སཱ་ཁཱ་ད་ཎྜ་ཀ་ས་དྡེ་ན་པི. ཨུ་སྶ་ངྐི་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏོཏི ཨ་ཝ་ས་ངྐི་ཏོ ཙེ་ཝ ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་ངྐི་ཏོ ཙ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ངྐི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ག་ཙྪ་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ ཧི ཐོ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི་པི. ག་ཙྪ་ནྟོ པ་ན ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶ་ངྐི་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏི་པི. ཨཱི་དི་སེ ཀ་ནྟཱ་རེ ག་ཏེ ‘‘ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀིཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི་པི, ཏ་སྨཱ ཙ ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ སོ ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཝཱ, ན ཝཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ནཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑེ་ན ཁེ་ད་ནཾ ཝཱ ཀི་ཙྪཾ, ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑེ་ན པཱི་ལ༹་ནཾ ཀ་སི་རཾ. ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མིནྟི ཁེ་མ་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱུ་མིཾ ཨ་ནྟ་ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, བྷ་ཡ་སྶ ཁཱི་ཡ་ནཾ ཝཱ ཁེ་མོ, སོ་ཝ ཨ་ནྟོ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཡ་སྶཱ ཏ་ཐཱ, སཱ ཨེ་ཝ བྷཱུ་མཱི་ཏི ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མི, ཏཾ ནི་བྦྷ་ཡ་པྤ་དེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ? ས་ཏྠ་རི ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི. དྷ་མྨེ. ས་ངྒྷེ. སི་ཀྑཱ་ཡ. པུ་བྦ་ནྟེ. ཨ་པ་ར་ནྟེ. པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟེ. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༡༥) ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱཏི ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ, ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཝཱ. ས་དྡྷཱ་ཡ ག་ཎྷི་ཏུནྟི ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུཾ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ’’ནྟི ས་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷི་ཏུཾ, ས་དྡ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ས་ཀྐུ་ཎ་ན་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, ན་ཏྠི ནུ ཁོ’’ཏི ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ ཨཱ་དི་མྷི ཨེ་ཝ ས་པྤ་ནཾ སཾ་ས་ཡོ ཨཱ་ས་པྤ་ནཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝཱ ས་པྤ་ནཾ པ་རི་ས་པྤ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཏ་ཏྠེ་ཝ སཾ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧ་ན’’ནྟི, ‘‘ཨེ་ཝ་མི་ད’’ནྟི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ནོ་གཱ་ཧ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟནྟི ཨ་ར་ཉྙ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ད་ཡ་མཾ་ས་ཙ་ལ་ནཾ, ཨུ་ཏྲཱ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་པ་ཀྑེ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མེ་ས་མ་ཏྠོ.
༢༢༤. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་དི་ས་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་པ་ཀྑེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ས་དི་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཨི་ཎཱ་དི་ས་དི་སཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཙ ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཎྱཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏྠ་མ་ཏྟཾ – ས་མི་དྡྷ་ཏནྟི ཨ་ཌྜྷ་ཏཾ. པུ་བྦེ པ་ཎྞ་མཱ་རོ་པི་ཏཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ས་ཧ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ཝ་ཌྜྷི་ཀཾ. པ་ཎྞནྟི ཨི་ཎ་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ལི་ཁི་ཏ་པ་ཎྞཾ. པུ་ན པ་ཎྞནྟི ཨི་ཎ་ཡཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན སཱ་ས་ན་ལི་ཁི་ཏ་པ་ཎྞཾ. ནི་ལླེ་པ་ཏཱ་ཡཱཏི དྷ་ན་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་ལི་མྤ་ན་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཨ་ལ་གྒ་ཏཱ་ཡ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ལླེ་པ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ལི་མྤ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ལ་གྒ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ དྷ་མྨེཏི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ, ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨི་མེ ཚ དྷ་མྨེ. བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནི ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཨུ་པྤ་ནྣ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ ས་ཝི་སེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཙ ཨི་མ་སྨིཾ དཱི་གྷཱ་ག་མེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་ངྒཱི་ཏ་མཱ་ཧ, ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མེ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ཏྟཱ. ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རཱ་ག་ཏོ་པི ཧི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ བྱཱ་པཱ་དཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་བྷཱ་གེ་པི. པ་ར་ཝ་ཏྠུ་མྷཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ པ་ར་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. མ་མཱ་ཡ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནེ་ཝ ས་ངྒོ. པ་རི་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ན བ་དྡྷོ. དི་བྦཱ་ནི་པི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏོ ཀི་ལེ་སོ ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏི, པ་གེ་ཝ མཱ་ནུ་སི་ཡཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ ཨ་པི-ས་དྡོ.
ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་རོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཧི་ཏ་ཀ་རོ. ཚ དྷ་མྨེཏི མེ་ཏྟཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ, མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ, པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨི་མེ ཚ དྷ་མྨེ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་མེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་པ་ཎྞ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝཱ་རི་ཏྟ་པ་ཎྞ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
པ་ཝེ་སི་ཏོཏི པ་ཝེ་སཱ་པི་ཏོ. བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རཾ པ་ཝེ་སཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ལ་དྡྷ་ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནོ པུ་རི་སོ ཧི ‘‘ན་ཀྑ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རཾ པ་ཝེ་སི་ཏོ པུ་རི་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ན་ཀྑ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ ཨེ་ཝ ཝཱ ཏ་ད་ན་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏོ པུ་རི་སོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པ་ར་སྨིནྟི ཏ་ཏོ པ་ཙྪི་མེ, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝཱ ན་ཀྑ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ. མ་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཀ་རནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཧཱ་པ་ན་མུ་ཁེ་ན མ་ཧ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཀཾ. ཚ དྷ་མྨེཏི ཨ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏཱ, ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་སོ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨི་མེ ཚ དྷ་མྨེ, དྷ་མྨ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ མ་ཧ་སྶ. སཱ་དྷཱུ་ནཾ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏོ ཧི དྷ་མྨོ་པི ཚ་ཎ་ས་དི་ས་ཊྛེ་ན ‘‘ན་ཀྑ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ.
ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེ མ་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཀ་རནྟི པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན མ་ཧ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཀཾ. ཚ དྷ་མྨེཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཏཱ, པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ, ཝི་ན་ཡེ པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ, ཝུ་ཌྜྷ་སེ་ཝི་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨི་མེ ཚ དྷ་མྨེ. བ་ལ་སྶ, བ་ལེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ བ་ལ་ཀྐཱ་རོ, ཏེ་ན. ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཊི་པ་དནྟི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ན་མེ་ཝ, ན པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རོ.
བ་ལ་ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཝི་དྷ་མ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན བ་ལེ་ན བ་ལ་ཝཱ ཝ་ནྟུ-ས་དྡ་སྶ ཨ་བྷི་ས་ཡ་ཏྠ་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཡ་ཏྠ་སྶ བོ་དྷ་ན་ཏོ. ཧ་ཏྠ་སཱ་རནྟི ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་དྷ་ན་སཱ་རཾ. ས་ཛྫཱ་ཝུ་དྷོཏི ས་ཛྫི་ཏ་དྷ་ནྭཱ་དི་ཨཱ་ཝུ་དྷོ, ས་ནྣ་དྡྷ་པ་ཉྩཱ་ཝུ་དྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱུ་ར་ཝཱི་ར་སེ་ཝ་ཀ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ས་པ་རི་ཝཱ་རོ. ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པུ་རི་སཾ. བ་ལ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, ས་ཛྫཱ་ཝུ་དྷ་ཏཱ་ཡ, ས་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ཙོ་རཱ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ དི་སྭཱ པ་ལཱ་ཡེ་ཡྻུཾ. ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་རི་ཀཱཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཧི་ཏ་ཀཱ་རི་ཀཱ. ཚ དྷ་མྨེཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཏཱ, པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ, ཝི་ན་ཡེ པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨི་མེ ཚ དྷ་མྨེ. ཡ་ཐཱ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཨི་དྷཱ་པི བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཏཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ་པི དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, པ་ན ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཙ པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་སུ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏི་ཎཾ ཝི་ཡཱཏི ཏི་ཎཾ བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ན ག་ཎེ་ཏི ཝི་ཡ. དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀ་ནྟཱ་རཾ ནི་ཏྠ་རི་ཏྭཱཏི དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཙ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ ནི་ཏྠ་རི་ཏྭཱ. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཧི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མེ་ཝ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཙ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ, པ་ཧཱ་ན་ཉྩ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་དྷཱུ་ན་ནཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི.
༢༢༥. ‘‘ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་མོ་ཛྫཾ ནཱ་མ ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏི. སཱ ཧི ཏ་རུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ཏུ་ཊྛཱ་ཝ་ཏྠཱ ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཏུ་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘པ་མུ་དི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ་ཏྠོ ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཏུ་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པཱ་མོ་ཛྫ་པ་དེ་ན ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ པཱི་ཏི་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ སི་ཡཱ. ‘‘ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཁོ་བྷ་ཡ་མཱ་ནཱ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ ཙ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཁོ་བྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཕ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི པཱི་ཏི་པ་དེ་ན ཕ་ར་ཎཱ པཱི་ཏི་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ སི་ཡཱ, ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ནེ་ཏྠ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྷ, པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ཏ་རུ་ཎ་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་མ་ཏྟ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཡཱ ཀཱ་ཙི ཏ་རུ་ཎཱ པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫཾ, བ་ལ་ཝ་ཏཱི པཱི་ཏི, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ ཝཱ པཱི་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏ་རུ་ཎ་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པུ་རི་མཱ པུ་རི་མཱ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་ཙྪི་མཱ པ་ཙྪི་མཱ པཱི་ཏཱིཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ ཨ་ཏྠོ. ཏུ་ཊྛ་སྶཱཏི པཱ་མོ་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཏུ་ཊྛ་སྶ. ཏ-ས་དྡོ ཧི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠོ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཁོ་བྷ་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱི་ཏི ནཱ་མ ཨེ་ཏྠ བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ས་ངྑོ་བྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཛཱ་ཡ་ཏི. ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རེ པཱི་ཏི་ཝེ་ག་སྶ པཱི་ཏི་ཝི་པྥཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཉྩེ་ཏྠ ས་ངྑོ་བྷ་ནཾ.
པཱི་ཏི་ས་ཧི་ཏཾ པཱི་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. ཀིཾ པ་ན ཏཾ? མ་ནོ, པཱི་ཏི མ་ནོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་མཱ་སོ. པཱི་ཏི་ཡཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ནོ ཡ་སྶཱ་ཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྶ. ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱི་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡོཏི ཨི་དྷ ས་བྦོ་པི ཨ་རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན པ་ན ཀཱ་ཡ་ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ, ན ཙ ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. པ་སྶ་དྡྷི་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏྠ པ་སྶ་མྦྷ་ན་མ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, པ་སྶ་མྦྷ་ནཾ པ་ན ཝི་ག་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ད་ར་ཐོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, པ་ཧཱི་ན་ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པ་ཕུ་ཊ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡི་ཀ་མྤི སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་མྤི སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁེ་ནཱཏི ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སུ་ཁེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་སུ་ཁེ་ན ཙ. ས་མཱ་དྷཱ་ན་མྤེ་ཏྠ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་པཱི’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་སྶ སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱ, ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ པུ་བྦེ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨ་པྤ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་པྤ་ཧཱ་ནེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ, པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ་ཏི ཙ པ་ཧཱི་ན་ས་དི་ས་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༦༡). པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་སྶ སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པ་ཕུ་ཊ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡི་ཀ་མྤི སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ‘‘ཚ དྷ་མྨེ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ནེ པ་ན སུ་ཁ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་ནཱ་ཡ་པི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ‘‘སོ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ནཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་མཱ་དྷི, ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི ཙ ཝུ་ཏྟོ, པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སུ་ཁ་མི་ཝ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཱ་སུ་ཁ་མྤི ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏ་མྤི ཨ་པྤ་ནཱ་སུ་ཁཾ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནོ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ད་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་ཏ་ཐཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི སཾ་ཀི་ཎྞཱ་ཀུ་ལཾ ཀེ་ཙི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི.