༡༡. ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀེ་ཝ་ཊྚ་ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༡. ཨེ་ཝཾ སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, སུ་བྷ་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… ནཱ་ལ༹་ནྡཱ་ཡ་ནྟི ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. པཱ་ཝཱ་རི་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀ་སྶ སེ་ཊྛི་ནོ. ཨ་མྦ་ཝ་ནེཏི ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལེ ཨུ་པ་ཝ་ནེ. ཏཾ ཀི་ར སོ སེ་ཊྛི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ཊི་མ་ཎྜ་པཱ་དཱི་ནི ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ས་མྤ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་སི, པུ་རི་མ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན པ་ནེ་ས ཝི་ཧཱ་རོ ‘‘པཱ་ཝཱ་རི་ཀ་མྦ་ཝ་ན’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཀེ་ཝ་ཊྚོ’’ ཏི་དཾ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཀེ་ཝ་ཊྚེ་ཧི སཾ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཝཱ ས་ནྟི་ཀེ ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཉྩེ་ས ཏ་དཱ ག་ཧ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ, པི་ཏུ པ་ན་སྶ ཨ་ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏ་ཏཱ་ཡ པུ་རི་མ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ’’ཏྭེ་ཝ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལོ’’ཏི, མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་རོ ག་ཧ་པ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ར-ཀཱ་ར་སྶ པ་ན ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༡༥; མི. པ. ༦.༣.༧; ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༡༠༢) ས་དྡྷོ པ་ས་ནྣོཏི པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀ་ས་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ས་ནྣོ. ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ས་དྡྷོ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་སཱ་ད་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་ས་ནྣོ. ས་དྡྷཱ་དྷི་ཀ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཏ་ཐཱ་ཙི་ནྟཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་དྡྷཱ་དྷི་ཀོ ཧི ཨུ་མྨཱ་ད་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི.
ས་མི་དྡྷཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨི་དྡྷཱ, ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ ས་མྤུ་ཎྞཱ, ཨཱ་ཀི་ཎྞཱ བ་ཧཱུ མ་ནུ་སྶཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སཾ, ཨ་ནུ་མཱ་སཾ, ཨ་ནུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་མེ་ཝ ས་མཱ་དི་ས་ནཾ, ཏཾ པ་ན ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋ་པ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋ་པེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི པ་ཀ་ཏི་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཛྷཱ་ཡཱི་ནཾ, ཨ་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ. དྷ་མྨ་ཏོཏི ཨ་དྷི་ག་མ་དྷ་མྨ་ཏོ, ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏོ ཧི ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ས་དྡཾ མ་ནུ་སྶ་ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀ་པ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ ཝི་སུ་མེ་ཝ པ་དཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཏོཏི པ་ཀ་ཏི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཏོ. པ་ཛྫ་ལི་ཏ་པ་དཱི་པོཏི པ་ཛྫ་ལ་ནྟ་པ་དཱི་པོ. ཏེ་ལ་སྣེ་ཧནྟི ཏེ་ལ་སེ་ཙ་ནཾ. རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛི་ནོ ཙ་ནྡ་ན་པ་ཏྟ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་མྷི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༢). སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སཱིཏི ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ གི་ཧཱི་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ. ཡོ ད་སྶེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༢) ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཀཾ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སི.
༤༨༢. གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན གུ་ཎ་ཝི་ནཱ་ས་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་བྷེ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝི་ས་ཧ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཡཾ ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཝི་སྶཱ་སཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱཏི ཙ བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ, ཝི་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༣-༤. ཨཱ་དཱི་ན་ཝནྟི དོ་སཾ. ཀ་ཐཾ ཏེ་ན ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏྠ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀེ་ནཱཏི ག་ནྡྷཱ་རེ་ན ནཱ་མ ཨི་སི་ནཱ་ཝ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི. ག་ནྡྷཱ་རཱི ནཱ་མེ་སཱ ཝི་ཛྫཱ ཙཱུ་ལ༹་ག་ནྡྷཱ་རཱི, མ་ཧཱ་ག་ནྡྷཱ་རཱི་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙཱུ་ལ༹་ག་ནྡྷཱ་རཱི ནཱ་མ ཏི་ཝ་སྶ་ཏོ ཨོ་རཾ མ་ཏ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཊྛཱ་ན་ཛཱ་ན་ནཱ ཝི་ཛྫཱ. ཝ་ངྒཱི་ས་ཝ་ཏྠུ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༢༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༡༢) ཙེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. མ་ཧཱ་ག་ནྡྷཱ་རཱི ནཱ་མ ཏ་སྶ ཙེ་ཝ ཛཱ་ན་ནཱ, ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཙ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཀ་མྨ་སྶ སཱ་དྷི་ཀཱ ཝི་ཛྫཱ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧེ་སཱ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཏ་སྶཱ ཀི་ར ཝི་ཛྫཱ་ཡ སཱ་དྷ་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཏཱ་དི་སེ དེ་སེ, ཀཱ་ལེ ཙ མ་ནྟཾ པ་རི་ཛ་པྤེ་ཏྭཱ བ་ཧུ་དྷཱ་པི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ད་སྶ་ནཱི་ཡོ་པི ཧོ་ཏི, ཨ་གྒི་ཐ་མྦྷ་མྤི ཀ་རོ་ཏི, ཛ་ལ་ཐ་མྦྷ་མྤི ཀ་རོ་ཏི, ཨཱ་ཀཱ་སེ་པི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་བྦཾ ཨི་ནྡ་ཛཱ་ལ་ས་དི་སཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཊྚོཏི དུ་ཀྑི་ཏོ བཱ་དྷི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱི་ལི༹་ཏོ’’ཏི.
ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༥. ཀཱ་མཾ ‘‘ཙེ་ཏ་སི་ཀ’’ནྟི ཨི་དཾ ཡེ ཙེ་ཏ་སི ནི་ཡུ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ པ་ན ག་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟ་ཝི་སེ་སོ ད་སྶི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཙ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་པ་ད་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ་མ་ན་སྶ་དོ་མ་ན་སྶཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ་མ་ན་སྶགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ, ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཙ དྷ་མྨཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, དོ་མ་ན་སྶགྒ་ཧ་ཎེ་ན དོ་སཱ་ད་ཡོ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ པ་ན ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. པི-ས་དྡ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏ་ཝ མ་ནོ’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཝ མ་ནོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་མ་ན་སྶི་ཏོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཏེ མ་ནོ’’ཏི ཨི་དཾ སོ་མ་ན་སྶི་ཏ་ཏཱ་དི་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ན པ་ན ཡེ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ཏོ ཝཱ དོ་མ་ན་སྶི་ཏོ ཝཱ, ཏཾ ད་སྶ་ན་ནྟི ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨི་ཏི་པི ཏེ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ‘‘ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ ཀ་ཙྩཱ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; ༣.༩༠) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཨ་ཏྠ’’ནྟི. པི-ས་དྡོ ཨི་དྷཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. པ་ར་སྶ ཙི་ནྟཾ མ་ན་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི ན-ཀཱ་ར་སྶ ཎ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, སཱ ཨེ་ཝ པུ་བྦ་པ་ད་མ་ནྟ་རེ་ན མ་ཎི་ཀཱ. ཙི་ནྟཱ ནཱ་མ ན ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཏ་སྶཱ ཀི་ར ཝི་ཛྫཱ་ཡ སཱ་དྷ་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཏཱ་དི་སེ དེ་སེ, ཀཱ་ལེ ཙ མ་ནྟཾ པ་རི་ཛ་པྤི་ཏྭཱ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ དི་ཊྛ་སུ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་ཉྫཱ་ན་ན་མུ་ཁེ་ན ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ནུ་མི་ན་ནྟོ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. ‘‘ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཀྑ་ར་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་རེ. སཱ པ་ན ཝི་ཛྫཱ པ་ད་ཀུ་ས་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ན (ཛཱ. ༡.༩.༤༩ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༦. པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱཏི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ, པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཧི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཝི་དྷི་ཝ་སེ་ན, པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, སཱ ཙ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི ས་མྨཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ, མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ན་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙ་མེ་ཝ, ན ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ. པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཉྷི ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ, པ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ-ག་ཧ་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་གནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཏ་ད་ཉྙ་རཱ་ག་སྶ ཙེ་ཝ དོ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཙ ཏ་ད་ཉྙ་རཱ་གཱ་དི་ཁེ་པ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཊྛ་ལོ་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཙ་ན་སྶ པུ་བྦ་དུ་ཊྛ་མཾ་ས་ཁེ་པ་ནཱུ་པཱ་ཡ་ཏཱ ཝི་ཡ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་རཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་སྶཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ཨི་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་ངྒ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ. ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙེ་ཝ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘པ་ཊཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༤) པཱ་རཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟཔ་དེ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཙ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི ནཱ་མ བྷ་ཝ་ནྟི, པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཝཱ པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ པ་སཱ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སྶ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ས་ཏ་ཏཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ.
ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ནཱཏི ས་ཧཱ་དི་ཡོ་གེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏ་ར་ཏྠཱ་པི ཨེ་ས ན་ཡོ. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་མ་ཏྠཾ ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ག་ཡཱ་སཱི་སེཏི ག་ཡཱ་གཱ་མ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ག་ཡཱ་སཱི་ས་ནཱ་མ་ཀོ ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷ་ས་དི་སོ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ ཨ་ཏྠི, ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶ་སྶ་པི ཨོ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ. ‘‘ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ‘‘ཝི་ཀུ་བྦ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. མ་ཧཱ་ནཱ་གཱཏི མ་ཧཱ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ. ‘‘ནཱ་གོ’’ཏི ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ན་ཏྠི ཨཱ་གུ པཱ་པ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ས་བྷི་ཡ་སུ་ཏྟེ –
‘‘ཨཱ་གུཾ ན ཀ་རོ་ཏི ཀི་ཉྩི ལོ་ཀེ,
ས་བྦ་སཾ་ཡོ་གེ ཝི་ས་ཛྫ བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི;
ས་བྦ་ཏྠ ན ས་ཛྫ་ཏཱི ཝི་མུ་ཏྟོ,
ནཱ་གོ ཏཱ་དི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏེ ཏ་ཐ་ཏྟཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༥༢༧; མ་ཧཱ་ནི. ༨༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༢༧, ༡༣༩);
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༨༦) ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟེ་ན ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ, ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཙ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ར་ཛཾ ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’ནྟི’’ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༥) ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཐེ་རཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏེ་སཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཝ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་ཡི་དཾ ཝི་ས་དི་ས་ཝ་ཙ་ནཾ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ, ཁ་ནྡྷ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ན་ཉྩ མ་ཏི་བྷེ་དེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཧི ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཙ ཏེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒ་ཧ་མཱ་རོ་པི་ཏཱ, ཨ་པི་ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཕ་ལ་མྤི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་སུ་ཏྟེ, (མ. ནི. ༢.༣༤༣) ཙཱུ་ལ༹་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༤༡༦) ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཏ་ཏཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ན ཨུ་པཱ་ར་མྦྷི་ཏ་བྦ་ཏོ. ས་དོ་སཱ་ནི པ་རཱ་རོ་པི་ཏ་དོ་ས་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་དོ་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ན ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཊྛཱ་ཡཱི་ནི ན ཧོ་ནྟི. ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཊྛ་ན་ཏོ ན ནི་ཡྻ་ནྟཱིཏི ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་ནུ་མཱ་ནཾ. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི ཏཱ་ནི ཨ་ན་དྡྷ་ནི་ཡཱ་ནི. ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་པཱ་ར་མྦྷཾ ཝི་སུ་དྡྷི་པྤ་བྷ་ཝ་ཏོ, ཝི་སུ་དྡྷི་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཙ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ནི་དྡོ་སཾ. ན ཧི ཏ་ཏྠ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷཱ་དི་དོ་ས་ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ཏྠི. ནི་དྡོ་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ར་པྤ་ཝཱ་ད་ཝཱ་ཏེ་ཧི, ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ནུ་པ་ཧ་ནྟ་བྦ་ཏོ. ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ན་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ཨི་དྷཱ་པི ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་ནུ་མཱ་ནཾ. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི ཏཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཏེ་ན ཙ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་དིཾ, ཨ་ནུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་དི་ཉྩཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ གཱ་ར་ཡ྄ཧ་པཱ་སཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི.
བྷཱུ་ཏ་ནི་རོ་དྷེ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༧. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ཀོ བྷི་ཀྑུ པུ་རི་མེ་སུ དྭཱི་སུ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་སུ ཝ་སི་པྤ་ཏྟོ སུ་ཀུ་ས་ལོ་པི ས་མཱ་ནོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་སེ་ས་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་སྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་ནི ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ མུ་ཁྱ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་ས་ངྒི་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ནི་ཡྻཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ མུ་ཁྱ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་ས་ངྒི་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ ག་ནྟ་བྦ་ཏོ. ཀཱི་དི་སོ ནཱ་མེ་ས བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོཏི ཨ་པ་རི་ཡེ་སཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཾ ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱཏི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ པ་རི་ཙ་རི་ཏྭཱ. དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷཾ ཀི་རེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཐཱ ཝི་ཙ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཀ་མྤཱ་དི. ཝི་སྶ་ཛྫོ་ཀཱ་སནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ཊྛཱ་ནཾ, ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫ་ཀ་ར’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཝི་སྶ་ཛྫ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི བུ་དྡྷ་མེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ནི་ཀྐ་ངྑ་ཏྟཱ, ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠནྟི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ད་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎནྟི ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ཨེ་དི་སོ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཏ་དཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཀ་ཏྠཱཏི ནི་མི་ཏྟེ བྷུ་མྨཾ, ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ ཨཱ་ག་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི. ཀི་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཏྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཏཾ. ཏེཏི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན-ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ལཱ་པ་ཙུ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ཀ་ཏྟ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ- ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ས་བྷཱ་ག-ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ས་ངྒ་ཧ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་བྷཱ་གཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, ས་ས་མྦྷཱ་ར་ས་ངྑེ་པ་ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ངྑེ་པ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན.
༤༨༨. དི་བྦ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ཛོ་ཏེ་ནྟི ཙཱ་ཏི དེ་ཝཱ, དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ. ཏེ ཡ་ནྟི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དེ་ཝ་ཡཱ་ནི་ཡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༩༧) ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱི་ཡ་ས་དྡོ ཀ་ཏྭ་ཏྠེ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ན ཧེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཾ ནཱ་མ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནཾ. ཏནྟི ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨི་སྶ་རཱ་ཏི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ ས་དེ་ཝ་ཀ་ལོ་ཀ་པ་ཛྫོ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ དཱུ་རེ དེ་ཝེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ས་མཱི་པེ ཋི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཡེ དེ་ཝཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་ལཱ་བྷི་ནོ, ཏེ་པི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ཉྷོ པུ་ཙྪི་ཏོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ལ་བྦྷཱཏི ན ས་ཀྐཱ, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏྠ པུ་ཙྪཱ་ཡ ནི་བྦཱ་དྷ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཧ་ཏྠ་ཏོ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཧ་ནྡ ནཾ དཱུ་ར་མ་པ་ནེ་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷིས་དྡོ ཨ་ཏི་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རཱ’’ཏི, རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཙ ཨ་མྷེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་རེ་སཾ ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཏ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ཏ་རཱ’’ཏི.
༤༩༡-༤༩༣. ས་ཧ་སྶ་ཀྑོ པ་ན ས་ཀྐོ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི ཨཱ་ག་ཏ་ཕ་ལོ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སཱ་ས་ནོ, སོ ཀ་སྨཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ནི་ཡྻོ་ཛེ་སཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀནྟི ར་ཏྟིཾ ཛ་ལ་ནྟཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ཀི་མིཾ. དྷ་མ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི མུ་ཁ་ཝཱ་ཏཾ དེ་ནྟོ ཝི་ཡ. ཨ་ཏྠི ཙེ་ཝཱཏི ཨེ་དི་སོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻ, མ་ཡཱ ཨ་པེ་སི་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཐཱ ཙི་ནྟ་ན་ཏོ པ་རཾ. ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ དེ་ཝ་ཡཱ་ནི་ཡ་ས་དི་སོ་ཝ. ‘‘དེ་ཝ་ཡཱ་ནི་ཡ་མ་གྒོ་ཏི ཝཱ…པེ… ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ནཱ་མ’’ནྟི ཨི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཙ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་རུ་ལ༹ྷི་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦཱ་སུ་པི ཧི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་སུ དེ་ཝ་ཡཱ་ནི་ཡ་མ་གྒཱ་དི་ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཨ་པྤ་ནཱ་དི་ནཱ་མཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.
༤༩༤. ཨཱ་ག་མ་ན་པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནི་མི་ཏྟནྟི བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨུ་ད་ཡ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མེཏི བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ. ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ནཱ་ར་དྡྷ་ཙི་ཏྟོཏི ཨ་ནཱ་རཱ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ. ཝཱ་དནྟི དོ་སཾ. ཝི་ཀྑེ་པནྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་ཝི་དྷཱ ཁེ་པ་ནཾ.
༤༩༥. ཀུ་ཧ་ཀ་ཏྟཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་མྷཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ. ‘‘གུ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ཋི་ཏྭཱ གུ་ཡ྄ཧི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་མྤི ཝ་ད་ནྟི ཀེ་ཙི.
ཏཱི་ར་ད་སྶཱི་ས་ཀུ་ཎཱུ་པ་མཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩༧. པ་དེ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན, ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེ་པཱིཏི ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་པི. ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཏ་ཐཱ པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་ཙྪཱ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶཱཏི པུ་ཙྪི་ཏུ་མ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཡ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་སྶ. ཝི་ཏ་ཐ་པ་ཉྷོ ཧི ‘‘པུ་ཙྪཱ་མཱུ་ལ༹ྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་གྒ་མཱུ་ལ༹ྷོ’’ཏི. པུ་ཙྪཱ་ཡ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཏེ་ན ཀ་ཏ་པུ་ཙྪཱ་ཡ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཀཱ་རེ དོ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི ཏ་ཐཱ སི་ཀྑཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནཱ་མ པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ན ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པུ་ཙྪ་ཀཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཨ་ན་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པུ་ཙྪཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ན་མཱ་ཙི་ཎྞ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན དུ་ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ.
༤༩༨. ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱིཏི པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ན པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི. ‘‘ཀ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་མི་ཏྟེ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཨཱ་ག་མྨཱ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱཏི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ, ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་མེ་ཝ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་དྷཱ ས་ཎྛི་ཏེ རཱུ་པ་པྤ་བ་ནྡྷེ དཱི་གྷ་ས་ཉྙཱ, ཏ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཨ་པྤ་ཀཾ ས་ཎྛི་ཏེ ར་སྶ་ས་ཉྙཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩ ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་པ་རི་མཱ་ཎེ རཱུ་པ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ ཨ་ཎུ་ས་ཉྙཱ, ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏོ མ་ཧ་ཏི ཐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ, ཨི་ད་མྤི དྭ་ཡཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པི-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ‘ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཎྞ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མུ་ཙྩི་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཝ. སུ་བྷནྟི སུ་ནྡ་རཾ, ཨི་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སུ་བྷནྟི ཨ་སུ་ནྡ་རཾ, ཨ་ནི་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ནེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. དཱི་གྷཾ ར་སྶཾ ཨ་ཎུཾ ཐཱུ་ལཾ སུ་བྷཱ་སུ་བྷ་ནྟི ཏཱི་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཀ་ཏྠ ཨཱ་པོ ཙ པ་ཐ་ཝཱི, ཏེ་ཛོ ཝཱ་ཡོ ན གཱ་དྷ་ཏཱི’’ཏི ཧི བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་སུཾ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི. ནཱ་མནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ. ཏ་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ན་མ་ན་ཏོ, ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ‘‘ནཱ་མ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ ‘‘དཱི་གྷཾ ར་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་དྷ རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘དཱི་གྷཱ་དི་བྷེ་ད’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨཱ་པཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧོ. ཡ་སྨཱ ཝཱ དཱི་གྷཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་པི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཎྛཱ་ནཾ ཕུ་ས་ན་མུ་ཁེ་ན་པི ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པ་མྤི ག་ཡ྄ཧ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘དཱི་གྷཱ་དི་བྷེ་དཾ རཱུ་པ’’ མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཀིཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཀི་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ. ‘‘ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཁ་ཎ་ནི་རོ་དྷ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སེ་ས་མེ་ཏཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི.
༤༩༩. ཏ་ཏྲ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ ཙུ་ཎྞི་ཡ་པཱ་ཋཾ ཝ་ཏྭཱ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི་ཨཱ་དིཾ སི་ལོ་ཀམཱ་ཧཱཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦནྟི ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦཾ, ས་བྦ་ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་མེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ནི་ད་སྶཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ན ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་མཱ, ཏ་དེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ན ཧི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ནི་ཙྩ་སྶ ཨེ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་དི་སཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀུ་ཏོ་ཙི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཡཾ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷོ་ཏི, ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝེ་ཏི, ཏཾ ས་ངྑ་ཏཾ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ནྟེ་ཧི ས་ཨ་ནྟཾ, ཨ་ས་ངྑ་ཏ་སྶ པ་ན ནི་བྦཱ་ན་སྶ ནི་ཙྩ་སྶ ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཨ་ནྟཱ ན ས་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ན་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཛ་ར་ཏཱ་པི ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ནྟོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་ད་ནྟོཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ. ཝ་ཡ་ནྟོཏི བྷ་ངྒཱ་ཝ་ཏྠཱ. ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ནྟོཏི ཛ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཋི་ཏཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏི་ཏྠ་སྶཱཏི པཱ་ན་ཏི་ཏྠ་སྶ. ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་པ་ནྟཱིཏི པ་ཀཱ་རེ་ན པི་ཝ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་པ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་པ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཧི པ་པ་ནྟི པཱ་ན་ཏི་ཏྠ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༩༩) ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝཱ པ-ཀཱ་ར་སྶ བྷ-ཀཱ་རོ ཀ་ཏོ.ས་བྦ་ཏོཏི ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མུ་ཁ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན མུ་ཁེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – པ་ཀཱ་རེ་ན བྷཱ་ས་ནཾ ཛོ་ཏ་ནཾ པ་བྷཱ, ས་བྦ་ཏོ པ་བྷཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་བྦ་ཏོ་པ་བྷཾ, ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་བྷ་སྶ་རཾ ཝི་སུ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ནེཏི ནི་མི་ཏྟེ བྷུ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཡེ་ན ནི་བྦཱ་ན་མ་དྷི་ག་ཏཾ, ཏཾ ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་དེ་ཏཾ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཙ་རི་མ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི པུ་ཉྙཱ་དི་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཙི་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠེ་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཏ…པེ… བྷཱ་ཝཾ ཡཱ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཏ་དཱི་པ་སི་ཁཱ ཝི་ཡཱཏི ནི་བྦུ་ཏ་དཱི་པ་སི་ཁཱ ཝི་ཡ. ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཀ་ཏྟ་རི, ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་རོ་དྷེ་ནཱཏི པ་ན ཧེ་ཏུ་མྷི. ཨེ་ཏྠཱཏི ནི་བྦཱ་ནེ. སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཨི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ.
ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.