པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་དཱ་ནི ‘‘པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཏཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏིཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ཡ་སྶཾ ཝཱ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཏ་སྶཱ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཡ་པི ཨི་དྷ ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མ ཙེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀི་ཉྩཱ་པི…པེ… མཱ་རུ་ལ༹ྷཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ན་ནུ སཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཏ་ནྟི་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ, ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ པུ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཡ་དི ཙ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ, ག་ནྠ་ག་རུ་ཏཱ ཙ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ལེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ནི་དཱ་ན…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི པ་ན ཨེ་ཏེ་ན ནི་དཱ་ན་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་ཏཱ ན སི་ཡཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ‘‘པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མ ཙེ་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ཧི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་དི, ཨེ་སཱ ཙ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨུ་པ་ཉྙཱ་ས་ཏྠོ ཝཱ ཙ-ས་དྡོ, ཨུ་པ་ཉྙཱ་སོ་ཏི ཙ ཝཱ་ཀྱཱ་ར་མྦྷོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་སཱ ཧི ག་ནྠ་ཀཱ་རཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་པ་རཾ ཝ་ཏྟུ་མཱ་ར་བྷ་ནྟཱ་ནཾ ཙ-ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ. ཡཾ པ་ན ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨ་ཉྙཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི (ཝ་ཛི་ར ཊཱི. བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ), ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན ཧེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡེ་ན ཏ་ད་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཙེ་ཏྠ ཏ་ད་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཙ-ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི སོ ན ཀ་ཏྟ་བྦོ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་སཾ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ས་ངྒཱི་ཏཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡཱ་དི་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཧི པ་ཋ་མ་ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ དཱི་གྷཱ་དི་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ར་སྶཱ་དི་ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཡ་ནཾ ཀ་ཐ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ, ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ, ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཙ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, པཱུ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ས་ངྒཱི་ཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, པ་ཋ་མཱ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠོ, ཏེ་ན པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི སཱ ས་ངྒཱི་ཏི་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་ཏྠཱ་རུ་ལ༹ྷ་མ་ཏྟེ་ན ཨི་དྷ སོ་ཏཱུ་ནཾ ནི་དཱ་ན་ཀོ་ས་ལླཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ན-ས་དྡེ་ན ཨ་རུ་ཙི་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ད་དཱ་ཏི དེ་ས་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ཀོ་ས་ལླཾ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་ས་ར་ཎཱ་དི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ་པི ཨ་ཉྙཱ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་སུ ‘‘བུ་དྡྷོ བོ་དྷེ་ཡྻ’’ནྟི (བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ན ༡; ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ; ཨུ་དཱ་ན ཨ་ཊྛ. ༡༨) པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཏོ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྷི…པེ… ཝི་ན་ཡ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ཎ་ནྟཱ་ན་མྤི ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ, ན སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ, ན ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཏ་པུ་སྶ་བྷ་ལླི་ཀཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ. ཨེ་སཱ ཧི དྷ་མྨ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་མེ་ཝ མ་རི་ཡཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྐནྟི ཨཱ་ཎཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ –

‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཙ་ཀྐ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི དྷ་མྨ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༢.༤༠, ༤༡).

ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཏ་ཐཱ. པ་ཝ་ཏྟ་ནནྟི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ནྟི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟཾ དེ་སེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་སྶ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ནཱ་མཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༡༠༨༡-༡༠༨༨; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༤༠). ཨི་དྷ པ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ. ཡཱ་ཝཱཏི པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, སུ་བྷ་དྡ་སྶ ནཱ་མ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ ཝི་ན་ཡ་ནཾ ཨ་ནྟོ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝི་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མ་ཉྩེ ནི་པ་ནྣོ་ཡེ་ཝ ཝི་ནེ་སཱི་ཏི. ཀ་ཏཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩཾ ཡེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཏ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཏེ་ན བུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཀི་ཙྩ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་སེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི. ན་ནུ ཙ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཝི་ནཱི་ཏཱ་པི ཝི་ནེ་ཡྻཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ནཱི་ཏཱ ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་ནེ་ཡྻཱ ཙ ན ཏཱ་ཝ ཝི་ནཱི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩེ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཏེ་སཾ ཝི་ན་ཡ་ནུ་པཱ་ཡ་སྶ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ན ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ པཱ་པི་མ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མི, ཡཱ་ཝ མེ བྷི་ཀྑཱུ ན སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཝི་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ནཱི་ཏཱ ཝི་སཱ་ར་དཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ…པེ… ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཾ ས་ཧ དྷ་མྨེ་ན སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༡༦༨; ཨུ་དཱ. ༥༡).

‘‘ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི གཱ་ཧ་སྶ མི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ དཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དཱི་ནི་པི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ཏ་ཉྷི ན་ག་རཾ ཀུ་ས་ཧ་ཏྠཾ པུ་རི་སཾ ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནེ མཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀུ་སི་ནཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ མ་ལླཱ་ནཾ སཱ་ལ་ཝ་ནེཏི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱུ་ཏེ མ་ལླ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ སཱ་ལ་ཝ་ནེ. ཏ་ཉྷི སཱ་ལ་ཝ་ནཾ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཏོ ཨུ་པ་ཙྩ ཝ་ཏྟ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་ར་སྶ ད་ཀྑི་ཎ་པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་ཡཾ ཐཱུ་པཱ་རཱ་མོ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎ་པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཐཱུ་པཱ་རཱ་མ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རེ་ན ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒོ པཱ་ཙཱི་ན་མུ་ཁོ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཏོ སཱ་ལ་པ་ནྟི པཱ་ཙཱི་ན་མུ་ཁཱ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ནི་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཏཾ སཱ་ལ་ཝ་ན་མུ་པ་ག་ནྟྭཱ མི་ཏྟ་སུ་ཧ་ཛྫེ ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཾ ཛཱ་ཏཾ ཀི་རཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ན་མ་ནྟ་རེཏི ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མ་ཉྩ་སྶ སཱི་ས་བྷཱ་གེ ཨེ་ཀཱ སཱ་ལ་པ་ནྟི ཧོ་ཏི, པཱ་ད་བྷཱ་གེ ཨེ་ཀཱ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨེ་ཀོ ཏ་རུ་ཎ་སཱ་ལོ སཱི་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཨཱ་ས་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀོ པཱ་ད་བྷཱ་ག་སྶ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ན་མ་ནྟ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ ནཱ་མ མཱུ་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་ཊ་པ་པ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་སི་བྦེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སཱ་ལཱ’’ཏི་པི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. མཱ ཨི་ཏི ཙ་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་སྶ ག་ཏི་ཡཱ དི་ཝ་ས་སྶ མི་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཏ་དཱ ས་བྦ་ཀ་ལཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པུ་ཎྞོ ཨེ་ཝ མཱ་ཏི པུ་ཎྞ་མཱ. ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ‘‘མོ སི་ཝོ ཙ་ནྡི་མཱ ཙེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་ཀྐ་ཏ་བྷཱ་སཱ་ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་ར་ནྟ་མྤི ཙ་ནྡི་མ་ཝཱ་ཙ་ཀ མ-ས་དྡ་མི་ཙྪ་ནྟི. ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ པུ་ཎྞ་མཱ ཡ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་སཱ་ཁཱ་པུ་ཎྞ་མོ, སོ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་སོ ཏ་ཐཱ, ཏ་སྨིཾ. པ་ཙྩཱུ་ས་ཏི ཏི་མི་རཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩཱུ་སོ, པ་ཏི-པུ་བྦོ ཨུ་ས-ས་དྡོ རུ་ཛཱ་ཡ་ནྟི ཧི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ, སོ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡོ་ཏི ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ. ཝི་སཱ་ཁཱ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ ཨཱི་དི་སེ ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་ས་མ་ཡེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏེ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དི, ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཾ. སོ པ་ན ཨུ་པཱ་དི ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་ར་ནི་མྨ་ཐ་ནེ ཨ་ནོ་སྶ་ཊྛོ, ཨི་དྷ ཁ་ནྡྷ་མ་ཙྩུ་མཱ་ར་ནི་མྨ་ཐ་ནེ ཨོ་སྶ་ཊྛོ་ན སེ་སི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨུ་པཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏོ སེ་སོ, ཨུ་པཱ་དི་སྶ ཝཱ སེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུཏི ཙེ་ཏྠ ནི་བྦུ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ དྷཱ་ཏུ ཙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ནི་བྦུ་ཏི་ཡཱ ཧི ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙཱ་ཡཾ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་མཾ པ་ཀཱ་རཾ བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎེ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་ཝ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ. ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ་པི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་མཾ པ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎེ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི ཙ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན པ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༡༢). ཨེ་ཏྠ ཧི ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་པ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧཱི་ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་པྤ་ཀ་ཏུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༢༢) ཨེ་ས་ན་ཡོ ཨཱི་དི་སེ་སུ. དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེཏི ཛེ་ཊྛ་མཱ་ས་སྶ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མཱི་དི་ཝ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ན ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ན ཝི་སེ་ས་ནཾ ‘‘དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་སྶ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་ས་ཏོ ཧི པུ་རི་མ་ཏ་ར་དི་ཝ་སེ་སུ་པི བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་མཱ་ག་མ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཏ་སྨཱ ‘‘དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨི་ད་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན་པི ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནཱི་ཡཾ. ས་ངྒྷ་སྶ ཐེ་རོ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ. སོ པ་ན ས་ངྒྷོ ཀིཾ པ་རི་མཱ་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ན’’ནྟི. ས་ངྒྷ་ས་དྡེ་ན ཧི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝེ་ཏཾ པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ཝ་ད་ནྟི –

‘‘ས་མཱ་སོ ཙ ཏ་དྡྷི་ཏོ ཙ, ཝཱ་ཀྱ་ཏྠེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཀཱ;

པ་སི་དྡྷི་ཡ་ནྟུ སཱ་མ་ཉྙཾ, ཏེ་ལཾ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ.

ཏ་སྨཱ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠ་མེ་ཝེ་ཏཾ པུ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི, ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨེ་དི་སེ་སུ ས་མཱ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ག་རུ་ཀུ་ལ’’ནྟི. ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ས་ངྒྷ་ས་དྡ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་དྡཾ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་པི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ་ཀྱེ ཝི་ཡ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྠ་སྶ ག་མ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ན’’ནྟི ཧི ཨེ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་ས་དྡེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་སྶཱ་པི སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཐེ་ར་ས་དྡེ་ཏི. ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ན’’ནྟི ཙ ག་ཎ་པཱ་མོ་ཀྑ་བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དཱ ཧི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཏི ག་ཎ་ན་པ་ཐ་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝེ་ལུ༹་ཝ་གཱ་མེ ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ན་ཙི་རེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི པ་ཀྐ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ་ཧུ –

‘‘ས་ཏྟ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཏེ་སུ པཱ་མོ་ཀྑ་བྷི་ཀྑ་ཝོ;

ཐེ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ་ཝ, ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཏ་དཱ ཨ་ཧཱུ’’ཏི.

ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཙི་ནྟ་ཡ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སི, ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཙི་ནྟ་ཡ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི་ཏི ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཧ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟོ ཀ་སྶ་པོ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ’’ཏི ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཀ་སྶ་པོ ན་དཱི་ཀ་སྶ་པོ ག་ཡཱ་ཀ་སྶ་པོ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པོ་ཏི ཨི་མེ ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀེ ཐེ་རེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ ས་ཏི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏྟ ཨ་ཧཱ་ནི ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི ས་ཏྟཱ་ཧཾ. ས་ཏྟཱ་ཧཾ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ ཨ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟོ, མཱ་ས་ཛཱ་ཏོ’’ཏི, ཨ་ནྟ་ཏྠ་ཨ་ཉྙ་པ་ད་ས་མཱ་སོ་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཧེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཐཱ ‘‘སུ་བྷ་དྡེ་ན ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ་པི. ཏ་ཏྠ སུ་བྷ་དྡོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ, ཝུ་ཌྜྷ་ཀཱ་ལེ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏེ་ན སུ་བྷ་དྡ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘ཨ་ལཾ ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. སོ ཧི ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ པཱ་ཝཱ་ཡ ཀུ་སི་ནཱ་རཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣེ་སུ པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་སུ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་སུ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ དི་ཊྛ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ བཱ་ཧཱ པ་གྒ་ཡ྄ཧཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་རི་དེ་ཝ་ནྟེ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.

ཀ་སྨཱ པ་ན སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི? བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ན. ཨ་ཡཾ ཀི་རེ་སོ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏེ ཨཱ་ཏུ་མཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༣) ན་ཧཱ་པི་ཏ་པུ་བྦ་ཀོ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀུ་སི་ནཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ཏུ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཡཱ་གུ་དཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏེ དྭེ པུ་ཏྟེ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ཏཱ་ཏཱ ཨཱ་ཏུ་མཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི, ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ ཏཱ་ཏཱ, ཁུ་ར་བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ནཱ་ལི༹་ཡཱ ཝཱ པ་སི་བྦ་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་གྷ་ར་ཀཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐ, ལོ་ཎ་མྤི ཏེ་ལ་མྤི ཏ་ཎྜུ་ལ་མྤི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་མྤི སཾ་ཧ་ར་ཐ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཡཱ་གུ་དཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་ཏུ་མཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བྷུ་སཱ་གཱ་ར་ཀཾ པ་ཝི་ཊྛེ སུ་བྷ་དྡོ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ གཱ་མ་དྭཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ མ་ནུ་སྶེ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨ་མ་ཏྟཾ མེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ བྷ་ནྟེ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ས་བྦཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་དྡྷ་ནཱ་ནི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་རོ་ཐ, ཨི་དཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛྫ་ཡཱ་གུ་ཉྩ མ་དྷུ་གོ་ལ༹་ཀ་ཉྩ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་སི. བྷོ་ཛྫ་ཡཱ་གུ ནཱ་མ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པཱ་ཏ་བྦ་ཡཱ་གུ, ཏ་ཏྠ ས་པྤི་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏ་མ་ཙྪ་མཾ་ས་པུ་པྥ་ཕ་ལ་ར་སཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་བྦཾ པ་ཝི་ས་ཏི. ཀཱི་ལི༹་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ སཱི་ས་མ་ཀྑ་ན་ཡོ་གྒཱ ཧོ་ཏི སུ་ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷཱ.

ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུཾ ཨཱ་ཏུ་མཱ་བྷི་མུ་ཁོ པཱ་ཡཱ་སི. ཨ་ཐ ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཏ་ཡཱ ཀ་སྶ ཡཱ་གུ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏཱ’’ཏི. སོ ཡ་ཐཱ་ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་ཏེ་ཧེ་ཝ ཏེ་ཧི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཀཱ་སཱ་ཝེ་ཧི ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ད་བྦི་ཉྩ ཀ་ཊ་ཙྪུ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཡ ད་ཀྑི་ཎཾ ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཡཱ་གུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ‘‘ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༤) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཙ སུ་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་མཱ་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཁུ་ར་བྷ་ཎྜ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྩཱ་ཏི དྭེ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཡོ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟེ་ཧེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མི་ཏཱ, ཨི་དཾ པ་ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨི་མཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་པཱ་ཡེ་སྭེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ནྟི, ཨ་པེ་ཐ མཱ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་ག་མཱ་སི, ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི ན ཀི་ཉྩི ག་ཧི་ཏཾ. སུ་བྷ་དྡོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཏི, ས་ཙེ ན ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ ཨ་སྶ, པ་ཀྐཱ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ས་བྦ་ཙི་རཾ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ཧ་མ་ཏྟཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཨི་ད་ཉྩ མ་མ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཨ་སྶ, ས་བྦཾ ཏེ་ན ནཱ་སི་ཏཾ, ཨ་ཧི་ཏ་ཀཱ་མོ ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལེ དྷ་ར་མཱ་ནེ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་ཙྩཱ ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ, ས་ཙེ ཀི་ཉྩི དྷ་ར་ནྟ་སྶ ཝ་ཀྑཱ་མི, མ་མཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཛྫེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

སྭཱ་ཡཾ ཨ་ཛྫ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་སྶཱ་སོ ཝི་ཡ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཐེ་རོ པ་ན ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡེ པ་ཧཱ་རཾ ཝི་ཡ, མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏི་ཏ་སུ་ཀྑཱ་ས་ནིཾ ཝི་ཡ (སུ་ཀྑཱ་ས་ནི ཝི་ཡ དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༣༢) མ་ཉྙི, དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ ཙ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫི ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ་མ་ཏྟ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཛྫཱ་པི་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་རཱི་རཾ དྷ་ར་ཏི་ཡེ་ཝ, དུ་ཀྑེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏ་སཱ་ས་ནེ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུཾ མ་ཧ་ནྟཾ པཱ་པཾ ཀ་ས་ཊཾ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ལཾ ཁོ པ་ནེ་ས པཱ་པོ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙེ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ས་ཧཱ་ཡེ ལ་བྷི་ཏྭཱ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ས་ཀྐཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི.

ཏ་ཏོ ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ས་ཙེ ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ མ་ཧ་ལླ་ཀཾ ཨི་དྷེ་ཝ པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཨོ་ཀི་རཱ་པེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་སྶཱ་མི, མ་ནུ་སྶཱ ‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་རཱི་རེ དྷ་ར་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟཱི’ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ དོ་སཾ ད་སྶེ་སྶ་ནྟི, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་མི ཏཱ་ཝ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི དེ་སི་ཏ་དྷ་མྨོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པུ་པྥ་རཱ་སི་ས་དི་སོ, ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཏེ་ན པ་ཧ་ཊ་པུ་པྥཱ་ནི ཡ་ཏོ ཝཱ ཏ་ཏོ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ ཝི་ན་ཡེ ཨེ་ཀཾ དྭེ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ན་སྶི་སྶ་ནྟི, སུ་ཏྟེ ཨེ་ཀོ དྭེ པ་ཉྷཱ་ཝཱ་རཱ ན་སྶི་སྶ་ནྟི, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨེ་ཀཾ དྭེ བྷཱུ་མ་ནྟ་རཱ་ནི ན་སྶི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན མཱུ་ལེ ན་ཊྛེ པི་སཱ་ཙ་ས་དི་སཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ད་ལ༹ྷ་སུ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པུ་པྥཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ནི་ཙྩ་ལོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཏཱི་ཎི གཱ་ཝུ་ཏཱ་ནི པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དེ་ཧི (སཾ. ནི. ༢.༡༤༩, ༡༥༠, ༡༥༡) ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎིཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ཙ་ནྡོ་པ་མ་པ་ཊི་པ་དཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ མ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ར་ཏ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་སི, མཱ་དི་སེ བྷི་ཀྑུ་མྷི ཏི་ཊྛ་མཱ་ནེ ཨ་ཡཾ པཱ་པོ སཱ་ས་ནེ ཝ་ཌྜྷིཾ མཱ ཨ་ལ་ཏྠ, ཡཱ་ཝ ཨ་དྷ་མྨོ ན དི་པྤ་ཏི, དྷ་མྨོ ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡྻ་ཏི, ཨ་ཝི་ན་ཡོ ན དི་པྤ་ཏི, ཝི་ན་ཡོ ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡྻ་ཏི, ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ན བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ན དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ ན བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ ན དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ཝ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཡི་སྶཱ་མི, ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཧོ་ན་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡེ ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟི, ཨ་ཐཱ་ཡཾ པཱ་པོ ས་ཡ་མེ་ཝ ནི་གྒ་ཧཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི, པུ་ན སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, སཱ་ས་ནཾ ཨི་དྡྷ་ཉྩེ་ཝ ཕཱི་ཏྟ་ཉྩ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ མ་ཡ྄ཧཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨ་ལནྟི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཝུ་སོཏི པ་རི་དེ་ཝ་ནྟེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. མཱ སོ་ཙི་ཏྠཱཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་སོ་ཀེ་ན མཱ སོ་ཀ་མ་ཀ་ཏྠ. མཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྠཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ མཱ ཝི་ལཱ་པ་མ་ཀ་ཏྠ. ‘‘པ་རི་དེ་ཝ་ནཾ ཝི་ལཱ་པོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སོ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘སུ་མུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏེ་ན མ་ཧཱ་ས་མ་ཎེ་ནཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, སྨཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝཱ ནཱ་བྱ་པྤ་དེ་སོ. ‘‘ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ’’ཏི པ་དེ པ་ན ཀ་ཏྟ་རི ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་བྷ་ཡཱ་པེ་ཀྑ་ཉྷེ་ཏཾ པ་དཾ. ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ ཙ ཧོ་མཱཏི ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་པེ་ཀྑ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཏ་དཱ’’ཏི སེ་སོ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཧུ་མྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན པ་ན ཀོ་དྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ན ཧི པ་ཝ་ཏྟཾ ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ, ཨོ་ཏྟ་པྤཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏཾ;

ཉཱ་ཎ་མོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་རཱ་ནཾ, དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་ག་ས་ཉྙི་ཏ’’ནྟི. (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ཨ་ཉྙཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱི་དི་ས་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱི་དི་ས་སྶ ཙ ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ག་ཎ་པཱ་མོ་ཀྑ་ཏྠེ་ར་པྤ་མུ་ཁ་ག་ཎ་ན་པ་ཐཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ཧེ་ཏུ. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. པ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རེ, ཨེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ནོ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ, ཡེ་ན ཋཱ་ནེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཡྻུཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. པཱ་པེ་ན ལཱ་མ་ཀེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ. ཨ་ཏཱི་ཏོ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ས་ཏྠུ་ཀཾ ཡ་ཐཱ ‘‘བ་ཧུ་ཀ་ཏྟུ་ཀོ’’ཏི. པ་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘པཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྱ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཀྑནྟི ཨ་ལ་ཛྫི་པ་ཀྑཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ སཱ་ས་ན་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, སཱ་དྷ་ཀ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི ཧི པ་ད་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻ’’ནྟི པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡཾ.

ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ ཙ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ ལ་ཛྫི་པུ་གྒ་ལེ་སུ ཏི་ཊྛ་ཏི. པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མ་ཉྩ་ཀེ ནི་པ་ནྣེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦) ཝུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧི-ས་དྡོ ཨཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན ད་ལ༹ྷི་ཛོ་ཏ་ཀོ. དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོཏི དྷ་མྨོ་པི དེ་སི་ཏོ ཙེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཙ. སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཧི དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཛྫ་ནཾ པ་བོ་དྷ་ནཾ དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཉཱ་པ་ནཾ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ ཋ་པ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཝི་ན་ཡོ་པི དེ་སི་ཏོ ཙེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཙ. ཝི་ན་ཡ་ཏ་ནྟི་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཛྫ་ནཾ པ་བོ་དྷ་ནཾ དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཉཱ་པ་ནཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་མྤི ཀི་རི་ཡཱ་དྭ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སོཏི སོ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ. མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི མ་མ ཨ་ཙྩ་ཡ་ཀཱ་ལེ. ‘‘བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཧི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི. ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ ཝཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, མ་མ ཨ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡༦). ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏྠ ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ནེ་ཏྟེ ཨུ་ཛུཾ ག་ཏེ ས་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༠; ནེ་ཏྟི. ༡༠.༩༠, ༩༣). ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – མ་ཡཱ ཝོ ཋི་ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨི་དཾ ལ་ཧུ་ཀཾ, ཨི་དཾ ག་རུ་ཀཾ, ཨི་དཾ ས་ཏེ་ཀི་ཙྪཾ, ཨི་དཾ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཾ, ཨི་དཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཨི་དཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ ག་ཎ་སྶ, ཨ་ཡཾ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒོ མ་ཧཱ་ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མ དེ་སི་ཏོ, ཏཾ ས་ཀ་ལ་མྤི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་སྶ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་དཾ ཝོ ན ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཏོ. ཋི་ཏེ་ནེ་ཝ ཙ མ་ཡཱ ‘‘ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨི་མེ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀཾ དེ་སི་ཏཾ, ཏཾ ས་ཀ་ལ་མྤི སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀཾ མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་སྶ་ཏི ཏཾ་ཏཾ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཏོ, ཋི་ཏེ་ནེ་ཝ ཙ མ་ཡཱ ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡༦), དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི, བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ན་ཝ ཧེ་ཏཱུ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ, ས་ཏྟ ཕ་སྶཱ, ས་ཏྟ ཝེ་ད་ནཱ, ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ, ས་ཏྟ ཙེ་ཏ་ནཱ, ས་ཏྟ ཙི་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ’’ཏི ཨི་མེ དྷ་མྨེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཾ དེ་སི་ཏཾ, ཏཾ ས་ཀ་ལ་མྤི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཾ མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་སྶ་ཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཉཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་མྦོ་དྷཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཨི་ཏི ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཝ་སྶཱ་ནི བྷཱ་སི་ཏཾ ལ་པི་ཏཾ ‘‘ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི, པ་ཉྩ ནི་ཀཱ་ཡཱ, ན་ཝ་ངྒཱ་ནི, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་པྤ་བྷེ་དཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀོ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མི, ཨ་ཧ་ཉྩ པ་ནི་དཱ་ནི ཨེ་ཀོ་ཝ ཨོ་ཝ་དཱ་མི ཨ་ནུ་སཱ་སཱ་མི, མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏུ་མྷེ ཨོ་ཝ་དི་སྶ་ནྟི ཨ་ནུ་སཱ་སི་སྶ་ནྟི ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཀི་ཙྩ་སྶ ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི.

སཱ་ས་ནནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སཱ་ས་ནཾ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ. ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་མི་ཏུ་མ་ལ་ནྟི ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ, ཨ་དྡྷཱ་ན་གཱ་མི ཨ་དྡྷཱ་ན་ཀྑ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙི་རཾ ཋི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨི་དཾ སཱ་ས་ནཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ཡ་དི པ་ནཱ་ཧཾ ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻཾ, སཱ་དྷུ ཝ་ཏཱ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཝི་སེ་སཾ ས་མ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཙི་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་མྤི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཉྩཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཉྩཱ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ, པ་སཾ་སི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡནྟི ཡ་སྨཱ, ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ, པ་སཾ་སི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎཾ, པ་སཾ་ས་ན་ཉྩ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ‘‘དྷཱ་རེ་སྶ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞེ་ན པཱ་ཎི་ནཱ ཨ་ནྟ་ནྟེ་ན པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན –

‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཝུ་སོ བྷ་ག་ཝཱ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨ ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨ་ཐ ཁྭཱ་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ ‘ཨི་དྷ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ ནི་སཱི་ད་ཏུ, ཡཾ མ་མ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’ཏི. ནི་སཱི་དི ཁོ ཨཱ་ཝུ་སོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ, ནི་ས་ཛྫ ཁོ མཾ ཨཱ་ཝུ་སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘མུ་དུ་ཀཱ ཁོ ཏྱཱ་ཡཾ ཀ་སྶ་པ པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཊཱི’ཏི. པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི. དྷཱ་རེ་སྶ་སི པ་ན མེ ཏྭཾ ཀ་སྶ་པ སཱ་ཎཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ནི་བྦ་ས་ནཱ་ནཱི་ཏི. དྷཱ་རེ་སྶཱ་མ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཎཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ནི་བྦ་ས་ནཱ་ནཱི་ཏི. སོ ཁྭཱ་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དཱ་སིཾ, ཨ་ཧཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཎཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ནི་བྦ་ས་ནཱ་ནི པ་ཊི་པ་ཛྫི’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤).

ཏ་ཏྠ མུ་དུ་ཀཱ ཁོ ཏྱཱ་ཡནྟི མུ་དུ་ཀཱ ཁོ ཏེ ཨ་ཡཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི? ཐེ་རེ་ན ས་ཧ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ཀ་སྨཱ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཛཱ་ཏོ་ཏི? ཐེ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ཀིཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི? ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ པ་ན་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨི་མེ ན ཙི་རཾ ཋ་སྶ་ནྟི, ‘ཀ་སྶ་པོ པ་ན ཝཱི་ས་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀོ, སོ མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ས་ཏྟ་པ་ཎྞི་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཝ་སི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ མ་མ སཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཾ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་སི, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་སྶ་པ་སྶ སུ་སྶུ་སི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཐེ་རོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝཱ པ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཝ་ཎྞེ ཀ་ཐི་ཏེ ‘‘ཨི་མཾ ཏུ་མྷེ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཙཱ་རི་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

དྷཱ་རེ་སྶ་སི པ་ན མེ ཏྭཾ ཀ་སྶ་པཱཏི ཀ་སྶ་པ ཏྭཾ ཨི་མཱ་ནི པ་རི་བྷོ་ག་ཛི་ཎྞཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི པཱ་རུ་པི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཉྩ ཁོ ན ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པུ་ཎྞཾ ནཱ་མ དཱ་སིཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ ཚ་ཌྜི་ཏཾ སུ་སཱ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏུ་མྦ་མ་ཏྟེ་ཧི པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞཾ ཏེ པཱ་ཎ་ཀེ ཝི་དྷུ་ནི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སིཾ, ཏ་སྶ མེ ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧི་ཏ་དི་ཝ་སེ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི མ་ཧཱ་ཝི་ར་ཝཾ ཝི་ར་ཝ་མཱ་ནཱ ཀ་མྤི་ཏྠ, ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཏ་ཊ་ཏ་ཊཱ་ཡི, ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ དེ་ཝ་ཏཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ཨ་དཾ་སུ, ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཛཱ་ཏི་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀེ་ན ཛཱ་ཏི་ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏྭཾ ཨི་མ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི་ཏི. ཐེ་རོ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ བ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏི, སོ ཏཾ ཨ་ཏ་ཀྐ་ཡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘དྷཱ་རེ་སྶཱ་མ་ཧཾ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་ཊི་པ་ཛྫིནྟི པ་ཊི་པ་ནྣོ་སིཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན པཱ་རུ་པི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ བྷ་ག་ཝཱ པཱ་རུ་པི, ས་ཏྠུ ཙཱི་ཝ་རཾ ཐེ་རོ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ནྣ་ད་ནྟཱི ཀ་མྤི་ཏྠ.

སཱ་ཎཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནཱིཏི མ་ཏ་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ པ་རི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏཱ་ནི ཏུ་མྦ་མ་ཏྟེ ཀི་མཱི པ་པྥོ་ཊེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ་ནི སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀ་མ་ཡཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི. ནི་བྦ་ས་ནཱ་ནཱིཏི ནི་ཊྛི་ཏ་ཝ་ས་ན་ཀི་ཙྩཱ་ནི, པ་རི་བྷོ་ག་ཛི་ཎྞཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཙཱི་ཝ་རེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྠ་སྶ ཙ ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་གེ ཀཱ་མཱ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྷཱ་རེ་སྶ་སི པ་ན མེ ཏྭཾ ཀ་སྶ་པ སཱ་ཎཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཧི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ནཱ་ཉྙེ་ན. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཾ ས་དྡ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཨ་ཏྠ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་རེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ནཱ’ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ – ས་དྡ་མཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ཏྟ་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ’ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཡ་སྶ ཡེ་ན ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, དཱུ་ར་ཊྛ་མྤི ཙ ཏ་སྶ ཏཾ;

ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧྱ་ས་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི.

ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་རེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ. ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི ཧི ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་ས་སྶ ས་ཧཱ་དི་ཡོ་ག་ཀ་ཏྟུ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ས་མཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ, ཏཱ་དི་སོ པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གོ, ཏེ་ན. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཙ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ན ཙ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨི་དཱ་ནི –

‘‘ཨ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཝ་དེ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རཱ་མི, ཀ་སྶ་པོ་པི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཡཱ་ཝ་དེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༡༥༢) –

ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་པ་བྷེ་དེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༢.༡༥༡) ཨཱ་ག་ཏཾ པཱ་ལི༹་མི་མཾ པེ་ཡྻཱ་ལ་མུ་ཁེ་ན, ཨཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་དེཏི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ, ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ, ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེཏི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མཱི་ཏི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢.༡༥༢) ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ ‘ཡཱ་ཝ་དེ’ཏི ཨི་དཾ པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཨ་པི ཙ ཡཱ་ཝ་དེཏི ཡ་ཏྟ་ཀཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རཾ ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ, ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཝོ་ཧ་རི་ཏུཾ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཝོ་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཋཱ་ནེ ཙ ས་ཧ པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ནཱཔི ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀེ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རེ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝོ་ཧཱ་རེ ཝཱ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཱ་མི ཙེ་ཝ ཝོ་ཧ་རཱ་མི ཙ, ཏ་ཐཱ ཀ་སྶ་པོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཏི ‘ཡཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི, ཏཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་རཱ་མཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ, ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཋཱ་ནེ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་སྶ ཏ-ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ‘ཡཾ དི་བྦ་སོ་ཏཾ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི, ཏེ་ན དི་བྦ་སོ་ཏེ་ན ས་དྡེ སུ་ཎཱ་མཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སེ་སཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཋཱ་ནེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡ་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་དུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་དེཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ ནཱ་མ ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ཏཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཧ པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ. ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི. སོ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྟཱ. མ་ནུ་སྶེ་སུ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ, ཨུ་ཏྟ་རཱི་ནཾ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཛྷཱ་ཡཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨོ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རཱི་ཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ. ད་ས ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ཝི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ཙ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་དི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ, ཡ་ཏྟ་ཀེ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རེ, ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ཙ ཝ་ལ༹་ཉྫེ་མི, ཏ་ཐཱ ཀ་སྶ་པོ་པཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མ་ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པ་ནེ་ན. ཨ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཋ་པ་ནཾ, ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་ཉྩ ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་སཾ་སཱ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཡ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི –

‘‘ཨོ་ཝ་ད ཀ་སྶ་པ བྷི་ཀྑཱུ, ཀ་རོ་ཧི ཀ་སྶ་པ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ, ཨ་ཧཾ ཝཱ ཀ་སྶ་པ བྷི་ཀྑཱུ ཨོ་ཝ་དེ་ཡྻཾ, ཏྭཾ ཝཱ. ཨ་ཧཾ ཝཱ ཀ་སྶ་པ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻཾ, ཏྭཾ ཝཱ’’ཏི –

ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ན་མ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

ཏ་ཐཱཏི རཱུ་པཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ པ་སཾ་སི་ཏོ་ཏི. ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎིཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཎིཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ཀུ་ལེ་སུ ཨ་ལ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་སཾ་སི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ལ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ, ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎིཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ལ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ལེ་སུ ཨ་ལ་གྒ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ མ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སཾ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎིཾ ཙཱ་ལེ་སི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎི ན ས་ཛྫ་ཏི ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏོ ཀུ་ལེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ན ས་ཛྫ་ཏི ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘ལ་བྷ་ནྟུ ལཱ་བྷ་ཀཱ་མཱ, པུ་ཉྙ་ཀཱ་མཱ ཀ་རོ་ནྟུ པུ་ཉྙཱ་ནཱི’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ཀེ་ན ལཱ་བྷེ་ན ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི སུ་མ་ནོ, ཨེ་ཝཾ པ་རེ་སཾ ལཱ་བྷེ་ན ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི སུ་མ་ནོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧ་ཏི ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ. ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏོ ཀུ་ལེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ན ས་ཛྫ་ཏི ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘ལ་བྷ་ནྟུ ལཱ་བྷ་ཀཱ་མཱ, པུ་ཉྙ་ཀཱ་མཱ ཀ་རོ་ནྟུ པུ་ཉྙཱ་ནཱི’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ཀེ་ན ལཱ་བྷེ་ན ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི སུ་མ་ནོ, ཨེ་ཝཾ པ་རེ་སཾ ལཱ་བྷེ་ན ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི སུ་མ་ནོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༤༦).

ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎིཾ ཙཱ་ལེ་སཱིཏི ནཱི་ལེ ག་ག་ན་ནྟ་རེ ཡ་མ་ཀ་ཝི་ཛྫུ་ཀཾ ས་ཉྩཱ་ལ་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གེ, ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ, ཨུ་བྷ་ཏོ ཙ པ་སྶེ་སུ པཱ་ཎིཾ ས་ཉྩཱ་ལེ་སི, ཨི་ད་ཉྩ པ་ན ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཨ་ཏྟ་མ་ནོཏི ས་ཀ་མ་ནོ, ན དོ་མ་ན་སྶེ་ན པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་མ་ནོ. སུ་མ་ནོཏི ཏུ་ཊྛ་མ་ནོ, ཨི་དཱ་ནི ཡོ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀོ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ‘ཨ་ལ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙཱ་ལི་ཏ་པཱ་ཎཱུ་པ་མཱ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཐཱ’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་ས་ཡ྄ཧ་བྷཱ་རཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི, ཡཾ ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཏཾ ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཝཱ་ད་པ་ཐཾ པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀྐཱ ཙ ཁོ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཏྠི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་མེ་ཝ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨ་ཉྙ་མྤི པ་སཾ་ས་ན་མཱ་ཧ ‘‘ཙ་ནྡོ་པ་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི, ཙ་ནྡ་པ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཙ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་སཾ་སི་ཏོ, ཏ་སྶཾ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སཾ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཙ་ནྡཱུ་པ་མཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཐ ཨ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ, ཨ་པ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཀཱ ཀུ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ག་བྦྷཱ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི བྷི་ཀྑ་ཝེ པུ་རི་སོ ཛ་རུ་ད་པཱ་ནཾ ཝཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཡྻ པ་བྦ་ཏ་ཝི་ས་མཾ ཝཱ ན་དཱི་ཝི་དུ་གྒཾ ཝཱ ཨ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ, ཨ་པ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙ་ནྡཱུ་པ་མཱ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཐ ཨ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ, ཨ་པ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཀཱ ཀུ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ག་བྦྷཱ. ཀ་སྶ་པོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙ་ནྡཱུ་པ་མོ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི ཨ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ, ཨ་པ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཀོ ཀུ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ག་བྦྷོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༤༦).

ཏ་ཏྠ ཙ་ནྡཱུ་པ་མཱཏི ཙ་ནྡ་ས་དི་སཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཀིཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་དི་སཱ་ཏི? ནོ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཡ་ཐཱ ཙ་ནྡོ ག་ག་ན་ཏ་ལཾ པ་ཀྑ་ནྡ་མཱ་ནོ ན ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཝཱ སི་ནེ་ཧཾ ཝཱ ཨཱ་ལ་ཡཾ ཝཱ ནི་ཀ་ནྟིཾ ཝཱ པ་ཏྠ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ན ཙ ན ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡོ མ་ནཱ་པོ, ཏུ་མྷེ་པི ཨེ་ཝཾ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ ཙ་ནྡཱུ་པ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ ཙ་ནྡོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ཏི, ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཕ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན, ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀ་ཕ་ར་ཎེ་ན ཙ ཙ་ནྡཱུ་པ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི་པི ན་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ, ཨ་པ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ནྠ་ཝཱ་དཱི་ན་མ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ཡ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཨ་པ་ཀ་སྶི་ཏྭཱ, ཨ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཀཱཏི ནི་ཙྩཾ ན་ཝི་ཀཱ་ཝ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ས་དི་སཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཧི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟ་གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཙེ ནཾ གྷ་ར་སཱ་མི་ཀཱ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཏ་རོ་པི ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙ་རིཾ་སཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནཱ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛེ་ནྟི, བྷུ་ཏྟ་མ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ན ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི ཝཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏུ་མྷེ་པི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟ་གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ པ་ས་ནྣཱ མ་ནུ་སྶཱ དེ་ནྟི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་ནྣ་ས་ནྠ་ཝཱ ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཐཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་པྤ་ག་བྦྷཱཏི ན པ་ག་བྦྷཱ, ཨ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན, ཙ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝ་ཙཱི་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན, ཨ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་ནོ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན ཙ ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཛ་རུ་ད་པཱ་ནནྟི ཛི་ཎྞ་ཀཱུ་པཾ. པ་བྦ་ཏ་ཝི་ས་མནྟི པ་བྦ་ཏེ ཝི་ས་མཾ པ་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ན་དཱི་ཝི་དུ་གྒནྟི ན་དི་ཡཱ ཝི་དུ་གྒཾ ཚི་ནྣ་ཏ་ཊ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – ཛ་རུ་ད་པཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀུ་ལཱ་ནི, ཨོ་ལོ་ཀ་ན་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ བྷི་ཀྑུ, ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ན་པ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟོ ཏཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པུ་རི་སོ ཏ་ཏྠ པ་ཏ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏེ་ཧི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཀུ་ལེ་སུ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཏོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ སཱི་ལ་པཱ་ད་བྷ་ཉྫ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨ་ན་ཏྠཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་པ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟོ པུ་རི་སོ ཏ་ཏྠ ན པ་ཏ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ར་ཀྑི་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ན, ར་ཀྑི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ, ར་ཀྑི་ཏེ་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི, སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་པ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཀུ་ལེ་སུ ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ སཱི་ལ་ས་དྡྷཱ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི པཱ་ད་ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཙྪི་སཱི་སཱ་ནི ན བྷ་ཉྫ་ནྟི, རཱ་ག་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ད་ཡོ ན ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, སུ་ཁི་ཏོ ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦཾ ནི་བྦཱ་ན་དི་སཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ་ཏི ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་སྶ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཝཱ་ད་པ་ཐ་པ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨེ་ཝ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་སྶ་པོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་མི་ཙྪ་ནྟི་ཨ་ལ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཙ་ནྡོ་པ་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་སཾ་སི་ཏོ, ཏ་སྶཾ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སཾ་སི་ཏོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཙེ་ཝ-ས་དྡོ, ཙ-ས་དྡོ ཙ ན པ་ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦོ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པཱ་ཋོ ཙ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎིཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ཙ་ནྡཱུ་པ་མཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ མཾ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༣༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི.

ཏ་སྶ ཀི་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎ་ཎྱཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྲ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡཾ-ས་དྡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནེ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནེ པ་ན ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ, པ་སཾ་ས་ན་སྶ ཙཱ་ཏི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཏ་སྶ མེ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནེ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨ་པ་རཾ པ་ད་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ན་ཏྠི ཨི་ཎཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཎ་ཎོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ཎ་ཎྱཾ. དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཀིཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཨི་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན་ནུ མཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ས་ཀ་ཀ་ཝ་ཙ་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཝ་ཙོ ནཱ་མ ཨུ་ར་ཙྪ་དོ, ཡེ་ན ཨུ་རོ ཚཱ་དཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་སྶ ཙ ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ག་ཧ་ཎཾ, ཨི་སྶ་རི་ཡ་སྶ པ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་ད་སྶ་ནེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀནྟི ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་སྶ ཀུ་ལ་པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀཾ. ‘‘མེ’’ཏི པ་ད་སྶ ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ས་དྡྷ་མྨ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀོཏི ས་མཱ་སོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཏྟུ་ས་ངྒྷ་ནི་མྨ་དྡ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ས་ཀ་ཀ་ཝ་ཙ་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ་ན ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀཾ པུ་ཏྟཾ རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཱ་པི མཾ དཱི་གྷ་ད་སྶཱི ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀོ མེ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནྟྭཱ སཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ག་ཎ་ནི་མྨ་དྡ་ནེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨི་མི་ནཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་སི ན་ནུ, ཨི་མཱ་ཡ ཙ ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ པ་སཾ་སཱ་ཡ པ་སཾ་སི ན་ནཱུ་ཏི. ཨི་ཏི ཙི་ནྟ་ཡ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏིས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཡྻུཾ, ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻཾ, ཀི་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎ་ཎྱཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ, ‘‘ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝཱ་ཀྱ་ཏྟ་ཡཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཱ སཱ་དྷེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཧཱཏི ཀིཾ ཨཱ་ཧ, མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ ཀིཾ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ཙེ་ཝ ས་མེ་ཏི ཙ ཡ་ཐཱ ཏཾ ག་ངྒོ་ད་ཀེ་ན ཡ་མུ་ནོ་ད་ཀ་ནྟི་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ པཱ་ལི༹་ཡཱ སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྠ་སྶ ཙ ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་གེ ཀཱ་མཱ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ ཧི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སི, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ.

ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡནྟི ཙ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཝཱ་ཡཱཏི པཱ་ཝཱ་ན་ག་ར་ཏོ, ཏ་ཏྠ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་སི་ནཱ་རཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒོཏི ཙ དཱི་གྷ་མ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, དཱི་གྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧེ་ཏྠ ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་དྡོ. མ་ཧ་ཏཱཏི གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན་པི ས་ངྑྱཱ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན་པི མ་ཧ་ཏཱ. ‘‘པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑྱཱ་མ་ཧ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི, མ་ཏྟ་ས་དྡོ ཙ པ་མཱ་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ ‘‘བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༦) ཝི་ཡ. ‘‘དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་ཏཱ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ པཱ་ལི༹ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ན སཱ་དྷེ་ཏི. ན ཧེ་ཏྠ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་པྤ་ཀཱ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ སུ་བྷ་དྡ་ཀ་ཎྜཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་མྤེ་སཱ ཙོ་ད་ནཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་སཱ་དྷི་ཀཱ པཱ་ལི༹ མ་ཧ་ཏ་རཱ་ཏི ག་ནྠ་ག་རུ་ཏཱ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ མ་ཛ྄ཛྷེ པེ་ཡྻཱ་ལ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་མེ་ཝ པཱ་ལི༹ཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦཾ སུ་བྷ་དྡ་ཀ་ཎྜཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ཧི ‘‘ཨ་ཐ ཁྭཱ་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧) ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཡཾ ན ཨི་ཙྪི་སྶཱ་མ, ན ཏཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧) ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ སུ་བྷ་དྡ་ཀ་ཎྜཾ ད་སྶེ་ཏི.

‘‘ཏ་ཏོ པ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ ‘‘ཧ་ནྡ མ་ཡཾ ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་པཱ་ལི༹ཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨཱ་ཧཱཏི ཨེ་ཏྠ སུ་བྷ་དྡ་ཀ་ཎྜ་ཏོ པ་རཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ན་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ་པི ཧི སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཱ་པི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན པ་ན ‘‘ཏ་ཏོ པ་ར་ནྟི ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏོ པ་ར་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་པྤ་ཀཱ་རོ ཡ་དི་དཾ ‘‘ཧ་ནྡ མ་ཡཾ ཨཱ་ཝུ་སོ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻཱ་མ, པུ་རེ ཨ་དྷ་མྨོ དི་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི པ་ན སུ་བྷ་དྡ་ཀ་ཎྜ་མེ་ཝ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ སུ་བྷ་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྟཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ, ན་ཏྠེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི. པུ་རེ ཨ་དྷ་མྨོ དི་པྤ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་དྷ་མྨོ. དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་པྤ་ས་ངྒ་ཏྟཱ ཝཱ ཏ་ད་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ དོ་ས་ག་ཎོ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀོ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་དི་དོ་ས་ག་ཎོ ཨ་དྷ་མྨོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པུ་རེ དི་པྤ་ཏཱིཏི ཨ་པི ནཱ་མ དི་པྤ་ཏི. སཾ་ས་ཡ་ཏྠེ ཧི པུ་རེ-ས་དྡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་ཝ ཨ་དྷ་མྨོ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ནྣེ ཧི ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏེ ཨ་ཡཾ པུ་རེ-ས་དྡོ. དི་པྤ་ཏཱིཏི དི་པྤི་སྶ་ཏི, པུ་རེ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠེ ཨ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པ་ཡོ་གོ ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་རཱ ཝ་སྶ་ཏི དེ་ཝོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ས་ནྣི་ཙྪ་ཡེ, ཏ་ཐཱ་ཏཱི་ཏེ ཙི་ར་ཏ་ནེ;

ཀཱ་ལ་དྭ་ཡེ་པི ཀ་ཝཱི་ཧི, པུ་རེ་ས་དྡོ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ’’ཏི. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

‘‘པུ་རེ་ཡཱ་ཝ་པུ་རཱ་ཡོ་གེ, ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཀ་ར་ཧི ཀ་དཱ;

ལ་ཙྪཱ་ཡ་མ་པི ཀིཾ ཝུ་ཏྟེ, ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ.

ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི – པུ་རེཏི པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ, ཡ་ཐཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ག་ནྟ་བྦ་མ་གྒོ ‘‘པུ་རེ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི མ་གྒ་ག་མ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལོ ‘‘པུ་རེ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པ་ཡོ་གོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. དྷ་མྨོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡྻ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པུ་རེ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ དྷ་མྨོ་པི ཨ་དྷ་མྨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏོ པ་ར་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཝི་ན་ཡོཏི པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཝི་ན་ཡོ. ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན པཱ་ཋོ, སོ ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཧ-ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ.

ཏེ་ན ཧཱིཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨུ་ཙྩི་ན་ནེ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ནྟཱ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཙྩི་ན་ཏཱུ’’ཏི, ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་ཀ་ལ…པེ… པ་རི་གྒ་ཧེ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྦྷ་ཝེ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི པ་ན ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དི་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཀ་ལཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཀཾ ན་ཝ་ངྒཾ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ས་ཀ་ལ་ན་ཝ་ངྒཾ, ས་ཏྠུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ སཱ་སཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་དེ་ཝ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་ནྟི ས་ཀ་ལ་ན་ཝ་ངྒ་ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ. ན་ཝ ཝཱ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ན་ཝ་ངྒཾ, ཏ་མེ་ཝ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཉྩ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ, ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་ནྟི ཏ་ཐཱ. ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ན པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཱ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་པུ་རི་ས་ཏྠཾ ཝཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཏུཾ པ་རི་ཡ་ཏྟཱ ས་མ་ཏྠཱ་ཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི, ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི, ས་ཀ་ལ་ན་ཝ་ངྒ་ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི, ཏཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཐཱ, ཏཱ་དི་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན…པེ… སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑཱུཏི ཨེ་ཏྠ –

‘‘དུ་ཝེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, བུ་དྡྷེ་ནཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནཱ;

ཨ་ནྡྷོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨེ་ཀོ, ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཀོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༡; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཊྛ. ༨༨; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༣༠); –

ཝུ་ཏྟེ་སུ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན་པི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཀྑཱ ལཱུ་ཁཱ ཨ་སི་ནི་དྡྷཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཏ་ཐཱ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –

‘‘ཡ་ཉྩ་ཏྠ་ཝ་ཏོ ས་དྡེ་ཀ་སེ་ས་ཏོ ཝཱ་པི སུ་ཡྻ་ཏེ;

ཏཾ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ པ་ཙྩེ་ཀཾ, ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཾ ཀ་དཱ་ཙི་པཱི’’ཏི.

ཏི་པི་ཊ་ཀ་ས་བྦ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་ད་དྷ་རེཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ས་མཱ་ཧཱ་རོ ཏི་པི་ཊ་ཀཾ, ཏཾ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ན་ཝ་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ས་བྦཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་དཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཐཱ, ཏཱ་དི་སེ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཏཾ ས་མ་ངྒི་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, སོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, པ་བྷཱ་ཝོ, མ་ཧ་ནྟོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཡེ་སཾ ཏེ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ. ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒ’’ནྟི པ་དཾ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཛ་ནཱ་མཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀ’’ནྟི, ཏ་བྦ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་མི་དྷ ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, ཏ་མཱ་རོ་པི་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ ཨེ་སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་གྒོ་ཏི ཝཱ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ད་ནཱ་རོ་པི་ཏཱ་པི ཨ་ཝ་སེ་ས་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏཱ ཏ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ, ཏཱ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་དཱི་ན་ནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ, ཏེ བྷེ་དཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཡེ་ས་ནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དི་བྷེ་དཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ་ཏི ཏེ་ཝི་ཛྫོ, སོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་དཱི་ན་ནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ཡེ་ཝ བྷེ་དཱ ཡེ་ས་ནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དི་བྷེ་དཱ. ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟནྟི ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཝི་སེ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཱ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི.

ན་ནུ ཙ ས་ཀ་ལ་ན་ཝ་ངྒ་ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་རཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ ཙ, ཀ་སྨཱ ཐེ་རོ ཨེ་ཀེ་ནཱུ་ན་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཀི་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་སྶཱཏི ཀ་སྨཱ. པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ པ་ན-ས་དྡོ. ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ. ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ ཧི ‘‘ཚ་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ན་ག་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མི་སྶ་ཀ་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ, ‘‘ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༣༨) ཝི་ཡ ཙ ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི ‘‘ཚ་ཎ་ཏྠ་ནྟི ཚ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཚ་ཎ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱི་དི་སེ་སུ.

ཀ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧི-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ. ‘‘སོ ཧཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ས་ཧཱ་པི ཝི་ནཱ་པི ན ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་ཛོ་ཏ་ཀོ་ཡེ་ཝ ཧི-ས་དྡོ. ས་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཏྟ་ཛོ་ཏ་ཀཱ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒོ་པ་མཱ ཧི ནི་པཱ་ཏཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི སེ་ཀྑོ, སི་ཀྑ་ནཾ ཝཱ སི་ཀྑཱ, སཱ་ཡེ་ཝ ཏ་སྶ སཱི་ལ་ནྟི སེ་ཀྑོ. སོ ཧི ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ, ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལོ, ན ཨ་སེ་ཀྑོ ཝི་ཡ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑོ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷུ་སྶཱ་ཧོ, ནཱ་པི ཝི་སྶ་ཊྛ་སི་ཀྑོ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནོ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་མུ་ཏྟོ, ཀི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཡ ཙ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ནི་དྷ ཏ་པྤ་ཀ་ཏི་ཡ་ཏྠོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཏཱི་སུ་པི སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཝཱ བྷ་ཝོ་ཏི སེ་ཀྑོ. ཨ་པི་ཙ ཨི་ཀྑ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་ཀྑཱ, མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ས་ཧ ཨི་ཀྑཱ་ཡཱ་ཏི སེ་ཀྑོ. ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནེ་ན, ‘‘ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་སྶཱཏི ཝཱ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་གུ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ’’ དྭེ ས་ཧ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི སུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཝུ་ཏྟ་གཱ་ཐ་མེ་ཝ སཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི གཱ་ཐཱ གོ་པ་ཀ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ‘‘བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ ཏྭཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ, ཀི་ཏྟ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཏེ ས་ཏྠཱ་རཱ བྷཱ་སི་ཏཱ, ཏ་ཡཱ ཙ དྷཱ་རི་ཏཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ནྟེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ནེ་ཝ གོ་པ་ཀ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སུ་ཏྟེ, ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡ་མྤི བྷཱ་སི་ཏཱ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བུ་དྡྷ་ཏོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ དྭཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ཧཾ ག་ཎྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཎྷིཾ, དྭེ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷས་ཧ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ཏོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ ག་ཎྷིཾ. ཡེ དྷ་མྨཱ མེ ཛི་ཝ྄ཧཱ་གྒེ, ཧ་ད་ཡེ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནོ པ་གུ་ཎཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ, ཏེ དྷ་མྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱིཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷས་ཧ་སྶཱ་ནཱིཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡེ་མེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ‘ཡེ ཨི་མེ’ཏི པ་ད་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཡེ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ བུ་དྡྷ་སྶ, བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟི་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ བུ་དྡྷ་ཏོ དྭཱ་སཱི་ཏི ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ཧཾ ག་ཎྷིཾ, དྭེ ས་ཧ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ཏོ ག་ཎྷིཾ, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ ས་མྦ་ནྡྷོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཀེ་ཙི་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ཀ་ཏོ.

‘‘ས་ཧཱ་པི ན ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ‘‘ཝི་ནཱ་པི ན ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཙོ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་ནཱ ཡ་དི ན ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཀྑོ་པི ས་མཱ་ནོཏི སེ་ཀྑ་པུ་གྒ་ལོ ས་མཱ་ནོ་པི. མཱ་ན-ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎེ. བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏྟཱཏི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནོ ཧི ཀཱ་ར-ས་དྡོ ‘‘ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཀ་ཏཾ ཀཱ་རཾ, པུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ཐ-ས་དྡོ པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. པ་ཉྷེ ‘‘ཨ་ཐ ཏྭཾ ཀེ་ན ཝ་ཎྞེ་ནཱ’’ཏི ཧི པ་ཡོ་ག་མུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ’’ཏི པ་ན ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. པ་རཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ པ་རེ་སཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཨུ་པ་ཝཱ་ད་ཏོ ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ. ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཐེ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་སྶ་ཏྠོཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ. ཀེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷི, ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་ཙྩེ་ཏེ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ’’ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ནནྟི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ. ‘‘ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ན་ཝ་ཀཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ཝི་བྦྷ་མ་ནེ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ‘‘ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ པ་ཉྩ་ས་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨཱ་ཝུ་སོ ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ ས་ངྒཱ་ཡི་སྶཱ་མ, ཏུ་མྷེ པུ་རེ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ལི་བོ་དྷཾ པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ས་ནྣི་པ་ཏ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ཏོ.

ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ནྟོ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ད་ཀྑི་ཎཱ་གི་རི་སྨིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཨེ་ཀ་ཝ་སྶི་ཀ་དུ་ཝ་སྶི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ཙ ཝི་བྦྷ་མིཾ་སུ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཀ་སྨཱ ཙ ཝི་བྦྷ་མིཾ་སཱུ་ཏི? ཏེ་སཾ ཀི་ར མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཙི་ནྟེ་སུཾ ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ས་ཏྠུ་ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ ཨ་ཊྛ ཝ་རེ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ར་ཀེ ཨེ་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛེ་ཡྻཱ་མ, ཨེ་ཝཾ སོ ས་ཏྠཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏེ མ་ཡཾ མ་ཧཱ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ནེ་སཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཏེ པ་བྦཱ་ཛེ་སུཾ, ས་ཏྠ་རི པ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཏེ་སཾ སཱ པ་ཏྠ་ནཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ, ཨ་ཐ ནེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་བྦཱ་ཛེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ད་ཀྑི་ཎཱ་གི་རི་སྨིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་མཱ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ –

‘‘ཨ་ཐ ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཏྭཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ ཨི་མེ་ཧི ན་ཝེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་རེ་ཧི བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙཱུ་ཧི ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་སི, ས་སྶ་གྷཱ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཙ་ར་སི, ཀུ་ལཱུ་པ་གྷཱ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཙ་ར་སི, ཨོ་ལུ་ཛྫ་ཏི ཁོ ཏེ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ པ་རི་སཱ, པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི ཁོ ཏེ ཨཱ་ཝུ་སོ ན་ཝ་པྤཱ་ཡཱ, ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི.

ཨ་པི མེ བྷ་ནྟེ ཀ་སྶ་པ སི་ར་སྨིཾ པ་ལི་ཏཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནི, ཨ་ཐ ཙ པ་ན མ་ཡཾ ཨ་ཛྫཱ་པི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝཱ་དཱ ན མུ་ཙྩཱ་མཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ན ཏྭཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ ཨི་མེ་ཧི ན་ཝེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་རེ་ཧི བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙཱུ་ཧི ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་སི, ས་སྶ་གྷཱ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཙ་ར་སི, ཀུ་ལཱུ་པ་གྷཱ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཙ་ར་སི, ཨོ་ལུ་ཛྫ་ཏི ཁོ ཏེ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ པ་རི་སཱ, པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི ཁོ ཏེ ཨཱ་ཝུ་སོ ན་ཝ་པྤཱ་ཡཱ, ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤).

ཏ་ཏྠ ས་སྶ་གྷཱ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཙ་ར་སཱིཏི ས་སྶཾ གྷཱ་ཏེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་སི. ཀུ་ལཱུ་པ་གྷཱ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཙ་ར་སཱིཏི ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་གྷཱ་ཏེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་སི. ཨོ་ལུ་ཛྫ་ཏཱིཏི པ་ལུ་ཛྫ་ཏི བྷི་ཛྫ་ཏི. པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི ཁོ ཏེ ཨཱ་ཝུ་སོ ན་ཝ་པྤཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ ཨེ་ཏེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ པཱ་ཡེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ན་ཝ་ཀཱ ཨེ་ཀ་ཝ་སྶི་ཀ་དུ་ཝ་སྶི་ཀ་ད་ཧ་རཱ ཙེ་ཝ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཙ པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི. ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱིཏི ཨ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ན ཝ་ཏ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཐེ་རཾ ཏ་ཛྫེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝཱ་དཱ ན མུ་ཙྩཱ་མཱཏི ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ད་ཏོ ན མུ་ཙྩཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ན ཏྭནྟི ཨི་ད་མ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་སྨཱ ཏྭཾ ཨི་མེ་ཧི ན་ཝེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་ཧི བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཙ་ར་སི, ཏ་སྨཱ ཀུ་མཱ་ར་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ‘‘ཀུ་མཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་སཱི་ཏི.

ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ. ཝཱ-ས་དྡོ ཧི ཨུ་པ་མཱ་ན་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་སཾ་ས་ཡ་ཝི་སྶ་གྒ་ཝི་ཀ་པྤ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ བ་ཧཱུ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ ཝཱ་པི ཏེ་ན སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༦༣) ཨུ་པ་མཱ་ནེ དི་སྶ་ཏི, ས་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནི ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༢༡༣) ས་མུ་ཙྩ་ཡེ. ‘‘ཀེ ཝཱ ཨི་མེ ཀ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༩༦) སཾ་ས་ཡེ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨི་མེ་སཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ས་བྦ་བཱ་ལོ ས་བྦ་མཱུ་ལ༹ྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡༨༡) ཝ་ཝ་སྶ་གྒེ. ‘‘ཡེ ཧི ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི (མ. ནི. ༡.༡༧༠; སཾ. ནི. ༢.༡༣) ཝི་ཀ་པྤེ. ‘‘ན ཝཱ་ཧཾ པ་ཎྞཾ བྷུ་ཉྫཱ་མི, ན ཧེ་ཏཾ མ་ཡ྄ཧ བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ. ཨི་དྷཱ་པི པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝཱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ’’ཏི. སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ཨི་ད་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ན ཝ་ཏ ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ཐེ་རཾ ཏ་ཛྫེ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༥༤). ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ན ཝཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཝཱ ‘‘ན ཝེ ཨ་ཡ’’ནྟི པ་ད་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ-ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝེ-ས་དྡ་སྶ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ ཏ་དེ་ཝ པཱ་ལི༹ཾ པ་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ན ཝཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ ཝཱཏི ཝི་བྷཱ་སཱ, ཨ་ཉྙཱ་སི་པི ན ཨ་ཉྙཱ་སི་པཱི’’ཏི, (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཏཾ ཏ་སྶ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་ད་མེ་ཀཾ པ་རཱུ་པ་ཝཱ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཉྙ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཙཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི. སཱ་ཀི་ཡ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ, སཱ་ཀི་ཡ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ པཱ་ཀ་ཊོ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ. ཏ་ཏྠ…པེ… ཨུ་པ་ཝ་དེ་ཡྻུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟོ’’ཏི. བྷཱ་ཏཱཏི ཙེ་ཏྠ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན, ན པ་ན ཝ་ཡ་སཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

‘‘སུ་དྡྷོ་ད་ནོ དྷོ་ཏོ་ད་ནོ, ས་ཀྐ་སུ་ཀྐཱ་མི་ཏོ་ད་ནཱ;

ཨ་མི་ཏཱ པཱ་ལི་ཏཱ ཙཱ་ཏི, ཨི་མེ པ་ཉྩ ཨི་མཱ དུ་ཝེ’’ཏི.

ཝུ་ཏྟེ་སུ ཧི ས་བྦ་ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ཨ་མི་ཏོ་ད་ན་ས་ཀྐ་སྶ པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎི་ཡཾ –

‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ པ་ན དཱ་ནཾ ད་ད་མཱ་ནོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏུ་སི་ཏ་པུ་རེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨ་མི་ཏོ་ད་ན་ས་ཀྐ་སྶ གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཨ་ཐ་སྶ ས་བྦེ ཉཱ་ཏ་ཀེ ཨཱ་ན་ནྡི་ཏེ པ་མོ་དི་ཏེ ཀ་རོ་ནྟོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ‘ཨཱ་ན་ནྡོ’ཏྭེ་ཝ ནཱ་མ་མ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི.

ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡ་མྤི –

‘‘ཨ་ཉྙེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི – ནཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ, ཝ་ཡ་སཱ ཙ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎི་ཡཾ ཨེ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ག་ཎ་ནེ སོ ན ཝུ་ཏོ’’ཏི.

ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་སྶ་ཏྠཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི. ཨ་ཏི་ཝི་སྶ་ཏྠ་ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི ཧེ་ཏྭ་ཏྠོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ནེ་ཏྟི་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘གུ་ནྣ་ཉྩེ ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ན’’ནྟི གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ས་བྦཱ ཏཱ ཛི་མྷཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ས་བྦཱ ཏཱ གཱ་ཝི་ཡོ ཀུ་ཊི་ལ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཀ་སྨཱ? ནེ་ཏྟེ ཛི་མྷ་ག་ཏེ ས་ཏི ནེ་ཏྟེ ཀུ་ཊི་ལཾ ག་ཏེ ས་ཏི, ནེ་ཏྟ་སྶ ཀུ་ཊི་ལཾ ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཏཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝཱི ཕ་ལ་སྶ བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡). ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་སྶ་ཏྠཱ་དི་མྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨིཾ ཨུ་ཙྩི་ན་ནེ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཚ་ནྡཱ་ག་མ་ནཾ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཚ་ནྡཱ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ. ཚ་ནྡཱཏི ཙ ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཚ་ནྡེ་ན ཨཱ་ག་མ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་མི་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཚ་ནྡཾ ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཚ་ནྡཱ་ག་མ་ནཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཾ ག་མ་ནཾ ཨ་ག་མ་ནཾ. ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ག་མ་ནཾ ཚ་ནྡཱ་ག་མ་ནཾ, ཚ་ནྡེ་ན སི་ནེ་ཧེ་ན ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཾ ག་མ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཏཾ་པ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཨ་སེ་ཀྑཱ ཙ ཏེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཝཱ ཏ་ཐཱ, ཏཱ་དི་སེ. སེ་ཀྑ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ས ན་ཡོ. པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ནྟོཏི ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ ཨ་ནྟ་ས་དྡོ, པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཡ, ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི སེ་ཀྑོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་སེ་ཀྑཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན སེ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ས་མྦྷ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀི་ཉྩཱ་པི སེ་ཀྑོ, ཏ་ཐཱ་པི ཐེ་རོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨུ་ཙྩི་ན་ཏཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི སེ་ཀྑོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་བྷ་བྦོ ཨ་ག་ཏིཾ ག་ནྟུ་ནྟི. ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎེ ཀ་ཐེ་ཏི, ཏེ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ས་མྤ་ཏྟེ ཚ་ནྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ག་ནྟ་བྦཱ, ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཱ ཝཱ ག་ཏཱི་ཏི ཨ་ག་ཏི, ཏཾ. པ་རི་ཡ་ཏྟོཏི ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོ.

‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ག་ཎ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏེ་ན. ཨ་པི་ཙ ཨེ་ཝཾ…པེ… ཨུ་ཙྩི་ནཱིཏི ནི་ག་མ་ནཾ, ‘‘ཏེ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ག་ཎ་ན་ད་སྶ་ན་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ས་ངྒཱ་ཡ་ཀ་ཝི་ཙི་ན་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ དེ་ས་ཝི་ཙི་ན་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱིཏི ཨེ་ཏཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི. ནུ-ས་དྡེ་ན ཧི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. རཱ་ཛ་ག་ཧནྟི ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧ་སཱ་མ་ནྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝ་ད་ནྟི. གཱ་ཝོ ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི གོ་ཙ་རོ, གུ་ནྣཾ ཙ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ཝི་ཡཱ་ཏི གོ་ཙ་རོ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, མ་ཧ་ནྟོ སོ ཨ་སྶ, ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ མ་ཧཱ་གོ་ཙ་རཾ. ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱུ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ.

ཐཱ་ཝ་ར་ཀ་མྨནྟི ཙི་ར་ཊྛཱ་ཡི་ཀ་མྨཾ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལོ སུ་བྷ་དྡ་ས་དི་སོ. ཨུ་ཀྐོ་ཊེ་ཡྻཱཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཡྻ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨི་ད་མ་ཏྠེ, ཨི་མི་ནཱ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ས་ངྒྷཾ སཱ་ཝེ་སི, ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཀ་དཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨི་མཱ་ཡ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཐཱཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟཱ་ཧནྟི ཧི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དི་ཝ་ས་མྤི ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ‘‘ས་རཱི་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཊི་ས་ཉྙུ་ཏྟཱ་ནི གཱི་ཏཱ་ནི གཱ་ཡི་ཏྭཱ པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱི་ལ༹་ན་ཏོ སུ་ནྡ་རཾ ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སཱ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སཱ ནཱ་མ, ས་པ་ར་ཧི་ཏ་སཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པུ་རི་མ་ས་ཏྟཱ་ཧེ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ན་མ་ཀཾ་སུ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སེ་སུ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༣༥) –

‘‘ཨི་ཏོ པུ་རི་མེ་སུ ཧི དྭཱི་སུ ས་ཏྟཱ་ཧེ་སུ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ངྒྷ་སྶ ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫོ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟཱ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལི༹་ཀཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷིཾ་སུ, ཏ་ཏོ ནེ་སཾ ཨ་ཧོ་སི ‘ཨི་མཾ ས་ཏྟཱ་ཧཾ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལི༹་ཏཾ ཀཱི་ལི༹་སྶཱ་མ, ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཀོ་ཙི་དེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ག་ཎྷེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀཱི་ལི༹་སྶཱ་མཱ’ཏི, ཏེ་ན ཏེ ཨེ་ཝ་མ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི.

ཏ་ཐཱ་པི ཏེ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་ཡ་པི ཀ་ཏ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སཱ ནཱ་མ. ཨི་མེ་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཀ་ཏ་མྤི སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སཱ’’ཏི པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ་ཧཾ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སཱ ནཱ་མ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི.

ཙི་ཏ་ཀཱ་ཡཱཏི ཝཱི་ས་ས་ཏ་ར་ཏ་ནུ་ཙྩཱ་ཡ ཙ་ནྡ་ན་དཱ་རུ་ཙི་ཏ་ཀཱ་ཡ, པ་དྷཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཙི་ཏ་ཀཱ་ཡཾ ཨ་གྒི་ནཱ ཛྷཱ་ཡཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ནི་ར་ནྟ་རཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་གྒི་ནཱ ཛྷཱ་ཡི ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཛྷཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ན་ཉྷི དྭི་ནྣཾ ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ན་མ་ནྟ་རེ ས་ཏྟཱ་ཧེ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི དི་ཝ་སེ ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནེ ས་ཏི ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧེ ཛྷཱ་ཡཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ལླ་པཱ་མོ་ཀྑཱ སཱི་སཾ ནྷཱ་ཏཱ ཨ་ཧ་ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ནི་ཝ་ཏྠཱ ‘མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙི་ཏ་ཀཾ ཨཱ་ལི༹་མྤེ་སྶཱ་མཱ’ཏི ན ས་ཀྐོ་ནྟི ཨཱ་ལི༹་མྤེ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༢༣༣).

ས་ཏྟི་པ་ཉྫ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ས་ཏྟི་ཁ་གྒཱ་དི་ཧ་ཏྠེ་ཧི པུ་རི་སེ་ཧི མ་ལླ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཧ. ས་ཏྟི་ཧ་ཏྠཱ པུ་རི་སཱ ཧི ས་ཏྟི་ཡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ནྟཱ པ་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི, ཏཱ་ཧི ས་མ་ནྟ་ཏོ ར་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྫ་ར་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ས་ཏྟི་པ་ཉྫ་རཾ. ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ ནཱ་མ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨེ་ཀཱ མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ. ཨུ་ཡྻོ་ག་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཧི རཱ་ཛཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟུ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཙྪ་ཏོ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨུ་བྷོ་ཧི པ་སྶེ་ཧི, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཧ་ཏྠཱི་སུ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ནྟུ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨ་སྶེ་སུ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ར་ཐེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྡྷིཾ ཀ་རོ་ནྟི མ་རི་ཡཱ་དཾ བ་ནྡྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ‘‘ས་ནྡྷཱ་གཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨུ་ཡྻོ་ག་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་པི ཡཱ་ཝ གེ་ཧེ་སུ ཨ་ལླ་གོ་མ་ཡ་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟི, ཏཱ་ཝ དྭེ ཏཱི་ཎི དི་ཝ་སཱ་ནི རཱ་ཛཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ས་ནྠ་མྦྷ་ནྟི ཝི་སྶ་མ་ནྟི པ་རི་སྶ་ཡཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི་ཏི་པི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ, རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝཱ ས་ཧ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་གཱ་ར་ནྟི་པི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ ཧ-ཀཱ་ར་སྶ དྷ-ཀཱ་རཾ, ཨ་ནུ་ས་རཱ་ག་མ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ, ཡ་སྨཱ ཝཱ རཱ་ཛཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཀ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝ་པི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་ཀི་ཙྩཱ་ནི ས་མྨ་ནྟ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཚི་ནྣ་ཝི་ཙྪི་ནྣཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཏ་ཏྠ ས་ནྡྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི་པི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ. ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཝི་སཱ་ཁ་མཱ་ས་སྶ ཨ་མཱ་ཝཱ་སཱི, ཏཱ་ཝ སོ་ལ༹་ས དི་ཝ་སཱ སཱི་ཧ་ལ༹་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་མཱ་ས་སྶ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཙ པ་ཉྩ དི་ཝ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི དི་ཝ་སཱ ག་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ་རི་མ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ དྷཱ་ཏུ་ཡོ བྷཱ་ཛ་ཡིཾ་སུ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ དི་ཝ་སེ ཨ་ཡཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཀ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཛེ་ཊྛ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཝཱ མཱུ་ལ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཝཱ ཏ་སྶ མཱ་ས་སྶ པུ་ཎྞ་མི་ཡཾ ཙ་ནྡེ་ན ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ སོ མཱ་སོ ‘‘ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་མཱ་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཙཱ་རནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ས་ཏྟ་སུ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སེ་སུ, ས་ཏྟ་སུ ཙ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སེ་སུ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ས་ཏྟ་སུ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ ཙི་ཏ་ཀཱ་ཡ ཛྷཱ་ཡ་ན་ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, དི་ཡ་ཌྜྷ་མཱ་སོ སེ་སོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཨ་པྤ་ཀ་ཉྷི ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཀེ་ན ཨ་དྷི་ཀོ་པི ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨ་ན་དྷི་ཀོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཏོ ཨ་དྷི་ཀེ་པི པ་ཉྩ་དི་ཝ་སེ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ དྭཱ་སཱི་ཏི་ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཨ་སཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ, ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཀེ་ན ཨཱུ་ནོ་པི ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨ་ནཱུ་ནོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ དི་ཡ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཏོ ཨཱུ་ནེ་པི པ་ཉྩ་དི་ཝ་སེ ‘‘དི་ཡ་ཌྜྷ་མཱ་སོ སེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ༣༥༦) ཚ་མཱ་ས་ཏོ ཨཱུ་ནེ་པི ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ ‘‘ཚ་མཱ་སཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ. ཨ་པི་ཙ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཏི་ཎྞཾ ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི དི་ཝ་སཱ ག་ཏཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཛྷཱ་ཡ་ན་དི་ཝ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, དི་ཡ་ཌྜྷ་མཱ་སོ སེ་སོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཏཾ ཏཾ བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ་པི ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཝ་ད་ནྟི – པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་དི་མྷི ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སཱ་ཡེ་ཝ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏ་ཡོ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སཱ ཙེ་ཝ ཙི་ཏ་ཀ་ཛྷཱ་ཡ་ན་དི་ཝ་སཱ ཙ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨེ་ཀོ ཙི་ཏ་ཀ་ཛྷཱ་ཡ་ན་དི་ཝ་སོ་ཡེ་ཝ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏ་ཡོ ཙི་ཏ་ཀ་ཛྷཱ་ཡ་ན་དི་ཝ་སཱ ཙེ་ཝ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སཱ ཙ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སཱ་ཡེ་ཝ, ཨི་ཏི ཏཾ ཏཾ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་རཱུ་པ་ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཨ་ག་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ན ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི དི་ཝ་སཱ ག་ཏཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཏཾ ཏཾ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་རཱུ་པ་ག་ཎ་ནེ་ནེ་ཝ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ན པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ དི་ཝ་སོ ན་ཊྛོ, སོ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སོ, ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་དི་ཝ་སོ ནཱ་མ སོ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏོ’’ཏི, (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (དཱི. ནི. ༢.༢༢༧) པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དི་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏི་ཎྞཾ ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནཾ ག་ཎི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དི་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏི་ཎྞཾ ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནཾ ག་ཎ་ནེ་ནེ་ཝ ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མཱི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་མོ དི་ཝ་སོ ཧོ་ཏི.

ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས དི་ཝ་སཱཏི ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་ཚ་ཊྛ་དི་ཝ་ས་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ས་ལ༹ྷཱི པུ་ཎྞ་མཱི, ཏཱ་ཝ ག་ཎེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེཏི ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ. རོ་གོ ཨེ་ཝ རོ་ག་པ་ལི་བོ་དྷོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་སུ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་པ་ལི་བོ་དྷོ, ཏ་ཐཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་པ་ལི་བོ་དྷོ. ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ, ཀ་མྨཾ ཝཱ པ་རི་བུ་ནྡྷེ་ཏི ཨུ་པ་རོ་དྷེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི པ་ལི་བོ་དྷོ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏཾ པ་ལི་བོ་དྷཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱུཏི ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཾ ཏཾ ས་བྦཾ པ་ལི་བོ་དྷཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏུ.

ཨ་ཉྙེ་པི མ་ཧཱ་ཐེ་རཱཏི ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ. སོ་ཀ་ས་ལླ་ས་མ་པྤི་ཏནྟི སོ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ལླེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ. ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ནེ་ཏི ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཛ་ནོ. ཀི་ལེ་སེ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་ཛ་ནི, ཛ་ནི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཛ་ནོ, མ་ཧ་ནྟོ ཛ་ནོ ཏ་ཐཱ, ཏཾ. ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏནྟི ཨཱ་ག་ཏ་མཱ་ག་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ – ‘‘ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏྟོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ཏོ, ཨ་ཉྙེ་པི མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝཱ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ སོ་ཀ་ས་ལླ་ས་མ་པྤི་ཏཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ཨ་སྶཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཏཾ ཏཾ དི་སཾ པ་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ‘རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ག་ཙྪཱ་མཱ’ཏི ཨུ་པ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ མ་གྒཾ ག་ཏོ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རོ་པི ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ མ་གྒཾ ག་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི་ཡེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ཏཾ ཏཾ དི་སཾ ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རཱ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩེ་ཀ་མུ་པ་ཌྜྷ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ མ་གྒཾ ག་ཏཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཧི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྟཱ. ཨི་དྷ ཧི ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་ན ཐེ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་ག་མ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི, ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ ག་མ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་མ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨུ་པ་ཌྜྷ་ས་ངྒྷོཏི ཧི ས་ཀ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་བྷཱུ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ག་ཎོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ས་མེ་པི བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཧི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ག་ཎྷེ་ཡྻ, ཏ་དཱ ས་ངྒྷ་སྶ ག་ཎ་ན་པ་ཐ་མ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ཡ་དི ཙ ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ག་ཎྷེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མྤི ཏེ་སཾ ག་ཎ་པཱ་མོ་ཀྑཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏ་ཏྟཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. པ་ཙྩེ་ཀ་ག་ཎི་ནོ ཧེ་ཏེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ས་ཏྟ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཏེ་སུ པཱ་མོ་ཀྑ་བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི, ཨི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྟཱ ཏ་དེ་ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ་ཏཾ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི.

‘‘ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ད་ཏྟི་ཡ་སེ་ལ་མ་ཡ་པ་ཏྟཾ, སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ག་ཎྷི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ས་མ་ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དཱ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ་པི ཏ་སྶེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན པཱ་ཏོ་ཝ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ནི་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ནོ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ སེ་ལ་མ་ཡ་པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རེ་ན ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ’’ཏི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧) ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་ད་ཡོ ནེ་སཾ ཧ་ཏྠེ་ཏི ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏི་སྶཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ. སུ་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. པ. ༢༧༧) ཨ་ནི་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ས་ཉྙུ་ཏྟཱ་ཡ. དྷ་མྨེ་ན ཡུ་ཏྟཱ, དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ པ་ཏི་རཱུ་པཱ་ཏི དྷ་མྨཱི, ཏཱ་དི་སཱ་ཡ. ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱཏི སུ་ཊྛུ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ, ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝ་སི་ཏ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིནྟི ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ས་མཱ་སོ. པ་རི་བྷོ་ག་ཙེ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ་ཏི པ་རི་བྷོ་ག་ཙེ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ) མི་ལཱ་ཏཱ མཱ་ལཱ, སཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ, མི་ལཱ་ཏཾ ཝཱ མཱ་ལཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཏ་ཐཱ. ཨ་ཏི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཋ་མཾ ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ན་མ་བྷི་མུ་ཁཾ ཧ་རི་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི པ་ཋ་མཾ ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝ་ཏྟཾ ས་བྦ་མ་ཀཱ་སཱིཏི སེ་ནཱ་ས་ནེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཙཱཏི ཏཾ ས་བྦཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཙ. ལ་ཀྑ་ཎེ ཧི ཨ་ཡཾ མཱ་ན-ས་དྡོ. ནྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སྶ ས་མྨ་ཛྫ་ན་ཉྩ ཏ་སྨིཾ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་ཉྩ, ཏཱ་ནི ཨཱ་དཱི་ནི ཡེ་སཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཨོ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ན་ནྟི ཏ་ཐཱ, ཏེ་སཾ ཀཱ་ལེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ཧ་སྶ མི་ག་རཱ་ཛ་སྶ སེ་ཡྻཱ སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཱ, ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན, ས་དི་ས་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སེ་ཡྻཱ་པི ‘‘སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ཛུ་སྶ་ད་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མ་སེ་ཡྻཱ ཝཱ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སི པཱ་དེ པཱ་དཾ ཨ་ཙྩཱ་དྷཱ་ཡ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི, (དཱི. ནི. ༢.༡༩༨) ཏཾ. ཀ་པྤ་ན་ཀཱ་ལོ ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོ ན་ནཱུ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཡ་ཐཱ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ…པེ… པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པེ་མོ ཙེ་ཝ ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཙ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ…པེ… ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ས་ཉྫ་ནི་ཏ་ཙི་ཏྟ་མ་དྡ་ཝོ ཙ ཨ་ཀཱ་སི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ…པེ… མ་དྡ་ཝོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ཨེ་ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཀཾ་སུ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ…པེ… པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པེ་མ་ཏྟཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ…པེ… ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ས་ཉྫ་ནི་ཏ་ཙི་ཏྟ་མ་དྡ་ཝ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷཱ་ནི ཧི ཨེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཏ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྷ་ན་པཱ་ལ་ད་མ་ན (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༢), སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཀྐ་ཊ (ཛཱ. ༡.༥.༩༤), ཙཱུ་ལ༹་ཧཾ་ས (ཛཱ. ༡.༡༥.༡༣༣) -མ་ཧཱ་ཧཾ་ས་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ཧི (ཛཱ. ༢.༢༡.༨༩) ཙེ་ཏྠ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. གུ་ཎཱ་ནཾ ག་ཎོ, སོ་ཡེ་ཝ ཨ་མ་ཏ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ར་ས་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་མ་ཏ་ར་སོ. ཏཾ ཛཱ་ན་ན་པ་ཀ་ཏི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པ་དེ ཧེ་ཏུ. ཨུ་པ་ཀཱ་ར…པེ… མ་དྡ་ཝོཏི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ་ཛ་ནི་ཏ་ཙི་ཏྟ་མུ་དུ་ཀོ. ཨེ་ཝ་མྤི སོ ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་མེ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་མེ་ནནྟི ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ. ཨེ་ཏ-ས་དྡོ ཧི པ་དཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་དྡ་པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ དྭཱི་སུ ས་བྦ་ནཱ་མེ་སུ པུ་བྦ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཏཱ. སཾ་ཝེ་ཛེ་སཱིཏི ‘‘ན་ནུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཀྑཱ་ཏཾ ‘ས་བྦེ་ཧེ་ཝ པི་ཡེ་ཧི མ་ནཱ་པེ་ཧི ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༡༨༣; སཾ. ནི. ༥.༣༧༩; ཨ. ནི. ༡༠.༤༨) སཾ་ཝེ་གཾ ཛ་ནེ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘བྷ་ནྟེ…པེ… ཨ་སྶཱ་སེ་སྶ་ཐཱ་ཏི པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ’’ཏི ས་ཧ པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཨ་སྶ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཏོ པ་ན ཨཱ་དྱ་ཏྠེ་ན ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ སཾ་ཝེ་ཛེ་སཱི’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ན སཾ་ཝེ་གཾ ཛ་ནེ་སི, ཏཾ ས་བྦ་མྤི སཾ་ཝེ་ཛ་ན་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ས་ནྠ་མྦྷི་ཏྭཱཏི པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ་དི་ཝི་ར་ཧེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་བ་ནྡྷེ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨུ་སྶ་ནྣ་དྷཱ་ཏུ་ཀནྟི ཨུ་པ་ཙི་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དི་དོ་སཾ. པི་ཏྟ་སེ་མྷ་ཝཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཧི ཏི་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨི་དྷ བྷེ་ས་ཛྫ་ཀ་ར་ཎ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཡཱ ‘‘དོ་སཱ, མ་ལཱ’’ཏི ཙ ལོ་ཀེ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, པ་ཐ་ཝཱི ཨཱ་པོ ཏེ་ཛོ ཝཱ་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་སོ་ཏི ཙ བྷེ་དེ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –

‘‘ཝཱ་ཡུ་པི་ཏྟ་ཀ་ཕཱ དོ་སཱ, དྷཱ་ཏ་ཝོ ཙ མ་ལཱ ཏ་ཐཱ;

ཏ་ཏྠཱ་པི པ་ཉྩ་དྷཱ་ཁྱཱ་ཏཱ, པ་ཙྩེ་ཀཾ དེ་ཧ་དྷཱ་ར་ཎཱ.

ས་རཱི་ར་དཱུ་ས་ནཱ དོ་སཱ, མ་ལཱི་ན་ཀ་ར་ཎཱ མ་ལཱ;

དྷཱ་ར་ཎཱ དྷཱ་ཏ་ཝོ ཏེ ཏུ, ཨི་ཏྠ་མ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙ་ཀཱ’’ཏི.

ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏུནྟི ས་ནྟ་པྤེ་ཏུཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝེ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ, ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་དི་ཝ་ས་ཏོ ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ. ཝི་རི་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་རེ་ཙ་ནཾ, ཨོ་ས་དྷ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཁཱི་ར་མེ་ཝ ཝི་རེ་ཙ་ནཾ ཏ་ཐཱ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཡཾ བྷེ་ས་ཛྫ་པཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ན སོ་བྷ་ཏཱི་ཏི སུ་བྷོ, མ་ནུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩཾ མཱ་ན་ཝོ, ན-ཀཱ་ར་སྶ པ་ན ཎ-ཀཱ་རེ ཀ་ཏེ མཱ་ཎ་ཝོ. མ་ནཱུཏི ཧི པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀ་ཀཱ་ལེ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ པུ་རི་སོ, ཡོ སཱ་ས་ནེ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སོ ཧི ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏཾ མ་ན་བྷི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ད་ནྟ་ཛ ན-ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏོ མཱ་ན་ཝ་ས་དྡོ ས་བྦ་ས་ཏྟ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ, མུ་དྡྷ་ཛ ཎ-ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏོ པ་ན མཱ་ཎ་ཝ་ས་དྡོ ཀུ་ཙྪི་ཏ་མཱུ་ལ༹ྷཱ་པ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནོ’’ཏི. ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༤.༢༨༩) ཧི མུ་དྡྷ་ཛ ཎ-ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏ་སྶེ་ཝ མཱ་ཎ་ཝ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཎྞི་ཏོ. ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཡཾ ཨ་པ་ཙྩཾ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ མཱུ་ལ༹ྷཾ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ལོ་ཀེ མཱ་ཎ་ཝ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ ས་ཏྟཱ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ མཱུ་ལ༹ྷ་དྷཱ་ཏུ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་བྦྷ་ནྟ་རོ ཡུ་ཝཱ མཱ་ཎ་ཝོ, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་བྦོ་ཧཱ་རེ་ན མ་ཧ་ལླ་ཀོ་པི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘མཱ་ཎ་ཝོ་ཏི པ་ན ཏཾ ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཝོ་ཧ་རིཾ་སུ, སོ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ་པི ཏེ་ནེ་ཝ ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི, (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༤.༢༨༩) སུ་བྷ་ནཱ་མ་ཀེ་ན ལ་དྡྷ་མཱ་ཎ་ཝ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན ‘‘ས་ཏྠཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཀི་ར་སྶ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ, མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཏཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ ཁོ པ་ན ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ ན ས་ཀྐཱ སུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ, དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཝཱ སོ་ཏུཾ, གེ་ཧ་མཱ་ག་ཏཾ་ཡེ་ཝ ནཾ དི་སྭཱ སུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཀཱ ཙ མེ ཀ་ངྑཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་མྤི ནཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ པེ་སེ་སི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པ་ཧི་ཏཾ མཱ་ཎ་ཝ་ཀ’’ནྟི ཁུ་དྡ་ཀེ ཙེ་ཏྠ ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ. ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཨ་ཝོ་ཙ.

ཨ་ཀཱ་ལོཏི ཨ་ཛྫ ག་ནྟུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ ‘‘ཨ་ཏྠི མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷེ་ས་ཛྫ་མ་ཏྟཱཏི ཨ་པྤ་ཀཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ. ཨ་པྤ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ མ་ཏྟཱ་ས་དྡོ ‘‘མ་ཏྟཱ སུ་ཁ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༩༠) ཝི་ཡ. པཱི་ཏཱཏི པི་ཝི་ཏཱ. སྭེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་པི-ས་དྡོ ཨ་པེ་ཀྑོ མ་ནྟཱ ནུ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མཱ’’ཏི སཾ་ས་ཡ་མ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ན སི་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ མ་ཡཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ པ་ཊི་བ་ལཱ ས་མཱ་ནཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ ཙཱ’’ཏི.

དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེཏི ཁཱི་ར་ཝི་རེ་ཙ་ན་པཱི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ. ཙེ་ཏ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ནཱཏི ཙེ་ཏི་ཡ་ར་ཊྛེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ཀོཏི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན ཐེ་རེ་ན. པ་ཙྪཱ་ས་མ་ཎེ་ནཱཏི པ་ཙྪཱ་ནུ་ག་ཏེ་ན ས་མ་ཎེ་ན. ས་ཧ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. སུ་བྷེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ན པུ་ཊྛོཏི ‘‘ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སི, ཏེ ཏ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ན་ཊྛཱ ནུ ཁོ, དྷ་ར་ནྟི ནུ ཁོ, ས་ཙེ དྷ་ར་ནྟི, བྷ་ཝཾ (ན་ཏྠི དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༤༨) ཨཱ་ན་ནྡོ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, ཧ་ནྡ ནཾ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཡེ་སཾ སོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཧོ་སི, ཡ་ཏྠ ཙ ཨི་མཾ ཛ་ན་ཏཾ ས་མཱ་ད་པེ་སི ནི་ཝེ་སེ་སི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི, ཀ་ཏ་མེ་སཱ་ནཾ ཁོ བྷོ ཨཱ་ན་ནྡ དྷ་མྨཱ་ནཾ སོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༤༤༨) པུ་ཊྛོ, ཨ་ཐ་སྶ ཐེ་རོ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཁོ མཱ་ཎ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ སོ བྷ་ག་ཝཱ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༤༤༩) ཨི་དྷ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒེ ད་ས་མཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ…པེ… མ་བྷཱ་སཱི’’ཏི.

ཁ་ཎྜནྟི ཚི་ནྣཾ. ཕུ་ལླ་ནྟི བྷི་ནྣཾ, སེ་ཝཱ་ལཱ་ཧི་ཚ་ཏྟ་ཀཱ་དི་ཝི་ཀ་སྶ་ནཾ ཝཱ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ས་མྨཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་བྷི་ན་ཝ་པ་ཊི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ས་ནྣཱ་ཡ. ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ, ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏ་ཀཱ་ལོ, ཏཱ་ཡ. ས་ངྒཱི་ཏི་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༠) སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ག་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི སཾ་ས་ནྡེ་ཏུཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱཏི བ་ཧི་ན་ག་རེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ཌྜི་ཏ་པ་ཏི་ཏ་ཨུ་ཀླཱ་པཱཏི ཚ་ཌྜི་ཏཱ ཙ པ་ཏི་ཏཱ ཙ ཨུ་ཀླཱ་པཱ ཙ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཁཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་ཏི་ཏཱ, ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཏྟཱ ཨུ་ཀླཱ་པཱ ཙཱ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་ཝ་ཀུ་ཐི པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝ་མ་ག་མཱ་སཱི་ཏི ཨུ་ཀླཱ་པོ ཐ-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨུ་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ ཝཱ ཀ་ལཱ་པོ་ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཨུ་ཀླཱ་པོ, ཝ་ཎྞ་ས་ངྒ་མ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་པ་ཀླེ་སོ, སྣེ་ཧོ’’ – ཨི་ཙྩཱ་དི, ཏེ་ན ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ཐཱ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝེ་ཎཱི་ཡ་ནྟི དི་སྶ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་ཝེ་ཎཱ. ཀུ་རུ་མཱ་ནཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ. སེ་ནཱ་ས་ན་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ, སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཙ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ནཾ བ་ཧཱུ་ན་མྤི ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎ་མྤི ཏ་སྶ པཱུ་ཛཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠ’’ནྟི. པ་ཋ་མཾ མཱ་སནྟི ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཋ་མཾ མཱ་སཾ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་ད་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡནྟི ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨེ་དི་སེ་སུ ཧི ཋཱ་ནེ་སུ ཡཾ-ས་དྡོ ཏཾ-ས་དྡཱ་ན་པེ་ཀྑོ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ. ཡཾ ཝཱ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ མ་ཡཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱི་དི་སེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ…པེ… ཝ་ཎྞི་ཏནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༠༨) ཙ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞི་ཏཾ. ས་ངྒཱ་ཡི་སྶཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཙ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ལོ་པོ.

དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ, སོ ཙ ཁོ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་ས་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སོ་ཝ. ཐེ་རཱ ཧི ཨཱ་ས་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མི་ཏོ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཝ་སྶ་མུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སུ་ནྟི. རཱ་ཛ་དྭཱ་རེཏི རཱ་ཛ་གེ་ཧ་དྭཱ་རེ. ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨནྟི ཧ་ཏྠ་ཀི་རི་ཡཾ, ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དེ་སུནྟི ཛཱ་ནཱ་པེ་སུཾ. ཝི་ས་ཊྛཱཏི ནི་རཱ་ས་ངྐ་ཙི་ཏྟཱ. ཨཱ་ཎཱ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ. ཏ་ཐཱ དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, ཏཾ པ་ནི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་ནྟི ཙེ་ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶཱ་པི ནཱ་མཾ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་སྶཱ་པཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༧༨) ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྣི་ས་ཛྫ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ཏྟ པ་ཎྞཱ་ནི ཡ་སྶཱ་ཏི ས་ཏྟ་པ་ཎྞཱི, ཡོ ‘‘ཚ་ཏྟ་པ་ཎྞོ, ཝི་ས་མ་ཙྪ་དོ’’ ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ ཛཱ་ཏ་གུ་ཧ་དྭཱ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་སྶ་ཀ་མྨུ་ནཱཏི ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སུ་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷི་ཏྟི་ཐ་མྦྷ་སོ་པཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཝི་བྷ་ཏྟ་པ་ད་སྶ དྭ་ནྡ་ཏོ པུ་བྦེ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ་ཧི དྭ་ནྡ་པ་དེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཐཱ ‘‘ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ…པེ… ཝི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. རཱ་ཛ་བྷ་ཝ་ན་ཝི་བྷཱུ་ཏིནྟི རཱ་ཛ་བྷ་ཝ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ, རཱ་ཛ་བྷ་ཝ་ན་སོ་བྷཾ ཝཱ. ཨ་ཝ་ཧ་ས་ནྟ་མི་ཝཱཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་སཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ. སི་རི་ཡཱཏི སོ་བྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ལ་ཀྑི་ཡཱ. ནི་ཀེ་ཏ་ན་མི་ཝཱཏི ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་མི་ཝ, ‘‘ཛ་ལ་ནྟ་མི་ཝཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ནཱི་ཡ་ཏི་ཏྠེ ནི་པ་ཏ་ནྟཱ པ་ཀྑི་ནོ ཝི་ཡ ས་བྦེ་ས་མྤི ཛ་ནཱ་ནཾ ཙ་ཀྑཱུ་ནི མ་ཎྜ་པེ་ཡེ་ཝ ནི་པ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ…པེ… ཝི་ཧ་ངྒཱ་ན’’ནྟི. ན་ཡ་ན་ཝི་ཧ་ངྒཱ་ནནྟི ན་ཡ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་ཧ་ངྒཱ་ནཾ. ལོ་ཀ་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀ་མི་ཝ ས་མྤི་ཎྜི་ཏནྟི ཡ་དི ལོ་ཀེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཾ ས་བྦ་མེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ ས་མྤི་ཎྜི་ཏཾ སི་ཡཱ, ཏཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཡཾ ཝཱ ལོ་ཀེ ར་མི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ས་མྤི་ཎྜི་ཏ་མི་ཝཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ད་ཊྛ་བྦ་སཱ་ར་མ་ཎྜནྟི ཕེ་གྒུ་ར་ཧི་ཏཾ སཱ་རཾ ཝི་ཡ, ཀ་ས་ཊ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ པ་ས་ནྣཾ ཝི་ཡ ཙ ད་ཊྛུ་མ་ར་ཧ་རཱུ་པེ་སུ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ, པ་ས་ནྣ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ. ཨ་པི་ཙ ད་ཊྛ་བྦོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་རོ མ་ཎྜོ མ་ཎྜ་ནཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦ་སཱ་ར་མ་ཎྜོ, ཏཾ. མ་ཎྜཾ སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨིཾ པཱ་ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ཝཱ ཛ་ནཱ་ནཾ མ་ཎྜཾ པ་ས་ནྣཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, མ་ཎྜ་ན་མ་ལ་ངྐཱ་རཾ ཝཱ པཱ་ཏི པི་ཝ་ཏི ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི མ་ཎྜ་པོ, ཏཾ.

ཀུ་སུ་མ་དཱ་མཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི ཨོ་ལ་མྦ་ཀཱ་ནི ཙེ་ཏི ཀུ་སུ་མ་དཱ་མོ་ལ་མྦ་ཀཱ་ནི. ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ཙེ་ཏྠ པ་ར་ནི་པཱ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་གྱཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཝི་ཝི་དྷཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཀུ་སུ་མ་དཱ་མོ་ལ་མྦ་ཀཱ་ནི ཏ་ཐཱ, ཏཱ་ནི ཝི་ནི་གྒ་ལ་ནྟཾ ཝི་སེ་སེ་ན ཝ་མེ་ནྟཾ ནི་ཀྑཱ་མེ་ནྟ་མི་ཝ ཙཱ་རུ སོ་བྷ་ནཾ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏ་ཐཱ. ཀུ་ཊྚེ་ན ག་ཧི་ཏོ ས་མཾ ཀ་ཏོ་ཏི ཀུ་ཊྚི་མོ, ཀོ་ཊྚི་མོ ཝཱ, ཏཱ་དི་སོ་ཡེ་ཝ མ་ཎཱི་ཏི མ་ཎི་ཀོ་ཊྚི་མོ, ནཱ་ནཱ་ར་ཏ་ནེ་ཧི ཝི་ཙི་ཏྟོ མ་ཎི་ཀོ་ཊྚི་མོ, ཏ་སྶ ཏ་ལཾ ཏ་ཐཱ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཎི་ཡོ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཏ་ལ་ཏྟཱ མ་ཎི་ཀོ་ཊྚེ་ན ནི་པྥ་ཏྟ་ནྟི མ་ཎི་ཀོ་ཊྚི་མཾ, ཏ་མེ་ཝ ཏ་ལཾ, ནཱ་ནཱ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟཾ མ་ཎི་ཀོ་ཊྚི་མ་ཏ་ལཾ ཏ་ཐཱ. ཏ་མི་ཝ ཙ ནཱ་ནཱ་པུ་པྥཱུ་པ་ཧཱ་ར་ཝི་ཙི་ཏྟཾ སུ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་བྷཱུ་མི་ཀ་མྨ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་པྥ་པཱུ་ཛཱ པུ་པྥཱུ་པ་ཧཱ་རོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ནཱ་ནཱ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནཱ་ནཱ་པུ་པྥཱུ་པ་ཧཱ་ར་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, མ་ཎི་ཀོ་ཊྚི་མ་ཏ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ སུ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་བྷཱུ་མི་ཀ་མྨ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནྟི མ་ཎྜ་པཾ. བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ན་ས་དི་སནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ, ཡ་ཐཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ནཾ སོ་བྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སེ་སེ་ན མཱ་ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝི་མཱ་ནཾ. ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ‘‘ཝི་ཧེ ཨཱ་ཀཱ་སེ མཱ་ཡ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི དེ་ཝཱ ཡེ་ནཱ་ཏི ཝི་མཱ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀ་མྨུ་ནཱ མཱི་ཡ་ཏི ནི་མྨཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་མཱ་ནཾ, ཝཱིཏི ཝཱ ས་ཀུ་ཎོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ས་ཎྛཱ་ནེ་ན མཱི་ཡ་ཏི ནི་མྨཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་མཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཝི་མཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ན་དྭི་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་མཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ, སོ་བྷཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་གེ་ན ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ མཱ་ན་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝི་མཱ་ན’’ནྟི (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟཾ. ན་ཏྠི ཨ་གྒྷ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ན་གྒྷཱ་ནི, ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་གྒྷཱ་ནི ཨ་གྒྷི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཏི་རཱུ་པཾ, པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་ནི, ཏེ་སཾ ས་ཏཱ་ནི ཏ་ཐཱ. ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁཾ. དྷ་མྨོ་པི ས་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ནཱ་ར་ཧཾ དྷ་མྨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཁོ…པེ… མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦) ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ཀ་སྶ ཝཱ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མྤི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ས་ནཱ་ར་ཧནྟི ནི་སཱི་ད་ནཱ་ར་ཧཾ. དྷ་མྨཱ་ས་ནནྟི དྷ་མྨ་དེ་ས་ཀཱ་ས་ནཾ, དྷ་མྨཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ་ས་ནཾ. ད་ནྟ་ཁ་ཙི་ཏནྟི ད་ནྟེ་ཧི ཁ་ཙི་ཏཾ, ཧ་ཏྠི་ད་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ད་ནྟོ ནཱ་མ ཧ་ཏྠི་ད་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨཱ་ས་ནེ. མ་མ ཀི་ཙྩནྟི མ་མ ཀ་མྨཾ, མ་ཡཱ ཝཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨི་ཉྩ པ་ན དི་ཝ་སཨེ་ཏི ཏ་ཐཱ ར་ཉྙཱ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པི་ཏ་དི་ཝ་སེ, སཱ་ཝ་ཎ་མཱ་ས་སྶ་ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ཏོ ཝི་ས་ས་ངྐཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་སོ ཝི་སཾ, ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་ཏྟི ག་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ལཱ་པཱ་དི་མ་ཀཱ་སི. ཨ་པི་ཙ ཝི་ས་ཛ་ན་ན་ཀ་པུ་པྥཱ་དི་ག་ནྡྷ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ཀི་རི་ཡཱ་ཛ་ན་ན་ཀོ ཀི་ལེ་སོ་ཝ ‘‘ཝི་ས་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཝི་སཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་མཱུ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་ཕ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༣) ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཝི་ས་ག་ནྡྷོནཱ་མ ཝི་རཱུ་པོ མཾ་སཱ་དི་ག་ནྡྷོ, ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ པ་ན ཀི་ལེ་སོ. ‘‘ཝི་སྶ་ས་དྡོ ཧི ཝི་རཱུ་པེ’’ཏི (དྷ. ས. ཊཱི. ༦༢༤) ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྡྷཱཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ. སཾ་ཝེ་གནྟི དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གཾ. ‘‘ཨོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཧི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན, པ་དྷཱ་ནེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་དི་སེ་སུ པ་ན ཋཱ་ནེ་སུ ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མྤི དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘སཾ་ཝེ་གོ ནཱ་མ ས་ཧོ་ཏྟ་པྤཾ ཉཱ་ཎཾ, སོ ཏ་སྶཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི’’ཏི (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༨༣༨) ར་ཛྫུ་མཱ་ལཱ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾཝུ་ཏྟཾ, སཱ ཙ ཏ་དཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སཱ་ས་ནཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཕ་ལཱ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་ཝ་སེ་ན དོ་སོ་ཡེ་ཝ སཾ་ཝེ་གོ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི སོ ཏ་སྶ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶ ཨེ་ཀཾ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ན སི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་མ་བྷཱུ་ཏོ ཙ སོ ཨི་དྷ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་ཏི་པ་པ་ཉྩེ་ན. ཏེ་ནཱཏི ཏ་སྨཱ སྭེ ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ, སེ་ཀྑ་ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ. ཏེ ན ཡུ་ཏྟནྟི ཏ་ཝ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་ཡཱ ཝཱ ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ག་ནྟུཾ ན པ་ཏི་རཱུ་པཾ.

མེ་ཏནྟི མ་མ ཨེ་ཏཾ ག་མ་ནཾ. ཡྭཱ་ཧནྟི ཡོ ཨ་ཧཾ, ཡནྟི ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཏེ་ན ‘‘ག་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི, ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ན་སྶ ཙ ཡཾ ཏཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཡཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན, ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཡོ་གྱ་ཏཱ ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ་མེ་ཀ་ཏྟ་ཉྩ ཨི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་སཱིཏི ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. མུ་ཏྟཱཏི མུ་ཙྩི་ཏཱ. ཨ་པྤ་ཏྟ་ཉྩཱཏི ཨ་ག་ཏ་ཉྩ, བི་མྦོ་ཧ་ནེ ན ཏཱ་ཝ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེཏི ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ, ཨི་མི་ནཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ད་སྶི་ཏ་ཀཱ་ལཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཀྑ་ཎེ, ཏ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ཀཱ་ལ་དྭ་ཡ་སྶ ཝཱ ཝི་ཝ་རེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

‘‘ཀཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཝ ཙི་ཏྟེ ཙ, ཁ་ཎ་སྨིཾ ཝི་ཝ་རེ་པི ཙ;

ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ‘ཨ་ནྟ་རཱ’ཏི ར་ཝོ ག་ཏོ’’ཏི.

ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, ཡེ་ཧི ཝཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི མུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་སཾ ལེ་ས་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཨཱ་ས་ཝེ་ཧཱིཏི བྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ བྷ་ཝ་གྒཾ, དྷ་མྨ་ཏོ ཙ ཨཱ གོ་ཏྲ་བྷུཾ ས་ཝ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ས་ཉྙི་ཏེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི. ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ. ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཧི ས་བྦེ་ཧི་པི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི་པི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝི་མུ་ཙྩི. ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཙ་ངྐ་མེ་ནཱཏི ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཝི་སེ་སནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏོ ཝི་སེ་ས་མ་གྒ་ཕ་ལཾ. ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཡེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫཱ་ཧི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཧོ་ཧི་སཱིཏི བྷ་ཝི་སྶ་སི. ཀ་ཐཱ་དོ་སོཏི ཀ་ཐཱ་ཡ དོ་སོ ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡཱཏི ཨུ་དྡྷ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཧ་ནྡཱཏི ཝོ་སྶ་གྒ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཧི ཨ་དྷུ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཡོ་ཛེ་མི, ན པ་ནཱ་ཧཾ པ་པ་ཉྩཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ཝོ་སྶ་གྒཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཾ ཡོ་ཛེ་མཱིཏི ཙ་ངྐ་མ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཧཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ས་མ་ཏཾ ས་མ་བྷཱ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་མི, ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཝཱ ས་མ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མཱ་དྷིཾ ཡོ་ཛེ་མཱི་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. དྭི་དྷཱ་པི ཧི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཝི་སྶ་མི་སྶཱ་མཱིཏི ཨ་སྶ་སི་སྶཱ་མི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་སཾ་ས་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ‘‘ཨ་ནི་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ་པི སོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ཏ་སྨཱ ཐེ་ར་སྶ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ, ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཝི་སེ་སེ་ན པ་སཾ་སཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི.

དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེཏི ཐེ་རེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ཏྟ་དི་ཝ་ས་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ. པ་ཉྩ་མི་ཡནྟི ཏི་ཐཱི་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. བྷི་ནྣ་ལི་ངྒ་མྤི ཧི ཏུ་ལྱ་ཏྠ་པ་དཾ དི་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘གུ་ཎོ པ་མཱ་ཎཾ, ཝཱི་ས་ཏི ཙི་ཏྟཱ་ནི’’ ཨི་ཙྩཱ་དི. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་སྶཱཏི སཱ་ཝ་ཎ་མཱ་ས་ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་སྶ. པ་ཋ་མ་ཉྷི མཱ་སཾ ཁ་ཎྜ་ཕུ་ལླ་པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎ་མ་ཀཾ་སུ, པ་ཋ་མ་མཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པྤ་དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི པུ་རི་མ་པུ་ཎྞ་མི་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་པ་རཱ པུ་ཎྞ་མཱི, ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀོ མཱ་སོ་ཏི ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་ཏོ ཏཱི་ཎི དི་ཝ་སཱ་ནི རཱ་ཛཱ མ་ཎྜ་པ་མ་ཀཱ་སི, ཏ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཐེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི, ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཐེ་རཱ ས་ངྒཱི་ཏི་མ་ཀཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ས་ལ༹ྷི་མཱ་ས་ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ སཱ་ཝ་ཎ་མཱ་ས་ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མཱི, ཏཱ་ཝ པ་ཉྩ་དི་ཝ་སཱ་དྷི་ཀོ ཨེ་ཀ་མཱ་སོ ཧོ་ཏི. ས་མཱ་ནོཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ. ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སོ་མ་ན་སྶ་ཙི་ཏྟོ, པཱ་མོ་ཛྫེ་ན ཝཱ ཧ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ པཱི་ཏི་ཡཱ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ. ཨེ་ཀཾ་སནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཾ་སེ, ཝཱ་མཾ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ངྒཱི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ན ས་ཎྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཾ་ས་ནྟི ཙ ཝཱ་མཾ་སཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཝཱ་མཾ་སཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་སྶ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༤༥).

བ་ནྡྷ…པེ… ཝི་ཡཱཏི ཝ་ཎྚ་ཏོ པ་ཝུ་ཏྟ་སུ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏཱ་ལ་ཕ་ལ་མི་ཝ. པ་ཎྜུ…པེ… ཝི་ཡཱཏི སི་ཏ་པཱི་ཏ་པ་བྷཱ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཎྜུ་རོ་མ་ཛ་ཀ་མྦ་ལེ ཋ་པི་ཏོ ཛཱ་ཏི་མཱ མ་ཎི ཝི་ཡ, ཛཱ་ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙེ་ཏྠ ཀུ་ཏྟི་མཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ས་མུ་གྒ་ཏ་པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡཱཏི ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་པ་ནྣ་ར་སུ་པོ་ས་ཐེ ས་མུ་གྒ་ཏོ སོ་ལ༹་ས་ཀ་ལཱ་པ་རི་པུ་ཎྞོ ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ. བཱ་ལཱ…པེ… ཝི་ཡཱཏི ཏ་རུ་ཎ་སཱུ་རི་ཡ་པ་བྷཱ་ས་མྥ་སྶེ་ན ཕུ་ལླི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་པ་རཱ་ག་ག་བྦྷཾ ས་ཏ་པ་ཏྟ་པ་དྡྷཾ ཝི་ཡ. ‘‘པི་ཉྫ་ར་ས་དྡོ ཧི ཧེ་མ་ཝ་ཎྞ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༢༢) སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ. པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏེ་ནཱཏི པ་བྷ་སྶ་རེ་ན. ས་པྤ་བྷེ་ནཱཏི ཝ་ཎྞ་པྤ་བྷཱ་ཡ, སཱི་ལ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན. ས་སྶི་རི་ཀེ་ནཱཏི ས་རཱི་ར་སོ་བྷ་གྒཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སི་རི་ཡཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སི་རི་མ་ཏཱ. མུ་ཁ་ཝ་རེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སོ་བྷཱ་ས་མ་ལ་ངྐ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མ་མུ་ཁེ་ན. ཀཱ་མཾ ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ནཱ་རོ་ཙེ་སི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ལཱི་ལཱ༹་ཡ ག་མ་ན་ཏོ པ་སྶ་ནྟཱ ས་བྦེ་པི ཏ་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི.

ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ་མཱ་རོ་ཙ་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – སོ ཧི ‘‘ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ’’ནྟི མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ‘‘སེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ག་ཧེ་ཏུ་མ་ཡུ་ཏྟ་མྤི བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཏྟཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ ཐེ་རཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན སོ་མ་ན་སྶུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧོ་ཧཱི’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དི་ནྣ་ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ཙ ས་ཕ་ལ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝ་མཱ་རོ་ཙ་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི. ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ་མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྠུ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ. དྷ་རེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ‘‘སོ་བྷ་ཏི ཝ་ཏ ཏེ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མ་དྷི་ག་མ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་མ་དཱ་སི. ཨ་ཡ་མི་དྷ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ་དོ. ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ་དོ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ་པི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.

མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ནི་ཀཱ་ཡཾ བྷ་ཎ་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ, ཏ་པྤ་གུ་ཎཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷནྟི ཝུ་ཌྜྷ་པ་ཊི་པཱ་ཊིཾ, ཏ་ད་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ. ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ ཨེ་ཏ་མཱ་ས་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝཾ་ཀ་ཐ་ན་ས་མ་ཡེ. ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཀུ་ཧིཾ ག་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝི་སྶ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཡ་མྤི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀེ་སྭེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝཱ་དོ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏི་པི ཨེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་སཱི་ཏི་པི ཏེ་ས་མེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝ་ད་ནྟི. པུ་ལླི་ངྒ་ཝི་ས་ཡེ ཧི ‘‘ཨེ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏཱི་སུ་པི ཙེ་ཏྠ ཝཱ་དེ་སུ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཉྙཾ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ས་ཏྟ་མཱ་སཾ ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཀ་དཱ་ཙི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ, ཀ་དཱ་ཙི པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ, ཀ་དཱ་ཙི ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ཏ་དཱ་ག་མ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཨཱ་དི་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་མ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ པ་རི་སཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་པ་ནྟིཾ ཨ་པཱི་ལེ༹་ནྟོ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་སཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏུ, ཨཱ་ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ ན པ་མཱ་ཎཾ, ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ ས་ཏྠཱ་རཱ དཱ་ཏ་བྦ་སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཉཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ, བྷ་ག་ཝ་ཏི དྷ་ར་མཱ་ནེ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཡ ཙ པ་སཾ་སཱ་ཡ ཐེ་ར་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་བྦ་ཏྠཱ་པཱིཏི ས་བྦེ་སུ་པི ཏཱི་སུ ཝཱ་དེ་སུ.

བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ན ཉཱ་པ་ནེ་པི དི་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟ་ཡཱ་མི ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, (དཱི. ནི. ༢.༢༡༨) པ་ཊི་ཝེ་ད་ཡཱ་མི ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༧༢) པ་ཀྐོ་ས་ནེ་པི དི་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཧཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༡༡) ཨཱ་ལ་པ་ནེ་པི དི་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’ཏི’’ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩), ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ལ་པ་ནེ་ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟ་སྶ པ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཀིཾ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱ་ཡཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པི་ཡ་མཱ་ན་ཏྠ་ནྟ་རེ་ན ཙ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཉཱ་པ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི པ་ཊི་ཝེ་དེ་སི ཝི་ཉྙཱ་པེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ‘‘ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’ཏི, ‘བྷ་དྡ་ནྟེ’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩) ཧི ཨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ དི་སྶ་ཏི, ན ཝི་ཉྙཱ་པི་ཡ་མཱ་ན་ཏྠ་ནྟ་རཾ, ཏཾ པ་ན ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩) པ་ཙྩེ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་སེ་སྭེ་ཝ ཨཱ་ལ་པ་ནེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ. ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ དེ་ཝི་ནྡོ, ཝི་སྶ་ཀ་མྨཾ མ་ཧི་དྡྷི་ཀ’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙ་རི་ཡཱ. ༡༠༧) ཝི་ཡ མ་ནྟ་ས་དྡོ གུ་ཏྟ་བྷཱ་ས་ནེ. ཏ་སྨཱ ‘ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ས་མྨ་ནྟ་ཡཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ནཾ. དྷ་མྨཾ ཝཱ ཝི་ན་ཡཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤ་ནེ, ཏེ་ན ‘‘ཀི་མེ་ཀཾ ཏེ་སུ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱ་ཡཱ་མཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་སྨཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡེ ཋི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཡ་སྨཱ, ཏ་སྨཱ’’ཏི ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱཏི ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཡུ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ. དྷུ་རནྟི ཛེ་ཊྛ་ཀཾ. ནོ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. དྭི་པ་ཊི་སེ་དྷོ ཧི ས་ཧ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན པ་ཀ་ཏྱ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ.

ཨེ་ཏ་ད་གྒནྟི ཨེ་སོ ཨ་གྒོ. ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཧི ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཡ་དི་དནྟི ཙ ཡོ ཨ་ཡཾ, ཡ་དི་དཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ལི་ངྒ་མེ་ཝ. ‘‘ཡ་དི་ད’’ནྟི པ་ད་སྶ ཙ ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ, ཡཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ལི་ངྒཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ‘‘ཡོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཡཱ ཨ་ཡ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཡཾ ཨི་ད’’ནྟི ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ་སྶ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཚ་ཊྛཱི་ནི་དྡེ་སོ.

ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨ་ནྣཱིཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་སི. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་རེ་ཧི ས་མྨ་ནྣ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ ཨ་བྱ་ཡ་ས་དྡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ལི་ངྒ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཧི་ཏ་ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ‘‘ཐེ་རོ’’ཏི ཀ་ཏྟུ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨ་ནྣཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པུ་ཙྪ་དྷཱ་ཏུ་སྶ དྭི་ཀ་མྨི་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ལིཾ ཝི་ན་ཡ’’ནྟི ཀ་མྨ་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.

བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ བཱི་ཛ་ནཱི་ག་ཧ་ཎཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་ཡ ཧི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ པ་རི་སཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་མུ་ཁ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི པ་ཊི་ཙྪཱ་དཱི་ཡ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཙ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཝི་ཙི་ཏྲ་བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ས་བྦ་སྶ་པི ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སི་ཀྑཱ་སཾ་ཡ་མཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ མུ་ཁ་ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ན སི་ཡཱ. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨུ་པཱ་ལི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཀ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཏ་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལེ པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝོ ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི? ནོ ན ཡུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཙ པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝ་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཋི་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ས་ངྒཱི་ཏཱ་ནི, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀི་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི, མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེཏི ཙ ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཀ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏེ་ན ས་ཧ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་མྤི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་ཏྠུ་མྤི པུ་ཙྪཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ས་མྨི་སྶཾ ཝཱ ནུ ཁོ, སུ་དྡྷཾ ཝཱ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཡ་ཐཱ་ས་ངྒཱི་ཏ་སྶེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ པུ་ཙྪཾ ས་མུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ ཏ་ཐཱ་ས་ངྒཱི་ཏཱ་ཡ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཀ་བྱ་ཉྫ་ན་མྤི ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ཡ, ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ས་མྤུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ བྷཱ་སི་ཏེཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཐོ་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷཱ་སི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ས་བྦ་ཏྠཱ་པཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ན་ཉྩ བྷཱ་སི་ཏེ་པི. ཏཾ པ་ན པ་ཀྑི་པ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ, ན ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟནྟི པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨི་དཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་སུཾ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒེ་ན ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཙ ག་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ཀཾ་སུ ‘‘ཏེ་ན…པེ… ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་དི་དཾ པ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ནཾ ཐེ་རཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ད་མཱ་ནཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་ཡ་ནྟནྟི པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཙ་ལི་ཏེ་ཡེ་ཝ སཱ་པི ཙ་ལ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཙ པ་དེ་ས་པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ག་ཎ་ནཱ ན་ཏྠི, ས་ངྒཱི་ཏི་མཱ་རོ་པི་ཏཱ་ནི པ་ན ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ད་མཱ་ནཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཀ་ཎྜ་ཝི་བྷ་ངྒ་ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མེ་ནཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རོཏི –

‘‘ཨ་ཊྛ་ཀྑ་རཱ ཨེ་ཀ་པ་དཾ, ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ ཙ་ཏུ་པྤ་དཾ;

གཱ་ཐཱ ཙེ་ཀཱ མ་ཏོ ག་ནྠོ, ག་ནྠོ བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཏ་ཀྑ་རོ.

བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་ར་ག་ནྠཱ་ནཾ, པ་ཉྙཱ་ས་དྭི་ས་ཏཾ པ་ན;

བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རོ མ་ཏོ ཨེ་ཀོ, སྭ་ཊྛ་ཀྑ་ར་ས་ཧ་སྶ་ཀོ’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ར་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎོ པཱ་ཋོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ཎི་ཏ་བྦོ ཝཱ་རོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཧི བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རོ, ཨེ་ཀེ་ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་མ་གྒེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཝཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ནྡྷ་ཀནྟི མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒཾ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏོ, པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ཝཱ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཏི ཧི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཁ་ནྡྷཱཏི ཙེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི ‘‘དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷོ, (ཨ. ནི. ༦.༤༡) ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ (ཨ. ནི. ༧.༧༢), ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༤༥; ༦.༣༧) ཝི་ཡ. ཨ་པི་ཙ བྷཱ་ག་རཱ་ས་ཊྛ་ཏཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ བྷཱ་ག་ཏོ, རཱ་སི་ཏོ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏཾ པ་ན ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ བྷཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ར་ཀྑི་ཏཾ གོ་པི་ཏཾ ས་ངྒ་ཧཱ་རུ་ལ༹ྷ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་སྶ་མཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ ཨི་མཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ནི་སྶི་ཏ་ཀེ ཝཱ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི.

དྷ་མྨཾ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མོཏི སུ་ཏྟ་ནྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་ས་ངྒཱི་ཏིཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ‘‘དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦) ཝི་ཡ པཱ་རི་སེ་ས་ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་ས་དྡ་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སྭེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ས་ངྒྷཾ ཉཱ་པེ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཏ་རཾ ཨཱ་ཝུ་སོ པི་ཊ་ཀནྟི ཝི་ན་ཡཱ་ཝ་སེ་སེ་སུ དྭཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ ཀ་ཏ་རཾ པི་ཊ་ཀཾ. ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཁུ་དྡ་ཀ་ས་ངྒཱི་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་མ་ནྟ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ ཙ་ཏ་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ’’ཏི. ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོཏི ཙ ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ དཱི་གྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཏྟཱ ནི་ཀཱ་ཡཱ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷ་ས་ངྒཱི་ཏི’’ནྟི་ཨཱ་དི. སུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱ, ནཱ་ཉྙཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས སུ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ཏྟི་སཾ སུ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱ ཧོ་ནྟི, སུ་ཏྟཱ་ནི ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས, ཏེ་སཾ ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱ, ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཝ་གྒེ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏཾ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱ་ཡཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཏི་ཝི་དྷ་སཱི་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷཱ་ནི ཧི ཨེ་ཏཱ་ནི. ཙཱུ་ལ༹་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མ་ཧཱ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི སཱི་ལ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྟཱ ཏེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏཾ ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ཏ་ཐཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཀུ་ཧ་ན་ལ་པ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཀུ་ཧ་ན་ལ་པ་ནཱ་དི་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ཧ་ནཱཏི ཀུ་ཧཱ་ཡ་ནཱ, པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཝི་མྷཱ་པ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལ་པ་ནཱཏི ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏེ མ་ནུ་སྶེ དི་སྭཱ ‘‘ཀི་མ་ཏྠཱ་ཡ བྷོ་ནྟོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཀིཾ བྷི་ཀྑཱུ ནི་མ་ནྟེ་ཏུཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་ཧཾ པ་ཙྪ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ས་ནཱ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པུ་པྥ་དཱ་ནཱ་ད་ཡོ, ནེ་མི་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ས་དྡེ་ན ཀུ་ཧ་ན་ལ་པ་ནཱ་ཧི སེ་སཾ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་ན ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཀཾ དུ་སྶི་ལྱ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཝ པ་ལི་ཝེ་ཋ་ན་ཊྛེ་ན ཛཱ་ལ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ལཾ, ཏ་སྶ ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ནཾ ཨ་པ་ལི་ཝེ་ཋ་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་ཐཱ.

ཨ་ནྟ་རཱ ཙ བྷ་ནྟེ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ནཱ་ལ༹་ནྡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱས་དྡོ ཝི་ཝ་རེ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་པོ་དཱ་དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༣༡) ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཙ ནཱ་ལ༹་ནྡ་སྶ ཙ ཝི་ཝ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡེ་ན པ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ གཱ་མ་ཉྩ ན་དི་ཉྩ ཡཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡཾ པ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, སོ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཧི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ས་ངྒེ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ར་ཉྙོ ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཙི་ཏྲ་ཨ་གཱ་ར་མ་ཀཾ་སུ, ཏཾ ‘‘རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ. ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱཏི ར་ཉྙོ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ. ཏ་སྶ ཀི་ར དྭཱ་ར་ས་མཱི་པེ ཏ་རུ་ཎོ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ‘‘ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྶ ས་མཱི་པེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་མྤི ‘‘ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ’’ ཏྭེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་རུ་ཎ་ན་ག་ར’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡཾ ནཱ་མ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཧི ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཏཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཀཾ, ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ, རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཝ་ཏི ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡཾ ནཱ་མ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ནྣ་ལི་ངྒ་མྤི ཧི ཝི་སེ་ས་ན་པ་ད་མ་ཏྠཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི རཱ་ཛཱ་གཱ་རཾ ཨཱ་དྷཱ་རོ ན སི་ཡཱ. ‘‘རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཀེཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཨ་བྷི་ར་མ་ནཱ་ར་ཧཾ ཀི་ར རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་མྤི. ཏ་ཏྠ, ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རུ་ཎ་མྦ་རུ་ཀྑེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཀེ’’ཏི ཨུ་ཡྻཱ་ན་མེ་ཝ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ་ཝ སི་ཡཱ. སུ་པྤི་ཡ་ཉྩ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀནྟི སུ་པྤི་ཡཾ ནཱ་མ ས་ཉྩ་ཡ་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སིཾ ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཉྩ. བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟ་ཉྩ མཱ་ཎ་ཝནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་རུ་ཎོ ‘‘མཱ་ཎ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་མྦ་ཊྛོ མཱ་ཎ་ཝོ, ཨ་ངྒ་ཀོ མཱ་ཎ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༥༩, ༢༡༡) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟཾ ནཱ་མ ཏ་རུ་ཎ་པུ་རི་ས་ཉྩ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞེཏི པ་སཾ་སཱ་ཡ ཙེ་ཝ ག་ར་ཧཱ་ཡ ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ གུ་ཎོ ཝ་ཎྞོ, ཨ་གུ་ཎོ ཨ་ཝ་ཎྞོ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ས་ནཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ’’ནྟི.

‘‘ཏ་ཏོ པ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་མྷི ཨ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མོ – སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ པ་ནཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི? རཱ་ཛ་ག་ཧེ བྷ་ནྟེ ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནེ་ཏི. ཀེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི? ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ནི་དཱ་ན་མྤི པུ་ཙྪི, པུ་གྒ་ལ་མྤི པུ་ཙྪཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ བྷཱ་སི་ཏཾ, ར་ཉྙཱ་པི ‘‘ཡ་ཐཱ ནུ ཁོ ཨི་མཱ་ནི པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༦༣) ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི ཝཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྭཱ ས་ངྒཱི་ཏི་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ནྟིནྟི སུ་ཏྟ་ཝ་གྒ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ པཱ་ལི༹ཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཝ་གྒ་ས་ངྒ་ཧཾ ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས་སུ་ཏྟ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཧ་ར་ཐཱཏི ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྷཱ་རེ་ཐ. ཏ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་སོ. ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ པོ་རཱ་ཎ་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡེ་ན, མ་ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝཱ ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དི་མ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ་ཝ ས་དྡྷི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ས་མཱ་ན་ཝཱ་དི་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཎྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ, ས་ཎྷ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་རཾ.

ཙཱུ་ལ༹་ནི་དྡེ་ས་མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ་པི ནི་དྡེ་སོ. ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཀེ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཏཱ་དི་སེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ, ན པ་ན དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ, ནཱ་པི པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ་ཏི དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ ས་ངྒ་ཧཾ ཝ་ད་ནྟི. ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཛཱ་ཏ་ཀ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ, ནེ་ཏྟི་པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ན ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏཱ་ནཾ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱ་དི་སེ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ ས་ངྒ་ཧོ ཡུ་ཏྟོ, ན པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ, ནཱ་པི པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷ་སཱ་ས་ནེ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ་ཏི ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཾ ཝ་ད་ནྟི. ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལ་དེ་ས་ཀཱ་ར་ཀ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏེ་སུ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་རཱ་མ་སི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྒཱི་ཏི་པྤ་ཀཱ་རཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིནྟི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེཏི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་སྶ ཙ ཝི་ཝ་རེ. ཏ་དེ་ཏཾ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ན ཝཱཏི ཨུ་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦཾ ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི, ན ཏ་ད་ཉྙ་ར་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་མུ་ཙྩི་ཏྠཱ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི, ར་སི་ཏ་བྦཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ར་སཾ, ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ར་ས་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶཱ་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ མ་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ པ་ན ཏཾ ཀེ་ཙི་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཝི་མུ་ཙྩི་ཏྠཱ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི, ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ མ་གྒོ ཕ་ལ་ཉྩ. ར་སནྟི གུ་ཎོ, ས་མྤ་ཏྟི་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མཱ་སོ. ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཾ, ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ་ན་མ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྠ་ར་ས་སྶཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠ་ར་སོ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི, དྷ་མྨ་ར་སོ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ, ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སོ ནཱ་མ ཨ་མ་ཏ་ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༣༣༥) ཝུ་ཏྟཾ.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ན་ཡ་ནེ་ན ཝི་ན་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་པ་ཏ་ནཱ་དི་ཏོ དྷཱ་ར་ཎེ་ན དྷ་མྨོ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་དི་པི ཝི་ན་ཡོ ཙ དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཝི་ན་ཡ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཡུ་ཏྟོ དྷ་མྨ་ས་དྡོ ཝི་ན་ཡ་ཏ་ནྟི ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཏ་ནྟི་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱ, གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ’’ནྟི. པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་ན ཝི་ན་ཡ…པེ… དྷ་མྨོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༧) ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་ར’’ནྟི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ བྷཱ་སི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཋ་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཀི་ར ས་བྦ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཾ ཨུ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མ་སྶ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ གེ་ཧ་སྶ ཀཱ་ར་ཀཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཌྜྷ་ཀིཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཏཾ ད་ཊྛུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་སྶ བོ་དྷི་ཉཱ་ཎ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཾ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚཾ ཨ་ནི་བྦི་སཾ ཨ་ནི་བྦི་ས་ནྟོ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ནྡ་ནྟོ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶཾ སཾ་ས་རིཾ. ཡ་སྨཱ ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎ་མི་སྶ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི ནཱ་མེ་སཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ དུ་ཀྑཱ, ན ཙ སཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་དི་ཊྛེ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི བྷོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ གེ་ཧ་སྶ ཀཱ་ར་ཀ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཌྜྷ་ཀི ཏྭཾ མ་ཡཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ན དི་ཊྛོ ཨ་སི. པུ་ན ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་མ གེ་ཧཾ ན ཀཱ་ཧ་སི ན ཀ་རི་སྶ་སི. ཏ་ཝ ས་བྦཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས ཕཱ་སུ་ཀཱ མ་ཡཱ བྷ་གྒཱ བྷ་ཉྫི་ཏཱ. ཨི་མ་སྶ ཏ་ཡཱ ཀ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ གེ་ཧ་སྶ ཀཱུ་ཊཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་ཎྞི་ཀ་མ་ཎྜ་ལཾ ཝི་ས་ངྑ་ཏཾ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི མ་མ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ས་ངྑཱ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཾ. ཨ་ཧ་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་གཱ ཨ་དྷི་ག་ཏོ པ་ཏྟོ་སྨཱི་ཏི. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་གཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.

‘‘ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཨི་མི་སྶ’’ནྟི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ. ‘‘ཏཾ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏེ་པི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. པུ་ན་པྤུ་ནནྟི ཨ་བྷི་ཎྷ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. པཱ་ཏ་བྦཱ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཕཱ་སུ པ-ཀཱ་ར་སྶ ཕ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཕུ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝཱ ཕཱ་སུ, སཱ་ཡེ་ཝ ཕཱ་སུ་ཀཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་གཱཏི ཙ ‘‘ཨ་ཛྫ་ཏ་ནི་ཡ་མཱ་ཏྟ་མིཾ ཝཱ ཨཾ ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་དི པ་ན ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཏྟཱ, ཏ་དཱ པ་རོ་ཀྑཱ་ཡེ་ཝ. ཨ་ནྟོ་ཛ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་ར’’ནྟི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཨེ་སཱ མ་ན་སཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ན་མཱ་དི. ‘‘ཡ་དཱ ཧ་ཝེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ པ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི.

ཀེ་ཙཱིཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ. པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟོ པ་ན དྷ་མྨ་པ་ད་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ་དོ. ཡ་དཱ…པེ… དྷ་མྨཱཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ, ཨཱ་དྱ་ཏྠོ ཙ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ. ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཧི མ་རི་ཡཱ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ནཱ པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཀཱ་རི་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་རི་པུ་ཎྞོ ན ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དྱ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨི་ཏི-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཏེ་ན ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ…པེ… ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ’ནྟི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་ནྡྷ་ཀེཏི མ་ཧཱ་ཝ་གྒེ. ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐནྟི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཝཱ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘དྷ་མྨ་པ་ད་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ གཱ་ཐཱ མ་ན་སཱ་ཝ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་དཱ མ་ཧ་ཏོ ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ནཱ་ཧོ་སི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན གཱ་ཐཱ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་དཱ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཝ པ་ཋ་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. དྷ་མྨ་པ་ད་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ན ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝོ པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝེ ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ མ་ན་སཱ པ་ཋ་མཾ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་ད་མེ་ཝ པ་ཋ་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན་ནུ ཙ ཡ་དི ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་ར’’ནྟི གཱ་ཐཱ མ་ན་སཱ་ཝ དེ་སི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་ར’ནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣོ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན པུ་ཊྛོ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༥༢ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ) ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི མ་ན་སཱ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ཧི ཨུ་དཱ་ན་མྤི མ་ན་སཱ ཨུ་དཱ་ནཾ, ཝ་ཙ་སཱ ཨུ་དཱ་ན་ནྟི དྭི་དྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཙཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་སཱ ཨུ་དཱ་ནཾ སི་ཡཱ, ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡ་མ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་སཱ ཨ་ནུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ མ་ན་སཱ ཨུ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ, ‘‘པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ. ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ. ལོ་ཀི་ཡ་ས་མ་ཡེ པ་ན ཨེ་ཝ་མྤི ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ནེ་ས སཱ་ས་ན་ས་མ་ཡོ་ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སོ་མ་ན་སྶ་མེ་ཝ སོ་མ་ན་སྶ་མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ན་མ་ཡཾ, སཱི་ལ་མ་ཡ’’ནྟི, (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠; ནེ་ཏྟི. ༣༤) ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་མ་ན་སྶེ་ན ཝཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ས་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀ་ཏཾ, ཏཱ་དི་སེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཧ་ནྡཱཏི ཙོ་ད་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨི་ངྒྷ ས་མྤཱ་དེ་ཐཱ་ཏི ཧི ཙོ་དེ་ཏི. ཨཱ་མ་ནྟ་ཡཱ་མཱིཏི པ་ཊི་ཝེ་ད་ཡཱ་མི, བོ་དྷེ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝོཏི པ་ན ‘‘ཨཱ་མ་ནྟ་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་པ་དཾ. ‘‘ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཏྠེ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡེ་ཝ, ན ཙ་ཏུ་ཏྠཱི’’ཏི ཧི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ. ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ. ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥, ༤༥, ༧༦, ༧༧; ༢.༣.༡, ༤; པ་ཊི. མ. ༢.༡༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་བྦ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐཱ’’ཏི, ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ངྑེ་པེ་ན སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐཱ’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་མཱ་ད་པ་ད་ཉྷི སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ སཱ་ས་ནཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ སཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ནྟ་རེཏི དྭི་ནྣཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ་ལེ༹ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀཱ་ལ་ཝ་ཏཱ ཀཱ་ལོ་པི ནི་ད་སྶི་ཏོ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཏྟ་མེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀ་མྨ་ནྟཾ, ཝ་ན་ནྟ’’ནྟི. ས་ངྒཱི་ཏ་ཉྩ ཨ་ས་ངྒཱི་ཏ་ཉྩཱཏི ས་བྦ་ས་རཱུ་པ་མཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ས་ངྒཱི་ཏནྟི ཙ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཀ་ར་ཎཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ (དཱི. ནི. ༡.༤༤༤) པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡ་མ་ས་ངྒཱི་ཏ’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ་ན སུ་བྷ་སྶ མཱ་ཎ་ཝ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ ཨ་ཙི་ར་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༤༤༤) ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཾ ན ཧོ་ཏི. ན ཧི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ས་ཡ་མེ་ཝ སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ‘‘ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧཾ བྷ་ནྟེ ས་མ་ཡཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་རཱ་མི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ ས་ངྒཱི་ཏི་མཱ་རོ་པི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐཱཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨེ་ཝ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་མྤི སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་མཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ནྟིཾ ཋ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ནྟི ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ ས་ཡཾ དེ་སེ་ནྟོ་པི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་དཱི་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དེ་སེ་སཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ལ་དྡྷ་ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ད་ཧ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་པི ས་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ‘‘ཨ་ནུ་ས་ངྒཱི་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏཱི་སུ པུ་ན ས་ངྒཱི་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ནཱ་མ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, སུ་ཏྟ…པེ… ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཾ ནཱ་མ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.

བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནི. བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན དྭེ ཝི་བྷ་ངྒཱ. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀཱ. པ་ཙྩེ་ཀཾ སོ་ལ༹་ས་ཧི ཝཱ་རེ་ཧི ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ སོ་ལ༹་ས པ་རི་ཝཱ་རཱཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྷི མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ངྒེ སོ་ལ༹་ས ཝཱ་རཱ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒེ སོ་ལ༹་ས ཝཱ་རཱ ཙཱ་ཏི བཱ་ཏྟིཾ་ས ཝཱ་རཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘པ་རི་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ དི་སྶ་ཏི, བ་ཧཱུ་སུ པ་ན པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘སོ་ལ༹་ས པ་རི་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ དི་སྶ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཡ་མྤི པཱ་ཋོ ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུ་ནྟི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི ཏཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཝཱ ཨི་ད་མ་ཏྠེ, ཨི་དནྟི ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ, ཨི་ཏི ཨི་དནྟི ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྭ་ཡཾ ཨི་ད་མ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱི་དི་སེ་སུ. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས སུ་ཏྟཱ་ནི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ, ཏེ་སཾ ཝཱ ས་ངྒ་ཧོ ག་ཎ་ནཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས་སུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧོ. ཨེ་ཝ་མི་ཏ་རེ་སུ་པི. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ་དེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཝཱ་ད་སྶ ཡུ་ཏྟ་ཏ་ར་ཏྟཱ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋཱ་ད་ཡོ་པི སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀ…པེ… སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ, གཱ་ཐཱ ཨ་ཏྠཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི (ཐེ་ར་གཱ. ནི་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ ཡུ་ཏྟོ.

ཨེ་ཝཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཏི་བྦི་དྷེ་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ. ཝི་ཝི་དྷ་ཝི་སེ་ས་ན་ཡ་ཏྟཱཏི ཝི་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ཏྟཱ, ཝི་སེ་ས་ན་ཡ་ཏྟཱ ཙ. ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོཏི ཝི་ན་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ན་ནི་དྡེ་སོ་ཡཾ, བྷཱ་ཝ་ལོ་པོ ཝཱ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ད་བྦ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཝི་ན་ཡ་ན་ཏཱ་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནཱ ཝི་ན་ཡ་ད་བྦེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཀྑཱ་ཏོ, ན པ་ན ཝི་ན་ཡ་ན་ཏཱ་གུ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པྤ་ས་ངྒོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨེ་དི་སེ་སུ. ཝི་ནཱི་ཡ་ཏེ ཝཱ ཝི་ན་ཡ་ནཾ, ཏ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏོ ས་ཉྙཱི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཡཾ ཏ་ནྟི ཝི་ན་ཡོ. ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཀྑཱ་ཏོཏི ས་དྡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏོ ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཐི་ཏོ. ཨ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ནི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི.

ཨི་དཱ་ནི ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝི་དྷཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝི་ཝི་དྷཱ ཨེ་ཏྠ ན་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཀྑཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཝི་དྷ་ཏྟཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཏ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་ཏྟ་མྤི ‘‘ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫེ་སུ སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཉྙ་མ་ཝེ་ལཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨཱ་ཙཱ་རོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ, ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ཀཱ་ཡེ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ པ་ཝ་ཏྟོ སོ, ཏ་སྶ ནི་སེ་དྷ་ནཾ ཏ་ཐཱ, ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་ནི་སེ་དྷ་ན་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཝི་ན་ཡ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ་ནེ་ཀ་དྷཱ པ་རཱ་མ་ས་ན་མཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཙ གཱ་ཐཱ ཨཱི་དི་ས་སྶ ནི་བྦ་ཙ་ན་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱཏི ཝི་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ཏྟཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཝི་ཝི་དྷཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི་པི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏེ་ནཱཏི ཝི་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ པོ་རཱ་ཎེ་ཧི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི སཾ་ས་ནྡེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི, དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ཝི་ཡ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏནྟི གཱ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ཝི་ན་ཡ་ས་དྡ་སྶ, ‘‘ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ’’ཏི པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཧི ས་མྦ་ནྡྷེ ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶཱ’’ཏི པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ པ་ན ས་མཱ་ས་ཏ་དྡྷི་ཏེ་སུ སི་དྡྷེ་སུ སཱ་མ་ཉྙ་ཏྟཱ, ནཱ་མ་ས་དྡ་ཏྟཱ ཙ ཨེ་དི་སེ་སུ ས་དྡ་ནྟ་རེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི.