༡. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཾ དེ་ས་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ཧ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་དི་པི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟོ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ་པི ཀ་ཏོ, ན ས་ངྒ་ཧོ ཨེ་ཝ, སོ པ་ན ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ཧེ་ཏུ་དུ་ཀཱ་དི་ཏི་ཀ་དུ་ཀེ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ས་མ་ཉྙཾ ལ་བྷི. ཀཱ་མ་ཉྩ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ་པི ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༥༨) ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ, སོ པ་ན ན ཏ་ཐཱ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཡ་ཐཱ ཝི་བྷ་ངྒ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ངྒེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི, ཡ་ཏོ ཏཾ ‘‘ཝི་བྷ་ངྒོ’’ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ ཝི་བྷ་ངྒེ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨཱ་དྷཱ་རོ ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ’’ཏི. ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ དེ་སེ་ནྟོ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝཱ ཏི་ཀ་དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ནེ་སཾ ས་ངྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎིཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་བྷ་ངྒཾ དེ་སེ་སི. པུ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ག་ས་ངྒ་ཧ་ཡུ་ཏྟེ དྷ་མྨེ ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཾ དེ་སེ་སི ཏ་སྶཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་ས་རཱི་ར་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀེ ཙ ཝི་ནཱ ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ན་ཡཾ ནེ་ཏུ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ པ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ཡ་སྶཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨུ་པཱ་དཱ་ནོ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གོ, ཏཾ ས་བྦཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏེ་སནྟི དྷ་མྨཱ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ‘‘ཕ་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ‘‘པུ་གྒ་ལོ ས་ཏྟོ པོ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཡཱ་ཡ ཏ་ཛྫཱ་ཨུ་པཱ་དཱ་དི་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ. པ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. ཡཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ནྟི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་ད་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ དྷ་མྨེ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེཏི ཨི་མི་ནཱ པ་བ་ནྡྷ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ནྟཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ. ཏི་སྶོ ཧི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ས་ནྟཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ས་མཱུ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་བ་ནྡྷོ ས་ནྟཱ་ནོ. ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱུ་ཧོ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ད་ཧ་ར་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀོ ཙ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོ. ཏེ་སུ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ པ་བ་ནྡྷ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟེ སི་དྡྷེ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་བ་ནྡྷ་ས་མཱུ་ཧ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་གྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏེ་སནྟི པུ་བྦེ ཡཾ-ས་དྡེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ བཱ་ཧི་ར་རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ན’’ནྟི. ས་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ. ‘‘ས་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ས་མཱུ་ཧ་ས་བྷཱ་ཝོཏི ས་བྷཱ་ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷུ་རཾ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ. ཝི་བྷ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ‘‘ཕ་སྶོ ཕུ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༢) ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཕ་སྶཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ས་བྦཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ས་ནྟཱ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ས་ཏྟོ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ པ་ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ན ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏཱ་ཡཱཏི པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་བ་ནྡྷོ ས་མཱུ་ཧོ ཙ དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ན ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ‘‘ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་བྦཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ. ཡ་དི ས་བྦཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཨི་དྷ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཀ་ཐཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧཱ་དཱི་སུ. ཡེ དྷ་མྨེཏི ཡེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་དྷ་མྨེ. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྷི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལོ ག་ཧི་ཏོ. ཡེ དྷ་མྨེཏི ཝཱ ཡེ པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨེ. པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ནི་ཀྑི་པི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་རི་ཙྪེ་དནྟི ཙ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
སཱ་མ་ཉྙ་པྤ་བྷེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱཏི སཱ་མ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ཏེ་སནྟི ཨ་ཏྠ-ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པུ་ལླི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་སུ ད་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ. ཨི་ད་མེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀནྟི ཨི་དཾ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་ཀཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ས་མ་ཉྙཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀ་ཀ་ར་ཎནྟི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ག་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཾ. ཏ་ཐཱ ས་ཉྙུ་པྤཱ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བོ་དྷ་ན་མེ་ཝ ནི་ཀྑི་པ་ནཱ’’ཏི. བོ་དྷ་ན་ཉྷི བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ བོ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཋ་པ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནི་ཀྑི་པ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཝ་ཏྭཱ སཱ་དྷ་ན་ནྟ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པ་རི་ཀ་པྤཱ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ པ་ནཱ་ཡཾ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཏཾ་ཏཾ་པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ, ཋ་པ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཏནྟི ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་སྶ ཋ་པ་ན་སྶ ཙ ནི་མི་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱ ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི ཙ.
པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏནྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཧ པཱ་ཋཱ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཾ. ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ས་ཏོཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ས་མཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱཏི ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ. ཏཾ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན དཱི་པི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཱིཏི ཝི་བྷ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི. ཨུ་པ་ལ་དྡྷཱིཏི ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏེ་ན རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ. ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ཏོ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟེ་ན པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ. པ་ཉྙ་ཏྟི་དུ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཝཱ་དོ སེ་ཝ་ཏྠི་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ཊི་སི་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ལོ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟི་མ་ཏྟ་སི་དྡྷ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟགྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་སྶ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ས་ཙྩ་ནྟ་ར་ཁ་ནྡྷ་ནྟ་རཱ་དི་ཀཾ པ་ཉྩ་མ་ས་ཙྩཱ་དི་ཀཾ. ས་ཙེ ཏཾ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ག་ཧི་ཏ་སྶ ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨུ་དྡེ་སེ ནི་དྡེ་སེ ཙ ས་ཏྟ་ཝ་ནྟཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་རཱུ་པ་ཏོ ཏི་སྶ་ནྣཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏ’’ནྟི. གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་པཱ་སཱ་ཎ་ལེ་ཁཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་སུ ཨི་ཏ་རཱ་པི ཏི་སྶོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ.
ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ…པེ… ཨ་ཝི་རོ་དྷེ་ནཱཏི ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཝི་ལོ་མ་ནེ་ན. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཙ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྟ་ཏྠེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མཾ ས་མཱ་ས་ཝི་ཀ་པྤ་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི དྭེ ས་མཱ་སཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏེ་སུ པུ་རི་མེ་ན ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨི་ཏ་རཱ་པི. ས་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀཾ. ཏ་ཛྫ་པ་ར་མ་ཏྠ་ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་ཏོཏི ཏ་ཛྫ་སྶ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནྭ་ཏྠ་སྶ ནཱ་མ་སྶ ལ་བྷ་ན་ཏོ, ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠི་ཀ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ནཱ་མ་སྶ ལ་བྷ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ མ་ཏྟ-ས་དྡོ, ཏེ་ན ཙཱ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ར་ཏོ ལ་བྷི་ཏ་བྦནྟི པ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ལ་དྡྷ་བྦཾ ཡ་ཐཱ རཱུ་པཱ་དི་ཀེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྟོ་ཏི ནི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ནྟཱ་ནཱ་དི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ. ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ་ན. ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ, ཡ་ཏོ ཏེ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ས་སཱུ་ཀ་སཱ་ལི་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན སཾ་ཀུ་ཙི་ཏ་གྒོ ཝཱ་ས་ཝ་ཝཱ་སུ་དེ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ མོ་ལི་ཝི་སེ་སོ ཀི་རཱི་ཊཾ, སོ པ་ན མ་ཀུ་ཊ་ཝི་སེ་སོ་པི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་རཱི་ཊཾ མ་ཀུ་ཊ’’ནྟི. ས་བྦ་ས་མོ་རོ་དྷོཏི ས་བྦཱ་སཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཧི ས་བྦཱ་པི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ནཱ་པི ས་བྦཱ ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ, དྭེ ཏཱི་ཎཱིཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཏ་སྶ ཙ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི. པཱུ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧི ས་དྡོ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་མུ་ཁེ་ན པཱུ་རེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. སོ ཙ ས་ངྑཱ་ཝི་ས་ཡོ པ་དྷཱ་ནོ་ཝཱ་ཏི དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡཱ་ཝ ཧི ད་ས་ས་ངྑཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ དྭེ ཏཱི་ཎཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ. ས་ངྑཱ་ཏ་བྦོ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཀོ་ཙི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ, ཀོ་ཙི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ, ཀོ་ཙི ས་ཧ ཝི་སུ་ཉྩ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ མི་སྶོ་ཏི ཚ་པི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ བྷ་ཛ་ཏཱིཏི.
ཨི་ཏ་རཱཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ཏ་ཛྫཱ་ས་ནྟ་ཏི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཙ. ས་ཏྟ་ར་ཐཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏ་ཐེ་ཝ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ བྲ་ཧྨ་སྶ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ག་བྦྷཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཏཾ ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟི’’ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཾ…པེ… བྷ་ཛ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་ཉྷཱིཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཉྩ ས་ངྑཱ་ནནྟི ཡཾ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་ངྑཱ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ས་ངྑཱ་མུ་ཁེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་རཱུ་པཾ. ཙ-ས་དྡེ་ན ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་མྤི ཧི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི. ཏ་སྶཱ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱིཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི…པེ… ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ’’ཏི.
ཨོ་ཀཱ་སེཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ པ་དེ་སེ. སོ ཧི ཀཱ་མཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ‘‘ཀཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷེ་སཱུཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝཾ ‘‘ཀཱ་མོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. བྷ་ཎ་ནཾ ས་དྡོ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ, ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦི་སི་ཊྛེ པུ་གྒ་ལེ བྷཱ་ཎ་ཀོ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཎྛཱ་ནཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཏེ་ན ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཎྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཡཾ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རཾ བྷི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཡཱ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ཎྛཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི. ‘‘ཀི་སོ པུ་གྒ་ལོ, ཐཱུ་ལོ པུ་གྒ་ལོ, ཀི་སོ ད་ཎྜོ, ཐཱུ་ལོ ད་ཎྜོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ ཏ་ཐཱ་ཏ་ཐཱ་ས་ནྣི་ཝི་ཊྛེ རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀི་སཱ་དི་ས་ཎྛཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ཏྟེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཎྛཱ་ན་ནྟི ཝཱ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན. ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ བྷཱུ་མི་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ལི་ངྒ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ བྷཱུ་མི་ས་ཎྛཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ ཙ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི. ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙ ཏཱ་སཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ.
༢. ས་ངྑེ་པ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ས་བྦེ་པི ཁ་ནྡྷེ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཁི་པ་ན་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝཱ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝཱ. ཝི་སེ་སོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ན སོ་པི སཱ་མ་ཉྙཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ…པེ… པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཡཱ་ཝ་ཏཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན…པེ… ཨཱ་དི་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པཱ་ཋེ ཏ་ད་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ ཙ. པ་བྷེ་ད་ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟནྟི པ་བྷེ་ད་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ས་བྦོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དི་ཀོ, སུ་ཁཱ་དི་ཀོ ཙ པ་བྷེ་དོ. ཏཾ པ་ན བྷཱུ་མི་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ཝཱཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ པ་དཾ. ཡ་ཏྟ་ཀོ…པེ… ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་བྷེ་དོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་བྷེ་དཾ པ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རེཏི ཝི་བྷ་ངྒ་པ་ཀ་ར་ཎེ. ཏ་ཏྠ ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཧི…པེ… ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ས་མུ་ཁེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ ཝ་ཏྠུ་མུ་ཁེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བྷཱ་གཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.
ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི, ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི, ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ནེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ད་སྶི་ཏོ, ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ན ‘‘པ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ…པེ… དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི པ་བྷེ་ད་ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ས་བྦོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཏ་ཏྲཱ་པི ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ – ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་བྦེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི…པེ… ཡ་ཏྟ་ཀོ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ, ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་བྷེ་དོ, ཏ་ཏྟ་ཀོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་བྷེ་དོ’’ཏི པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝ་ཏྠུ་པ་བྷེ་དེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་ཏ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ་པི ན་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.
༧. ‘‘ཚ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ…པེ… པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ…པེ… ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སོ ནི་དྡེ་སོ་པི ས་མཱ་ནོ པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རེ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་དཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་དྡེ་སོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.