༡༣. ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣༡. ཏེ་ར་ས་མེ ཀཱི་ཊཱ་གི་རཱིཏི ཏ་སྶ ནི་ག་མ་སྶ ནཱ་མཾ. ཏ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ར་ཏོ ‘‘ན ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀཱི་ཊཱ་གི་རི་སྨིཾ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་ན ཡོ་ག་ཏོ སོ ཛ་ན་པ་དོ་པི ‘‘ཀཱི་ཊཱ་གི་རི’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཛ་ན་པ་དེ’’ཏི. ཨཱ་ཝཱ་སེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ, ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སི་ནོ. ཏེ ཨ་ཀ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཛི་ཎྞཾ པ་ཊི་ས་ངྑ་རོ་ནྟི, ཀ་ཏེ ཨི་སྶ་རཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཡེ་སཾ ཨཱ་ཡ་ཏྟོ…པེ… ཏེ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ’’ཏི. ནི་ཝཱ་སོ ནི་ཝཱ་ས་མ་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནེ་ཝཱ་སི་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ པ་ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏེཏི ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀཱ. ཚ ཛ་ནཱཏི པ་ཎྜུ་ཀོ ལོ་ཧི་ཏ་ཀོ མེ་ཏྟི་ཡོ བྷཱུ་མ་ཛ་ཀོ ཨ་སྶ་ཛི པུ་ན་བྦ་སུ་ཀོ་ཏི ཨི་མེ ཚ ཛ་ནཱ. ས་མྨཱཏི ཨཱ་ལ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཨཱ་ཡ་མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨཱ་ཡ་སྶ མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཱ. དྷུ་ར་ཊྛཱ་ནེཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋཱ་ནེ. ཝ་སྶཱ་ནེ ཧེ་མ་ནྟེ ཙཱ་ཏི དྭཱི་སུ ཨུ་ཏཱུ་སུ ཝ་སྶ་ན་ཏོ ‘‘དྭཱི་ཧི མེ་གྷེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཡ་ཌྜྷ་བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ས་མ་དྷི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་དྷི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠུནྟི ཨ་ཀ་ཏ་པུ་བྦཾ ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཝ་ཏྠུཾ.
ཀ་ཎི་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ པུ་པྥ་རུ་ཀྑཱ, ཛཱ་ཏི་སུ་མ་ནཱ་ད་ཡོ པུ་པྥ་ག་ཙྪཱ. ཀོ་ཊྚ་ནནྟི ས་ཡཾ ཚི་ནྡ་ནཾ. ཀོ་ཊྚཱ་པ་ནནྟི ‘‘ཨི་མཾ ཚི་ནྡ བྷི་ནྡཱ’’ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཚེ་དཱ་པ་ནཾ. ཨཱ་ལི༹་ཡཱ བ་ནྡྷ་ནནྟི ཡ་ཐཱ ག་ཙྪ་མཱུ་ལེ ཨུ་ད་ཀཾ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ བ་ནྡྷ་ནཾ. ཨུ་ད་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སྶ. ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་ཉྩཱ་པ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནུ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་སྶ སེ་ཙ་ནཾ སེ་ཙཱ་པ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཱ་དིཾ ས་ཀྐཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཱ་དི ཀ་སྨཱ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ‘‘ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ རོ་པི་ཏེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་སུ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཱ་དི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཱ་དི ཝི་སུཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཧ་ཏྠ་མུ་ཁ་པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་ནྷཱ་ནོ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ་པི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ན་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཀོ་ཊྚ་ན་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཡཾ ཀ་ར་ཎ་སྶ་པི ཀ་ཐཾ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི? ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་རཱ་པ་ནཱ་དི ས་བྦ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ན པ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨི་མི་ནཱ པུ་རཱ་ཎ་པ་ཎྞཱ་དི་ཧ་ར་ཎ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀུ་དཱ་ལཱ་དཱི་ནི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ཏོ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་མེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་ར་ནྟི ‘‘ཨོ་བྷཱ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཝཱ་དམྷི པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཙྪཱ ཝ་ད་ཏི. ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཀེ་ཙི ‘‘ཝ་ཏ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་ཏི་ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ སེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཾ ཀི་ཉྩི མཱ་ཏི་ཀནྟི སུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཾ ཝཱ ཨ་སུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཾ ཝཱ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀཾ སི་ཉྩི་ཏུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀཾ སི་ཉྩ་ཐཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཡཾ རོ་པེ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘རོ་པེ་ཧཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི་པི སི་དྡྷཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. ཀ་སྨཱ ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ནྠ་ནཱ་དཱི་སུ ཀ་སྨཱ ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ རུ་ཀྑ་རོ་པ་ནེ. ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཙ ག་ནྠཱ་པ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི ག་ནྠཱ་པ་ནེ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ན ས་ཡཾ ག་ནྠ་ནེ, ཏེ་ནེ་ཝ པ་རོ ས་ཡཾ ག་ནྠ་ན་མྤི ཀ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ནྟོ ‘‘ན་ནུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ས་ཡཾ རོ་པེ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཡཾ ག་ནྠ་ནེ་པི ཀ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཏྟནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ. ཨ་ཐ ‘‘ན པ་ན མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝ་ད་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཧི པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ, མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ་ན སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏཾ ཀ་ཐནྟི མ་ཉྙེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སེ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ས་ཡཾ རོ་པ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སྶ པ་ན ས་ཡཾ སི་ཉྩ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀཾ ས་ཡཾ སི་ཉྩི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཡཾ ག་ནྠ་ན་མྤི ཀ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཏ་མྤི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཡ་དེ་ཏཾ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཡཾ རོ་པ་ནཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ན་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཏཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟནྟི མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪཾ རོ་པེ་ནྟི་པི རོ་པཱ་པེ་ནྟི་པི སི་ཉྩ་ནྟི་པི སི་ཉྩཱ་པེ་ནྟི་པཱི་ཏི ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཏྠཱིཏི ‘‘མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪཾ རོ་པེ་ནྟི་པི རོ་པཱ་པེ་ནྟི་པི སི་ཉྩ་ནྟི་པི སི་ཉྩཱ་པེ་ནྟི་པཱི’’ཏི ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ རོ་པ་ན་སི་ཉྩ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪ་རོ་པ་ནེ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཏྠི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨི་དྷ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཏ་ཏྠ ‘‘མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪཾ རོ་པེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪ’’ནྟི ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ, ཨི་དྷ ‘‘ག་ནྠེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ.
ན་ནུ ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ག་ནྠེ་ནྟཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཡཾ ག་ནྠ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ག་ནྠཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ག་ནྠཱ་པ་ན་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི པ་ར་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ སོ་བྷེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི ན ཝི་ཀི་རི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀཱ་རེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཧི ཀཱ་རཱ་པ་ནཾ ག་ནྠཱ་པ་ན་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཀཱ་རཱ་པ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་མེ་ཝ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ནི་ག་མེ་ཏི. ཧ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཀ་སྨཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཧ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཀ་སྨཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཀུ་ལི་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧ་ར་ཎ་ཏོཏི ཀུ་ལི་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎ་སྶ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཧ་ར་ཎཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. མཱ་ལནྟི པུ་པྥ་དཱ་མཾ. མ་ཉྫ་རཱི ཝི་ཡཱཏི ཀུ་སུ་མ་མ་ཉྫ་རཱི ཝི་ཡ. ཧཱ་ར་ས་དི་སནྟི མུ་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་ས་དི་སཾ.
པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཉྩེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊ་ཉྩཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ཁ་ཎ, ཨི་དཾ རོ་པེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན. དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱཏི ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་པ་རི་བྷོ་ག་ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ རོ་པི་ཏེ. དུ་ཀྐ་ཊ་མྤཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཀ་པྤི་ཡེ་ནཱཏི ཀ་པྤི་ཡེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དྭི་ནྣནྟི ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནཾ. དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཡཾ སི་ཉྩ་ནེ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ སི་ཉྩཱ་པ་ནེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ, པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ པ་ན ས་ཡཾ སི་ཉྩ་ནེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན སི་ཉྩཱ་པ་ནེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཡཾ སི་ཉྩ་ནེ དྷཱ་རཱ་པ་ཙྪེ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ག་ཎ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སི་ཉྩཱ་པ་ནེ པ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི, ས་ཀིཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ བ་ཧཱུ་ནཾ སི་ཉྩ་ནེ་པི ཨེ་ཀཱ་ཝ.
དུ་ཀྐ་ཊ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱིཏི ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨོ་ཙི་ན་ནེ. ས་ཀིཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟོཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟོ. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨོ་ཙི་ནཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
ག་ནྠ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ ག་ནྟི་མཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཙ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. དྷ་མྨཱ་ས་ན་ཝི་ཏཱ་ནེ བ་དྡྷ་ཀ་ཎྚ་ཀེ་སུ པུ་པྥཱ་ནི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཚ་ཏྟ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝུ་ཎ་ན་ཏོ ‘‘ཚ་ཏྟཱ་ཏི་ཚ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏཾ ཨ་ཏི་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ས་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་པྥ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་པྥཱ་ནི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཎྚ་ཀཾ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, པུ་པྥ་དཱ་མཱ་དི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་ཎྚ་ཀ་མྤི བ་ནྡྷི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཙ ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཝེ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་པྥ་ཙྪི་དྡེ ཨ་པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཛཱ་ལ་མ་ཡཾ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཛཱ་ལ་ཝི་ཏཱ་ནཾ. ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀམྤི ས་ཙྪི་དྡ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པུ་པྥ་པ་ཊི་ཙྪ་ཀཾ ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་པུ་པྥཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཏ་མྤི ས་ཙྪི་དྡ་མེ་ཝ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སོ་ཀ་པི་ཎྜི་ཡཱཏི ཨ་སོ་ཀ་པུ་པྥ་མ་ཉྫ་རི་ཀཱ་ཡ. ‘‘དྷ་མྨ་ར་ཛྫུ ནཱ་མ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ བོ་དྷིཾ ཝཱ པུ་པྥ་པ་ཝེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ བ་དྡྷ་ར་ཛྫཱུ’’ཏི མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་བ་དྡྷཱ་ཡ ར་ཛྫུ་ཡཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་རེ པུ་པྥཱ་ནི པ་ཝེ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘དྷ་མྨ་ར་ཛྫུ་ནྟི སི་ཐི་ལཾ ཝ་ཊྚི་ཀཾ ར་ཛྫུཾ ཀ་ཏྭཱ བོ་དྷིཾ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ས་ནེ ཝཱ ལ་མྦི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པུ་པྥཱ་ནི པ་ཝེ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ སི་ཐི་ལ་ཝ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ ར་ཛྫུ་ཡཱ ཨ་ནྟ་རེ་པི པུ་པྥཱ་ནི པ་ཝེ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི པ་ནེ་ཏྠ ནེ་ཝ་ཏྠི ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི.
མ་ཏྠ་ཀ་དཱ་མནྟི དྷ་མྨཱ་ས་ནཱ་དི་མ་ཏྠ་ཀེ ལ་མྦ་ཀ་དཱ་མཾ. པུ་པྥེ་ཧི ཝེ་ཋེ་ནྟཱིཏི པུ་པྥ་དཱ་མེ་ན ཝེ་ཋེ་ནྟི. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ. ཝཱ་ཀེ་ན ཝཱ ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཝཱཏི ཝི་སུཾ ཨ་ཙྪི་ནྣེ་ན པུ་པྥ་ས་ཧི་ཏེ་ནེ་ཝ ཝཱ་ཀེ་ན ཝཱ ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཝཱ. ཁ་ནྡྷེ ཋ་པི་ཏ་ཀཱ་སཱ་ཝ་སྶཱཏི ཁ་ནྡྷེ ཋ་པི་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཏ་ཐཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་ཉྙ་མྤི ཏཱ་དི་སཾ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ཝཱ ཝ་ཏྠཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པུ་པྥཱ་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཨཾ་ས་བྷ་ཎྜི་ཀཾ པ་སི་བྦ་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝེ་ཋི་མཾ ནཱ་མ ན ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ སི་ཐི་ལ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
པུ་པྥ་པ་ཊེ ཙ ད་ཊྛ་བྦནྟི པུ་པྥ་པ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དཱི་གྷ་ཏོ པུ་པྥ་དཱ་མ་སྶ ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པཱུ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་རི་ཡ་ཏོ ཧ་ར་ཎཾ པ་ན ཝཱ་ཡི་མཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན པཱུ་རི་མཾ. པུ་རི་མ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པུ་རི་མ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ན དི་སྶ་ཏི. བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པུ་པྥ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝཱ་ཀ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཧ་རི་ཏྭཱ ཝཱ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝཱཏི ཨི་དཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཙེ་ཏི་ཡཱ་དི་པ་རི་ཀྑེ་པཾ པུ་པྥ་པ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ བོ་དྷིཾ ཝཱ པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན་པི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པུ་པྥ་པ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཙ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི དྭེ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཋ་ཏྭཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཧ་ར་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
པཱུ་རི་ཏནྟི དཱི་གྷ་ཏོ པ་སཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པཱུ་རི་ཏཾ. ཝཱ་ཡི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི དཱི་གྷ་ཏོ པ་སཱ་རི་ཏེ ཏི་རི་ཡ་ཏོ ཧ་ར་ཎཾ ཝཱ་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མྤི པུ་པྥ་གུ་ཎཾ ཏི་རི་ཡ་ཏོ ཧ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པུ་པྥཱ་ནི ཋ་པེ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ག་ནྠི་ཏཱ་ནི པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་པུ་པྥཱ་ནི ཋ་པེ་ནྟེ་ན. པུ་པྥ་དཱ་མཾ པ་ན པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པེ་ནྟེ་ན ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ དི་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. གྷ་ཊི་ཀ་དཱ་མ་ཨོ་ལ་མྦ་ཀོཏི ཨ་ནྟེ གྷ་ཊི་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟོ ཡ་མ་ཀ་དཱ་མ་ཨོ་ལ་མྦ་ཀོ. ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་ན དཱ་མཾ ནི་ཀྑ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨོ་ལ་མྦི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པུ་པྥ་དཱ་མ་དྭ་ཡཾ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན་པི ནི་ཀྑ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ སུ་ཏྟ་ཀོ་ཊིཾ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ནྡཱ་ཀཱ་རེ་ན མཱ་ལཱ་གུ་ཎ་པ་རི་ཀྑེ་པོཏི ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ནྡཱ་ཀཱ་རེ་ན མཱ་ལཱ་གུ་ཎ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་ཀྑི་པ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏཾ པཱུ་རི་མེ པ་ཝི་ཊྛཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏ་མྤི ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ནྡཱ་ཀཱ་རཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པཱུ་རི་ཏཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ནྡཱ་ཀཱ་རེ་ན མཱ་ལཱ་གུ་ཎཾ ཧ་རི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པུ་པྥ་དཱ་མ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. གེ་ཎྜུ་ཀ་ཁ་ར་པ་ཏྟ་དཱ་མཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཙེ་ལཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་དཱ་མ་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
‘‘ལཱ་སི་ཡ་ནཱ་ཊ་ཀཾ ནཱ་ཊེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རེ་ཙ་ཀཾ དེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་བྷི་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ན་ཙྩི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ཋ་མཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ན་ཙྩ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མུ་ཁེ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡོ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཙ་ཀྐ་མི་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་མ་ཡ་མཱ་ནཱ རེ་ཙ་ཀཾ དེ་ནྟི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ པ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ཊྛ ཨ་ཊྛ པ་དཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་པ་དཾ. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་པ་ད’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ད་ས་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་དཱ་ནཱིཏི ཙ སཱ་རི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ད་ས་པ་དཾ ནཱ་མ དྭཱི་ཧི པ་ནྟཱི་ཧི ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ པ་དེ་ཧི ཀཱི་ལ༹་ན་ཛཱུ་ཏཾ. ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱིཏི ‘‘ཨ་ཡཾ སཱ་རཱི ཨ་སུ་ཀ་པ་དཾ མ་ཡཱ ནཱི་ཏཱ, ཨ་ཡཾ ཨ་སུ་ཀ་པ་ད’’ནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝ་ད་ནྟཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཛཱུ་ཏཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟི. ཛཱུ་ཏ་ཕ་ལ་ཀེཏི ཛཱུ་ཏ་མ་ཎྜ་ལེ. པཱ་ས་ཀ་ཀཱི་ལཱ༹་ཡ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱིཏི པཱ་ས་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཚ་སུ པ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཡཱ་ཝ ཚ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཀཱི་ལ༹་ནཾ, ཏཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ཨེ་ཀ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱ་རི་ཡོ ཨ་པ་ནེ་ནྟཱ ཨུ་པ་ནེ་ནྟཱ ཙ ཀཱི་ལ༹་ནྟི. གྷ་ཊེ་ན ཀཱི་ལཱ༹ གྷ་ཊི་ཀཱཏི ཨེ་ཀེ.
མ་ཉྫ་ཊྛི་ཡཱ ཝཱཏི མ་ཉྫ་ཊྛི་རུ་ཀྑ་སཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ཀ་སཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་ལཱ་ཀ་ཧ་ཏྠནྟི ཏཱ་ལ་ཧཱི་རཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ལཱ་པ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. བ་ཧཱུ་སུ ས་ལཱ་ཀཱ་སུ ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཱ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟཱ ས་ལཱ་ཀ་ཧ་ཏྠེ་ན ཀཱི་ལ༹་ནྟཱི་ཏི ཀེ་ཙི. པ་ཎྞེ་ན ཝཾ་སཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏཱ ནཱ་ལི༹་ཀཱ པ་ཎྞ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏཾ དྷ་མ་ནྟཱ’’ཏི. པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ མུ་ཁཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ཊྛ་མུ་ཊྛི་ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཛཱ་ན་ན་ཀཱི་ལཱ༹ ཨ་ཀྑ་རི་ཀཱཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཧ་ཏྠི་སྨིནྟི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨཾ, ཧ་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟ་སི་པྤེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶ་སྨིནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘ཨུ་སྶེ་ལེ༹་ནྟི ཨ་པྥོ་ཊེ་ནྟཱི’’ཏི དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶེ་ལེ༹་ནྟཱིཏི མུ་ཁེ་ན ཨུ་སྶེ་ལ༹་ན་ས་དྡཾ པ་མུ་ཉྩ་ནྟི, མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྱ་ཏྟ་ས་དྡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཛཱ་ནཾ ས་ཉྙཾ དེ་ནྟཱ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ཀཱ ཝི་ཡ མུ་ཁེ་ན ཝཱ་ཏཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟཱ སུ་ཁུ་མཾ ཨ་བྱ་ཏྟ་ནཱ་དཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པྥོ་ཊེ་ནྟཱིཏི བྷུ་ཛ་ཧ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ས་དྡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི, ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠཾ ཨུ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པཱ་ཎི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏཱ་ལ༹་ནེ་ན ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མུ་ཁ་ཌི་ཎྜི་མནྟི མུ་ཁ་བྷེ་རི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.
༤༣༢. པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧེ་ནཱཏི པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཀེ་ན. ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མ་ནེ་ནཱ’’ཏི. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཾ. ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི ནི་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ན ག་མ་ནཾ ག་མ་ན་མེ་ཝ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ལོ་ཀི་ཏཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏོ ད་སྶ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་དི་སཱ་པེ་ཀྑ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི, ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ པེ་ཀྑ་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏཾ, ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་དི་སཱ་ལོ་ཀ་ནཾ ‘‘ཝི་ལོ་ཀི་ཏ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་པ་རི པ་ཙྪ་ཏོ པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་ཨུ་ལློ་ཀི་ཏཱ་པ་ལོ་ཀི་ཏཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཏཱ་ནི པ་ན ན ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ནི ཨ་པྤ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧཱ་ནི, ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏཱ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཏེ་སནྟི ས་མཱ་སེ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནི་པི པ་བྦཱ་ནི པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ‘‘པ་བྦ་ས་ངྐོ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་བྦཱ་ནི ཏ་ཏྠ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ས་ངྐོ་ཙ་ན་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ཧཱིཏི སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་དི་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ཙ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི, པ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱཏི ས་མྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ. ཧེ་ཊྛཱ་ཁི་ཏྟ་ཙ་ཀྑཱུཏི ཁ་ནྡྷཾ ཨ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་དྷོ་ཁི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ. ཁ་ནྡྷཾ ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཧི ཧེ་ཊྛཱ་ཝ་ལོ་ཀ་ནཾ ན ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཾ. ‘‘ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཡུ་ག་མ་ཏྟ་ད་སྶི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
བོ་ནྡོཏི ལོ་ལོ མ་ནྡ་དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱཏི བྷ་མུ་ཀ་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ. སཱ་ཁ་ལྱེ་ན ཡུ་ཏྟཱཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ སཱ་ཁ་ལྱཾ? ཡཱ སཱ ཝཱ་ཙཱ ནེ་ལཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༣༥༠) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་སཱ་ཁ་ལྱེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ, མུ་དུ་ཝ་ཙ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ལཱཏི ཨེ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དོ་སོ, ནཱ་སྶཱ ཨེ་ལ་ནྟི ནེ་ལཱ, ནི་དྡོ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱཏི བྱ་ཉྫ་ན་མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྞཱ་ནཾ སུ་ཁཱ, སཱུ་ཙི་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཎྞ་སཱུ་ལཾ ན ཛ་ནེ་ཏི. དཱ་ན་ནི་བ་དྡྷཱ་ནཱིཏི ནི་བ་དྡྷ་དཱ་ནཱ་ནི.
‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ. ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་སྶ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི. ས་དྡྷ་སྶ པ་ས་ནྣ་སྶཱཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ པ་ས་ནྣ་སྶ, ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་དྡྷ་སྶ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་སཱ་ད་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་ས་ནྣ་སྶ.
༤༣༣. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ རོ་པེ་ཏ་བྦཱཏི ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་ཀ་མྨེ་ན ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟིཾ རོ་པེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེཏི བ་ཧི་གཱ་མེ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝི་ཧཱ་རོ པ་ན ‘‘ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ན ཝ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ སཱ་མ་ནྟཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱ་མ་ནྟ་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ན ཙ་རི་ཏ་བྦནྟི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ་ས་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་དི ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ཏི, ཏེ་ན སཱ་མ་ནྟ་གཱ་མེ་པི པི་ཎྜཱ་ཡ ན ཙ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ན ཙ་རི་ཏ་བྦནྟི ཡ་སྨིཾ གཱ་མེ ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ན ཙ་རི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྨི་ཉྷི གཱ་མེ ཝཱ ནི་ག་མེ ཝཱ ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཡ་སྨི་ཉྩ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, ནེ་ཝ ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ཝཱ ནི་ག་མེ ཝཱ ཙ་རི་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི་ཏུཾ. སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟེ་ན པ་ན སཱ་མ་ནྟ་གཱ་མེ ཙ་རི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝཱ་ས་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ.
༤༣༥. ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཝ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ‘‘ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ, ན ནི་སྶ་ཡོ དཱ་ཏ་བྦོ, ན སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ, ན བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་ས་མྨུ་ཏི སཱ་དི་ཏ་བྦཱ, ས་མྨ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ན ཨོ་ཝ་དི་ཏ་བྦཱ, ཡཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྒྷེ་ན པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ན སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཉྙཱ ཝཱ ཏཱ་དི་སི་ཀཱ ཏ་ཏོ ཝཱ པཱ་པི་ཊྛ་ཏ་རཱ, ཀ་མྨཾ ན ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ, ཀ་མྨི་ཀཱ ན ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཱ, ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཋ་པེ་ཏ་བྦོ, ན པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ, ན ས་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ནུ་ཝཱ་དོ ཋ་པེ་ཏ་བྦོ, ན ཨོ་ཀཱ་སོ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ, ན སཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ན བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཝ་ཏྟཱ་ནི.
ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟཱ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཉཱ་ཡེ་ན. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ, ཡེ་ན ཝ་ཏྟེ་ན ཙི་ཎྞེ་ན ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན པ་ནྣ་ལོ་མཱ ཧོ་ནྟཱིཏི པ་ཏི་ཏ་ལོ་མཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཏྠ་ར་ཎ་མ་གྒཾ ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་ཏྠ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཡེ་ན ཝ་ཏྟེ་ན ཙི་ཎྞེ་ན སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཏྟི་ཎྞཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཀ་ཝ་ཏྟ་སྨིཾ ན ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏཱ ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི ཛཱ་ཏི་ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཀ་མྨ་སི་པྤ་ཨཱ་བཱ་དྷ་ལི་ངྒ་ཀི་ལེ་ས་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཧཱི་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི་ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཚ་ནྡ་གཱ་མི་ཏཱ པཱ་པེ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ-ཀཱ་རོ ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡ་གཱ་མི་ཏཱ་ཡ་པི པཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སནྟི ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀཱ་ནཾ ག་ཎ་པཱ་མོ་ཀྑཱ་ནཾ.
༤༣༦-༤༣༧. ནི་ག་མ་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ དེ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱཏི ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧེ་ན པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་མྤི དེ་ནྟེ་ན ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘མ་ཎྜ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ན སི་ཝ་ལི་ངྒཱ་དི་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་མཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀ་མྤི ཀ་པྤེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི མཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྶ་ཙི་པཱིཏི ཉཱ་ཏ་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་སྶ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི་པི. ཉཱ་ཏི་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷི་ཀ་སྶ ལཱ་བྷ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ག་ཏཱ་ནཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ན་མྤི ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཏེ་ས་མྤི ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་གོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙཱུ་ལ༹་ཀནྟི ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་ག་ཏོ་པི ཨུ་པ་ཌྜྷཾ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.
‘‘སཱ་མ་ཎེ་རཱ…པེ… ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་སྶ་གྒེ་ན ཨ་བྷཱ་ཛི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི མ་གྒེ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེ ཝཱ. དཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ནྟཱིཏི སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི དཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏཾ པུ་པྥ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ. ཡ་དི ཧི ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ དཱ་ནཾ པུ་པྥ་དཱ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི་པི དཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷེ་ཡྻ. ས་ཡ་མེ་ཝཱཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ ས་ཡ་མེ་ཝ. ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ས་མྤཱ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཧ་རི་ཏྭཱ་པི ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ་པི པ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ་པི པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ་པི དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, སེ་ས་ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་ཉྩ ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ་ན ཉཱ་ཏི་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧེ་ཝ ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཡ་དི ས་ཡ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ པུ་པྥེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ཕ་ལེ་པི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཕ་ལ་མྤི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཧ་ར་ཎ་ཧ་རཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, སེ་ས་ཉཱ་ཏཱི་ནཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཡོ ཧ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ…པེ… ཨི་སྶ་ར་ཝ་ཏཱ་ཡ ད་ད་ཏོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི ཨི་མཾ པུ་པྥེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ཕ་ལེ་པི ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཁཱི་ཎ་པ་རི་བྦ་ཡཱ་ནནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཕ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཕ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱ. རུ་ཀྑ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱཏི ‘‘ཨི་མེ་ཧི རུ་ཀྑེ་ཧི དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ རུ་ཀྑ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱ. པ་རི་ཙྪི་ནྣེ་སུ་པི རུ་ཀྑེ་སུ ‘‘ཨི་དྷ ཕ་ལཱ་ནི སུ་ནྡ་རཱ་ནི, ཨི་ཏོ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི.
རུ་ཀྑ་ཙྪ་ལླཱིཏི རུ་ཀྑ་ཏྟ་ཙོ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ གི་ཧཱི་ནཾ གཱ་མ་ནྟ་ར་དེ་ས་ནྟ་རཱ་དཱི་སུ སཱ་ས་ན་པ་ཊི་སཱ་ས་ན་ཧ་ར་ཎཾ ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གི་ཧཱི་ནཾ དཱུ་ཏེ་ཡྻཾ སཱ་ས་ན་ཧ་ར་ཎ་ཀ་མྨ’’ནྟི. དཱུ་ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ དཱུ་ཏེ་ཡྻཾ. པ་ཋ་མཾ སཱ་ས་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་པི…པེ… པ་དེ པ་དེ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨི་དཾ ཏ་སྶ སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པ་ན སཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀཱ་རུ་ཉྙེ ཋི་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་རཱུ་པཾ སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རནྟི ‘‘མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀྐ་མ་ཏཱ་ཡ་སྨཱཏི ཨི་དཾ པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན པ་ཀྐ་མ་ཏཱ་ཡ་སྨཱཏི ཨི་དཾ པ་ན པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མ་ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ས་དི་སཱ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ངྒེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ པ་ར་ཀྐ་མ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་སཾ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ག་མ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༤༢. པ་ཋ་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་ཋ་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ. ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨ་ཧཱ་ནཱིཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་དི་ཝ་སོ, ཏཱ་ཝ དི་ཝ་ས་པ་ཀྑ་མཱ་ས་སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཝ་སེ་ན ཡ་ཏྟ་ཀོ ཀཱ་ལོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀཱ་མེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟེ་ན་པི པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཏ་བྦོཏི ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦོ. ཏེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ གཱ་ར་ཡ྄ཧཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ ཨཱུ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷེ་ནྟི, ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཙ ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཱ སཱ་ཏི་སཱ་རཱ ས་དོ་སཱ, དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ. སཱ་མཱི་ཙཱིཏི ཝ་ཏྟཾ.
ཨི་ཏི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ
ཏེ་ར་ས་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.