དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ

༡༣. ཙུ་ཏི་ཡཱཏི ཙ་ཝ་ནེ. ཨུ་པ་པཱ་ཏེཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནེ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཙུ་ཏི་ཀྑ་ཎ་སཱ་མ་ནྟཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎ་སཱ་མ་ནྟཱ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཡེ པ་ན ཨཱ་ས་ནྣ་ཙུ་ཏི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཡེ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎེ་ན. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙུ་ཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཙ ཉཱ་ཡ་ཏི. པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱཏི ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀེ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ན ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎཾ ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎ་ནྟི ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཀ་སི་ཎེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨཱ་ས་ནྣཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་གོ་ཙ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ.

སོ ཨ་ཧནྟི སོ ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨ་ཧཾ. དི་བྦ་ས་དི་ས་ཏྟཱཏི དི་ཝི བྷ་ཝ་ནྟི དི་བྦཾ, དེ་ཝཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ, ཏེ་ན དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་དི་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་བྦ་ས་དི་ས་ཏྟཱཏི ཙ ཧཱི་ནཱུ་པ་མཱ་ད་སྶ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཏོ་པི ཨི་མ་སྶ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ དི་བྦ་ས་དི་ས་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟནྟི ས་དྡྷཱ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཝི་སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི་ཏཱ་ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ. པི་ཏྟ་སེ་མྷ་རུ་ཧི་རཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝཱ་ཏ་རོ་གཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷནྟི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཾ. པི་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་སྶ ཙ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་དོ་ས་ར་ཧི་ཏ་ཉྷི ཀ་མྨཾ ཏི་ཎཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཡ ས་སྶཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཙ་སྶ ཕ་ལཾ ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘སུ་ཀྐཾ སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི. དཱུ་རེ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན སུ་ཁུ་མ་སྶ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑཱུཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙ་ཀྑུ. ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟནྟི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ས་བྦཱ་པི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎ་མ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ. ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དཱུ་རེ་པི སུ་ཁུ་མ་སྶ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏཾ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.

དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏྟཱཏི དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན་སྶ དི་བྦ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ནྣི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ, དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་ལོ་ཀ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ་པི དི་བྦནྟི ཀ་སི་ཎཱ་ལོ་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ས་ཡཾ ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀ་ཕ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་པི དི་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀ་མྤི ཧི དི་བྦ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘དི་བྦ་མི་དཾ བྱ་མྷ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ. མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི མ་ཧ་ནཱི་ཡ་ག་མ་ན་ཏྟཱ, ཝི་མྷ་ཡ་ནཱི་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མྷ་ཡ་ནཱི་ཡཱ ཧི་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དི་ག་ཏ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏཾ ས་བྦནྟི ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཉྩ་ཀ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཛུ་ཏི་ག་ཏི་ཨ་ཏྠེ་སུ་པི ས་དྡ་ཝི་དཱུ དི་ཝུ་ས་དྡཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ དྭ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘ས་དྡ་ས་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ’ནྟི ཨི་དཾ དི་བྦ་ཏི ཛོ་ཏ་ཡ་ཏཱི་ཏི དི་བྦཾ, དི་བྦ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དི་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ པ་ན –

‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཡོ་གི་ནོ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་བྷི་བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་སྶ ཝི་ཛ་ཡི་ཙྪཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ལཱ་བྷཱི ཙ ཨི་དྡྷི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ག་ཧ་ཎ་ཀྑ་མ་ན་དྷ་མྨ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝོ་ཧཱ་རེ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་ཛ་ཡི་ཙྪཱ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཛུ་ཏི་ག་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨི་མ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཙ ཏེ་སུ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་ཝུ་ས་དྡཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ‘ཏཾ ས་བྦཾ ས་དྡ་ས་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ’ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི –

ཨཱ་ཧ.

ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཧི ས་ཏྟཱ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ནྟི. ཡ་ཐཱ མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ས་མ་ཝི་ས་མཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཾ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ. ཨི་དཾ པ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ་ཀྑུ་མི་ཝཱ་ཏི་པི ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི. དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཏྠེ ཝཱ་ཡཾ ས་ཏྟོ ཨུ་ཙྪི་ནྣོ, ཨེ་ཝ་མི་ཏ་རེ་པཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ན་ཝ་ས་ཏྟ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀོ ཝི་ཡ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི སོ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ནྣོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་མཱ་ནོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ལཱ་བྷཱི ཧུ་ཏྭཱ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཏྟི་མེ་ཝ དི་སྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣོ པུ་བྦེ ནཱ་ཧོ་སིཾ, སོ་མྷི ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཎ་ཏོ, སེ་སཱ་པི ས་ཏྟཱ ཏཱ་དི་སཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ན་ཝ་ས་ཏྟ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ཨུ་པ་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ དི་སྭཱ ཙུ་ཏིཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ན་ཝ་ས་ཏྟ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ཧཱཏི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་པཱ་ལི༹ཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ན་ནྡི་ཡོ ཀི་མི་ལོ་ཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཏུ་མྷེ ཀིཾ ཨི་མེ་ཧི ན ཨཱ་ལུ་ལི༹་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧ་མྤི ཨི་མེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ལུ་ལི༹་ཏ་པུ་བྦོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ –

‘‘ཨ་ཧ་མྤི སུ་དཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ པུ་བྦེ་ཝ ས་མྦོ་དྷཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་ཝ ས་མཱ་ནོ ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ, སོ ཁོ པ་ན མེ ཨོ་བྷཱ་སོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀོ ནུ ཁོ ཧེ་ཏུ, ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཡེ་ན མེ ཨོ་བྷཱ་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ན’ནྟི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཁོ མེ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ མེ ས་མཱ་དྷི ཙ་ཝི, ས་མཱ་དྷི་མྷི ཙུ་ཏེ ཨོ་བྷཱ་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ, སོ་ཧཾ ཏ་ཐཱ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཡ་ཐཱ མེ པུ་ན ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’ཏི.

‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ, སོ ཁོ པ་ན མེ ཨོ་བྷཱ་སོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀོ ནུ ཁོ ཧེ་ཏུ, ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཡེ་ན མེ ཨོ་བྷཱ་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ན’ནྟི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཁོ མེ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ས་མཱ་དྷི ཙ་ཝི, ས་མཱ་དྷི་མྷི ཙུ་ཏེ ཨོ་བྷཱ་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ, སོ་ཧཾ ཏ་ཐཱ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཡ་ཐཱ མེ པུ་ན ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ན ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’’ཏི –

ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༤༡) དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ་ཏི ཨི་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༤༡) ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱཏི མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨི་དཾ ནུ ཁོ ཀི’’ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ. མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན མེ རཱུ་པཱ་ནི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི ཀི་ཉྩི ན མ་ན་སི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཐི་ན་མི་དྡྷནྟི ཀི་ཉྩི ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཧི ས་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟནྟི ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཝ་ར་ཀྑ་ས་ཨ་ཛ་ག་རཱ་ད་ཡོ པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤི་ལནྟི ‘‘མ་ཡཱ དི་ཊྛ་བྷ་ཡཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨོ་ལོ་ཀི་ཡ་མཱ་ནཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཨ་དི་ཊྛེ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ས་དི་སེ ཀིཾ་ནཱ་མ བྷ་ཡ’’ནྟི བྷ་ཡ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཀོ་ས་ལླཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཾ. དུ་ཊྛུ་ལླནྟི ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡཾ. ‘‘མ་ཡཱ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཾ གཱ་ལ༹ྷཾ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏེ་ན མེ ཨུ་པྤི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་དཱུ་སི་ཏཱ གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཐི་ལཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཧི ཀཱ་ཡ་དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཀཱ་ཡ་ད་ར་ཐོ ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡཾ ཨུ་ད་པཱ་དི.

ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡནྟི ‘‘མ་མ ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཐི་ལཾ ཀ་རོ་ཏོ དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི པུ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ པ་གྒ་ཎྷ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཾ. ཨ་ཏི་ལཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡནྟི ‘‘མ་མ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་གྒ་ཎྷ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི པུ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཐི་ལ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཏི་ལཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ. ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ས་ངྒྷཾ པ་སྶ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏ་ཎྷཱ. ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཛ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ, ཏ་ཎྷཱ. ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ རཱུ་པཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་ལེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀཱ་ལེ་ན མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ནཱ་ན་ཏྟེ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ ས་ཉྙཱ་ཏི ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ. ཨ་ཏི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཨི་ཊྛཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཐཱ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ཏྭཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པེ་ཀྑ་ནཾ ཨ་ཏི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ. ཨོ་བྷཱ་སནྟི པ་རི་ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཨོ་བྷཱ་སཾ. ན ཙ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶཱ་མཱིཏི པ་རི་ཀ་མྨོ་བྷཱ་ས་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཱ་ནི ན པ་སྶཱ་མི. རཱུ་པཱ་ནི ཧི ཁོ པ་སྶཱ་མཱིཏི ཏེ་ན པ་རི་ཀ་མྨོ་བྷཱ་སེ་ན ཕ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནོ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི རཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནི པ་སྶཱ་མི.

ཨེ་ཝ་མཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན –

‘‘ཀེ་ཝ་ལ་མྤི ར་ཏྟིཾ ཀེ་ཝ་ལ་མྤི དི་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལ་མྤི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀོ ནུ ཁོ ཧེ་ཏུ, ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཡྭཱ་ཧཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྷི ཁོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི, ན ཙ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶཱ་མི, རཱུ་པཱ་ནི ཁོ པ་སྶཱ་མི, ན ཙ ཨོ་བྷཱ་སཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི ཀེ་ཝ་ལ་མྤི ར་ཏྟིཾ ཀེ་ཝ་ལ་མྤི དི་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལ་མྤི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝ’ནྟི. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཡ་སྨི་ཉྷི ཁོ ཨ་ཧཾ ས་མ་ཡེ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་མི. ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྷི ཁོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི, ན ཙ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶཱ་མི. ཡ་སྨིཾ པ་ནཱ་ཧཾ ས་མ་ཡེ ཨོ་བྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་མི. རཱུ་པཱ་ནི ཧི ཁོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པ་སྶཱ་མི, ན ཙ ཨོ་བྷཱ་སཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི ཀེ་ཝ་ལ་མྤི ར་ཏྟིཾ ཀེ་ཝ་ལ་མྤི དི་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལ་མྤི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝ’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༢༤༣) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨི་ད་ནྟི མཱ་ནུ་ས་ཀཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཏ་ད་ཉྙ་སྶ པ་ན དི་བྦ་ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་སུ་ཁུ་མཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ རཱུ་པ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཏ་ཉྩ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རནྟི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་ཡ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ས་ཡི་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ནུ་ས་ཀཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི མཾ་ས་ཙ་ཀྑཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ཏ་སྶ ཀི་ཙྩཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎེ་ན་པི ད་ཊྛུཾ ན ས་ཀྐཱ ཁ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་ཡ ཀེ་ས་ཉྩི རཱུ་པ་སྶ, ཨ་པི་ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་ཉྩ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ, ན ཙ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཀ་མྨེ་ཧི ཝི་ནཱ མ་ཧ་གྒ་ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ནཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, བྷི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ད་ཊྛུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ.

ཡ་དི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ས་ཏྟེ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟ་ག་ཧ་ཎ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ ཙ་ཝ་མཱ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེཏི ན ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མོ་ཧཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ནཱ་མ ཀ་མྨཾ ནི་ཧཱི་ནཾ ནི་ཧཱི་ན་ཕ་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མོ་ཧ་ནི་སྶ་ནྡ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. མོ་ཧཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཙ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ མོ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་ཡ པ་ན མོ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ནི་ཧཱི་ན་མེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དིཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ མོ་ཧ་སྶ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་བྷོ་གཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཧཱི་ལི༹་ཏེཏི ག་ར་ཧི་ཏེ. ཨོ་ཧཱི་ལི༹་ཏེཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ག་ར་ཧི་ཏེ. ཨུ་ཉྙཱ་ཏེཏི ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཏེ. ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ཏེཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་དི་ཏེ. ཨ་མོ་ཧ་ནི་སྶ་ནྡ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་མོ་ཧོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟོ ཀ་ཐི་ཏོ, ཏེ་ན ཙ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེཏི ཏ་སྶ ཧཱི་ལི༹་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་པ་རཱི་ཏེ, ཨ་ཧཱི་ལི༹་ཏེ ཨ་ནོ་ཧཱི་ལི༹་ཏེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་ན་ཝ་ཉྙཱ་ཏེ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སུ་ཝ་ཎྞེཏི སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཎྞེ. དུ་བྦ་ཎྞེཏི ཨ་སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཎྞེ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་དོ་ས་དོ་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དོ་ས་ནི་སྶ་ནྡ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དོ་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཙ ཀ་མྨ་སྶ མེ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་ནྟཱ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་བྷི་རཱུ་པེ ཝི་རཱུ་པེཏི ཨི་དཾ ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་ཙ་ནོ་པི ཧི ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ ཧོ་ཏི ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༣༨) ཝི་ཡ. པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟོ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. སུ་ནྡ་རཾ ག་ཏིཾ ག་ཏཱ སུ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ག་ཏི་ག་ཏེ’’ཏི, སུ་ག་ཏིཾ ཨུ་པ་པ་ནྣེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ས་ཏྟཱ ཝ་ད་ཉྙཱུ ཝི་ག་ཏ་མ་ཙྪེ་རཱ ཨ་ལོ་བྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ སུ་ག་ཏཱ ས་མི་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལོ་བྷ་ནི་སྶ་ནྡ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཌྜྷེ མ་ཧ་དྡྷ་ནེ’’ཏི. དུ་ཀྑཾ ག་ཏིཾ ག་ཏཱ དུ་གྒ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་གྒ་ཏི་ག་ཏེ’’ཏི. ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ས་ཏྟཱ ལུ་དྡྷཱ མ་ཙྪ་རི་ནོ ལོ་བྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ དུ་གྒ་ཏཱ དུ་རཱུ་པཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་བྷ་ནི་སྶ་ནྡ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ ད་ལི་དྡེ ཨ་པྤ་ནྣ་པཱ་ནེ’’ཏི. ཨུ་པ་ཙི་ཏནྟི ཕ་ལཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཀ་ཏ་ཉྷི ཀ་མྨཾ ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ. ཙ་ཝ་མཱ་ནེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀི་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཝི་ས་ཡ་མུ་ཁེ་ན ཝི་ས་ཡི་བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་ཧ. པུ་རི་མེ་ཧཱིཏི ‘‘དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ ‘‘དི་བྦེ་ན…པེ… པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མེ་ཧི ‘‘ཙ་ཝ་མཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀི་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན པ་དེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་གེ ས་ཏྟེ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཀྱེ་ན. པ་ཛྫ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨི་མི་ནཱ་ཏི ཧི པ་དཾ ཝཱ་ཀྱཾ.

མ་ཧ་ནྟཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎེ་ན རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སོཏི ནེ་ར་ཡི་ཀ་ས་ཏྟེ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ དི་སྭཱ ཋི་ཏོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི. ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་ནཾ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཀིཾ ནུ ཁོཏི་ཨཱ་དི མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ན པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ནི་རུ་དྡྷེ ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཉྩ ཝཱ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟི. ཡེ་སཾ པུ་རི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་ནུ་ལོ་མ་གོ་ཏྲ་བྷུ་ནཱ་མ་ཀཱ་ནི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ པ་ཉྩ་མཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ, ཏ་ཏྠ ཡཾ ཏེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ. དེ་ཝཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནེ་ར་ཡི་ཀ་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ཧི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཉྙ་ག་ཏི་ཀེ་སུ་པི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་པཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ‘‘སུ་ག་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ནུ་སྶ་ག་ཏི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི’’ཏི ཙ. ཏཾ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་ཀ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཕཱ་རུ་ས་ཀ་ཝ་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ.

ཡ་ཐཱ ཙི་མ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་མ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ་སྶ་པཱི་ཏི ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པཱ་ད་ཀཱ་ནེ་ཝ ཧི ཨི་མཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་ཐཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ལཱ་བྷཱི ནི་ར་ཡཱ་དི་ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་དི་ཀེ ས་ཏྟེ དི་སྭཱ ཏེ་ཧི པུ་བྦེ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་དི་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཏཱ་དི་སེ་ན ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཏ་ཛྫེ་ན ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑ་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་སྶ ཡ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏཾ ཏཾ ཨོ་དི་སྶ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎེ་ན དི་སྭཱ ཏེ་ན ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏཱ་དི་སེ་ན ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཏ་ཛྫེ་ན ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑ་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཏ་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ. ཨེ་ཏཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎེ ས་ཏི ཨེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནཱ་ས་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མཱ་ནི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་ཧེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི.

ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀི་ལེ་ས་པཱུ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ དུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་ཡོཏི ཙེ་ཏྠ ཙོ་པ་ན་ཀཱ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏུ་པ་ཙི་ཏཾ, ཨ་ས་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རུ་པ་ཙྪེ་དེ ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་ག་ཙྪ་ན་ཏོ སོ ཏེ་ན ས་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཝི་ཡ པུ་ཏྟཱ་ནཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ཙ ནི་སྶི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ར་ཧ་ཀཱ ཨུ་པ་ཝཱ་ད་ཀཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ནེ་ནཱཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ གུ་ཎཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་ས་ནེ་ན, ཝི་ནཱ་ས་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ་པི ཨུ་པ་ཝཱ་དོ གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ན་མེ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, གུ་ཎཱ་ཏི པ་ནེ་ཏྠ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི སཱི་ལ་པ་རི་དྷཾ་ས་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཏྠི ཨི་མེ་སཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོཏི ཙ སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཛཱ་ནཾ ཝཱཏི ཡཾ ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཝཱ. ཨ་ཛཱ་ནཾ ཝཱཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝཱ. ཛཱ་ན་ནཱ་ཛཱ་ན་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་རི་ཡོ་ཏི པ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟ་སྶ གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨནྟི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་དི་ས་ཏྟཱ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ, ས་ཏེ་ཀི་ཙྪཾ པ་ན ཧོ་ཏི ཁ་མཱ་པ་ནེ་ན, ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཾ.

ཏ་སྶ ཙ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠནྟི བྷཱ་རི་ཡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ. ཏཾ ཛི་གུ་ཙྪཱིཏི ཏཾ ཐེ་རཾ, ཏཾ ཝཱ ཀི་རི་ཡཾ ཛི་གུ་ཙྪི. ཨ་ཏི་ཙྪཱ་ཏོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཁུ་དཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. མ་ཧ་ལླ་ཀོཏི ས་མ་ཎཱ་ནཾ སཱ་རུ་པྤ་མ་སཱ་རུ་པྤཾ, ལོ་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ནེ་ན ག་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་མྷཱ་ཀཾ ལ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཀཾ ཨ་ཀཱ་སཱིཏི ‘‘ས་མ་ཎེ་ན ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ མ་ཡཾ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ ཐེ་རོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏེ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཨི་ཏ་རོ་པི ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཧ’’ནྟི. ཐེ་རོ ཏཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཏ་ཡཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝི ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན་སྶ ཏཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཏེ་ན ཨ་སྶ ཏཾ ཀ་མྨཾ མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཾ ནཱ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦེ་ཝ པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མཱི་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎ་མ་སྶ ཀཱ་ཏུ་མ་ས་མ་ཏྠ་མེ་ཝ ཏཾ ཀ་མྨཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ དོ་སེ་ན་པི ན་ཀྑ་མ་ནྟི, སེ་ས་ཨ་རི་ཡཱ ཝཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ན ཁ་མཱ་པེ་ཡྻུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ སོ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི, ཋི་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ’’ཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༡༡) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ས་ཙེ དི་སཱ་པ་ཀྐ་ནྟོ ཧོ་ཏི, ས་ཡཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ ཝཱ པེ་སེ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ ནཱ་པི ག་ནྟུཾ, ན པེ་སེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཡེ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཙེ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ས་ཙེ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ, ཝུ་ཌྜྷེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཨ་ཝ་ཙཾ, ཁ་མ་ཏུ མེ སོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཁ་མ་ནྟེ་པི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི.

ཨི་དཾ པ་ན པ་ར་མྤི ཏ་ཏྠ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༡༡) ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ན ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཨ་ཝ་ཙཾ, ཏཾ མེ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏོ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཀིཾ ཀ་རོ་མཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. སོ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘ཏུ་མྷེ མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ, ཐེ་རོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་མ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཐཱ’ཏི. ཏེ་ན་པི ཨ་རི་ཡ་སྶ ག་ཏ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘ཁ་མ་ཏཱུ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི.

པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་མ་ཉྩ་ཊྛཱ་ནནྟི པཱུ་ཛཱ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཀ་མྨཾ ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཾ མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉྩ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀེ མཱ་ཏ་ངྒ་ཙ་རི་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༤) –

‘‘པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ན་ས་མི་དྡྷཱ་ཧི ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རི་ཏཱ་ཧི སཱི་ལ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ཧི སུ་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དྷི་ཝཱ་སེ མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཀ་མྨ་ཨ་བྷི་ས་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ སཾ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ ཁེ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཕ་རུ་ས་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཙེ སོ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ ན ཁ་མཱ་པེ་ཏི, ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ཏཾ. ཁ་མཱ་པི་ཏེ པ་ན མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫི ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་པཱ་པ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་ཏཱ’’ཏི –

ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཁ་མཱ་པི་ཏེ ཏཾ ཀ་མྨཾ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ནྟི ནེ་ཝ ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཾ ན མོ་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ད་སྶ་ན་མེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཱ. ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི, ཀ་མྨཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཡེ་སཾ ཏེ ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ, ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠཾ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་རེ ཀ་མྨེ་སུ ས་མཱ་དཱ་པ་ཀཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ. ཏ་ཡི་མཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡེ ཙ…པེ… ས་མཱ་ད་པེ་ནྟི, ཏེ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོཏི་ཨཱ་དི པ་རི་པ་ཀྐི་ནྡྲི་ཡ་སྶ མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛེ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛ་སྶ ཧི དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱ ཨ་ཉྙཱ་རཱ་དྷ་ནཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀཱ. ཨ་ཉྙནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དནྟི ཨེ་ཏྠ ས་མྤ་ཛྫ་ནཾ ས་མྤ་དཱ, ནི་པྥ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝཱི, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཝ ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཨི་མ་སྶ་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཝ ནི་ར་ཡེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཀ་ལ་སྨི་ཉྷི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ན ཨི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ གཱ་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པ་མཱ ཨ་ཏྠི. ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༩) ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ ཝཱ་ཙཾ ན ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝཱ་ཙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ནཱ་མ, ‘‘པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཙི་ཏྟཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ནཱ་མ, ‘‘པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ དི་ཊྛིཾ ན ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཛ་ཧ་ནྟོ དི་ཊྛིཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ནེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ཏི ན པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏཾ ནི་ཀྑི་ཏྟོ ཨེ་ཝཾ ནི་ར་ཡེཏི ཡ་ཐཱ ནི་ར་ཡ་པཱ་ལེ་ཧི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ཋ་པི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ནི་ར་ཡེ ཋ་པི་ཏོ་ཡེ་ཝ, ནཱ་སྶ ནི་ར་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀོ་ཙི ཝི་བ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི – ནི་ར་ཡཱུ་པ་གོ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དཱི ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ་ཝ, པ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པ་ནེ་ན ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ནཱ་མ པཱ་པཾ ན་ཏྠི, ཡ་ཏོ སཾ་སཱ་ར་ཁཱ་ཎུ་བྷཱ་ཝོ་པི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི.

‘‘ཨུ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡོ ཏི་ཊྛ་ཏི (དཱི. ནི. ༡. ༡༤༧), ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ཡོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཀཱ་ཡ-ས་དྡོ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ’’ཏི. ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སྶ མ་ར་ཎ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ནྟ་རཱུ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་གྒ་ཧ་ཎེ’’ཏི. ཡེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡོ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དཱ’’ཏི. ཨེ་ཏི ཨི་མ་སྨཱ སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཡོ, པུ་ཉྙ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏཱ ཨ་ཡཱ’’ཏི. ཨཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨཱ སུ་ཁཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཡོ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཁ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ཝི་ཝ་སཱཏི ཀ་མྨ་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ག་ཏོ ཝ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ཝ་སཱ, ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཡ་ཏི ཨ་སྶཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡོ, ཨ་སྶཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶཱ་ད་ས་ཉྙི་ཏོ ཨ་ཡོ’’ཏི.

ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སུ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་སུ་ར་ས་དི་སནྟི པེ་ཏཱ་སུ་ར་ས་དི་སཾ. སོ ཧཱིཏི སོ ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡོ. ས་བྦ་ས་མུ་སྶ་ཡེ་ཧཱིཏི ས་བྦེ་ཧི ས་མྤ་ཏྟི་ས་མུ་སྶ་ཡེ་ཧི, ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་རཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘སུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏཾ, སོ་བྷ་ནཾ ཝཱ ཙ་རི་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ་ཏི སུ་ཙ་རི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ‘‘ཨི་ཏོ བྷོ སུ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪཱ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༨༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ག་ཏི་པི སུ་ག་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ག་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ནུ་སྶ་ག་ཏི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཏོ ཙ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.