ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ
ཝི་ར་ཛྫ་ནཾ ཝི་རཱ་གོ. ཏཾ པ་ན ཝི་ར་ཛྫ་ནཾ ནི་བྦི་ནྡ་ན་མུ་ཁེ་ན ཧཱི་ལ༹་ནཾ ཝཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶཱ པཱི་ཏི་ཡཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཾ ཝཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ནྟ་རཱཏི པཱི་ཏི་ཡཱ ཝི་རཱ་གཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ, མ་ཛ྄ཛྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ ས་མུ་ཙྩ་ཡོ. མ་གྒོཏི ཨུ་པཱ་ཡོ. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཧི པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ཝི་ནཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡོ. ཏ་ད་དྷི་ག་མཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ.
ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོཏི ས་མ་ཝཱ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏོ ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་པི ས་མ་ཝཱ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ས་དཱ་ཡཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་ག་མེ་ན པ་རི་བྱ་ཏྟཱ་ཡ. ཝི་པུ་ལཱ་ཡཱཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ. ཐཱ་མ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི པཱི་ཏི་ཝི་ག་མེ་ན ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙཱ་པི ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ད་ས་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༦༣; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༨༤) ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ནེ་ཝ སུ་མ་ནོ ཧོ་ཏི ན དུ་མྨ་ནོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༡) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ་པཱ་ཐེ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཡཱ པ་ན ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༨) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ས་ཏྟེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཡཱ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༧; སཾ. ནི. ༥.༡༨༢, ༡༩༠-༡༩༡) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཡཱ པ་ན ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༠༣) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ཨ་ན་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ནཱ་ཏི་སི་ཐི་ལ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཝཱི་རི་ཡུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཡཱ –
‘‘ཀ་ཏི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཀ་ཏི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི? ཨ་ཊྛ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ད་ས ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཨ་ཊྛ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི? པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ པཱི་ཏིཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ རཱུ་པ་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཨི་མཱ ཨ་ཊྛ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ད་ས ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི? སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཏིཾ ནི་བྦ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཛཱ་ཏིཾ ཛ་རཾ བྱཱ་དྷིཾ མ་ར་ཎཾ སོ་ཀཾ པ་རི་དེ་ཝཾ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་པ་ཨ་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཏིཾ ནི་བྦ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཛཱ་ཏིཾ ཛ་རཾ བྱཱ་དྷིཾ མ་ར་ཎཾ སོ་ཀཾ པ་རི་དེ་ཝཾ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཨཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཨི་མཱ ད་ས ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༥༧) –
ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཏ་ཏྠ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ པ་ཊི་ས་ངྑཱཏི པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡ, པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ནེ་པི ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ. ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སཱུཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནེ བྱཱ་པཱ་རཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱདཱི་སུ ཨུ་པྤཱ་དཱདཱི་སུ ཙ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་དནྟི པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨུ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. པ་ཝ་ཏྟནྟི ཏ་ཐཱ་ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཝ་ཏྟིཾ. ནི་མི་ཏྟནྟི ས་བྦ་མྤི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷིནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ. ག་ཏིནྟི ཡཱ་ཡ ག་ཏི་ཡཱ སཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཧོ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟིནྟི ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ. ཨུ་པ་པ་ཏྟིནྟི ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ. ཛཱ་ཏིནྟི ཛ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏིཾ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱད་ཡོ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩེ་ཝ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, སེ་སཱ ཏེ་སཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན. ནི་བྦ་ཏྟི ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་ཉྷི དྭ་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཙེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཙ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ག་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ, ཛ་རཱ་ད་ཡོ ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒ་ཝཱ་རེ་སུ ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི, ‘‘ག་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ད་ས ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པ་དཱ་ནཱི་ཏི པ་ནྣ་ར་ས པ་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཚ་སུ པ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ་སུ པ་ཉྩ མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཾ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ མ་གྒ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶཱ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པ་དེ་ཧི ས་ཧ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཕ་ལ་སྶ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ མ་གྒཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ མ་ནྡ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཏ་ཏྠ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒ་ཝཱ་རེ་སུ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་མ་གྒཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཕ་ལ་ཝཱ་རེ་སུ པ་ན ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ? སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་ཏ་རཱ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ནི་མི་ཏྟ་མ་གྒོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི, དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ས་ཨེ་ན སུ་ཉྙ་ཏ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ་དི་ཝི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཏ་སྶོ, ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ་ཏ་སྶོ, སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་ཧཱ་ར་ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན དྭེ་ཏི ད་ས ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ས་མ་ཐ་ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣ་པུ་བྦ་བྷཱ་གེ བ་ལ་པྤ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ.
ཡཱ པ་ན ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༥༠) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཡཱ ‘‘ཡ་ད་ཏྠི ཡཾ བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨུ་པེ་ཀྑཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༧༡; ཨ. ནི. ༧.༥༥) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ཝི་ཙི་ན་ནེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཏ་ཏྠ ཡ་ད་ཏྠི ཡཾ བྷཱུ་ཏནྟི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི དི་ཊྛ་སོ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏྟ་ཡ་སྶ ས་པྤ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ཙི་ན་ནེ ཝི་ཡ དི་ཊྛ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ཙི་ན་ནེ ཨུ་པེ་ཀྑཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡཱ པ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་སུ ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཡཱ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༠; དྷ. ས. ༡༦༣) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ཨ་གྒ་སུ་ཁེ་པི ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་ཀྑ་པཱ་ཏ་ཛ་ན་ནཱི ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཡཱ པ་ན ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༢; དྷ. ས. ༡༦༥) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ས་བྦ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་པི ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ.
ཏ་ཏྠ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཙ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཙ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ཙ པཱ་རི་སུ་དྡྷུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན པ་ན་སྶཱ ཨ་ཡཾ བྷེ་དོ ཨེ་ཀ་སྶ་པི ས་ཏོ ས་ཏྟ་སྶ ཀུ་མཱ་ར་ཡུ་ཝ་ཐེ་ར་སེ་ནཱ་པ་ཏི་རཱ་ཛཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷེ་དོ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཏཱ་སུ ཡ་ཏྠ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ, ན ཏ་ཏྠ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ད་ཡོ. ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ན བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ, ན ཏ་ཏྠ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཱ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ན་མྤི. པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཧི སཱ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ བྷི་ནྣཱ. ཡ་ཐཱ ཧི པུ་རི་ས་སྶ སཱ་ཡཾ གེ་ཧཾ པ་ཝི་ཊྛཾ ས་པྤཾ ཨ་ཛ་པ་ད་ད་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ན་སྶ ཏཾ ཐུ་ས་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ནི་པ་ནྣཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་པྤོ ནུ ཁོ, ནོ’’ཏི ཨ་ཝ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ སོ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏྟ་ཡཾ དི་སྭཱ ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ‘‘ས་པྤོ, ན ས་པྤོ’’ཏི ཝི་ཙི་ན་ནེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡེ དི་ཊྛེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝི་ཙི་ན་ནེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ཛ་པ་དེ་ན ད་ཎྜེ་ན གཱ་ལ༹ྷཾ ས་པྤཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ནྟཱ་ཧཾ ཨི་མཾ ས་པྤཾ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཌཾ་སཱ་པེ་ནྟོ མུ་ཉྩེ་ཡྻ’’ནྟི མུ་ཉྩ་ནཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ པ་རི་ཡེ་ས་ཏོ ག་ཧ་ཎེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་ཏྟེ ཝི་ཡ ཏ་ཡོ བྷ་ཝེ པ་སྶ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ, ཨ་ཡཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ. ཨི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ སི་དྡྷཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་པི སི་དྡྷཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་ནེ་སཱ ཝི་ཙི་ན་ན་ག་ཧ་ཎེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀི་ཙྩེ་ན དྭི་དྷཱ བྷི་ནྣཱ. ཝཱི་རི་ཡུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཉྩ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ཧི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷི་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
ཨི་མཱ་སཾ པ་ན ད་ས་ནྣ་མྤི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ བྷཱུ་མི་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ད་ས་ཝི་དྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བྷཱུ་མི་པུ་གྒ་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ བྷཱུ་མི་ཏོ. ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཏི་ཎྞ་མྤི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལ་ཏོ. ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙི་ཏྟ་ཏོ. ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ. ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧ་ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎ་ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ས་ངྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ ན་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཛྷཱ་ན་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཏཱ་སུ ཨེ་ཀཱ་ཡ ས་ཏི ན ཨི་ཏ་རཱ, ཏ་ཐཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཝེ་ད་ནཱ་ཝཱི་རི་ཡུ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ སེ་སཱ, ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ན. ད་ས་པེ་ཏཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ དྷ་མྨཱ ཝཱི་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་ཝ་སེ་ན.
ཨི་དཱ་ནི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཡ ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དིཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་བྷོ་ག་ར་སཱཏི པ་ཎཱི་ཏ་སུ་ཁེ་པི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཝ་ན་ཏི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱཏི ས་ཏི་པི སུ་ཁ་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཁེ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨ་བྱཱ་པཱ་རཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཁོ་བྷཾ ཨུ་པྤི་ལ་ཝ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ པ་རི་བྱ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨི་དཱ་ནི ས་ཏོ ཙ ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ས་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་ཏོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ན་ཏ་མཱ་ཧ. ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. པུ་གྒ་ལེ་ནཱཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན. ས་ར་ཎཾ ཙི་ནྟ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ས་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ས་མྨུ་སྶ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་ས་མྨུ་སྶ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ས་མྨུ་སྶ་ན་ར་སཱ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀྑཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ར་ཀྑཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ར་ཀྑ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཛཱ་ན་ནཾ, ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཝཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧོ ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏཱི་ར་ཎཾ ཀི་ཙྩ་སྶ པཱ་ར་ག་མ་ནཾ. པ་ཝི་ཙ་ཡོ ཝཱི་མཾ་སཱ. ཀཱ་མཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི་པི སུ་ཁུ་མཱ་ནེ་ཝ, ཨི་མཾ པ་ན ཨུ་པ་རི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ པ་ན ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, སཱ ཙ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཐཱུ་ལ་ངྒ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཙི ‘‘བ་ཧུ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་ཡ པུ་རི་ས་སྶཱཏི པུ་རི་ས་སྶ བྷཱུ་མི་ཡཾ ག་ཏི ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ག་ཏི སུ་ཁཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ག་ཏི སུ་ཁཱ ཧོ་ཏི. ཨ་བྱ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཀི་ཙྩནྟི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ན སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀཱ་མཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་སུ པཱི་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ངྒ་སྶ པ་ཧཱ་ནེ་ན སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་རི་ས་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷེ་ནུཾ པི་ཝ་ཏཱི་ཏི དྷེ་ནུ་པ་གོ, དྷེ་ནུ་ཡཱ ཁཱི་རཾ པི་ཝ་ནྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་ན་དེ་ཝ པཱི་ཏིཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ སི་ཡཱ, དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ སི་ཡཱ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ཏི་མ་དྷུ་རཾ སུ་ཁནྟི ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ སུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཨ་ཏི་མ་དྷུ་ར་ཏཱ ཙ་སྶ པ་ཧཱ་སོ་ད་གྱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་དནྟི ‘‘ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ.
སུ་ཁ་ཉྩ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་སིནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐ་མཱ་བྷོ་གེ་ན ཝི་ནཱ སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ ཏ་སྶ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་སི’’ནྟི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་བྷོ་གེ ཨ་ས་ཏི་པི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁཾ, ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་ཉྩ ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ. ཡཾ ཝཱ ཏནྟི ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ. ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི ཏ་ཏོ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཨ་ཏི་པ་ཎཱི་ཏེ་ན རཱུ་པེ་ན ཨ་སྶ ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཡ་སྨཱ ཕུ་ཊོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ཕུ་ཊ་ཏྟཱཏི བྱཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཕུ་ཊྛ་ས་རཱི་ར་སྶ ཏཱ་དི་སེ ཕོ་ཊྛ་བྦེ ཕུ་ཊྛེ སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ་ཧི ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ཧི རཱུ་པེ་ཧི ཕུ་ཊྛ་ས་རཱི་ར་སྶ. ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ་པཱིཏི ཛྷཱ་ན་མྷཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ་པི. སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཡྻཱཏི ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཏི་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀཾ སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཡྻ. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ.
ཡནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཡ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ་ཛྷཱ་ན་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི ཀི་ཏྟ་ན་ཏྠཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་སཾ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ཀི་ནྟཱིཏི པ་སཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་པུ་ཙྪཱ. སུ་ཁ་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟེཏི སུ་ཁ་སྶ པ་ར་མཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ཏྟེ. སུ་ཁཱ་བྷི་ས་ངྒེ་ནཱཏི སུ་ཁ་སྨིཾ ཨཱ་ལ་ཡེ་ན. ཨེ་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་མྤི ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་མཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ས་མྤ་ཛཱ་ནོ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ. ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛནྟི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏྟཱ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ. ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་མེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘སུ་ཁཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏི་ཡ་ནྟི ག་ཎ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ ཏ་ཏི་ཡནྟི་ཨཱ་དི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.