༣. ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༨. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་གྒ་མ་གྒོ་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཧི ཀ་ཐཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏནྟི ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. རཱ་ཛ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཐནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༢༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༡༠༨༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༠.༦༩-༧༠) རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ མ་ནྡྷཱ་ཏཱ དྷ་མྨཱ་སོ་ཀོ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་སུ་ཀོ རཱ་ཛཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཧོ་ཏི. ‘‘སོ་པི ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཁ་ཡཾ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཙོ་རེ་སུ་པི ‘‘མཱུ་ལ་དེ་ཝོ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, མེ་གྷ་མཱ་ལོ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཏེ་སཾ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ཨ་ཧོ སཱུ་རཱ’’ཏི གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ. ཡུ་དྡྷེ་པི བྷ་ར་ཏ་ཡུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ་ན ཨ་སུ་ཀོ ཨེ་ཝཾ མཱ་རི་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝི་དྡྷོ’’ཏི ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ. ‘‘ཏེ་པི ནཱ་མ ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཨ་པི་ཙ ཨ་ནྣཱདཱི་སུ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟཾ ག་ནྡྷ་ཝ་ནྟཾ ར་ས་ཝ་ནྟཾ ཕ་སྶ་ས་མྤ་ནྣཾ ཁཱ་དི་མྷ བྷུ་ཉྫི་མྷ པི་ཝི་མྷ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་མྷཱ’’ཏི ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞཱ་དི་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ནྣཾ པཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཾ ས་ཡ་ནཾ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ད་མྷ, ཙེ་ཏི་ཡ་པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀ་རི་མྷཱ’’ཏི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱདཱི་སུ་པི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་བྦེ མ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙི་ཏྲེ་ཧི ཡཱ་ནེ་ཧི ཝི་ཙ་རི་མྷཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་པི ནོ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་བྦེ མ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ད་མྷཱ’’ཏི ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. གཱ་མ་ཀ་ཐཱ་པི སུ་ནི་ཝི་ཊྛ་དུ་ནྣི་ཝི་ཊྛ་སུ་བྷི་ཀྑ་དུ་བྦྷི་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་ག་མ་ན་ག་ར་ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ཐཱ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨི་ཏྠི་ཀ་ཐཱ་པི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ, ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱུ་ར་ཀ་ཐཱ་པི ‘‘ན་ནྡི་མི་ཏྟོ ནཱ་མ ཡོ་དྷོ སཱུ་རོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི, ཁ་ཡཾ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་སི་ཁཱ་ཀ་ཐཱ་པི ‘‘ཨ་སུ་ཀཱ ཝི་སི་ཁཱ སུ་ནི་ཝི་ཊྛཱ དུ་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ, ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཀུ་མྦྷ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཀུ་ཊ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀུ་མྦྷ་དཱ་སཱི་ཀ་ཐཱ ཝཱ. སཱ་པི ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀཱ ན་ཙྩི་ཏུཾ གཱ་ཡི་ཏུཾ ཚེ་ཀཱ’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. པུ་བྦ་པེ་ཏ་ཀ་ཐཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ས་དི་སོ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ནཱ་ན་ཏྟ་ཀ་ཐཱཏི པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ. ལོ་ཀ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཀེ་ན ནི་མྨི་ཏོ, ཨ་སུ་ཀེ་ན པ་ཛཱ་པ་ཏི་ནཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཨི་སྶ་རེ་ན ཝཱ ནི་མྨི་ཏོ, ཀཱ་ཀོ སེ་ཏོ ཨ་ཊྛཱི་ནཾ སེ་ཏ་ཏྟཱ, བ་ཀཱ ར་ཏྟཱ ལོ་ཧི་ཏ་སྶ ར་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ལླཱ་པ་ཀ་ཐཱ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཋི་ཏི་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཾ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱ. ས་མུ་དྡ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱ ནཱ་མ ཀ་སྨཱ ས་མུ་དྡོ སཱ་ག་རོ, སཱ་ག་ར་སྶ ར་ཉྙོ པུ་ཏྟེ་ཧི ཁ་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ག་རོ. ཁ་ཏོ ཨ་མྷེ་ཧཱི་ཏི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ནི་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ས་མུ་དྡོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ ས་མུ་དྡ་ཀྑཱ་ཡི་ཀ་ཀ་ཐཱ.
ཨི་ཏི བྷ་ཝོ ཨི་ཏི ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀ་ཐཱ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ཝོཏི ས་སྶ་ཏཾ, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཨུ་ཙྪེ་དཾ. བྷ་ཝོཏི ཝུ་དྡྷི, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཧཱ་ནི. བྷ་ཝོཏི ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཚ་བྦི་དྷཱ་ཡ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བཱ་ཏྟིཾ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་པི ཨ་ར་ཉྙ་པ་བྦ་ཏ་ན་དཱི་དཱི་པ་ཀ་ཐཱ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཚ་ཏྟིཾ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏི ཝཱཏི ཧི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ, ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཾ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཏཱ་དི་སཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༠, ༡༩༤) ཝི་ཡ, ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཨ་ཉྙ་མྤི ཏཱ་དི་སཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༡༢. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.