༥. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀ-ས་དྡོ བ་ཧུ-ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མཱ་ནི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ན་ཝ་སུ ཝ་གྒེ་སུ, ཏེ་སུ ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ. ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་ར་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ་པི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི.
‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ མུ་སཱ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་མྤ་ཛཱ་ན མུ་སཱ བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ན་ནྟོ མུ་སཱ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི.
༢. ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཙ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནེཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་ཎེ་པི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནེ. བྷ་ཎ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ཨི་དྷ ཨ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ བྷཱུ་ཏ་ཏཾ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གོ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེཏི ཙ ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཡོ ས་མྤ་ཛཱ་ན མུ་སཱ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ཏཾ་ཧེ་ཏུ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཨཱི་དི་སེ་སུ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༣. ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ་ཙཱ, ཝ་ཙ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ…པེ… ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི. པ་བྷེ་ད་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན སུ་དྡྷ་ཙེ་ཏ་ནཱ…པེ… ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ དཱི་པེ་ཏི – སུ་དྡྷ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ སུ་དྡྷ་ས་དྡོ ཝཱ སུ་དྡྷ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཝཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡེ་ན ཙ ས་ཧི་ཏཱ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ. གྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘དྷ་ནུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ཝོ་ཧཱ་རོ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི.
༡༡. ཨ་ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ. ཛ་ལ༹་ཏྟཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ. དཱ་རུ་ས་ཀ་ཊཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཏོཏི དཱ་རུ་ས་ཀ་ཊཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ག་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ག་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཏ་ཐེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཛཱ་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀེ་ལི༹ཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི་ཡེ་ཝ ཧི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཧཱི་ནུ་ཀྐ་ཊྛེ་ཧི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ, ཧཱི་ནཾ ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཧི;
ཨུ་ཛུཾ ཝཱ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན, ཝ་དེ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ད་ཝཱ’’ཏི.
ཙི་ཏྟེ་ན ཐོ་ཀ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀ་ཏེ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཛཱ་ཏོ. ཙཱ་རེ་སུནྟི ཨུ་པ་ནེ་སུཾ. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ཡ་མ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གོ ཙཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ དྭེ ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ན་ཏྠཾ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ན་ཏྠཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ན་ཏྠཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ན་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ མུ་སཱ བྷ་ཎི་ཏེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨི་དྷ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ ཀ་ཎྞ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཝ་ད་ནྟཱ ཀ་ཎྞེ་སུ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་མ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི. པ་དྷཾ་སེ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི.
༡༣. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོ ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཝཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པྤ་ཡོ་གོ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཝ་ག་མོ སི་ཡཱ་ཏི. པ་ཙྩེ་སཱིཏི ‘‘ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨ་ཉྙཱ་སི. ཧེ་ཊྛཱ་རུ་ཀྑེ ད་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀེ ད་ཏྭཱ. པུ་བྦེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ར་པྤ་དེ་སཾ པུ་ན ཨ་རེ པ་ཏྟེཏི པུ་བྦེ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཨ་ར་སྶ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སཾ པུ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་རེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཏྟེ, པ་ཋ་མཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ནེ་མི་པྤ་དེ་སེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པུ་ན བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎནྟི སི་ཐི་ལ་ཀི་རི་ཡཱ.
༡༥. པུ་བྦེཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ཙྪ་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཀ་མྨཾ. ཀོ་ཊྚ་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཀོ་ཊྚ་ཀ་ཀ་མྨཾ. ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ག་ཎ་ནཱཏི ཨ་ངྒུ་ལི་ས་ངྐོ་ཙེ་ནེ་ཝ ག་ཎ་ནཱ. པཱ་ད་སི་ཀ་མི་ལ་ཀྑ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ན་ཝ་ནྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཎ་ནཱ ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀ་ག་ཎ་ནཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྐ་ལ་ན་པ་ཊུ་པྤཱ་ད་ན་ཝོ་ཀླ་ན་བྷཱ་ག་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པི་ཎྜ་ག་ཎ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཡ་སྶ སཱ པ་གུ་ཎཱ ཧོ་ཏི, སོ རུ་ཀྑ་མྤི དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཏྠ པ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་བྷ མེ་ཐུ་ནེ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ-ཀཱ་ར བྷ-ཀཱ་རེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཡོ་ཛི་ཏེ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི.
༡༦-༢༦. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཨུ་པ་ས་གྒཱ་དི་མ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཙོ་རོ་སཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏཱཏི པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ་པི དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. ས་བྦ་ས་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.
༣༥. ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ ཀོ་པེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཨ་ན་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནཾ, ‘‘མཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནཱ, ཨ་ཏྠ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. ཏ་ཏི་ཡེ བྷ་ཎྜ་ནཾ ཛཱ་ཏཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ. ས་མྨ་ནྟ་ནནྟི ར་ཧོ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ཧ་ཏྠ་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟོ ཀ་ལ་ཧོ ཛཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་གཱ་མི་ཀཾ ཝི་རུ་དྡྷ་ཝཱ་ད་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཝཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ. ཝི་གྒ་ཧ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱ. པི་ས་ཏཱི་ཏི པི་སུ་ཎཱ, ཝཱ་ཙཱ, ས་མ་གྒེ ས་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཝ་གྒེ བྷི་ནྣེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པི་སུ་ཎཱ ཨེ་ཝ པེ་སུ་ཉྙཾ. ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པི་སུ་ཎོ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ པེ་སུ་ཉྙཾ. པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ཙནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ‘‘པི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པི་སུ་ཎཱ’’ཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི.
ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ད་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ད་ས་ཝི་དྷ་ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཙོ་རོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ན་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན པེ་སུ་ཉྙ་ཀ་རཾ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊེ་ནེ་ཏྠ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ན་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཾ, པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་བྷེ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏཱ, ཏ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ. པུ་རི་མ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ས་དི་སཾ པ་ཙྪཱ་བྱ་ཉྫ་ནནྟི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ-ས་དྡེ་ན ས་དི་སཾ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ-ས་དྡཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧོཏི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀོ ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧོ. ཨ་ཀྑ་རཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མཱུ་ཧོ པ་དནྟི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟཾ པ་ད་མཱ་ཧ. ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་མེ་ཝ པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཋ་མ་པ་དཾ པ་ད་མེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཀཾ པ་དནྟི གཱ་ཐཱ་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱཏི གཱ་ཐཱ་པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱཏི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. རུ་ནྟི ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀོ ཨཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱུ-ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི བྷ་ཎ སཱ་མ་ཎེ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་ཙེ རཱུ-ཀཱ་རཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ རུ-ཨི་ཏི ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནི་ཙྩ-ས་དྡ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ. ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཧི མ-ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟཾ བྷ་ཎཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ-ཀཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ, ཨ་ནྭ་ཀྑ་རེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་དཾ ཝ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན. པ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ པ་ཋ་མ་པ་དཾ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ.
ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༨༩ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ཧཱ་ཝེ་ད་ལླ་ཉྩ (མ. ནི. ༡.༤༤༩ ཨཱ་ད་ཡོ) དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨ་ནུ་མཱ་ན་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༡༨༡ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ་ན, ཙཱུ་ལ༹་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༤༦༠ ཨཱ་ད་ཡོ) དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ བྷཱ་སི་ཏཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི་སྶི་ཏོཏི པུ་བྦེ མ་ག་དྷ་བྷཱ་སཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨི་དཱ་ནི་པི ‘‘ཡ་ཐཱ་པི དཱི་པི་ཀོ ནཱ་མ, ནི་ལཱི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏེ མི་གེ’’ཏི (མི. པ. ༦.༡.༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ས་ངྒ་ཧཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་ལི༹་ནི་སྶི་ཏོཏི ‘‘མ་ཀྐ་ཊཱི ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༦༦) པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ. ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶི་ཏནྟི ནི་བྦཱ་ནུ་པ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཐེ་ར་སྶཱཏི ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ. མ་གྒ་ཀ་ཐཱདཱི་ནི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི. ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ན ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༤༨. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་ཧ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ནི་སི་ནྣོ…པེ… བྷ་ཎ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱི་སུ་པི ཋི་ཏེ་སུ ནི་སི་ནྣེ་སུ ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷ་ཎཱ་མཱི་ཏི བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. ‘‘ནི་སི་ནྣེ ཝཱ་ཙེ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་ན དཱུ་རེ ནི་སི་ནྣ་མྤི ཝཱ་ཙེ་མཱི་ཏི ཝི་སུཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཀོ པཱ་དོ ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ པ་གུ་ཎོ་ཡེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཨ་ས་ར་ནྟ་སྶ ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷ་མྨཾ པ་ད་སོ ཝཱ་ཙ་ན་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩-༥༠. པ་ཉྩ་མེ ཝི་ཀཱུ་ཛ་མཱ་ནཱཏི ནི་ཏྠུ་ན་ནྟཱ. ཀཱ་ཀ་ཙྪ་མཱ་ནཱཏི རོ་ད་ནྟཱ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ. ཏེ་ན ནུ ཁོ པཱ་ཏི་ཏནྟི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ན་ཏྠི མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ནྡེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ནཾ མུ་སཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་ནྟྭཱཏི ‘‘ཡཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏི, ཏཾ ཏེ་ས་མྤི ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ག་ནྟྭཱ.
༥༡. དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན དི་ར་ཏྟ-གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏི་ར་ཏྟ་ཉྷི ས་ཧ་ཝཱ་སེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ དི་ར་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་སུཾ ན ཡོ་ཛེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟ་ནྟི བྷ་ག་ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཏི་ར་ཏྟ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི. ནི་ར་ནྟ་རཾ ཏི་ར་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝཱ དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཏི་ར་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ་སེ་ན ཨ་ནྟ་རི་ཀ་མྤི ཏི་ར་ཏྟཾ ག་ཎྷེ་ཡྻ, དི་ར་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛཾ པ་ན ཏི་ར་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཏེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཀ་མེ་ཝ ཏི་ར་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་ཡ་ནཾ སེ་ཡྻཱ, ས་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི་པི སེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ. པ་ཉྩ་ཧི ཚ་ད་ནེ་ཧཱིཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་སུ་དྷཱ་ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ས་ངྑ་ཨཱ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཚ་ད་ནེ་ཧི. ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན. དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷོ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོཏི ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་དྭཱ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏ་ག་བྦྷཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀ་སྶཱཏི ཨི་དཾ ཏུ་ལཱ་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ནེ་ཝ སུ་སི་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བྷི་ཏྟི་ཨ་ནྟ་རེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཡོ་གྒེ་པི ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ་ན ཨ་ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀེ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཏ་ཐཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻེ ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀེ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ ས་ཡི་ཏ་བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨི་ད་མྤི ཏཱ་དི་སེ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ ས་ཡི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ ས་ཡི་ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེཏི ཡ་ཏྠ བ་ཧི ནི་སྶེ་ཎིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ཏཱ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ་པི ཨཱ་ཀཱ་ས་ངྒ་ཎེ ནི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཚ་ད་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་བྷཱ་ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ཌྜྷ་ཀུ་ཊྚ་ཀེ སེ་ནཱ་ས་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཀུ་ཊྚ་ཀཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ པ་སྶཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏཱི་སུ པ་སྶེ་སུ བྷི་ཏྟི་ཡོ བ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཏྠ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་སྶེ བྷི་ཏྟིཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཏྟི་ཡོ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟི, ཏཱ་དི་སཾ སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཀུ་ཊྚ་ཀེ་ཏི ཚ་ད་ནཾ ཨ་ཌྜྷེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་ཀུ་ཊྚ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ནོ ན ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝཱ་ལ༹་ས་ངྒྷཱ་ཊོ ནཱ་མ ཐ་མྦྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པེ་ཧི ཀ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཊོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ བ་ཧི་ག་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ པ་སྶེ པ་རི་ཀྑེ་པོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠཱ་པི པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་པྤ་དེ་ས་ཏོ བ་ཧི་ག་ཏེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་རེཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎ་ཝ་ནྟཱ་སུ པ་མུ་ཁ་མ་ཧཱ་ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཱ་སུ ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ངྒ་ཎཾ ཨ་ནོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ས་བྦ་ག་བྦྷེ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ག་བྦྷ་སྶ དྭཱི་སུ པ་སྶེ་སུ ཀུ་ཊྚཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ནཱ་མ, ཨི་དཾ པ་ན ཏཱ་དི་སཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ག་བྦྷེ པ་ཝི་ས་ནྟཱིཏི ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ངྒ་ཎཾ ཨ་ནོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཏཾ ག་བྦྷཾ པ་ཝི་ས་ནྟི. ཨ་ཐ ཀུ་ཏོ ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ ཧི་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ས་མ་ནྟཱ ག་བྦྷ་བྷི་ཏྟི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནེ ག་བྦྷ་པ་མུ་ཁཾ ཝི་སུཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་མྤི ས་མ་ནྟཱ ཋི་ཏ་ག་བྦྷ་བྷི་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
‘‘ན་ནུ ཙ ‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝི་སུཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཝཱ་ད་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ པ་ན…པེ… པཱ་ཊེ་ཀྐ་ས་ནྣི་ཝེ་སཱ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ད་ནཱ ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཝི་སུཾ ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹ཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཏཱ་དི་སཱ་ཡ ཧི ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ན ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙ ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ག་བྦྷ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཁུ་དྡ་ཀ་བྷི་ཏྟཱི་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི པ་མུ་ཁཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་སུ པ་ན ག་བྦྷ་པཱ་ལཱི༹་སུ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ག་བྦྷ་བྷི་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན་པི པ་མུ་ཁཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ པ་མུ་ཁཾ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་ནཱ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ པ་མུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི, ཏ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཉྩ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་ནཱ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ པ་མུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏནྟི ཧི ཨི་མ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་ནཱ ཝ་ཏྠུཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀ་ཏ་གེ་ཧ་སྶ པ་མུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨུ་ཙྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པ་མུ་ཁཾ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷཱ་པི ཧི ཛ་ག་ཏི པ་རི་ཀྑེ་པ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཧེ་ཊྛཱ་པི ཨི་ད་མེ་ཝ མ་ན་སི ས་ནྣི་དྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཙྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཙེ་པི ཧོ་ཏི, པ་མུ་ཁེ ས་ཡི་ཏོ ག་བྦྷེ ས་ཡི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཛ་ག་ཏི་ཡཱ པ་མཱ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ཙེ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་ཡི་ཏོ, ཛ་ག་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་རི ས་ཡི་ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ ཨུ་བྦེ་དྷེ་ན པ་མཱ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ནྣི་ཝེ་སི་ཏོ པཱ་སཱ་དོ ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ས་ནྣི་ཝེ་སོ. དྭི་སཱ་ལ་ས་ནྣི་ཝེ་སཱ་ད་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ་ལ་པྤ་བྷེ་ད་དཱི་པ་ན་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏོ ཝི་སེ་སོ.
མ་ཛ྄ཛྷེ་པཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷ་ཏྟཱ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠཾ ཙེ་པི མ་ཛ྄ཛྷེ པཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཚི་དྡེ་ན གེ་ཧཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཨུ་བྦེ་དྷེ་ན དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་རེ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ཉྩཱ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ ཚི་དྡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་མྤི དྭཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏི. ཀིཾ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཝི་དྡྷ་སྟོཏི པ་མུ་ཁ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་བྦ་ཏྠ པ་ཉྩ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཚ་ད་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ད་ཏི ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཚ་ད་ནེ་ན ཚ་ནྣཱ’’ཏི.
༥༣. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སེ་ཡྻཱ ནཱ་མ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣ་ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ, ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཙ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣ་ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ, ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ནྟ་རཱ ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན, ཨུ་དཱ་ཧུ དུ་ཀྐ་ཊེ་ནཱ་ཏི? ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཙ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣ་ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣ་ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཙ ག་རུ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ. ས་ཏྟ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱིཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སུཾ པ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣེ ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨ་ཊྛེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟི.
སེ་ན་མྦ་མ་ཎྜ་པ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏཱིཏི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཀི་ར ཨུ་ཙྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣོ ས་བྦ་ཨ་པ་རི་ཙྪ་ནྣོ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀོ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་མ་ཎྜ་པོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཛ་ག་ཏི་པ་རི་ཀྑེ་པ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨུ་ཙྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ མ་ཎྜ་པ་སྶ ས་བྦ་ཨ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་པེ་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣཱདཱི་ནི ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི – ཡ་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ བྷཱ་གེ་སུ ཨེ་ཀོ ཚ་ནྣོ, སེ་སཱ ཨ་ཙྪ་ནྣཱ, ཨི་དཾ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣཾ. ཡ་སྶ ཏཱི་སུ བྷཱ་གེ་སུ དྭེ ཚ་ནྣཱ, ཨེ་ཀོ ཨ་ཙྪ་ནྣོ, ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣཾ. ཡ་སྶ དྭཱི་སུ བྷཱ་གེ་སུ ཨེ་ཀོ ཚ་ནྣོ, ཨེ་ཀོ ཨ་ཙྪ་ནྣོ, ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣཾ ནཱ་མ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱདཱི་ནི་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་ཧ ནི་པ་ཛྫ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. ཚ་ཊྛེ ‘‘པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཡ་ནྟ་སྶ དྭཱི་ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཝི་སུཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ’ཏི པུ་རི་ས་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ ཙ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ.
ཡ་ཉྩ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་མྤི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་སྶ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ ཝཱ པི-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ་པི ཏཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, དུ་ཏི་ཡཱ་དི་དི་ཝ་སེ ཀི་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠེ་པི པི-ས་དྡེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི དི་ཝ་སེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི, ན པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘མ་ཏི་ཏྠཱི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ ནི་པ་ནྣེ བྷི་ཀྑུ ནི་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཝཱ ས་ཡ་ནྟ་སྶ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཏྠ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་ཧ ནི་པ་ཛྫ་ནཾ, སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠-༦༤. ས་ཏྟ་མེ གྷ་རཾ ན་ཡ་ཏཱི་ཏི གྷ་ར་ཎཱི, གྷ་ར་ནཱ་ཡི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གྷ་ར་སཱ་མི་ནཱི’’ཏི. སུ་ཎྷཱཏི སུ་ཎི་སཱ. ན ཡ་ཀྑེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཡ་ཀྑེ་ན ཝཱ པེ་ཏེ་ན ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་ན ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏཱ་ཡ་པི དེ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ དེ་སེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ‘ཨི་མཾ པ་དཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༦༦. ‘‘ཨེ་ཀོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོཏི ཨི་དཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་པ་ད་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ་པི པོ་རཱ་ཎཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི་པཱ་ཋཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་མི་ལཱ༹་དི་བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ད་སོ་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན ནི་སཱི་དི་ཏྭཱཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ན་ཡེ་ན ནཱ་ནཱ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ས་བྦཾ ཙེ་པི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ ན ནི་ཊྛཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི ཀ་ཐེ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་ཉྙཱུ་པུ་རི་ས་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ. མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏ་སྶ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་པུ་རི་ས་སྶ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཚ་ནྣཾ ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ, ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་ཨ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་ཉྙཱུ་པུ་རི་སཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི.
དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༧. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ནྟ་རཱཏི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་མ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. ཨ་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཝ་ད་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་པྤཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནེ་ན. ཨ་ན་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ན་པི པུ་ཙྪི་ཏེ ཝཱ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏེ ཝཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཐེ་རོ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ཡཱ་མཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཏ་ཡཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རེ་ན ཙ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ. ‘‘ཀཱ་ར་ཀོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ་པི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མོ་གྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི་ཡེ་ཝ. སུ་ཏ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱི་ལ་གུ་ཎནྟི སུ་ཏ་གུ་ཎཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་གུ་ཎཾ སཱི་ལ་གུ་ཎ་ཉྩ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨི་དྷ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ན་ཊྚཱ་ན་མྤི ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ན་ཊྚེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཀྑེ་པ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནནྟི མ་གྒ་ཕ་ལ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཨ་རི་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི. ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ པ་ན ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཛྷཱ་ནཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ན བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི.
པུ་བྦེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི. ཨི་ད་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་རི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ པ་ན པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ ཙ ས་ཏྠུ་ནོ ཨཱ་ཎཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛྷཱ་ནཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ཧི དྭི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ པ་ན ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝ་ཏྠུ་མྷི ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱི་ཏི ན་ཏྠི. ཨི་དྷ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘དྭི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ དྭི་ཙི་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ཏཱ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ, ཏ་ངྑ་ཎ་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ, ཨ་ན་ཉྙ་པྤ་དེ་སོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༨. ན་ཝ་མེ དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་དྡ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཏྠེ ཧི ད་སྶི་ཏེ ས་དྡོ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡཾ ཡཾ དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་དྡེ་ན ཨ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱཏི ཏ་ཏྲ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ, ཏ་ཏྲ པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝཱ ཨ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཏ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་མ་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ནེ ཝི་ཡ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ ཨེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་པི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༨༠. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྨུ་ཏི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༨༢. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི. ‘‘སེ་སཱ་ནཱིཏི ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི ཧི ད་སེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་ཐ ཁོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀ་ཏི ནུ ཁོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི, ཀ་ཏྠ ཙ ཨ་མྷེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’ནྟི? བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ད་ས སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི, ཏེ་སུ ཙ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏུཾ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༦).
ཏེ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ་ཡེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ དུ་ཊྛུ་ལླཱ་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ན ཙ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་སུཾ ཏེ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑུ་ནོ དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཀིཾ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི…པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ་པི ཙེ་ཏཾ སི་དྡྷཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དི དུ་ཊྛུ་ལླཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན པ་ན དུ་ཊྛུ་ལློ ནཱ་མ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣགྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ཝ་ཏྠུ་ཀོ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༤-༨༦. ད་ས་མེ ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡནྟི ‘‘ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཝ་ད་ནྟི. མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཱཏི མུ་ཊྛི་ནཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་པྤ་མཱ་ཎཱ. ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻ་པཾ་སུཾ ཨ་པྤ་པཾ་སུ་ཉྩ པ་ཐ་ཝིཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པཾ་སུ་ཀཱ པ་ཐ་ཝཱི ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སཱ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པཾ་སུ་ཀཱ་ཡ་པི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཌྜྷེ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཉྩ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཉྩ དུ་ཝི་དྷཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙི་སྶཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྭེ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཐ་ཝི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཛཱ་ཏཱ ཙ པ་ཐ་ཝཱི ཨ་ཛཱ་ཏཱ ཙ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ དྭཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཙ ས་མྤ་ཏྟེ ག་རུ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ན ས་ཀྐཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ. ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ཏཱ་དི་ས་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ས་བྦྷཱ་ཝཱ.
‘‘པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨི་མཾ ཝ་ལླིཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི, ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ. ཀུ་ཊེ་ཧཱིཏི གྷ་ཊེ་ཧི. ཏ་ནུ་ཀ་ཀ་དྡ་མོཏི ཨུ་ད་ཀ་མི་སྶ་ཀ་ཀ་དྡ་མོ. སོ ཙ ཨུ་ད་ཀ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨོ་མ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སནྟི ཨཱུ་ན་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ. ཨོ་ཝ་ཊྛནྟི དེ་ཝེ་ན ཨོ་ཝ་ཊྛཾ. ཨ་ཀ་ཏ་པ་བྦྷཱ་རེཏི ཨ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་དི་སེ ཧི ཝ་མྨི་ཀ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝོ་ཏི. མཱུ་སི་ཀུ་ཀྐུ་རཾ ནཱ་མ མཱུ་སི་ཀཱ་ཧི ཁ་ཎི་ཏྭཱ བ་ཧི ཀ་ཏ་པཾ་སུ་རཱ་སི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨོ་མ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་ས་ཨོ་ཝ་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨོ་ཝ་ཊྛ་ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ་པི ཝི་ཀོ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་མི་ས་མྦ་ནྡྷེ་པི ཙ གོ་ཀ་ཎྚ་ཀེ བྷཱུ་མི་ཏོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་དེ་ཧི མ་དྡི་ཏྭཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ལོ་ལི༹་ཏ་ཀ་དྡ་མ་མྤི ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཏོ པུ་རཱ་ཎ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ. ཨི་ཊྛ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་མཱིཏི་ཨཱ་དི སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཏ་ན་ཀ་ཨུ་ད་ཀེ་ན. ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ཙྩཱ་ལེ་ཏྭཱཏི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཏེ་ན ཨ་པ་དེ་སེ་ནཱཏི ཏེ་ན ལེ་སེ་ན.
༨༧-༨༨. ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ་པི ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མཾ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན དི་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘ད་ཧ་ཏཱུ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་པི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨོ་ཝ་ཊྛཾ ཚ་ནྣནྟི པ་ཋ་མཾ ཨོ་ཝ་ཊྛཾ པ་ཙྪཱ ཚ་ནྣཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཛཱ་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི, པ་ཐ་ཝཱི་ས་ཉྙི་ཏཱ, ཁ་ཎ་ན་ཁ་ཎཱ་པ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏོ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.
༢. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ
༡. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༩. སེ་ནཱ་ས་ན་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ནི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོཏི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན དཱ་ར་ཀ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནཱི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཏེ་ན ཙ དི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏཾ རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷེ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཱ ཏ་རུ་ཎ་པུ་ཏྟཱ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ པུ་ཏྟཾ ཨ་ངྐེ་ནཱ་དཱ་ཡ ཋི་ཏཱ ཏཾ ཡཱ་ཙི ‘‘མཱ མེ སཱ་མི ཝི་མཱ་ནཾ ཚི་ནྡི, ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི པུ་ཏྟ་ཀཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝཱ་སཱ ཝི་ཙ་རི་ཏུ’’ནྟི. སོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨཱི་དི་སཾ རུ་ཀྑཾ ན ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་དི་ཡི. སཱ ‘‘ཨི་མ་མྤི ཏཱ་ཝ དཱ་ར་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨོ་ར་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཏྟཾ རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཡ ཋ་པེ་སི. སོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཀྑི་ཏྟཾ ཕ་ར་སུཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ དཱ་ར་ཀ་སྶ བཱ་ཧཾ ཚི་ནྡི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཡི་ཏོ ཝི་མཱ་ནེ ས་ཡི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རུ་ཀྑ་ཊྛ་ཀ་དི་བྦ་ཝི་མཱ་ནེ ནི་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི.
རུ་ཀྑ་ཊྛ་ཀ་དི་བྦ་ཝི་མཱ་ནེཏི ཙ སཱ་ཁ་ཊྛ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. རུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་རི ནི་བྦ་ཏྟ་ཉྷི ཝི་མཱ་ནཾ རུ་ཀྑ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ‘‘རུ་ཀྑ་ཊྛ་ཀ་ཝི་མཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ་ཁ་ཊྛ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ པ་ན ས་བྦ་སཱ་ཁཱ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ རུ་ཀྑ་ཊྛ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཡཱ་ཝ རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏཱ་ཝ ན ན་སྶ་ཏི. སཱ་ཁ་ཊྛ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ པ་ན སཱ་ཁཱ་སུ བྷི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ས་བྦ་སཱ་ཁཱ་སུ བྷི་ནྣཱ་སུ ས་བྦཾ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཨི་ད་མྤི ཙ ཝི་མཱ་ནཾ སཱ་ཁ་ཊྛ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ རུ་ཀྑེ ཚི་ནྣེ ཏཾ ཝི་མཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཝི་ན་ཊྛཾ, ཏེ་ནེ་ཝ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཱ ལ་དྡྷེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་མཱ་ནེ ཝ་སི. བཱ་ཧུཾ ཐ་ན་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ཚི་ནྡཱིཏི ཨཾ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ བཱ་ཧཾ ཚི་ནྡི. ཨི་མི་ནཱ ཙ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ག་ཏྟཱ་ནི ཚི་ཛྫ་ནྟི, ན ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙྪེ་ཛྫཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. རུ་ཀྑ་དྷ་མྨེཏི རུ་ཀྑ་པ་ཀ་ཏི་ཡཾ, རུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཚེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀུ་པྤ་ན་ཉྷི རུ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ.
ཨུ་པྤ་ཏི་ཏནྟི ཨུ་པྤ་ནྣཾ. བྷ་ནྟནྟི དྷཱ་ཝ་ནྟཾ. ཝཱ་ར་ཡེཏི ནི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཚེ་ཀོ སཱ་ར་ཐི ཨ་ཏི་ཝེ་གེ་ན དྷཱ་ཝ་ནྟཾ ར་ཐཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐི་ཙྪ་ཀཾ པེ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀོ་དྷཾ ཝཱ་ར་ཡེ ནི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་མ་ཧཾ སཱ་ར་ཐིཾ བྲཱུ་མི. ཨི་ཏ་རོ པ་ན རཱ་ཛ་ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ར་ཐ་སཱ་ར་ཐི་ཛ་ནོ ར་སྨི་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ཨུ་ཏྟ་མ་སཱ་ར་ཐཱི་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཡོཏི (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡) ཡོ ཡཱ་དི་སོ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ན་ཝོ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཝཱ ཐེ་རོ ཝཱ. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏནྟི ཨུ་དྡྷ་མུ་དྡྷཾ པ་ཏི་ཏཾ, ག་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀོ་དྷནྟི ‘‘ཨ་ན་ཏྠཾ མེ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༠; ཨ. ནི. ༩.༢༩) ན་ཡེ་ན སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ན་ཝ་ནྣཾ, ‘‘ཨ་ཏྠཾ མེ ན ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ སི་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཝ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ ཁཱ་ཎུ་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ. ཝི་ས་ཊནྟི ཝི་ཏྠ་ཏཾ. ས་པྤ་ཝི་སནྟི ས་པྤ་སྶ ཝི་སཾ. ཨི་ཝཱཏི ཨོ་པ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི-ཀཱ་ར་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ-ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ས་དྷེ་ཧཱིཏི ཨ་ག་དེ་ཧི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཝི་ས་ཏི་ཀི་ཙྪ་ཀོ ཝེ་ཛྫོ ས་པྤེ་ན ད་ཊྛོ ས་བྦཾ ཀཱ་ཡཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཝི་ས་ཊཾ ས་པྤ་ཝི་སཾ མཱུ་ལ་ཁ་ནྡྷ་ཏ་ཙ་པ་ཏྟ་པུ་པྥཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ཧི, ནཱ་ནཱ་བྷེ་ས་ཛྫེ་ཧི པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ཏེ་ཧི ཝཱ ཨོ་ས་དྷེ་ཧི ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཝི་ནེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཀོ་དྷཾ ཝི་ན་ཡ་ནུ་པཱ་ཡེ་སུ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཝི་ནེ་ཏི ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏི བྱ་ནྟིཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ ཛ་ཧཱ་ཏི ཨོ་ར་པཱ་རཾ. སོ ཨེ་ཝཾ ཀོ་དྷཾ ཝི་ནེ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཡ་སྨཱ ཀོ་དྷོ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨོ་ར་པཱ་ར་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནི པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཛ་ཧཱ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཧི པཱ་རནྟི ཏཱི་ར་སྶ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ ཨོ་རཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི སཾ་སཱ་ར་སཱ་ག་ར་སྶ པཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨོ་ར་པཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏཾ ཝི་ནེ་ཏི ཀོ་དྷཾ ཝི་ས་ཊཾ ས་པྤ་ཝི་སཾ་ཝ ཨོ་ས་དྷེ་ཧི, སོ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ ཀོ་དྷཾ ཝི་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ ཋི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཛ་ཧཱ་ཏི ཨོ་ར་པཱ་རཾ. ཏ་ཏྠ ཨོ་རནྟི ས་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. པཱ་རནྟི པ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨོ་རཾ ཝཱ ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, པཱ་རཾ ཚ བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཨོ་རཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ, པཱ་རཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀོ. ཨོ་རཾ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, པཱ་རཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ. ཨོ་རཾ ཀཱ་མ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, པཱ་རཾ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ. ཨོ་རཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, པཱ་རཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སུ་ཁུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྨིཾ ཨོ་ར་པཱ་རེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ‘‘ཛ་ཧཱ་ཏི ཨོ་ར་པཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན་སྶ ཝ་ཎྞ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨོ་ར་པཱ་ར་བྷེ་དཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ‘‘ཛ་ཧཱ་ཏི ཨོ་ར་པཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་མཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ར་གོ ཛི་ཎྞ་མི་ཝ་ཏྟ་ཙཾ པུ་རཱ་ཎ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨུ་རེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ར་གོ, ས་པྤ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སོ དུ་ཝི་དྷོ ཀཱ་མ་རཱུ་པཱི ཙ ཨ་ཀཱ་མ་རཱུ་པཱི ཙ. ཀཱ་མ་རཱུ་པཱི་པི དུ་ཝི་དྷོ ཛ་ལ་ཛོ ཐ་ལ་ཛོ ཙ. ཛ་ལ་ཛོ ཛ་ལེ ཨེ་ཝ ཀཱ་མ་རཱུ་པཾ ལ་བྷ་ཏི, ན ཐ་ལེ ས་ངྑ་པཱ་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༢.༡༧.༡༤༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་ངྑ་པཱ་ལ་ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ. ཐ་ལ་ཛོ ཐ་ལེ ཨེ་ཝ, ན ཛ་ལེ. སོ ཛ་ཛྫ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཛི་ཎྞཾ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡ པུ་རཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ ཏ་ཙཾ ཛ་ཧ་ནྟོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན ཛ་ཧ་ཏི ས་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ནི་སྶཱ་ཡ ཐཱ་མེ་ནཱ་ཏི. ས་ཛཱ་ཏི ནཱ་མ ས་པྤ་ཛཱ་ཏི དཱི་གྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨུ་ར་གཱ ཧི པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་ཛཱ་ཏིཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཙུ་ཏི་ཡཾ ཝི་སྶ་ཊྛ་ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ནེ ས་ཛཱ་ཏི་ཡཱ མེ་ཐུ་ན་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནེ ཛི་ཎྞ་ཏ་ཙཱ་པ་ན་ཡ་ནེ ཙཱ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་དཱ ཏ་ཙཾ ཛ་ཧ་ཏི, ཏ་དཱ ས་ཛཱ་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ཛ་ཧ་ཏི. ས་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཋི་ཏོ་པི ཙ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ཛ་ཧ་ཏི. ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ནཱ་མ ཡ་དཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཊྛཱ་ནེ མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་མུ་ཏྟོ ཨོ་ལ་མྦ་ཏི, ཏ་དཱ ནཾ ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ནྟོ ཛ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ་པི ཙ ད་ཎྜ་ནྟ་རཾ ཝཱ མཱུ་ལ་ནྟ་རཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ནྟ་རཾ ཝཱ ནི་སྶཱ་ཡ ཛ་ཧ་ཏི. ནི་སྶཱ་ཡ ཛ་ཧ་ནྟོ་པི ཙ ཐཱ་མཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཝ་ངྐཾ ན་ངྒུ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ས་ནྟོ་ཝ ཕ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཛ་ཧ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ པ་ཀྐ་མ་ཏི.
ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཡ་མྤི བྷི་ཀྑུ ཨོ་ར་པཱ་རཾ ཛ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན ཛ་ཧ་ཏི ས་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ནི་སྶཱ་ཡ ཐཱ་མེ་ནཱ་ཏི. ས་ཛཱ་ཏི ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནོ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༥༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱི་ལཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢). ཨེ་ཝ་མེ་ཏི་སྶཾ ས་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཋི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ ས་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨོ་ར་པཱ་རཾ ཛི་ཎྞ་པུ་རཱ་ཎ་ཏྟ་ཙ་མི་ཝ ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཛ་ནེ་ནྟཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཐཱ་མཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘དི་ཝ་སཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༦; ༤.༣༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཚ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཨུ་ར་གོ ཝི་ཡ ཝ་ངྐཾ ན་ངྒུ་ཊྛཾ པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་ར་གོ ཝི་ཡ པ་སྶ་ས་ནྟོ ཨ་ཡ་མྤི ཨ་སི་ཐི་ལ་པ་ར་ཀྐ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཨུ་ར་གོ་ཝ ཕ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མྤི ཉཱ་ཎ་ཝི་པྥཱ་རཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ཨུ་ར་གོ་ཝ ཏ་ཙཾ ཨོ་ར་པཱ་རཾ ཛ་ཧ་ཏི, ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཙ ཨུ་ར་གོ ཝི་ཡ ཨོ་ཧི་ཏ་ཏ་ཙོ ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་རོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་དི་སཾ པ་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི.
༩༠. བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ལ༹ྷ་མཱུ་ལེ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀེ ཏ་རུ་ཎ་ག་ཙྪེ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཧུ་ཝུནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ མ་ཧ་ནྟེ རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི, ཨ་ཧུ་ཝུནྟི ཨི་མ་སྶ ‘‘ཛཱ་ཏཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ’’ཏི. རཱ་སཱིཏི སུ་དྡྷ་ཊྛ་ཀ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ. བྷཱུ་ཏཱ་ནནྟི ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ས་མ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ‘‘བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ གཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷཱུ་ཏ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཏེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཎ་རུ་ཀྑ་ལ་ཏཱ་ད་ཡོ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི. ‘‘བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཧ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ནྣཱ རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་ད་ཡོ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་སྨཱ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ གཱ་མོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨོ་ས་དྷི་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ན་ནུ ཙ རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ན ཛཱི་ཝཱ, ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ ཙ པ་རི་པྥ་ནྡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཚི་ནྣེ་པི རུ་ཧ་ན་ཏོ ཝི་ས་དི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཝུ་ཌྜྷི པ་ན པ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ལ་ཝ་ཎཱ་ན་མྤི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ནེ་སཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟཾ སུ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཉྩཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་ཐཱ དོ་ཧ་ལཱ༹་ད་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཀ་སྨཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཚེ་ད་ནཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤ་ཏོ ཏཾ་ནི་ཝཱ་ས་ས་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ནོ ཧི མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ མ་ནུ་སྶཱ རུ་ཀྑ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༩༡. ‘‘མཱུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི…པེ… ན ས་མེ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ཛཱ་ཏ-ས་དྡོ ཨི་དྷ ཝི-ས་དྡ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཝི་ཛཱ་ཏ-ས་དྡོ ཙ ‘‘ཝི་ཛཱ་ཏཱ ཨི་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་སཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་སཱུ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. པ་སཱུ་ཏི ཙ ནཱ་མེ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་པ་ཎྞ་མཱུ་ལ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦ་ཏྟ་པ་ཎྞ་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ནི་བྦ་ཏྟ་པ་ཎྞ་མཱུ་ལཱ་ནི བཱི་ཛཱ་ནི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སུ ཙ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏ-ས་དྡོ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ་པི ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན བཱི་ཛེ་ཧི ཛཱ་ཏཱ་ནཾ རུ་ཀྑ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོཏི ཏཱ་ནི བཱི་ཛཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ. མཱུ་ལ་བཱི་ཛནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛནྟི པ་བྦ་བཱི་ཛཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ས་དི་ས་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠེ སཱ་ར་ཕ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ བཱི་ཛ-ས་དྡོ. ཏ་ད་ཏྠ་སཾ་སི་དྡྷི་ཡཱ མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ་པི ཀེ་སུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི མཱུ་ལཱ་དི་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀེ་ན བཱི་ཛ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བཱི་ཛ་བཱི་ཛ’’ནྟི ‘‘རཱུ་པ་རཱུ་པཾ, དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ’’ནྟི ཙ ཡ་ཐཱ. བཱི་ཛ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ན བཱི་ཛཾ ད་སྶི་ཏནྟི ཀཱ་རི་ཡོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི.
༩༢. བཱི་ཛེ བཱི་ཛ་ས་ཉྙཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པ་རི་མོ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ, ཝི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ བཱི་ཛཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི བཱི་ཛཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ བཱི་ཛནྟི ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་པ་ཎྞ་མཱུ་ལཾ བཱི་ཛཾ. ཏ་སྨིཾ བཱི་ཛེཏི ཏ་སྨིཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ཉྙི་ཏེ བཱི་ཛེ. ཨེ་ཏྠ ཙ བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ བཱི་ཛ-ས་དྡ་སྶ་པི པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹.
ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི མཱུ་ལེ ཨ་གྒེ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ. ས་ཉྩི་ཙྩ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ་པི ས་རཱི་རེ ལ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ‘‘ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནི. བཱི་ཛ་གཱ་མེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ པ་རི་མོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ནྟ་ཀ-གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་ས་པ་མ་ཏྟི་ཀཱ ག་ཧི་ཏཱ. ནཱ་མ་ཉྷེ་ཏཾ ཏ་སྶཱ སེ་ཝཱ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ. མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ནཾ ཨ་ས་མྤུ་ཎྞ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ས་མྤུ་ཎྞ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ མཱུ་ལཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལོ, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཝཱ མཱུ་ལཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལཾ. བཱི་ཛ་གཱ་མོ ཧི ནཱ་མ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲ་ཊྛ་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ བཱི་ཛ་གཱ་མེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དཱི་ནཾ ཁཱ་ཎུ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ངྑྱུ་པ་ག་ཏ་ནི་བྦ་ཏྟ་པ་ཎྞ་མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཏོ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི བཱི་ཛ་གཱ་མེ་ན ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི.
‘‘ཨ་ངྐུ་རེ ཧ་རི་ཏེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ནཱི་ལ་པ་ཎྞ་ཝ་ཎྞེ ཛཱ་ཏེ’’ཏི, ནཱི་ལ་པ་ཎྞ་སྶ ཝ་ཎྞ་ས་དི་སེ ཝ་ཎྞེ ཛཱ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞེ ཛཱ་ཏེ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་སྶ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ‘‘པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧི སེ་ཝཱ་ལོ ཨུ་ད་ཀེ ཨ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ བཱི་ཛ་གཱ་མཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་ཎྞ་ཀ་མྤི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་མེ་ཝཱཏི ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་མྤི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་མེ་ཝ. སེ་ལེ་ཡྻ་ཀཾ ནཱ་མ སི་ལཱ་ཡ ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཀཱ སུ་ག་ནྡྷ་ཛཱ་ཏི. ‘‘རུ་ཀྑ་ཏྟ་ཙཾ ཝི་ཀོ་པེ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ རུ་ཀྑེ ཛཱ་ཏཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཚ་ཏྟ་ཀཾ རུ་ཀྑ་ཏྟ་ཙཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ཏྭཱ མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. རུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་དི་པི ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟཾ རུ་ཀྑེ ཨ་ལླཱི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, རུ་ཀྑ་ཏོ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ པ་ན རུ་ཀྑ་ཙྪ་ཝིཾ ན ཝི་ཀོ་པེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ལླ་རུ་ཀྑ་ཏོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི རུ་ཀྑ་ཏྟ་ཙཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ཏྭཱ མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་སཾ་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཧ་ཏྠ་ཙཱ་པ་ལླེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པཱ་ནཱི་ཡཾ ན ཝཱ་སེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ནཱ་མི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ནཱ་མི་ཏེ པ་ན པ་ཙྪཱ ཏ་ཏོ ལ་བྷི་ཏྭཱ ན ཝཱ་སེ་ཏ་བྦ་ནྟི ན་ཏྠི. ‘‘ཡེ་སཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ སཱ་ཁཱ རུ་ཧ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡེ་སཾ སཱ་ཁཱ ན རུ་ཧ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༩༣. པ་ཉྩ་ཧི ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧཱིཏི པ་ཉྩ་ཧི ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ཧི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི བཱི་ཛཱ་ནཾ ཨ་གྒི་ནཱ ཕུ་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ན ན་ཁཱ་དཱི་ཧི ཝི་ལི་ཁ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཙ ཨ་ཝི་རུ་ལ༹ྷཱི་དྷ་མྨ་ཏཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཎཱ་ནཾ ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཱ་ད་ཡོ ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཕ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་བཱི་ཛ་ནི་བྦ་ཊྚ་བཱི་ཛཱ་ནི་པི ས་མ་ཎཱ་ནཾ ཀ་པྤ་ནྟཱི་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟ་པ་ཎྞ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཏཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཉྩ་ཧི ས་མ་ཎ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཕ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘པ་རི་ཙི་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ ཏ་རུ་ཎ་མྦ་ཕ་ལཱ་དི. ནི་བྦ་ཊྚ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ ཨ་མྦ་པ་ན་སཱ་དི, ཡཾ བཱི་ཛཾ ནི་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ཡོ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པུ་ན ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཀཱ་རཱ་པ་ན་སྶ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཱ་དི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཋ་མཾ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་གྒི་ཨཱ་དི་ནཱ ཕུ་ས་ནཱ་དི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒིཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ན་ཁཱ་དི་ནཱ ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ་ཝ ‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝ་ཏྟུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨེ་ཀ་སྨིཾ བཱི་ཛེ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་རེ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ས་ཏི་པི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་བྦཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. དཱ་རུཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏི ཝཱ, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ཏྟ་སི་ཏྠེ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘ཏཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ར་ཛྫུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་རི་ཙ་པ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི མི་སྶེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ཏྟ་སི་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ཕ་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན. བྷི་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི བཱི་ཛ་ཏོ མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཊཱ་ཧ་སྶ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏུནྟི ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏུཾ. ‘‘ས་ཙེ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ’’ནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་མྤི པ་ཊ་གྒི་དཱ་ནཱ་དིཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ. པ་ཊ་གྒི་དཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ར་སྶ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ན་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི…པེ… ན ས་ཀྐཱ ལ་དྡྷུ’’ནྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ཉྙི་ཏཱ, ཝི་ཀོ་པ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཀོ་པཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༤-༩༨. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ཙ་ནནྟི ཡཾ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ དོ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡཾ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ དོ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ཙ་ར་ཏཱིཏི ཙ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ར་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཙ་ར་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཙོ་ད་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྑེ་པཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨ་པ་ར་མྤི པ་ན ཙོ་ད་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ཀ་ཐཱ་ཨ་པ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི པུ་ཊྛོ ‘‘པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟཾ ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ན ཏ་ཝ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ག་མ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་མ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏ་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཝཱ ཡཱ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧཾ ཝཱ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏ་ཏྠ མེ སཱུ་ཀ་ར་མཾ་སཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཀ་ཐཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑི་པ་ནྟོ་པི ཧི ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི.
ཡ་དེ་ཏཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མནྟི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱུཏི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ, ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཏྟཾ ཝཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཧེ་ས་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝི་ཧེ་ས་ཀ་ཀ་མྨཾ ཝི་ཧེ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀེ ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྐ་ཊཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ་པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏེ་ན པ་ན པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ་པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀེ མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཨི་མི་ནཱ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀེ མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན ཨི་མི་ནཱ ཙ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དྭ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡཱ སཱ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ་པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ, ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝཱ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ་ན ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཏཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཝཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ, ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎཾ ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༣. ཏ་ཏི་ཡེ དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ ཛྷེ-ས་དྡོ ཙི་ནྟཱ་ཡཾ པ་ཋི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལཱ་མ་ཀ་ཏོ ཝཱ ཙི་ནྟཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༤༦) ཝི་ཡ ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡཱ’’ཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡེ་ནཱ’’ཏི.
༡༠༥. ཡེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཡེ་ན ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཡེ་ན ཙ ཁི་ཡྻ་ནྟཱིཏི ཡེ་ན ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཎྞཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི.
༡༠༦. ཨ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏི. ཏ་སྶ ཝཱ ཏཾ ས་ནྟི་ཀེ ཁི་ཡྻ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཏཾ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ཁི་ཡྻ་ཏི, ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཝ་ད་ནྟོ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ས་མྨ་ཏ་པུ་བྦོ ས་མྨ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནཾ ཁི་ཡྻ་ན་ཉྩ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཁི་ཡྻ་ནྟ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ དྭེ དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་པ་ནྣཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱི་དི་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཏོ པ་ཋ་མཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ་ན ས་མྨ་ཏ་ཏཱ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་མ་ཏཱ, ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནཾ ཝཱ ཁི་ཡྻ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཚ ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༨-༡༡༠. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཧི་མ་ཝ་སྶེ་ནཱཏི ཧི་མ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ཉྙཱ་ཏེཏི ཨ་པྤ་ཏཱི་ཏེ, ཨ་པྤ་སི་དྡྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘མ་ཎྜ་པེ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎེ་པི ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. གོ་ཙ་ར་པྤ་སུ་ཏཱཏི གོ་ཙ་ར་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ནྣཱ. ‘‘ཨ་ཊྛ མཱ་སེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཙེ་པི དེ་ཝོ ན ཝ་སྶ་ཏི, པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ མཱ་སེ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ…པེ… ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེཏི ཝ་སྶཱ་ན་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ. ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་པི ཨ་ཊྛ མཱ་སེ ཡ་ཏྠ ཧེ་མ་ནྟེ དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རེ་པི ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཡ་སྨིཾ དེ་སེ ཧེ་མ་ནྟེ དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ མཱ་སེ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཝ་སྶཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝ་སྶ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ མཱ་སཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི.
ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་དེ་སེ ཡ་ཏྠ ཧེ་མ་ནྟེ ཧི་མ་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཊྛེ་ཝ མཱ་སཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྨཱ ཝ་སྶཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཨོ་ཝ་སྶ་ཀ་མ་ཎྜ་པེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཙ ས་ནྠ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཧེ་མ་ནྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཨོ་ཝ་སྶ་ཀ་མ་ཎྜ་པཱ་དཱི་སུ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཡ་ཏྠ ཧི་མ་ཝ་སྶེ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན ཏེ་མ་ཏི, གི་མྷ་ཀཱ་ལེ་པི པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སཱ་དཱི་སུ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷཱ་ད་སྶ་ནེ, ཀཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པ་ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨི་མ་ཉྩ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝི་སུཾ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏི ཡ་ཏྠ ཙ ཡ་དཱ ཙ ས་ནྠ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏཾ ས་བྦ་མི་དྷ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ས་ནྠ་ར་ཎ་ས་ནྠ་རཱ་པ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱི་དི་སེ ཀཱ་ལེ ཨཱི་དི་སེ ཙ པ་དེ་སེ ཋ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ལ་ནྟི ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝི་སུཾ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༦༥-༦༧) པ་ན ཨི་མ་སྶེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཀཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ན་ཝ་ཝཱ་ཡི་མོ སཱི་གྷཾ ན ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཝ་ཝཱ་ཡི་མོ ཝཱ’’ཏི. ཨོ་ན་དྡྷ་ཀོཏི ཙ་མྨེ་ན ཨོ་ན་དྡྷོ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀོཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀ་སྶ པ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ན་ཏྠི. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི དཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀ་མྤི ཀ་མྦ་ལཾ ‘པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’ཏི དི་ནྣཾ ཏ་ཐེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘ཨི་མཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ་པི ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’ཏི དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི དི་ནྣཾ ཙེ, ས་བྦ་སྨི་མྤི ཀཱ་ལེ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པེ་སེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ས་ཏི, ཏ་སྶ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པེ་སེ་ཏ་བྦཾ.
ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ གི་མྷཱ་ནེ་པི མེ་གྷེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དིཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱཏི ནི་སཱི་ད་ནྟཱ་ནཾ པཱ་ད་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ’’ནྟི ཀེ་ཙི. ‘‘ས་མྨ་ཛྫ་ནྟ་སྶ པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. ‘‘བ་ཧི ཝཱ་ལུ་ཀཱ་ཡ ཨ་ག་མ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱ ཝཱ་ལི་ཀཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཀེ. ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཧ་ཏྠེ་ཧི ག་ཧེ་ཏྭཱ བ་ཧི ཚ་ཊྚེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཚ་ཌྜེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝཱ་ལི་ཀཱ ན ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
༡༡༡. ཨ་ནྟོ སཾ་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ བ་དྡྷནྟི ཨེ་ར་ཀ་པ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཝེ་ཎིཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཝེ་ཎི་ཡཱ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཝི་ཏྠ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བ་ཧུཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཨ་ནྟོ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ. ཀ་པྤཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ག་ཙྪཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་པྤཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཐེ་ར་སྶ ཧི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏཾ མ་གྒཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ཏི. ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ཋི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ. ཨ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་པཱ་ཏེཏི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ.
ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ལི་བོ་དྷོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣེ་པི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ལི་བོ་དྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཝཱ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ཉྙེ་སུ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་མྷཱ་ཀ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ནི་སི་ནྣེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དེ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ས་ནྠ་ར་ཎ་ས་ནྠ་རཱ་པ་ནེ ས་ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་དཾ ཨུ་སྶཱ་ར་ཀ་སྶ, ཨི་དཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝི་སུཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ་པི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣེ ཏ་སྶ པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ་པི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ པ་ན པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
༡༡༢. བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཱཏི ཙི་མི་ལི་ཀཱ་ཡ ས་ཏི ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་རི, ཨ་ས་ཏི སུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཱ. སཱི་ཧ་ཙ་མྨཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཨི་མི་ནཱ –
‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ཙ་མྨཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི སཱི་ཧ་ཙ་མྨཾ བྱ་གྒྷ་ཙ་མྨཾ དཱི་པི་ཙ་མྨཾ, ཡོ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༥) –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་ནྟོ་པི མ་ཉྩེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི, བ་ཧི་པི མ་ཉྩེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་སུ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གོ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ, བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ པ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦཾ པཱ་སཱ་ད་པ་རི་བྷོ་ག’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༢༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་གྒ་ལི་ཀེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནེ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་གྷ་ཊཱ་དི་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་མཱ་ན་མྤི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དཾ བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཧ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་རུ་མ་ཡ་པཱི་ཋནྟི ཕ་ལ་ཀ་མ་ཡ་མེ་ཝ པཱི་ཋཾ ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ད་ཀ་ཐ་ལི་ཀནྟི ཨ་དྷོ་ཏ་པཱ་ད་ཊྛ་པ་ན་ཀཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ར་ཛ་ནཾ པ་ཙི་ཏྭཱ…པེ… པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཐེ་ཝེ ཨ་ས་ཏི ར་ཛ་ན་ཀ་མྨེ ནི་ཊྛི་ཏེ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦཾ.
༡༡༣. ‘‘བྷི་ཀྑུ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ལ་ཛྫིཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨོ་ཏཱ་པེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དཱུ་རཾ ག་ནྟ་བྦ’ནྟི པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ནཱ་ཏི་དཱུ་རཾ ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. མ་ཉྩཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒྷི་ཀ་ཏཱ, ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ དེ་སེ ས་ནྠ་ར་ཎཾ ཝཱ ས་ནྠ་རཱ་པ་ནཾ ཝཱ, ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷ་ཏཱ, ཨཱ་པ་དཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི.
མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) པ་ན ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཾ ཝཱ ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑུ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ལི་བོ་དྷཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ ནི་ར་པེ་ཀྑོ ག་ཙྪ་ཏི, ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻ, ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ན ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ཏི་ཀྐ་མེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དཱ་ཏི་ཀྐ་མེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ངྒེ་སུ་པི ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཚ ཨ་ངྒཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ནི་ར་པེ་ཀྑོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ན དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨོ་ཏཱ་པེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨོ་ཏཱ་པ་ན་ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཝ སཱ་པེ་ཀྑ་ག་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི སཱ་པེ་ཀྑ་ག་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སཱ་པེ་ཀྑོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི.
པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༦. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་མྤི ཏཱ་དི་སཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་སུ ཨ་ཏྠ་རི་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མ པཱ་ཝཱ་རོ ཀོ་ཛ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་མི་ནཱ ན ས་མེ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོཏི ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ. ཡོ ཀོ་ཙཱིཏི ཏ་སྶ ཉཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ཡོ ཀོ་ཙི.
༡༡༧. པ་རི་ཝེ་ཎནྟི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་བྦྷ་ནྟ་རཾ. ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ‘‘ཨ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ མ་ཎྜ་པེ’’ཏི ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཨ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་མ་ཎྜ་པེ ཝཱ པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ་པི བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ་མྤི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠཱིཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི. པ་ལུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི. ན་སྶེ་ཡྻཱཏི ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཝི་ན་སྶེ་ཡྻ.
༡༡༨. ཡེ་ན མ་ཉྩཾ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཝི་ན་ནྟི, ཏཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཀ་ཝཱ་ནཾ. སི་ལུ་ཙྩ་ཡ་ལེ་ཎནྟི སི་ལུ་ཙྩ་ཡེ ལེ་ཎཾ, པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཁཱ་ཡི་ཏ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཏྠུ་ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟེ་ན ‘‘སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ པ་ན ཝ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡཾ པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཏྠ་མྦྷེ་སུ ཝཱ ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཡ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ ནཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ཏཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ཏཱ་དི་སེ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ན་ཏྠི, ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ག་ཙྪ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
པ་ཙྪི་མ་སྶ ཨཱ་བྷོ་གེ་ན མུ་ཏྟི ན་ཏྠཱིཏི ཏ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཾ ཝཱ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ག་མ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཉྩཾ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨི་དྷ ཝི་སུཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ཏི་ཀྐ་མེ པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨི་མི་ནཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘མ་ཎྜ་པེ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏྠཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་ཡྻཾ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ‘‘ས་ངྒྷི་ཀེ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ངྒྷི་ཀཾ་ཡེ་ཝ སེ་ཡྻཾ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨུ་བྷོ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ས་ངྒྷི་ཀེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སེ་ཡྻཱ, ཏ་སྶཱ ས་ངྒྷི་ཀ་ཏཱ, ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྠ་ར་ཎཾ ཝཱ ས་ནྠ་རཱ་པ་ནཾ ཝཱ, ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷ་ཏཱ, ཨཱ་པ་དཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ན་པེ་ཀྑ་སྶ དི་སཱ་པ་ཀྐ་མ་ནཾ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ས་ཏྟ ཨ་ངྒཱ་ནི.
དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༩-༡༢༡. ཚ་ཊྛེ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱཏི ས་མཱི་པཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོཏི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ. ས་མ་ནྟཱ དི་ཡ་ཌྜྷོ ཧ་ཏྠོཏི མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༢༢. ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ. ཨེ་ཀ་པ་རི་ཝེ་ཎེཏི ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ‘‘གི་ལཱ་ནོ པ་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ གི་ལཱ་ནཱ་དི་ཏཱ་ཡ པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ས་ཏི་པི ས་མྦཱ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཨ་གི་ལཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་པི ཝི་སུཾ ཨ་ངྒེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ, མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) པ་ན ‘‘ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ, ས་མྦཱ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ནི་སཱི་ད་ནཾ ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༦. ས་ཏྟ་མེ ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནཱིཏི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནི. ‘‘ནི་ཀྑ་མཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༡༢༨. ཨ་ལ་ཛྫིཾ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཋ་མཾ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ནྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཀོ་པེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཏཱ, ཀོ་པེ་ན ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ནཾ ཝཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༩-༡༣༡. ཨ་ཊྛ་མེ ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ པ་ད་རཱ་ནཾ ཨ་ས་ནྠ་རི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པ་རི་ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ས་ངྒྷི་ཀོ ཝི་ཧཱ་རོ, ཨ་སཱི་ས་གྷ་ཊྚཱ ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི, ཧེ་ཊྛཱ ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཏཱ, ཨ་པ་ཊཱ་ཎི་དི་ནྣེ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀེ ནི་སཱི་ད་ནཾ ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༥. ན་ཝ་མེ ‘‘མ་ཧ་ལླ་ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རོ ས་སཱ་མི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ་ཙི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཊི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠ་མྤཱི’’ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝཱ, ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཡ་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེཏི ཡ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. སཱ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་པི ཧོ་ཏཱིཏི ཝི་ཝ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཡཾ བྷི་ཏྟིཾ ཨཱ་ཧ་ན་ཏི, སཱ ས་མ་ནྟཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷེ་ཏི པི་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི. ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཚཱ་དཱ་པེ་སི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལི་མྤཱ་པེ་སཱི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་དོ་སེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ལེ་པཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཙ དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་སྶ ས་མ་ནྟཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་དེ་སེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལེ་པ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལི་མྤེ་ནྟ་སྶ ཝཱ ལི་མྤཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཝཱ བྷི་ཏྟི་ཡཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ལེ་པེ དི་ནྣེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལེ་པ་དཱ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦནྟི སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧ་རི་ཏེ’’ཏི. པ་ཏ་ནོ་ཀཱ་སོཏི པ་ཏ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ཏ་ཏྲ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པ་རི པ་ཏེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཙེ ཧ་རི་ཏེ ཋི་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི – ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མ་ནྟཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པུ་བྦ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ན ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཡ་ཏྠ པ་ན ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི.
༡༣༦. ཨེ་ཀེ་ཀཾ མ་གྒཾ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཚཱ་ད་ནཾ མ་གྒེ་ན ཚཱ་ད་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒེ་ན ཚཱ་དེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ན་ཡེ་ན ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཚཱ་དི་ཏེ ཏཾ ཚ་ད་ནཾ ཨེ་ཀ་མ་གྒ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘དྭེ མ་གྒེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཚཱ་ད་ནེ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཚཱ་དཱ་པེ་སཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ‘‘ས་བྦ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཚ་ད་ནཾ ཚ་ད་ནཱུ་པ་རི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ས་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ དྭེ མ་གྒེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ མ་གྒཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ དྭེ ཚ་ད་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡཾ ཚ་ད་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཚཱ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨ་པ་རི་སེ་སཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ པུ་ན ཚ་ད་ན་ད་ཎྜ་ཀེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཚཱ་དེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་རེ ས་མྤ་ཏྟེ དྭེ མ་གྒེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཡོ་པི མ་གྒེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ན ས་མེ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ མ་གྒནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏི་ཡཾ མ་གྒ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནནྟི མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཚཱ་དི་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཚ་ད་ནཱ་ནཾ. ཏི་ཎྞཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཙ་ཏུ་ཏྠེ མ་གྒེ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཝཱཏི ཙ ཏ་ཐཱ ཚཱ་དེ་ནྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཚཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་སཱ་གཱ་ར་ཏཱ, ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༠. ད་ས་མེ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ‘‘སི་ཉྩེ་ཡྻ ཝཱ སི་ཉྩཱ་པེ་ཡྻ ཝཱ’’ཏི བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་པྤཱ་ཎ་ཀཾ ཨུ་ད་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱ’’ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཧཱ་ན་པཱ་ནཱ་དི་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨིཾ ཝཱ པ་ཋ་མཾ པ་ཉྙ་ཏྟེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་ས་ཉྙི་སྶ ‘‘པ་རི་བྷོ་གེ་ན པཱ་ཎ་ཀཱ མ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ་པི སི་ཉྩ་ན་སི་ཉྩཱ་པ་ནཾ ‘‘པ་དཱི་པེ ནི་པ་ཏི་ཏྭཱ པ་ཊ་ངྒཱ་དི་པཱ་ཎ་ཀཱ མ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ནཱ་པི ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ’’ནྟི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨུ་ད་ཀ་སྶ ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་ཏཱ, ‘‘སི་ཉྩ་ནེ་ན པཱ་ཎ་ཀཱ མ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནཾ, ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ ཙ ཨུ་ད་ཀཾ, ཝི་ནཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཏི་ཎཱ་དཱི་ནཾ སི་ཉྩ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏོ སེ་ནཱ་ས་ན་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ་ཏི་པི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ.
༣. ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༤. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘སོ ཐེ་རོ ཀིཾ་སཱི་ལོ ཀིཾ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཀ་ཏ་ར་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱིཏི ནི་རཱ་མི་སེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟི. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་ཐཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་གྒ་མ་གྒ་ག་མ་ནེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པི-ས་དྡེ་ན པ་གེ་ཝ མོ་ཀྑ་མ་གྒ་ག་མ་ནེ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏནྟི ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ, བཱ་དྷི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཧི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑཱ་ནཾ བཱ་དྷི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་མི་དྡྷོཏི པ་རི་པུ་ཎྞོ. ས་ཧི་ཏ་ཏྠོཏི ཡུ་ཏྟ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་དི་ཡོ་ག་ཏོ ག་མྦྷཱི་རོ. བ་ཧུ་ར་སོཏི ཨ་ཏྠ་ར་སཱ་དི་བ་ཧུ་ར་སོ. ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ར་ས་ཨཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཾ་ཡུ་ཏྟོ.
༡༤༥-༡༤༧. པ་ར་ཏོཏི པ་ར་ཏྠ, ཨུ་ཏྟ་རི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རོ་ནྟོ་ཝཱཏི པ་རི་བཱ་ཧི་རེ ཀ་རོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོཏི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཡོ ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་རོ, ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ པི་ད་ཧ་ནཾ. ཡེ་ན ཧི ཏེ སཾ་ཝུ་ཏཱ པི་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, སོ སཾ་ཝ་རོ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཡ་སྨཱ ཏེ་ན ས་མ་ངྒཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ.
ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་བྷ་ངྒེཏི ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒེ. སཱི་ལཾ པ་ཏི་ཊྛཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྠ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༡༡) སཱི་ལ་ནྟི ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ས་ཧ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི དྷ་མྨ་ཏོ ཨེ་ཏཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཝཱ པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ་ན བྷི་ཀྑུ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ, ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢) ཙ ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སཱི་ལཾ ས་བྦེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི (མི. པ. ༢.༡.༩) ཙ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་དེ་ཏཾ པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏྭཾ, ཨུ་ཏྟི་ཡ, ཨཱ་དི་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༨༢).
ཡ་ཐཱ ཧི ན་ག་ར་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མཾ ན་ག་ར་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཝཱི་ཐི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨཱ་དི་མྷི སཱི་ལཾ སོ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ར་ཛ་ཀོ པ་ཋ་མཾ ཏཱི་ཧི ཁཱ་རེ་ཧི ཝ་ཏྠཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་སུ་དྡྷེ ཝ་ཏྠེ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ཚེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རོ རཱུ་པཾ ལི་ཁི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་དི་ཏོ བྷི་ཏྟི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ སཱི་ལཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨེ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱི་ལཾ ‘‘ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་དེ་ཏཾ ཙ་ར་ཎ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ་ར་ཎཾ. ‘‘ཙ་ར་ཎཱ’’ཏི པཱ་དཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཧི ཚི་ནྣ་ཙ་ར་ཎ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ དི་སཾ་ག་མ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི, པ་རི་པུ་ཎྞ་པཱ་ད་སྶེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡ་སྶ སཱི་ལཾ བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཁ་ཎྜཾ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན ཏཾ ཨ་བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཁ་ཎྜཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱི་ལཾ ‘‘ཙ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.