༩. རཱ་ཛ་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ནྟེ་པུ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩༧-༤༩༩. རཱ་ཛ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་བྦཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཨ་ཡ་མ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏྠོ. ཀ་ཏཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶ་ནྟི ཝཱཏི མེ་ཐུ་ན་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶ་ནྟི ཝཱ. ཨི་མེ་སནྟི པ་དཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཨི་མེ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ར་ཏ་ནནྟི མ་ཎི་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཡཾ་ཀི་ཉྩི. ཨུ་བྷ་ཏོཏི དྭཱི་ཧི པ་ཀྑེ་ཧི. ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ སུ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ, སུ་ཛཱ་ཏ-ས་དྡོ ཙ ‘‘སུ་ཛཱ་ཏོ ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་རོ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན་པི ལོ་ཀེ མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ དི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན སཱ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏི དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎཱི, ག་བྦྷཱ་ས་ཡ་ས་ཉྙི་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་པྤ་དེ་སོ. སཾ་སུ་དྡྷཱ ག་ཧ་ཎཱི ཨ་སྶཱ་ཏི སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ, སཾ་སུ་དྡྷཱ ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱ ག་ཧ་ཎི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་པཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཚ་ཌྜ་ན་ཏོ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ‘‘ག་ཧ་ཎཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱཏི ཨེ་ཏྠ པི་ཏུ པི་ཏཱ པི་ཏཱ་མ་ཧོ, པི་ཏཱ་མ་ཧ་སྶ ཡུ་གཾ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཾ. ‘‘ཡུ་ག’’ནྟི ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙེ་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པི་ཏཱ་མ་ཧོ་ཡེ་ཝ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཾ. པི་ཏཱ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ པི་ཏ་རོ, པི་ཏཱུ་ནཾ པི་ཏ་རོ པི་ཏཱ་མ་ཧཱ, ཏེ་སཾ ཡུ་གོ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གོ, ཏ་སྨཱ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ, པི་ཏཱ་མ་ཧ་དྭ་ནྡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པི་ཏཱ་མ་ཧ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏཱ་མ་ཧོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཡུ་ག-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དྭ་ནྡཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ས་བྦེ་པི པུ་བྦ་པུ་རི་སཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མོ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གོ, ཏཱ་ཝ སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ.
ཨ་ཀྑི་ཏྟོཏི ‘‘ཨ་པ་ནེ་ཐ ཨེ་ཏཾ, ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀྑི་ཏྟོ ཨ་ན་ཝ་ཀྑི་ཏྟོ. ཨ་ནུ་པ་ཀུ་ཊྛོཏི ན ཨུ་པ་ཀུ་ཊྛོ, ན ཨ་ཀྐོ་སཾ ཝཱ ནི་ནྡཾ ཝཱ པ་ཏྟ་པུ་བྦོ. ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ…པེ… པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶ ཡོ་ནི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ, ‘‘ཨ་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ. ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཁེ་པཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཀུ་ཊྛོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒ་ཉྷི པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ ཨ་ཀྐོ་སཾ ལ་བྷ་ནྟི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཁ་ཏྟི་ཡ་ཏཱ, ཨ་བྷི་སི་ཏྟ་ཏཱ, ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ཡ་ནི་གྷ་ར་ཏོ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏཱ, ཨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ཏཱ, ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཨ་ནྟེ་པུ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ར་ཏ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༢. དུ་ཏི་ཡེ མ་ཧཱ་ལ་ཏཾ ནཱ་མཱཏི པ་ཏི་ཀུ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཀི་ར ཏ་སྶཱ པི་ཏཱ མ་ཧཱ་ལ་ཏཱ་པི་ལ༹་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་མ ཀཱ་རཱ་པེ་སི. ཏ་སྨིཾ པི་ལ༹་ནྡྷ་ནེ ཙ་ཏ་སྶོ ཝ་ཛི་ར་ནཱ་ལི༹་ཡོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཡོ་གཾ ཨ་ག་མཾ་སུ, མུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ནཱ་ལི༹་ཡོ, པ་ཝཱ་ལ༹་སྶ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི ནཱ་ལི༹་ཡོ, མ་ཎཱི་ནཾ ཏེ་ཏྟིཾ་ས ནཱ་ལི༹་ཡོ. ཨི་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་ལོ་ཧི་ཏ་ངྐ་མ་སཱ་ར་ག་ལླཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྟ་ཝ་ཎྞེ་ཧི ཙ ར་ཏ་ནེ་ཧི ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཾ སཱི་སེ པ་ཊི་མུ་ཀྐཾ ཡཱ་ཝ པཱ་ད་པི་ཊྛི་ཡཱ བྷ་སྶ་ཏི, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ བ་ལཾ དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝ ཨི་ཏྠཱི ནཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༥༠༦. ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་སྶ པ་ན སུ་པྤ་པཱ་ཏོ ཝཱ མུ་ས་ལ་པཱ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཝ་ས་ཐོཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ཨཱ་རཱ་མེ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཚ་ནྡེ་ན་པི བྷ་ཡེ་ན་པཱིཏི ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཚ་ནྡེ་ན, རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷེ་སུ བྷ་ཡེ་ན. ཏ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ས་ངྐ་ནྟཱིཏི ཝི་སྶ་རི་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ས་ངྐ་ནྟི. པ་ཏི་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ར་ཏ་ན་ས་མྨ་ཏེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝཱ ར་ཏ་ནེ ནི་རུ་སྶུ་ཀྐ་ག་མ་ནཾ ཝཱ. ཡ་དི ཧི ཏཾ ར་ཏ་ན་ས་མྨ་ཏཾ ཨཱ་མཱ་སཾ ཙེ, ‘‘ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ སཱ་མཱི’’ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ག་ཧེ་སྶ་ཏི. ཨ་ནཱ་མཱ་སཾ ཙེ, ‘‘ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ སཱ་མཱི’’ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཚི་ནྣ་པ་ལི་བོ་དྷོ ནི་ར་པེ་ཀྑོ ག་མི་སྶ་ཏི. ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་རི་ཡཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་སཱ ཨ་རི་ཡཱ་ན་ཡཱ་ཙ་ནཱ’’ཏི (ཛཱ. ༡.༧.༥༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ, པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་ཏཱ, ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ར་ཏ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༨. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་གྒ་མ་གྒོ་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཧི ཀ་ཐཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏནྟི ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. རཱ་ཛ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཐནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༢༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༡༠༨༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༠.༦༩-༧༠) རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ མ་ནྡྷཱ་ཏཱ དྷ་མྨཱ་སོ་ཀོ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་སུ་ཀོ རཱ་ཛཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཧོ་ཏི. ‘‘སོ་པི ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཁ་ཡཾ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཙོ་རེ་སུ་པི ‘‘མཱུ་ལ་དེ་ཝོ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, མེ་གྷ་མཱ་ལོ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཏེ་སཾ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ཨ་ཧོ སཱུ་རཱ’’ཏི གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ. ཡུ་དྡྷེ་པི བྷ་ར་ཏ་ཡུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ་ན ཨ་སུ་ཀོ ཨེ་ཝཾ མཱ་རི་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝི་དྡྷོ’’ཏི ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ. ‘‘ཏེ་པི ནཱ་མ ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཨ་པི་ཙ ཨ་ནྣཱདཱི་སུ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟཾ ག་ནྡྷ་ཝ་ནྟཾ ར་ས་ཝ་ནྟཾ ཕ་སྶ་ས་མྤ་ནྣཾ ཁཱ་དི་མྷ བྷུ་ཉྫི་མྷ པི་ཝི་མྷ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་མྷཱ’’ཏི ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞཱ་དི་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ནྣཾ པཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཾ ས་ཡ་ནཾ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ད་མྷ, ཙེ་ཏི་ཡ་པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀ་རི་མྷཱ’’ཏི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱདཱི་སུ་པི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་བྦེ མ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙི་ཏྲེ་ཧི ཡཱ་ནེ་ཧི ཝི་ཙ་རི་མྷཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་པི ནོ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་བྦེ མ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ད་མྷཱ’’ཏི ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. གཱ་མ་ཀ་ཐཱ་པི སུ་ནི་ཝི་ཊྛ་དུ་ནྣི་ཝི་ཊྛ་སུ་བྷི་ཀྑ་དུ་བྦྷི་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་ག་མ་ན་ག་ར་ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ཐཱ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨི་ཏྠི་ཀ་ཐཱ་པི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ, ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱུ་ར་ཀ་ཐཱ་པི ‘‘ན་ནྡི་མི་ཏྟོ ནཱ་མ ཡོ་དྷོ སཱུ་རོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི, ཁ་ཡཾ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་སི་ཁཱ་ཀ་ཐཱ་པི ‘‘ཨ་སུ་ཀཱ ཝི་སི་ཁཱ སུ་ནི་ཝི་ཊྛཱ དུ་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ, ཁ་ཡཾ ག་ཏཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཀུ་མྦྷ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཀུ་ཊ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀུ་མྦྷ་དཱ་སཱི་ཀ་ཐཱ ཝཱ. སཱ་པི ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀཱ ན་ཙྩི་ཏུཾ གཱ་ཡི་ཏུཾ ཚེ་ཀཱ’’ཏི ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. པུ་བྦ་པེ་ཏ་ཀ་ཐཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཉཱ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ས་དི་སོ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ནཱ་ན་ཏྟ་ཀ་ཐཱཏི པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ. ལོ་ཀ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཀེ་ན ནི་མྨི་ཏོ, ཨ་སུ་ཀེ་ན པ་ཛཱ་པ་ཏི་ནཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཨི་སྶ་རེ་ན ཝཱ ནི་མྨི་ཏོ, ཀཱ་ཀོ སེ་ཏོ ཨ་ཊྛཱི་ནཾ སེ་ཏ་ཏྟཱ, བ་ཀཱ ར་ཏྟཱ ལོ་ཧི་ཏ་སྶ ར་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ལླཱ་པ་ཀ་ཐཱ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཋི་ཏི་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཾ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱ. ས་མུ་དྡ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱ ནཱ་མ ཀ་སྨཱ ས་མུ་དྡོ སཱ་ག་རོ, སཱ་ག་ར་སྶ ར་ཉྙོ པུ་ཏྟེ་ཧི ཁ་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ག་རོ. ཁ་ཏོ ཨ་མྷེ་ཧཱི་ཏི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ནི་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ས་མུ་དྡོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ ས་མུ་དྡ་ཀྑཱ་ཡི་ཀ་ཀ་ཐཱ.
ཨི་ཏི བྷ་ཝོ ཨི་ཏི ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀ་ཐཱ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ཝོཏི ས་སྶ་ཏཾ, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཨུ་ཙྪེ་དཾ. བྷ་ཝོཏི ཝུ་དྡྷི, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཧཱ་ནི. བྷ་ཝོཏི ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཚ་བྦི་དྷཱ་ཡ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བཱ་ཏྟིཾ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་པི ཨ་ར་ཉྙ་པ་བྦ་ཏ་ན་དཱི་དཱི་པ་ཀ་ཐཱ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཚ་ཏྟིཾ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏི ཝཱཏི ཧི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ, ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཾ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཏཱ་དི་སཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༠, ༡༩༤) ཝི་ཡ, ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཨ་ཉྙ་མྤི ཏཱ་དི་སཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༡༢. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སཱུ་ཙི་གྷ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡༧. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱིཏི པ་ཋ་མཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏཾ བྷེ་ད་ན་ཀཾ ཏ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷེ་ད་ན་ཀཾ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་སྶ་ཏྠི་ཨ་ཏྠེ ཨ-ཀཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝཱ་སི་ཛ་ཊེཏི ཝཱ་སི་ད་ཎྜ་ཀེ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. སཱུ་ཙི་གྷ་ར་ཏཱ, ཨ་ཊྛི་མ་ཡཱ་དི་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
སཱུ་ཙི་གྷ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༢. པ་ཉྩ་མེ ཚེ་ད་ན་ཀཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཚེ་ད་ན་མེ་ཝ ཚེ་ད་ན་ཀཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཚེ་ད་ན་ཀནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་སྶ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ དྭེ ཨ་ངྒཱ་ནི.
མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཏཱུ་ལོ་ན་དྡྷ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༦. ཚ་ཊྛེ ཏཱུ་ལཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཙི་མི་ལི་ཀཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི ཏཱུ་ལཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པོ་ཊ་ཀི་ཏཱུ་ལནྟི ཨེ་ར་ཀ་ཏཱུ་ལཱ་དི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཏི་ཎ་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ ཏཱུ་ལཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཏཱུ་ལོ་ན་དྡྷ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ དྭེ ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་རཱ་པི་ཏ་སྶ ཧི པ་ཊི་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཏེ་ནེ་ཝ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ‘‘པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཨུ་དྡཱ་ལེ་ཏྭཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ན་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཨུ་དྡཱ་ལེ་ཏྭཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཊི་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, པ་རི་བྷོ་གེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་སྶ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ན ཧི ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་རཱ་པི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་རཱ་པ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཡཱ. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱུ་ལོ་ན་དྡྷཾ མ་ཉྩཾ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ཡོ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཧི ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏུ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ, པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ, ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ.
ཏཱུ་ལོ་ན་དྡྷ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ནི་སཱི་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣༡. ས་ཏྟ་མེ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ནི་སཱི་ད་ན་ས་ནྠ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ནི་སཱི་ད་ན་སྶ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ དྭེ ཨ་ངྒཱ་ནི.
ནི་སཱི་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥༣༧-༥༤༢. ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མ་ད་ས་མེ་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ངྒཱ་ནི་པི ས་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ནི་ཊྛི་ཏོ རཱ་ཛ་ཝ་གྒོ ན་ཝ་མོ.
ཨི་ཏི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ
ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.