༡. ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༤. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘སོ ཐེ་རོ ཀིཾ་སཱི་ལོ ཀིཾ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཀ་ཏ་ར་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱིཏི ནི་རཱ་མི་སེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟི. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་ཐཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་གྒ་མ་གྒ་ག་མ་ནེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པི-ས་དྡེ་ན པ་གེ་ཝ མོ་ཀྑ་མ་གྒ་ག་མ་ནེ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏནྟི ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ, བཱ་དྷི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཧི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑཱ་ནཾ བཱ་དྷི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་མི་དྡྷོཏི པ་རི་པུ་ཎྞོ. ས་ཧི་ཏ་ཏྠོཏི ཡུ་ཏྟ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་དི་ཡོ་ག་ཏོ ག་མྦྷཱི་རོ. བ་ཧུ་ར་སོཏི ཨ་ཏྠ་ར་སཱ་དི་བ་ཧུ་ར་སོ. ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ར་ས་ཨཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཾ་ཡུ་ཏྟོ.
༡༤༥-༡༤༧. པ་ར་ཏོཏི པ་ར་ཏྠ, ཨུ་ཏྟ་རི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རོ་ནྟོ་ཝཱཏི པ་རི་བཱ་ཧི་རེ ཀ་རོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོཏི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཡོ ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་རོ, ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ པི་ད་ཧ་ནཾ. ཡེ་ན ཧི ཏེ སཾ་ཝུ་ཏཱ པི་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, སོ སཾ་ཝ་རོ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཡ་སྨཱ ཏེ་ན ས་མ་ངྒཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ.
ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་བྷ་ངྒེཏི ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒེ. སཱི་ལཾ པ་ཏི་ཊྛཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྠ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༡༡) སཱི་ལ་ནྟི ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ས་ཧ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི དྷ་མྨ་ཏོ ཨེ་ཏཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཝཱ པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ་ན བྷི་ཀྑུ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ, ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢) ཙ ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སཱི་ལཾ ས་བྦེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི (མི. པ. ༢.༡.༩) ཙ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་དེ་ཏཾ པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏྭཾ, ཨུ་ཏྟི་ཡ, ཨཱ་དི་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༨༢).
ཡ་ཐཱ ཧི ན་ག་ར་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མཾ ན་ག་ར་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཝཱི་ཐི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨཱ་དི་མྷི སཱི་ལཾ སོ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ར་ཛ་ཀོ པ་ཋ་མཾ ཏཱི་ཧི ཁཱ་རེ་ཧི ཝ་ཏྠཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་སུ་དྡྷེ ཝ་ཏྠེ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ཚེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རོ རཱུ་པཾ ལི་ཁི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་དི་ཏོ བྷི་ཏྟི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ སཱི་ལཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨེ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱི་ལཾ ‘‘ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་དེ་ཏཾ ཙ་ར་ཎ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ་ར་ཎཾ. ‘‘ཙ་ར་ཎཱ’’ཏི པཱ་དཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཧི ཚི་ནྣ་ཙ་ར་ཎ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ དི་སཾ་ག་མ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི, པ་རི་པུ་ཎྞ་པཱ་ད་སྶེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡ་སྶ སཱི་ལཾ བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཁ་ཎྜཾ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན ཏཾ ཨ་བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཁ་ཎྜཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱི་ལཾ ‘‘ཙ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་དེ་ཏཾ སཾ་ཡ་མ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཡ་མོ, སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་རོཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མོ ཙེ་ཝ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཙ ཀ་ཐི་ཏོ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ནེ་ཏྠ སཾ་ཡ་མེ་ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝི་པྥ་ནྡ་ནཾ, པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ སཾ་ཡ་མེ་ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཝི་པྥ་ནྡི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཡ་མོ, ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ པ་ཝེ་ས་ན་དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་ར་ཏི པི་ད་ཧ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཝ་རོ. མོ་ཀྑནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཨཱ་ཧཱ་རོ མུ་ཁེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནི ཕ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡོ་གི་ནོ་པི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལཾ སཱི་ལ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷིཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མོ་ཀྑ’’ནྟི. པ་མུ་ཁེ སཱ་དྷཱུ་ཏི པ་མོ་ཀྑཾ, པུ་བྦ་ངྒ་མཾ སེ་ཊྛཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ པ་མོ་ཀྑཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ སེ་ཊྛཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཀཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. ཝཱ་ཙ་སི་ཀོཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ཝུ་ཏོཏི པི་ཧི་ཏོ, སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ པི་ཧི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི སཾ་ཝུ་ཏ་དྭཱ་རཾ གེ་ཧཾ ‘‘སཾ་ཝུ་ཏ་གེ་ཧཾ པི་ཧི་ཏ་གེ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷ སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ ‘‘སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ནཱཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན སཾ་ཝ་རེ་ན. ཨུ་པེ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི.
ཨི་རི་ཡ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྟ་ཧི་པི པ་དེ་ཧི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨི་རི་ཡ་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་རི་ཡ་ཏི. ཏེ་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ས་ཀ་ཊ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་དུ་ཀྑཾ ཨ་པ་རེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་རཱི་ར་ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ པཱ་ལེ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཨ་ས་ཎྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཡ་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཡཱ་པ་ན་ཏོ ཡཱ་པེ་ཏི. ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏོ ཙ་ར་ཏི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི.
མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཀེ་ནཱཏི –
‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནེ་ན ཝཱ པ་ཏྟ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ པུ་པྥ ཕ་ལ སི་ནཱ་ན་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ མུ་གྒ་སཱུ་པྱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པཱ་རི་བྷ་ཊ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝཱ བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛེ་ན མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༣) –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན.
ན ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཙཱ་རེ་ནཱཏི –
‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ན ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནེ་ན ན པ་ཏྟ ན པུ་པྥ ན ཕ་ལ ན སི་ནཱ་ན ན ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ ན ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ན མུ་གྒ་སཱུ་པྱ་ཏཱ་ཡ ན པཱ་རི་བྷ་ཊ་ཡ་ཏཱ་ཡ ན ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀེ་ན ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ན བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛེ་ན མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༣) –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ན ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན.
ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཨ་གོ་ཙ་རཾ པ་ཧཱ་ཡཱཏི –
‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཝེ་སི་ཡ་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཝི་དྷ་ཝ ཐུ་ལླ་ཀུ་མཱ་རི པ་ཎྜ་ཀ བྷི་ཀྑུ་ནི པཱ་ནཱ་གཱ་ར་གོ་ཙ་རོ ཝཱ, སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི རཱ་ཛཱུ་ཧི རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན སཾ་ས་གྒེ་ན, ཡཱ་ནི པ་ན ཏཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི ཨ་སྶ་དྡྷཱ་ནི ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི ཨ་ནོ་པཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་པ་རི་བྷཱ་ས་ཀཱ་ནི ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ནི ཨ་ཧི་ཏ་ཀཱ་མཱ་ནི ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཀཱ་མཱ་ནི ཨ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་ཀཱ་མཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི སེ་ཝ་ཏི བྷ་ཛ་ཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༤) –
ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཨ་གོ་ཙ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ.
ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣ་ཀུ་ལཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏི་ཝི་དྷོ ཧི གོ་ཙ་རོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ་ཏི. ཀ་ཏ་མོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ? ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ, ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་སུ་ཏཾ སུ་ཎཱ་ཏི, སུ་ཏཾ པ་རི་ཡོ་ད་པེ་ཏི, ཀ་ངྑཾ ཝི་ཏ་ར་ཏི, དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི. ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་མཱ་ནོ ས་དྡྷཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, སཱི་ལེ་ན སུ་ཏེ་ན ཙཱ་གེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ. ཀ་ཏ་མོ ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཡུ་ག་མ་ཏྟ་ད་སྶཱ་ཝཱི སཾ་ཝུ་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཧ་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨ་སྶཾ, ན ར་ཐཾ, ན པ་ཏྟིཾ, ན ཨི་ཏྠིཾ, ན པུ་རི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨུ་དྡྷཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན ཨ་དྷོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ, ན དི་སཱ་ཝི་དི་སཾ ཝི་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ. ཀ་ཏ་མོ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ? ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཡ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཀོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ གོ་ཙ་རོ ས་ཀོ པེ་ཏྟི་ཀོ ཝི་ས་ཡོ? ཡ་དི་དཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༧༢), ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ. ཨི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏི་ཝི་དྷོ གོ་ཙ་རོ ཨི་དྷ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སཱུཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ. བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་སཱི་ལོཏི པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཛྫཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷ་སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ, ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཀཾ ཝཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ས་མྨཱ ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་བྦ་སོ ཝཱ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ.
ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི སོ་ཏ་བྦ་ཏོ སུ་ཏཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ. ཏཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ, སུ་ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ. ཡ་སྶ ཧི ཨི་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཏྟོ པ་ལཱ་ཡ་ཏི, ཚི་དྡ་གྷ་ཊེ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝཱ ཝཱ་ཙེ་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན སུ་ཏ་དྷ་རོ ནཱ་མ. ཡ་སྶ པ་ན ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ད་ས་པི ཝཱི་ས་ཏི་པི ཝ་སྶཱ་ནི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ན ན་སྶ་ཏི, ཨ་ཡཾ སུ་ཏ་དྷ་རོ ནཱ་མ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་ད་སྶ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་མྤི ཨ་ཝི་ན་ཊྛཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྣི་ཙི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཙ་ཡོ, སུ་ཏཾ ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏཾ ས་ནྣི་ཙི་ཏཾ ཨ་སྨི་ནྟི སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི. ཡ་སྶ ཧི སུ་ཏཾ ཧ་ད་ཡ་མ་ཉྫུ་སཱ་ཡཾ ས་ནྣི་ཙི་ཏཾ སི་ལཱ་ཡ ལེ་ཁཱ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་གྷ་ཊེ པ་ཀྑི་ཏྟཱ སཱི་ཧ་ཝ་སཱ ཝི་ཡ ཙ སཱ་དྷུ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན…པེ… ཨ་ཝི་ནཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི.
དྷཱ་ཏཱཏི པ་གུ་ཎཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ. ཨེ་ཀ་སྶ ཧི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཀ་སྶ པ་གུ་ཎཾ པ་བ་ནྡྷ་ཝི་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ངྒཱ་སོ་ཏ་ས་དི་སཾ བྷ་ཝ་ངྒ་སོ་ཏ་ས་དི་ས་ཉྩ ཨ་ཀི་ཏྟི་མཾ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷཱ་ཏཱ’’ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་གུ་ཎཱ ཀ་ཏཱཏི སུ་ཏྟ་ད་ས་ཀ་ཝ་གྒ་ད་ས་ཀ་པ་ཎྞཱ་ས་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ, ད་ས སུ་ཏྟཱ་ནི ག་ཏཱ་ནི, ད་ས ཝ་གྒཱ་ནི ག་ཏཱ་ནཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཧི སུ་ཏྟ་མ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙ་ཡོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཝ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི མ་ན་སཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑི་ཏཱ, བྷཱ་ག་སོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ ཙི་ནྟི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ མ་ན་སཱ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ. སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གྒུ་མྦཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.
དྭེ མཱ་ཏི་ཀཱཏི བྷི་ཀྑུ་མཱ་ཏི་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་མཱ་ཏི་ཀཱ ཙ. ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱཏི པུ་རི་མ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏི་སྶོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱཏི ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟེ དཱ་ནཱ་ནི་སཾ་ས་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ, ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་མ་ངྒ་ལེ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ, མ་ཏ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཝ་མ་ངྒ་ལེ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དི་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ. ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་མྨ་ཝ་གྒེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཏུ་དྡི་སོ, ཙ་ཏུ་དྡི་སོ་ཡེ་ཝ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ, ཙ་ཏ་སྶོ ཝཱ དི་སཱ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ དི་སཱ་སུ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ.
ཨ་བྷི་ཝི་ན་ཡེཏི ས་ཀ་ལེ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ. ཝི་ནེ་ཏུནྟི སི་ཀྑཱ་པེ་ཏུཾ. ‘‘དྭེ ཝི་བྷ་ངྒཱ པ་གུ་ཎཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱཏི ཨི་དཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀ་སྶ པ་མུ་ཊྛཾ, ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་གུ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་ཧི ཛ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀྑ་མཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ. ཧེ་ཊྛི་མཱ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱཏི མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཝ་གྒོ ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒོ ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་གྒོ་ཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱ. ‘‘དྷ་མྨ་པ་ད་མྤི ས་ཧ ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀེ་ན སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་པི དྷ་མྨ་པ་ད་མྤི ས་ཧ ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ.
ཀ་ལྱཱ་ཎཱ སུ་ནྡ་རཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ ཝཱ་ཙཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དཱི་ནཾ…པེ… ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཡཱཏི ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སི་ཀྑཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་ནཱུ་ན་ཏཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་དཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཨ་ཀྑ་རཱ་ནི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ, པ་ད་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཀྑ་ར་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཀ་ཏྭཱ སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དི་ད་ས་ཝི་དྷཾ བྱ་ཉྫ་ན་བུ་དྡྷིཾ ཨ་པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀྑ་ར་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཧི པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི, པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཛྫ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ནཱ་མཱ་དི. ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཝཱ་ཀྱཾ. ཏེ་སཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ.
ཨ་པི་ཙ ཡོ བྷི་ཀྑུ པ་རི་ས་ཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་ཀ་རཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠ ཁི་པ་ནྟོ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ནི་ཀྑི་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ པ་ན ནི་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ ཨ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡོ པ་ན སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤི ཨ་ག་ནྟྭཱ ཡ་ཐཱ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་མྤི ཨཱ་ནེ་ནྟོ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཉྩ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་ནྟོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི དི་ནྣ་ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཏུ་ལི་ཀཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སུ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ག་མྦྷཱི་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ པེ་སེ་ནྟོ ཝི་ཡ ག་མྦྷཱི་ར་མ་ཏྠཾ ག་མེ་ནྟོ ཝ་གྒི་ཧཱ་རི་ག་ཏི་ཡཱ པ་དེ པ་དཾ ཀོ་ཊྚེ་ནྟོ སི་ནྡྷ་ཝཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་དཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི པུ་ན་པྤུ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་གྒ་ཧ་ཏོ་ཏི ས་བྦ་སོ པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
གུ་ཎ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རེ བྷ་ཝཱ་ཏི པོ་རཱི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏེ་ནེ་ཏཾ བྷཱ་སི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠ་སྶ གུ་ཎ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རེ པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རེ ཝཱ བྷ་ཝ་ཏྟཱ པོ་རི་ཡཱ ནཱ་ག་རི་ཀི་ཏྠི་ཡཱ སུ་ཁུ་མཱ་ལ་ཏྟ་ནེ་ན ས་དི་སཱ་ཏི པོ་རཱི, པུ་རེ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་རཱི ཝི་ཡ སུ་ཀུ་མཱ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ར་སྶ ཨེ་སཱ་ཏི་པི པོ་རཱི, པུ་ར་སྶ ཨེ་སཱཏི ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཧི ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ ཧོ་ནྟི པི་ཏི་མ་ཏྟཾ ‘‘པི་ཏཱ’’ཏི, བྷཱ་ཏི་མ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱི ཧི ཀ་ཐཱ བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཀ་ནྟཱ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པཱ, ཏཱ་ཡ པོ་རི་ཡཱ.
ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷཱ་ཡ ས་ནྡི་ཊྛ་ཝི་ལ་མྦི་ཏཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ ནཱ་ཏི་སཱི་གྷཾ ནཱ་ཏི་ས་ཎི་ཀཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཙཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ ནཱ་མ. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏོ ཨ་ར་ཎིཾ མ་ནྠེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨུ་ཎྷ་ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཁཱ་ད་ནྟོ ཝི་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་པུ་བྦཱ་པ་རེ་སུ ག་ཧི་ཏཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ, ཨ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ པུ་རཱ་ཎ་པ་ཎྞ་ནྟ་རེ་སུ ཙ་ར་མཱ་ནཾ གོ་དྷཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཧ་ར་ནྟོ ཨོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི. པུ་རཱ་ཎ་པ་ཎྞ་ནྟ་རེ་སུ ཧི པ་རི་པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ནཱ གོ་དྷཱ ཀ་དཱ་ཙི དི་སྶ་ཏི ཀ་དཱ་ཙི ན དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏྠ་ཙི དི་སྶ་ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ན དི་སྶ་ཏི. ཡོ་པི དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀཱ་ལེ་ན སཱི་གྷཾ, ཀཱ་ལེ་ན ས་ཎི་ཀཾ, ཀཱ་ལེ་ན མ་ནྡཾ, ཀཱ་ལེ་ན མ་ཧཱ་ས་དྡཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་པེ་ཏ་སྶ མུ་ཁ་ཏོ ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཀ་ཨ་གྒི ཀཱ་ལེ་ན ཛ་ལ་ཏི ཀཱ་ལེ་ན ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པེ་ཏ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, པ་རི་སཱ་ཡ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཡ པུ་ན ཨཱ་ར་བྷ་ཏི. ཡོ་པི ཀ་ཐེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ཡ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཀེ་ན་ཙི རོ་གེ་ན ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ཀ་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ཀ་ཐེ་ཏི, ཨི་མེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཀ་ཐཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི སུ་ཁེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡོ པ་ན སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི དི་ནྣ་ན་ཡེ ཋི་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་གྒ་ཧཾ ཨ་མུ་ཉྩ་ནྟོ ཡ་ཐཱ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཏཾ ཏཾ སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་སུཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ནཱ་ཏི་སཱི་གྷཾ ནཱ་ཏི་ས་ཎི་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ན་དཱི་སོ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ངྒཱ་ཏོ བྷ་སྶ་མཱ་ན་ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ནི་ར་ནྟ་ར་ཀ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹་ཡཱཏི ཨེ་ལ་ག་ལ༹་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ. ཀ་སྶ་ཙི ཧི ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ལཾ ག་ལ༹་ཏི, ལཱ་ལཱ པ་གྒྷ་ར་ཏི, ཁེ་ལ༹་ཕུ་སི་ཏཱ་ནི ཝཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི, ཏ་སྶ ཝཱ་ཙཱ ཨེ་ལ་ག་ལཱ༹ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱཏི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ནེ སཱ་དྷ་ནཱ་ཡ.
ཝཱ་ཙཱ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎཾ, ཨུ་དཱ་ཧཱ་ར་གྷོ་སོ. ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་དྷུ་རཾ ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་དྷུ་ར་སྶ་རོ’’ཏི. ཧཱི་ལེ༹་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱ་པོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ’’ཏི. ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཡོ་བྦ་ན་མ་དཱ་དི་མ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ སཾ་སཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན ཏཱ་སེ་ཏྭཱ. གི་ཧི་ཀཱ་ལེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ མེ་ཐུ་ནེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་དཱུ་ས་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་སུ པ་ན མེ་ཐུ་ནེ་ན་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་དཱུ་ས་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་སུ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ’’ནྟི. ‘‘ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དུ་སྶཱི་ལཱ་སུ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་སུ ག་རུ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་སྶཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ཡཱ ཡཱ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་སྶོ་སུཾ, ཏཱ ཏཱ ཏ་ཐེ་ཝ མ་ཉྙ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཨ་ངྒཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨི་མེ་ཧི པ་ན ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན ས་མྨ་ནྣེ་ནྟོ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, བྷི་ཀྑུ པ་ན ས་མྨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི.
༡༤༨. ག་རུ་ཀེ་ཧཱིཏི ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦེ་ཧི. ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཨི་མ་སྶ ‘‘ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ནཱ་མ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ལི་ངྒཱ ཝཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ ཝཱ.
༡༤༩. ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཙེ བྷཱུ་མི མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ས་ནཾ ཨ་པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ཏུ་གཱ་མགྒ་ཧ་ཎེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཙ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ས་མྨ་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ པཱ་ཊི་པ་དེ ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ‘‘ས་མ་གྒཱ་ཏྠ བྷ་གི་ནི་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦཱ་སཾ ཨཱ་ག་མ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏྠཱ’’ཏི. གི་ལཱ་ནཱ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་སུ་པི གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཧི ཙ ས་བྦཱ་ཧི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་མ་གྒཱ་མྷ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ པུ་ར་ཏོ ནཱ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ནྡཱ་མི ཨ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ག་ནྟུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རནྟི ཀ་ཏྠ་ཙི ན་ག་ར་དྭཱ་ར་སྶ བ་ཧི་ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་གཱ་མོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི གྷ་རུ་མྨཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧཾ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝཱ’’ཏི ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ཝཱ’’ཏི ཨ་ནྟོ་གེ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཨ་ནྟོ་གཱ་མཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི.
ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ‘‘ཝ་ས་ཐ ཨ་ཡྻེ, མ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟཱི་ཧི ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱཏི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཏོཏི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ. ཡཱ་ཙི་ཏྭཱཏི ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཨཱ་ནཱི་ཏ་ཨོ་ཝཱ་དེ་ནེ་ཝ མ་ཡ་མྤི ཝ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ. ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཝ་སི་ཏ་བྦནྟི པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཙོ་ད་ནཱ་མུ་ཁེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒཾ ཝ་ད་ཏི, ན པ་ན ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཝ་སྶཱ་ནུ་པ་ག་མ་མཱུ་ལཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘སཱ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, སཱ ཝ་སྶཱ་ནུ་པ་ག་མ་མཱུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ་པི ཨཱ་ཝཱ་སེ ཨཱི་དི་སཱ་སུ ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཧི…པེ… ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་ཡ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཀཱ་ར་ཎེ ཨ་ས་ཏི པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ་པི ཝ་སྶཾ ན ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཾ. ས་ནྟེ་སུ ཧི བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝ་སྶཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་ཝཱ་རེ་ནྟཱི་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་ཙེ དཱུ་རེ་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་ཀྐཱ ཙ ཧོ་ཏི ན་ཝ་མི་ཡཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏུཾ, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ན་ཝ་མི་ཡཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ནཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶ པུ་ཙྪ་ནཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪཱ, སཱ་ཡེ་ཝ ཀ-པྤ་ཙྩ་ཡཾ ར་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪ་ཀནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪ་ན’’ནྟི. ཨུ་པོ་ས་ཐོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོཏི ‘‘ཀ་དཱ, ཨ་ཡྻ, ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི ‘‘སྭེ, བྷ་གི་ནི, ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྷི་ཀྑཱུ ཀ་དཱ་ཙི ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ནྣ་ར་སི་ཀཾ ཝཱ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ, ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཾ ཝཱ པ་ནྣ་ར་སཱི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཡ་སྨི་ཉྩ དི་ཝ་སེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀ་ཏོ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི་པི ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘པ་ཀྑ་སྶ ཏེ་ར་སི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ག་ནྟྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ཙེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཡཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟི, ‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀོ བྷ་གི་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན པ་ནྣ་ར་སི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི, ‘‘པ་ནྣ་ར་སི་ཀོ བྷ་གི་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨོ་ཝཱ་ད་ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ. པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ དྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦནྟི པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཨོ་ཝཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ དྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦཾ. ཨོ་ཝཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ཧི ‘‘དྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་བྷེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སཱུཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱ་ཏི ས་བྦཱ་སཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ པཱ་ལི༹ ནི་ད་སྶི་ཏཱ. ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨོ་ཝཱ་དཾ ཡཱ་ཙི་ཏུཾ ག་ཙྪ་ཏི. དྭེ ཏི་སྶོཏི དྭཱི་ཧི ཏཱི་ཧི. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ.
པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ནཱཏི པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ཀེ་ན ནི་དྡོ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ. ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུཏི ཏི་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏུ. ས་ཙེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀཾ་ཡེ་ཝ དི་སྭཱ ཏཱ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དོ ཡཱ་ཙི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏེ་ན ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཀཱ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཏཱ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱཏི ཨི་དཾ བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ སཱ་ས་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཝཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ གཱ་མེ བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ་ཧི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནཱ་ནཱ་ཨུ་པ་སྶ་ཡེ་ཧི སཱ་ས་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པ་མཱ་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཡྻ་སྶཱཏི ཨི་དཾ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན་པཱིཏི ཨི་དཾ ས་ངྒྷུ་པོ་ས་ཐ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཏི་ཎྞཾ དྭི་ནྣཾ ཝཱ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཉ་ཏྟི་ཋ་པ་ན་ཀེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ་ན་པི ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཨོ་ཝཱ་ད་ཡཱ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པཱ་ཊི་པ་དེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ‘‘ན་ཏྠི ཀོ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ས་ཙེ ས་ཡ་མེ་ཝ, ‘‘ས་མྨ་ཏོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨི་མཾ ཝི་དྷིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨི་དྷ བཱ་ལོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.
༡༥༠. ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙཱི ཝ་གྒཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཝ་གྒ་ས་ཉྙཱི ཨོ་ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཝ་གྒཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊེ་སུ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་མཱུ་ལ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་བྦ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ དྭི་ནྣཾ ན་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ས་མྨ་ཏ་ཏཱ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་བྷ་ཎ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.