༢. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༣. དུ་ཏི་ཡེ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. མུ་ནཱ་ཏཱིཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན. པ་ཐེ་སཱུཏི ཨུ་པཱ་ཡ་མ་གྒེ་སུ. ཨ་ར་ཧ་ཏོ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་ཉྩ…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ཏོ སི་ཀྑ་ཏོ’’ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ན་ཧེ་ཏུ སི་ཀྑ་ན་ཧེ་ཏུ ཙ ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་ཀཱཏི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ, ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, མུ་ནི་ནོ མོ་ན་པ་ཐེ་སུ སི་ཀྑ་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ, མུ་ནི་ནོཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ, མོ་ན་པ་ཐེ་སུ སི་ཀྑ་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏཱ་སཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སི་ཀྑཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ, སོ་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཀོ་ཀ་ནུ་དནྟི པ་དུ་མ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀོ་ཀཱ་ས་ཡ’’ནྟི, ཏཾ ཀི་ར བ་ཧུ་པ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ག་ནྡྷ་ཉྩ ཧོ་ཏི. ‘‘ཀོ་ཀ་ནུ་དཾ ནཱ་མ སེ་ཏ་པ་དུ་མ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་ཏོཏི པ་གེ་ཝ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ནུ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་དུ་མཾ པཱ་ཏོ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཕུ་ལླཾ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ ཨ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ སི་ཡཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷེ་ན གུ་ཎ་ག་ནྡྷེ་ན ཙ སུ་ག་ནྡྷཾ ས་ར་ད་ཀཱ་ལེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཨཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏེ་ཛ་སཱ ཏ་པ་ནྟཾ ཨ་ངྒེ་ཧི ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཛུ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ པ་སྶཱ་ཏི.
ཨ་བྷ་བྦོཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ར་མི་དཾ སཱ་ས་ནཾ, པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ པ་རི་ཡ་ཏྟི་མཱུ་ལི་ཀཱ, ཏྭ་ཉྩ པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་དྡྷཾ པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜནྟི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཾ. ཏ་དཱ ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ མ་མ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷ་བྦོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, མཱ སོ་ཙི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཏཾ བཱ་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ནྡ, བྷི་ཀྑུ, ཨི་མཾ པ་རི་མ་ཛྫ་ནྟོ ‘ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ’ནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ་ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ.
སོ ཀི་ར པུ་བྦེ རཱ་ཛཱ ཧུ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན་ལཱ་ཊ་ཏོ སེ་དེ མུ་ཙྩ་ནྟེ པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན སཱ་ཊ་ཀེ་ན ན་ལཱ་ཊཾ པུ་ཉྪི, སཱ་ཊ་ཀོ ཀི་ལི་ཊྛོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ‘‘ཨི་མཾ ས་རཱི་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱ་ཊ་ཀོ པ་ཀ་ཏིཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཀི་ལི་ཊྛོ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན་སྶ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཛཱ་ཏོ. ར་ཛཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ. སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙ་ཉྩ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟོ སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ. སོ ཧི ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨ་ཛྫ་ནྟོ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཝ་ཏྠཾ, ན་ཏྠེ་ཏྠ དོ་སོ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ནཱ་ཡཾ དོ་སོ’’ཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙ་ཉྩ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་པ་ཨ་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་གོ་ཏྲ་བྷུ་ས་མཱི་པཾ པཱ་པེ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷཱི’’ཏི. ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སཱིཏི ཨོ་བྷཱ་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པུ་བྦ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏ་གཱ་ཐཱ ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཱ, ཏཾ ཨ་བྷཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོ་ཏི ཨི་མཾ ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སཱི’’ཏི ཨི་དྷེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༣༨༦) པ་ན དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ) ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༦༦) –
‘‘རཱ་གོ ར་ཛོ ན ཙ པ་ན རེ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏི;
རཱ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ར་ཛོ་ཏི;
ཨེ་ཏཾ ར་ཛཾ ཝི་པྤ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཎྜི་ཏཱ;
ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཏེ ཝི་ག་ཏ་ར་ཛ་སྶ སཱ་ས་ནེ.
‘‘དོ་སོ…པེ… སཱ་ས་ནེ.
‘‘མོ་ཧོ ར་ཛོ ན ཙ པ་ན རེ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏི;
མོ་ཧ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ར་ཛོ་ཏི;
ཨེ་ཏཾ ར་ཛཾ ཝི་པྤ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཎྜི་ཏཱ;
ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཏེ ཝི་ག་ཏ་ར་ཛ་སྶ སཱ་ས་ནེ་ཏི. –
ཨི་མཱ ཏི་སྶོ ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོཏི ཙ ཨ་ཡཾ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ཏི ཨི་མི་སྶཱ་ཡེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ, ‘‘ཨེ་ཀུ་དཱ་ནི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ན ཨ་ཡཾ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ’’ཏི (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨེ་ཀུ་དཱ་ནི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨི་མི་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ་པི ཨ་ཡཾ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱིཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་རི་ཝཱ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་བྷ་བྦོ ཏྭནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དིཾ ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཨ་བྷ་བྦོ ཧི ཐེ་རོ ས་ཉྩི་ཙྩ ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ, ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝཱ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ ཐེ་རེ་ན ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
༡༥༦. ཨོ་ཝ་ད་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ ཨོ་ཝ་ད་ནྟ་སྶ ས་མྨ་ཏ་སྶ་པི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སཱུ་རི་ཡ་ཏཱ, པ་རི་པུ་ཎྞཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཨོ་ཝ་ད་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.