༣༤. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ
ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཀཱ་རེ་ན ཀི་ཎྞཱ་ཏི པ་ཀི་ཎྞཱ, དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཀ་ཐཱ ཝི་ཡ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ད་ཡོ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀཱ ས་ཀ་ཏྠེ ཀ-པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ –
ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ ཙ, པ་ར་མྤ་རཱ ཙ བྷོ་ཛ་ནཱ;
ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ.
པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཝི་པྤ-ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་མེ་ཝ ཙ;
ཨུ་དྡི་ས་ནྟུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟཱ, ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རི་ཀཱ ཏ་ཐཱ.
དཱི་གྷཱ་ས་ནཾ གི་ལཱ་ནུ་པ-ཊྛཱ་ནཾ མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ཀཾ;
ཨ་ཏྟ་པཱ་ཏ་ན་མ་པྤ་ཙྩ-ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཾ ཏ་ཐཱ.
ད་ཝཱ་ཡ སི་ལཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, དཱ་ཡཱ་ལི༹་མྤ་ན་ཀཾ ཏ་ཐཱ;
མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀུ་ལཱ་བྷ་ཏཾ, གོ་པ་ཀ་དཱ་ན་མེ་ཝ ཙ.
དྷ་མྨི་ཀཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ ཙེ་ཝ, ཨུ་ཙྩཱ་རཱ་དཱི་ན ཚ་ཌྜ་ནཾ;
ནྷཱ་ནེ རུ་ཀྑ་གྷཾ་ས་ནཱ་ནི, ཝ་ལི་ཀཱ་དཱི་ན དྷཱ་ར་ཎཾ.
དཱི་གྷ་ཀེ་སཱ ཨཱ་དཱ་སཱ་དི, ན་ཙྩཱ་དྱ་ངྒ་ཙྪེ་དཱ་དི ཙ;
པ་ཏྟོ ས་བྦ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, པ་རི་སྶ་ཝ་ན ན་གྒི་ཡཾ.
ག་ནྡྷ་པུ་པྥཾ ཨཱ་སི་ཏྟ་ཀཾ, མ་ལོ༹་རི་ཀེ་ཀ་བྷཱ་ཛ་ནཾ;
ཙེ་ལ་པ་ཏི པཱ་ད་གྷཾ་སཱི, བཱི་ཛ་ནཱི ཚ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ.
ན་ཁཱ་ལོ་མཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷཱ, ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཱ;
ཀཱ་ཛ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཉྩེ་ཝ, རུ་ཀྑཱ་རོ་ཧ་ན་ཀ་མྤི ཙ.
ཚ་ནྡཱ་རོ་པཱ ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ, ཁི་པི་ཏཾ ལ་སུ་ཎཾ ཏ་ཐཱ;
ན ཨ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ་དཱི་ནི, ཨ་ཝ་ནྡི་ཡཱ ཙ ཝ་ནྡི་ཡཱ.
ཝ་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ཐཱ ཙ, ཨཱ་ས་ནྡཱ་དི་ཀ་ཐཱ་པི ཙ;
ཨུ་ཙྩཱ་ས་ན་མ་ཧཱ་ས་ནཾ, པཱ་སཱ་ད་པ་རི་བྷོ་ག་ཀཾ.
ཨུ་པཱ་ཧ་ནཾ ཡཱ་ན་ཉྩེ་ཝ, ཙཱི་ཝ་རཾ ཚི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ;
ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ, ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ.
ད་ཎྜ་ཀ་ཐི་ན་ཀ་ཉྩེ་ཝ, ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཏ་ཐཱ;
ཚ་ཙཱི་ཝ་རཾ ར་ཛ་ནཱ་དི, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཉྩ ཙཱི་ཝ་རཾ.
ཨ་ཊྛ་ཝ་རཾ ནི་སཱི་ད་ནཾ, ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཙ;
ཨོ་ཀཱ་སོ ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻོ ཙ, ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་ཀོ་པི ཙ.
ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཙེ་ཝ, ས་ཏྠ་ཝ་ཏྠི་ཀ་མྨཾ ཏ་ཐཱ;
ན་ཧཱ་པི་ཏོ ད་ས་བྷཱ་གོ, པཱ་ཐེ་ཡྻཾ པ་དེ་སོ་པི ཙ.
སཾ་ས་ཊྛཾ པ་ཉྩ་བྷེ་ས་ཛྫཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཝ་སཱ མཱུ་ལ་ཀཾ;
པི་ཊྛཾ ཀ་སཱ་ཝ པ་ཎྞ་ཉྩ, ཕ་ལ་ཉྩ ཛ་ཏུ ལོ་ཎ་ཀཾ.
ཙུ་ཎྞཾ ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་བཱ་དྷཾ, ཨ་ཉྫ་ནཾ ན་ཏྠུ་མེ་ཝ ཙ;
དྷཱུ་མ་ནེ་ཏྟཾ ཏེ་ལ་པཱ་ཀཾ, སེ་དཾ ལོ་ཧི་ཏ་མོ་ཙ་ནཾ.
པཱ་ད་བྦྷ་ཉྫཾ ག་ཎྜཱ་བཱ་དྷོ, ཝི་ས་ཉྩ གྷ་ར་དི་ནྣ་ཀོ;
དུ་ཊྛ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ པ་ཎྜུ-རོ་གོ ཚ་ཝི་དོ་སོ་པི ཙ.
ཨ་བྷི་ས་ནྣ་དོ་ས་ཀཱ་ཡོ, ལོ་ཎ་སུ་ཝཱི་ར་ཀོ ཏ་ཐཱ;
ཨ་ནྟོ་ཝུ་ཏྠཱ་དི་ཀ་ཐཱ ཙ, ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་གྒ་ཧོ.
ཏ་ཏོ ནི་ཧ་ཏ་ཀ་ཐཱ ཙ, པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧོ;
ཝ་ན་ཊྛཾ པོ་ཀྑ་ར་ཊྛ་ཉྩ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏ་ཀ་པྤ་ཏཾ.
ཡཱ་གུ་ཀ་ཐཱ གུ་ལ༹་ཀ་ཐཱ, མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་མེ་ཝ ཙ;
ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ ཙེ་ཏི, པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་མྷི ཨཱ་ག་ཏཱ.
ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ
༡. ཏ་ཏྠ ག་ཎི་ཏ་བྦོ ས་ངྑྱཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ག་ཎོ, ཡོ ཀོ་ཙི ས་མཱུ་ཧོ, ཨི་དྷ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་ག་ཎོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. བྷུ་ཉྫ་ཏེ བྷོ་ཛ་ནཾ, བྱ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ བྷོ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ, ག་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ནཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཛ་ན་ཀ་ཧེ་ཏུ་མྷི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡཱཏི གི་ལཱ་ནཱ་དི་ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ ས་མ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ཏཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ…པེ… ནི་མ་ནྟི་ཏཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི ནི་མ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩི པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝ་ཏྠུ་ཨ་ནུ་རཱུ་པ་མྤི སི་ཡཱ་ཏི ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ས་ཉྩི ཨཱ་ས་ངྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ དྭཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ས་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཾ ཨ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧཱི’ཏི ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཡྻུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཏྭཾ ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧི, ཏྭཾ དྭི་ནྣ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན ཝི་ཉྙ་ཏྟ་མྤི སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ པ་ས་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི ག་ཎ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི, ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎེ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷོ་ཛ་ནཾ ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ, ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨི་ཉྩ ‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཡ་སྨཱ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟཱ ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ‘བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ‘‘ཨོ་ད་ནཾ བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཝཱ བྷོ་ཛ་ན་ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨོ་ད་ན’’ནྟི ཝཱ ‘‘བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཏེ ཨེ་ཝཾ ནི་མ་ནྟེ་སུ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ག་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟཱ ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༢༡༧-༢༡༨) པ་ན ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘བྷོ་ཛ་ནཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’ཏི་ཨཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་མེ་ན་པི ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ‘ཨི་དྷེ་ཝ བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནཾ, ཏ་མྤི ཨོ་ད་ནཱ་དི་ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀུ་རུ་ནྡཱི་ཝ་ཙ་ནེ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏཱིཏི པ་ཉྩ་ཁ་ཎྜཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི. གྷ་ཊྚེ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ་ན, ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཝཱ གྷ་ཊྚེ་ཏི. སུ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི སུ་ཏྟཾ ཝ་ཊྚེ་ཏི. ཝ་ལེ་ཏཱིཏི ད་ཎྜ་ཀེ ཝཱ ཧ་ཏྠེ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ན་ཝ་སྶེ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ, པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རེ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༢༡༧-༢༡༨) པ་ན ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཊྚནྟི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནྭཱ་དྷིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཋ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀཾ ཨ་ནྟཾ ཙཱི་ཝ་རེ བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཋ་པེ་ཏི. པ་ཙྩཱ་ག་ཏཾ སི་བྦ་ཏཱིཏི ཏ་སྶེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ནྟཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ཏཾ སི་བྦ་ཏི. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཊྚཾ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཙཱི་ཝ་རེ་ན ལ་གྒཾ ཀ་རོ་ནྟོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེ་ན བ་ནྡྷ་ཏི. གྷ་ཊྚེ་ཏཱིཏི པ་མཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི གྷ་ཊྚེ་ཏི. སུ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི སུ་ཏྟཾ ཏི་གུ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཊྚེ་ཏི. ཝ་ལེ་ཏཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་སུ་ཏྟཾ ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཙ་ཀྐ་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ཝ་ཊྚེ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ད་ཎྜ་ཡ་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་གུ་ལ༹ཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཝེ་ལུ༹་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་དཱི་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་བྦྷ་མཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢༠༩-༢༡༨) ན ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཊྚཾ མོ་གྷ་སུ་ཏྟེ་ན སི་བྦི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཧ་ཏྠེ་ཧི གྷ་ཊྚེ་ཏི. ཝ་ལེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནནྟི སུ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, པ་ཊྚཾ སི་བྦ་ནྟཱ་ནཾ སུ་ཁ་སི་བྦ་ན་ཏྠཾ པ་ཊྚ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩ, ན་ཝ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཨི་ཏ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠནྟི ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཡ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སྶ, ཏཾ ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ན’’ནྟི, ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨཱ་ག་ཏེ ན ཡཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཙེ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ན་ཏྠི, ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཡེ་ཝ ཙ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣཱ ཡཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ནི་མ་ནྟ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྤ་ཝེ་སེ་ཏྭཱཏི ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ. ག་ཎོ བྷི་ཛྫ་ཏཱིཏི ག་ཎོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༢༢༠) པ་ན ‘‘ས་མྤ་ཝེ་སེ་ཏྭཱཏི ཏེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ག་ཎོ བྷི་ཛྫ་ཏཱིཏི ནི་མ་ནྟི་ཏ་ས་ངྒྷོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཡ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ…པེ… བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ‘‘གི་ལཱ་ནོ ཝཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏ་སྨཱཏི ཨ་ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ག་ཏེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ནཱ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཀྑ་ཎེ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊ་མྤི ན་ཏྠི, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ པ་ས་ཝ་ནེ པ་ན ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨི་ཏ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. བྷུ་ཏྭཱ ག་ཏེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ་པི བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩེ ནི་ཊྛི་ཏེ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏཱ་ནི ཙ ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ན ག་ཧི་ཏཱ་ནཱིཏི ཡེ་ཧི བྷོ་ཛ་ནེ་ཧི ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ན་ཏྠི, ཏཱ་ནི བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀེ་ན པ་ཙྪཱ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ཐེ་རེཏི བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་མ་ནྟ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཐཱཏི ནི་མ་ནྟ་ན་བྷ་ཏྟཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཐ. ཡཱ་ནཱིཏི ཀུ་མྨཱ་སཱ་དཱི་ནི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨེ་ཀེ་ན པ་ཙྪཱ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི. བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན པ་ཎྜི་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ…པེ… མོ་ཙེ་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏེ་ན བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ནེ སཱ་དི་ཏེ ས་བྦེ་ས་མྤི སཱ་དི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཱ་པ་ཏྟི ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དཱུ་ཏ་སྶ དྭཱ་རེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པུ་ན ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་བྷ་ཡེ་ན ‘‘གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ གྷ་ར་དྭཱ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་ཝ་ཏྟ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ཐཱ’’ཏི ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི.
པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ
༢. པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན པ་ར་སྶ པ་ར་སྶ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ནཾ. ཀིཾ ཏཾ? པ་ཋ་མཾ ནི་མ་ནྟི་ཏ་བྷ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷོ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ. པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ནཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཙ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཙ ན པ་ས་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ན-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏཾ བྷ་ཏྟཾ ཨ་ས་ནྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ ཋ་པི་ཏཾ. པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༨༦) པ་ན ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་མྤི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་དི་ས་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ པ་ཙྪཱ ཝ་ད་ནྟོ པཱ་ལི༹་ཡཱ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་མེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཐེ་རོ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ནཱ་ཀཱ་སི, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ཝི་སུཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་སུ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ‘མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཏྟ་པ་ཙྩཱ་སཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ད་མྨཱི’ཏི ཝཱ ‘ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ ‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཝཱ ‘ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ པ་ཋ་མ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཀུ་ལེ ལ་དྡྷ་བྷི་ཀྑ་ཏོ ཨེ་ཀ་སི་ཏྠ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏི, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཉྩ་ཧི བྷོ་ཛ་ནེ་ཧི ནི་མ་ནྟི་ཏ་སྶ ཡེ་ན ཡེ་ན པ་ཋ་མཾ ནི་མ་ནྟི་ཏོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ བྷོ་ཛ་ན་ཏོ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ར་སྶ པ་ར་སྶ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ན མཱུ་ལ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ཨུ་པ་རི, ཏཾ ཨུ་པ་རི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི. ཧ་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཧེ་ཊྛི་མཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏ་མྤི ཨ་ནྟོ་ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠཾ པ་ན…པེ… ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི. ཁཱི་ར་སྶ ར་ས་སྶ ཙ བྷ་ཏྟེ་ན ཨ་མི་སྶཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཋི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཁཱི་རཾ ཝཱ ར་སཾ ཝཱ པི་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་ས་ཀོཏི གེ་ཧ་སྶཱ་མི་ཀོ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ ‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ’’ཏི མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་བྦེ ནི་མ་ནྟེ་ནྟཱིཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་མ་ནྟེ་ནྟི. ‘‘པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏོ, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨེ་ཏཾ པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཏི་པི བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ ‘‘པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༢༢༩) པ་ན ‘‘ཁཱི་རཾ ཝཱ ར་སཾ ཝཱཏི པ་ཉྩ་བྷོ་ཛ་ནཱ་མི་སྶཾ བྷ་ཏྟ་ཏོ ཨུ་པ་རི ཋི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་བྷོ་ཛ་ན་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པི་ཝ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘བྷུ་ཉྫ་ནྟེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢༢༩) པ་ན ‘‘ཨེ་ཏྠ ‘མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་ས་ཀོ བྷི་ཀྑཱུ ནི་མ་ནྟེ་ཏི…པེ… པ་ཙྪཱ ལ་དྡྷཾ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི. པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་མྷཱ’ཏི པཱ་ལི༹་ཏོ, ཁ་ནྡྷ་ཀེ ‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ ནི་མ་ནྟ་ནེ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷོ་ཛྫ་ཡཱ་གུ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ, ཡོ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨོ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཝེ་དེ་ཏུ ཨ་ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཝཱ, པ་ཋ་མ་ག་ཧི་ཏ་ནི་མ་ནྟི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཋ་མ་ནི་མ་ནྟ་ན་བྷོ་ཛ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ, ས་ངྒྷ་ག་ཎ་ཏོ ལ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་ག་ཧ་ཊྛ་ས་ནྟ་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ པ་ཋ་མཾ ནི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ན ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་དི་པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་ཀ་ཐཱ
༣. ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཋི་ཏེ་ན སོ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ. ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོཏི ‘ཨ་ཧཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ གྷ་རཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’ཏི ཝཱ ‘ཙཱ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱ་མཱི’ཏི ཝཱ ཨཱི་དི་སེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ནི་མ་ནྟ་ན་སཱ་དི་ཡ་ནཾ, ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ, བྷ་ཏྟི་ཡ་གྷ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་གྷ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ, ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ ཨཱ་པ་དཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༢༩༨) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༢༩༨) པ་ན ‘‘པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡོ ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ དི་སྶ་ཏི, སོ ས་ཙེ་པི པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཋི་ཏོ, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཨ་པི་ཙ…པེ… ཡཾ པ་སྶ་ཏི, སོ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ཙེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མཱ་དཱི་ན་ཉྙེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ གཱ་མ་ཝཱི་ཐིཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ན པ་ན གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶེ་ཝ. ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘ཨ་ཉྙ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ…པེ… པ་ཋ་མ་པཱ་དཾ ཨུ་མྨཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ གཱ་མེ པ་ཝི་ཊྛཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཉྙ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ནོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝཱི་ཐི་མ་ཛ྄ཛྷེ་ནེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་གྷ་ར་དྭཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁེ ཋ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ་པི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི ‘ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཉྙེ པ་ན ‘ཡཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་དྡི་སྶ ག་ཏོ, ཏེ་སཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ’ཏི. པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ནི་མ་ནྟ་ན་སཱ་དི་ཡ་ནཾ, ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ, བྷ་ཏྟི་ཡ་གྷ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་གྷ་རཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ, ས་མ་ཡཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི. ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནེ་པི ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཀ་ཐཱ
༤. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནྣེ ས་རཱི་རེཏི ཨ་བྦྷུ་ཎྷེ ཨ་ལླ་ས་རཱི་རེ. ‘‘ཨ་བྦྷུ་ཎྷེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷེ་ད་མ་ནྟ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ལླ་ས་རཱི་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ས་བྷཱ་ག་ས་རཱི་རེཏི ཨི་ཏྠི་ས་རཱི་རེ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ས་རཱི་ར་ཏྟཱ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ་ན ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་སེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ས་རཱི་རེ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷིཾ ཀཱ་ཏུཾ སཱ་ཊ་ཀ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ པ་ན ཨཱ་མ་ས་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཾ ག་ཏོཏི ཏ་ཏོ པེ་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་བྦྷུ་ཎྷེཏི ཨཱ་ས་ནྣ་མ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ ཨུ་ཎྷ་ས་མ་ངྒི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘ཨ་ལླ་ས་རཱི་རེ’ཏི. ཀུ་ཎ་པ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་མྤི བྷི་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་ལླ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ས་རཱི་རེཏི ཨི་ཏྠི་ས་རཱི་རེ. ‘སཱི་སེ ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀེ ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལེ པ་དེ་སེ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ནཱ་མ་ས་ནྟེ་ན ཀ་ཏཾ སུ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ. མ་ཏ་ས་རཱི་ར་མྤི ཧི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཉྩི་ཙྩ ཕུ་ས་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་མཱ་ས་དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན ཧི ཨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་པི ཙི་ཏྟཱ་དི་ཨི་ཏྠི་རཱུ་པེ བྷ་ཝ་ནྟཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏེ མ་ཏི་ཏྠི་ས་རཱི་རེ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༣༥) ཝུ་ཏྟ.
ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཀ་ཐཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཧི ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༠) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཏེ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ན སཱ་དི་ཡ་ནྟི ‘ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ན དྭེ’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་མྤི སཱ་དི་ཡི་ཏུཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན་པཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ནྟུ་ཊྛིཾ ཝ་ཎྞེ་མཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ན དྭེཏི ཏེ ‘ཀི་ར ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་ན ཝཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ་ན ཝཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑིཾ་སུ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན་པཱིཏི ཨ་པྤ་གྒྷེ་ན་པི མ་ཧ་གྒྷེ་ན་པི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ཨ་ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་མ་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི སཱ་དི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་སྶ པ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་མི, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་ག་མེ་སུཾ. ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ, ཏེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ལ་བྷིཾ་སུ. ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་ག་མེ་སུཾ, ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷཱ་གཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ན མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ད་སྶཱ་མ, ཀི་སྶ ཏུ་མྷེ ནཱ་ག་མི་ཏྠཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནཱ་ག་མེ་ནྟཱ་ནཾ ནཱ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ནཱ་ག་མེ་སུནྟི ཡཱ་ཝ ཏེ སུ་སཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཏེ ན ཨ་ཙྪིཾ་སུ, པ་ཀྐ་མིཾ་སུ་ཡེ་ཝ. ནཱ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུནྟི ན ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ དཱ་ཏུཾ. ཡ་དི པ་ན ཨི་ཙྪ་ནྟི, དཱ་ཏ་བྦོ.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་མེ་སུཾ. ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ, ཏེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ལ་བྷིཾ་སུ. ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་མེ་སུཾ, ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི, ཨཱ་ཝུ་སཱ,ཨེ བྷཱ་གཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ན མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ད་སྶཱ་མ, ཀི་སྶ ཏུ་མྷེ ན ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྠཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ག་མེ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུ་ནྟི.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མཾ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཙྪཱ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མཾ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ, ཏེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ལ་བྷིཾ་སུ. ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཙྪཱ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ, ཏེ ན ལ་བྷིཾ་སུ. ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷཱ་གཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ན མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ད་སྶཱ་མ, ཀི་སྶ ཏུ་མྷེ པ་ཙྪཱ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྠཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྪཱ ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ་ནཾ ནཱ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུ་ནྟི.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ས་དི་སཱ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ལ་བྷིཾ་སུ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ ན ལ་བྷིཾ་སུ. ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ན ལ་བྷིཾ་སུ, ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷཱ་གཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ན མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ད་སྶཱ་མ, ཀི་སྶ ཏུ་མྷེ ན ལ་བྷི་ཏྠཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དི་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མེ་སུནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཨ་ཙྪིཾ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ག་མེ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི. ཨུ་པ་ཙཱ་རེཏི སུ་སཱ་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་པྤ་དེ་སེ. ཡ་དི པ་ན མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི དེ་ནྟི, ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི ‘‘ས་མྤ་ཏྟཱ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི. ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཙེ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ཡེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, སོ ཨེ་ཝ སཱ་མཱི. ས་དི་སཱ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སཱུཏི ས་བྦེ ས་མཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ, ཨེ་ཀ་དི་སཱ་ཡ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སཱུ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ཡ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ལ་བྷིཾ་སུ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ ན ལ་བྷིཾ་སུ. ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ན ལ་བྷིཾ་སུ, ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷཱ་གཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ན མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ད་སྶཱ་མ, ཀི་སྶ ཏུ་མྷེ ན ལ་བྷི་ཏྠཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏེ ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ལ་དྡྷཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ས་བྦེ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི བ་ཧི་མེ་ཝ ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ག་ཏཱཏི ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ག་ཏཱ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི ཚ་ཌྜི་ཏེ ཨེ་ཝ ཨ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་ག་དཱ་ནཾ ཝི་ཧི་ཏཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཚ་ཌྜི་ཏེ པ་ན ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ བ་ཧཱུ་སུ པ་ཝི་ཊྛེ་སུ ཡེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏེ་ན ཨ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གོ ན དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་མཱ་ནཱ དི་སཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་དི་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དི་སཱ་ཡ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མིཾ་སཱུ’’ཏི.
ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ཐཱ
༥. ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཀ་ཐཱཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ. སེ་ས་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་མ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཝཱ ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་སྶ ཝཱ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཐེ་རེ་ཧི ནེ་ཝ ཏཱ་ཝ…པེ… བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི. པ་རེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ད་མཱ་ནཱ ས་ཡཾ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ་པི བྷ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི. ‘‘ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱི་དི་སེ་སུ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་པི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཏེ་སཾ དྷཱ་ར་ཎེ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཏེ་སཾ ཏི་ཏྠི་ཡ་དྷ་ཛཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎེ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ན་ཏྠི.
ཡཱ་ནི ཙ ནེ་སཾ ཝ་ཏྠཱ་ནི དེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ཡ་མེ་ཝ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡ་དི ལ་དྡྷིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལ་དྡྷིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ནོ ཙེ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ…པེ… ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ པ་ཝི་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ ཙ ‘‘ཡཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཋི་ཏ་ཝི་ཧཱ་ར་མྤི ས་ཙེ ན་གྒོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝཱ…པེ… ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒྷི་ཀ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ པཱ་རུ་པི་ཏུ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཡཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཋ་མཾ…པེ… ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་རུ་པི་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ན ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱི་ཝ་རནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཙི་མི་ལི་ཀཱ་ཧཱིཏི པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཧི. ཏ་སྶ ཨུ་པ་རཱིཏི བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པ་རི. ཝི་དེ་ས་ག་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་དེ་ས་ག་ཏེ་ན. ཨེ་ཀ་སྨིཾ…པེ… ཋ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ སེ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཋ་པེ་ནྟེ་ན ཙ ས་ངྒྷི་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ ནི་ཡ་མི་ཏ་མྤི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་བྷོ་གེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ན.
པ་རི་བྷོ་ག་ཛི་ཎྞནྟི ཡ་ཐཱ ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་རཱི་རཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ཛི་ཎྞཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཏོ མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ཙེ་ཏཱ་པེ་ནྟ་སྶ པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནེ་ན ཧི ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནེ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན ཧི པ་ཝཱ་རི་ཏེ ས་བྦེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡཾ ཡཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏཱིཏི ཡཾ ཡཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དིཾ ད་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཝཱ་རེ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱིཏི ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ དཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ་པི ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, ས་མ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༡༥) པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ དྷ་མྨ་ནི་མ་ནྟ་ནཱཏི ས་མ་ཎེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཙཱ་ར་དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ནི་མ་ནྟ་ནཱ, དཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏ་ནི་མ་ནྟ་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་ཏོ ཧི ཝི་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
‘‘ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝི་ཀོ་པ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཋ་མཾ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ལ་དྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟོ་པི ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ་པི ལ་དྡྷི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཡཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ་པི ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟེ་ན་པི ཏི་ཎཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ནྟ་བྦཾ, ‘‘ན ཏྭེ་ཝ ན་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཙི་མི་ལི་ཀཱ་ཧཱིཏི པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཧི. པ་རི་བྷོ་གེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ན. པ་རི་བྷོ་ག་ཛི་ཎྞནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨོ་བྷ་གྒ་ཝི་བྷ་གྒ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛི་ཎྞཾ.
ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ་པི ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་སེ་སོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༢༦) པ་ན ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ…པེ… པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’ཏི ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ. ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, ས་མ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
‘‘ཏ་ཉྩེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏཱ་ནཱི ཝཱ བ་ཧཱུ་ཧི ཙཱི་ཝ་རེ་ཧི ཨ་བྷི་ཧ་ཊྛུཾ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻ, ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རི སཱ་དི་ཡེ་ཡྻ, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཏ་དུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༥༢༣) ཨ་བྷི་ཧ་ཊྛུནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷཱིཏི ཨུ་པ་ས་གྒོ, ཧ་རི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ག་ཎྷི་ཏུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱཏི ཨི་ཙྪཱ་པེ་ཡྻ, ཨི་ཙྪཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ ཝ་དེ་ཡྻ ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཧ་ཊྛུཾ པ་ཝཱ་རེ་ནྟེ་ན པ་ན ཡ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏཱ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མ་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨཾ ད་ཊྛུ ཁེ་མ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དི་སྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ་པི ཨ་བྷི་ཧ་ཊྛུཾ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱཏི ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡཱ་བྷི་ཧཱ་རོ ཝཱ་ཙཱ་བྷི་ཧཱ་རོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ. ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཧི ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནི ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ དུ་སྶ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཧ་ཊྛུཾ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མནྟི ས་ཨ་ནྟ་རཾ ཨུ་ཏྟ་རཾ པ་ར་མཾ ཨ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ཏི ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ, ནི་ཝཱ་ས་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ པཱ་རུ་པ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཏ་བྦནྟི ཏ་ཏོ ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ན ཨི་ཏོ པ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ཏཱི་ཎི ན་ཊྛཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཡ་སྶ ཏཱི་ཎི ན་ཊྛཱ་ནི, ཏེ་ན དྭེ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ས་བྷཱ་ག་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་རི་ཡེ་སི་སྶ་ཏི. ཡ་སྶ དྭེ ན་ཊྛཱ་ནི, ཏེ་ན ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཙ་ར་ཏི, དྭེ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་སྶ ཏཱི་སུ ཨེ་ཀཾ ན་ཊྛཾ, ན སཱ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶ པ་ན དྭཱི་སུ ཨེ་ཀཾ ན་ཊྛཾ, ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ན་ཊྛཾ, དྭེ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པ་ན པ་ཉྩ་སུ་པི ན་ཊྛེ་སུ དྭེ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཙ་ཏཱུ་སུ ན་ཊྛེ་སུ ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏཱི་སུ ན་ཊྛེ་སུ ཀི་ཉྩི ན སཱ་དི་ཏ་བྦཾ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ དྭཱི་སུ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝཱ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཧི ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཾ.
སེ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱིཏི དྭེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སེ་སཾ པུ་ན ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན དེ་ནྟི. ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ དེ་ནྟཱ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ, པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ནཾ དེ་ནྟཱ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ, ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནེ་ན སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ བ་ཧུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཱ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ནི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨི་ད་མྤི ཚ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཀི་རི་ཡཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
ས་ཏྟ་མེ པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་གྒཱ་ཧི་ཀ་སཱ་ལནྟི དུ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཎཾ, ‘‘པ་གྒཱ་ཧི་ཏ་སཱ་ལ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨ་བྷཱི་ཏི ཨུ་པ་ས་གྒོཏི ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་རི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཝ་ར་ས་དྡ་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི. ད་ཊྛུ ཁེ་མ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཨ་ནྟ་རནྟི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་ས་ཧི་ཏཾ. ཨུ་ཏྟ་རནྟི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ. ཨ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱཏི སཱ་དི་ཏ་བྦ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ཨ་ཙྪི་ནྣ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཙྪི་ནྣཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རོ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྶ ཧི ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ས་མ་ཡེ ཏཱི་ཎི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྣཱ་ནཱི་ཏི སོ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀེ་ནཱཏི ཧི ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ས་མ་ཡེ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཝི་ན་ཡེ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀཱ་བྷཱ་ཝཾ, དྷུ་ཏ་ངྒ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙེ་ནཱཏི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཨ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན. ཡ་སྶ ཏཱི་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱིཏི ‘‘ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི. ཡ་སྶ ཧི ཏཱི་སུ དྭེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཙྪི་ནྣེ ན སཱ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ན ཏ་སྶ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠོ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི.
ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཏ་སྨིཾ ན་ཊྛེ བ་ཧཱུ་ནི་པི ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་སྶ ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན…པེ… ཏཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཙ ན ཏཱ་དི་སོ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཡ་མྤི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཏཱི་ཎི ན་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི, ཏ་ཏྠ་པི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་རཱུ་པ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ན པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་སྶཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶེ་ཝ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཧི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་མཱ་ཎ་ཏོ སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལི༹་ཀ་སྶ བ་ཧུ་མྤི སཱ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མེ་ཏི, ན ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི.
ཡ་སྶ ཏཱི་ཎི ན་ཊྛཱ་ནི, ཏེ་ན དྭེ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཋི་ཏཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ལ་བྦྷ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ན་པི སཱ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཙ་ར་ཏཱིཏི སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཝཱ ཙ་ར་ཏི. ‘‘དྭེ ན་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ དྭཱི་སུ ན་ཊྛེ་སུ ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན ས་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཡ་སྶ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ན་ཊྛ་སེ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘སེ་ས་ཀཾ ཏུ་མྷེ་ཝ ཧོ་ཏཱུ་ཏི དེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མ, སེ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ས་མ་ཡེ་པི ‘‘སེ་ས་ཀ་མྤི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ལ་དྡྷ་ཀ་པྤི་ཡ་མེ་ཝ. པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པུ་བྦེ་ཡེ་ཝ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ནཾ. པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱིཏི ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི སཱ་དི་ཡ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ས་མེ་ཏི. ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒོ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, ས་ཏི ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཡུ་ཏྟཱ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ས་ལླེ་ཁ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
ཡ་སྨཱ པ་ནི་དཾ…པེ… ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་པི ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཏྠུ་ནཱ སཾ་ས་ནྡི་ཡ་མཱ་ནཾ ན ས་མེ་ཏི. ན ཧི ཡཾ ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ‘‘ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་དི་ཡ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་ཏཱ, ཨ་ཙྪི་ནྣཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ, ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༢༢-༥༢༤) པ་ན ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་གྒཱ་ཧི་ཀ་སཱ་ལནྟི དུ་སྶཱ་པ་ཎཾ. ཏ་ཉྷི ཝཱ་ཎི་ཛ་ཀེ་ཧི དུ་སྶཱ་ནི པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘པ་གྒཱ་ཧི་ཀ་སཱ་ལཱ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱཏི སཱ་དི་ཏ་བྦ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་སུ ནི་ཧི་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚེ་ཡྻ, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་མྤི ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝི་ཀོ་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཎ་པ་ཎྞེ་ཧི ཚ་ད་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཨ་ཉྙེ་ནཱཏི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཨ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན. ‘དྭེ ན་ཊྛཱ་ནཱི’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘དྭེ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱིཏི ‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༢༦) ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏི ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི ཝི་ཉྙཱ་པ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཉྩ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཡེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཏེ་སཾ ཝཱ སི་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཝཱ, ན ཏཱ་ཝ ཏེ་སཾ, ཏེ་ཧི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ, ནཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀ་སྶ, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ་པི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ན དི་སྶ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་དི་ཡ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཉྩ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, ཨ་ཙྪི་ནྣཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ, ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི.
ཨི་དཾ ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཀཱ་རེ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་མྷེ་ཧི ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ས་མ་ཡེ་སུ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ཧི དི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ མ་ཏྟ་སོ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཙཱི་ཝ་ར་ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ
ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཀྑཱ་མ – ཏ་ཏྠ ཡ་མྤི ཏྱཱ་ཧནྟི ཡ་མྤི ཏེ ཨ་ཧཾ. སོ ཀི་ར ‘‘མ་མ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ཨུ་པཱ་ཧ་ན་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་ནི ཝ་ཧ་ནྟོ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དཱ་སི. ཏེ་ནེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཙྪི་ནྡཱིཏི བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ས་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ན་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི, ཀི་ལ་མེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཉྙ་ཏྟཱ.
ས་ཡཾ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨེ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ནི ཙ བ་ཧཱུ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏོ ཨེ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་བ་དྡྷཱ་ནི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཋི་ཏཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏོ, ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨཱ་ཧ་ར, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པ་ཡ་ཏོ ཙ ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ‘‘མ་ཡཱ དི་ནྣཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏོ་པི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ.
ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱཏི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟོ བ་ཧཱུ་ནི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ག་ཎྷ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏོ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ‘‘མ་ཡཱ དི་ནྣཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ.
ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཀྑཱ་རནྟི ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནྟ་མ་སོ སཱུ་ཙི་མྤི. ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་སཱུ་ཙཱི་སུ་པི ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི. སི་ཐི་ལ་ཝེ་ཋི་ཏཱ་སུ ཨེ་ཝཾ. གཱ་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ བ་དྡྷཱ་སུ པ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. སཱུ་ཙི་གྷ་རེ པ་ཀྑི་ཏྟཱ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ སི་ཐི་ལ་བ་དྡྷ་གཱ་ལ༹ྷ་བ་དྡྷེ་སུ ཏི་ཀ་ཊུ་ཀཱ་དཱི་སུ བྷེ་ས་ཛྫེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
སོ ཝཱ དེ་ཏཱིཏི ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨི་དཾ སཱ་རུ་པྤ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ དེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, མ་ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ‘ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏི, དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ད་མྷཱ, སོ་དཱ་ནི ཏྭཾ ན ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་སི, ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཎྷཱ་སི, ན དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཏྟོ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ མ་ཉྙེ བྷ་ཎ་ཐ, ཨི་དཾ ཝོ ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི སོ ཝཱ དེ་ཏི. དི་སཱ་པ་ཀྐ་ནྟཾ ཝཱ པ་ན ད་ཧ་རཾ ‘‘ནི་ཝ་ཏྟེ་ཐ ན’’ནྟི བྷ་ཎ་ཏི, སོ ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ རུ་ནྡྷ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙེ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, སཱ་དྷུ. ས་ཙེ ‘‘པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ མ་ཉྙེ ཏུ་མྷེ བྷ་ཎ་ཐ, ག་ཎྷ་ཐ ན’’ནྟི དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི སོ་ཡེ་ཝ དེ་ཏི. ཝི་བྦྷ་ནྟཾ ཝཱ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ‘ཝ་ཏྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’ཏི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ད་མྷཱ, སོ་དཱ་ནི ཏྭཾ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ ཙ་ར་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ‘‘ག་ཎྷ་ཐ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི སོ ཝཱ དེ་ཏི. ‘‘མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཏེ དེ་མི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ན དེ་མི. ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶེ་ཝ དེ་མི, ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ན དེ་མི. དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟ་སྶེ་ཝ དེ་མི, ཨ་པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟ་སྶ ན དེ་མི. ཨ་ཝི་བྦྷ་མ་ནྟ་སྶེ་ཝ དེ་མི, ཝི་བྦྷ་མ་ནྟ་སྶ ན དེ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ད་ད་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཙ་ཛི་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ བྷ་ཎྜ་གྒྷེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཡ་མྤི ཏྱཱ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཧཾ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དཱ་སིཾ, ཏཾ ན ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཙྪི་ནྡཱི་ཏི. ཡནྟི ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡ་མྤི ཏེ ཨ་ཧཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དཱ་སིཾ, ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཙྪི་ནྡཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ.
ཨཱ་ཎ་ཏྟོ བ་ཧཱུ་ནི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ཨི་དཾ ཨ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི སི་ཐི་ལཾ གཱ་ལ༹ྷ་ཉྩ པ་ཀྑི་ཏྟཱ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བ་ཧུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཨཱ་ཝུ་སོ མ་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པི ཏེ་ནེ་ཝ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ་པི དཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ སཱ་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ད་ཏྭཱ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ས་མ་ཡེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ. དེ་ཏཱིཏི ཏུ་ཊྛོ ཝཱ ཀུ་པི་ཏོ ཝཱ དེ་ཏི. རུ་དྡྷ་ཐཱཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཐ. ཨེ་ཝཾ པ་ན དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ དི་ནྣཾ ན ཏཱ་ཝ ‘‘ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཨ་ན་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ དི་ནྣཾ བྷ་ཏི་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཙ་ཛི་ཏྭཱ དི་ནྣནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ དི་ནྣཾ. བྷ་ཎྜ་གྒྷེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི ས་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ ག་ཎྷ་ནྟོ བྷ་ཎྜཾ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, སཱ་མཾ དི་ནྣ་ཏཱ, ས་ཀ་ས་ཉྙི་ཏཱ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྡཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨ་ཡཾ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋོ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༦༣༥).
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༦༣༡) པ་ན ‘‘ཡ་མྤི…པེ… ཨ་ཙྪི་ནྡཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཏེ ཨ་ཧཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དཱ་སིཾ, ཏཾ ‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དཱ་སིཾ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ཙྪི་ནྡཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཡ་དི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཡ་དི ན ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ཏ་དཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ཡ་དི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན ཨ་ཙྪི་ནྣེ་ཡེ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི སོ ན ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏྠ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ན་ཡོ ཉཱ་ཏ་བྦོ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱིཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ དཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏེ་ན ཙ སཱ་མ་ཎེ་ར་ཀཱ་ལེ ད་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏོ་པི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ སཱ་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཀ་མྨེ ཨ་ཀ་ཏེ བྷ་ཏི་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, སཱ་མཾ དི་ནྣ་ཏཱ, ས་ཀ་ས་ཉྙི་ཏཱ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྡཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཐཱ
༦. པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ན ཀི་ཉྩི ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢.༢༩༩) པ་ན ‘‘ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ དྭཱ་ར་པཱ་ལཾ ‘ཀིཾ ན ཀ་རོ་སཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཛཱ་ཏ་ཀ་པ་ཀ་ར་ཎནྟི ཛཱ་ཏ་ཀ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ‘པ་རེ་ཧི ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བུ་དྡྷ་རཱུ་པ་མྤི ས་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ
༧. ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་སུ ན ཀི་ཉྩི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏཾ པ་ཀ་ཏཾ, ཝི ཨ་ནི་ཊྛི་ཏཾ པ་ཀ་ཏཾ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ, ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཡེ་ན སོ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནོ, པ་ཋ་མཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩོ བྷི་ཀྑུ. ཝུ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. རི་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་མྤི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནོ་ཡེ་ཝ ཧི སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་དཱི་སུ་པི པཱི་ཏེ་སུ ཁཱ་དི་ཏེ་སུ་པི བྷ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩོ ཧོ་ཏི. པ་ཝཱ་རི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོཏི པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ན ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏེ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་ད་ཀེ ཨ་ས་ནྟེ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨུ་དྡི་ས་ནྟ་ཨུ་དྡི་སཱ་པ་ན་ཀ་ཐཱ
༨. ཨུ་དྡི་ས་ནྟ་ཨུ་དྡི་སཱ་པ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་དྡི་ས་ནྟེ་ནཱཏི ཨུ་དྡེ་སཾ དེ་ནྟེ་ན, པཱ་ལི༹ཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟེ་ནཱཏི ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ན, པཱ་ལི༹ཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཙྩ་ཏ་རེ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་ས་ནཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ནཱི་ཙ་ཏ་རེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རི་ཀ་ཀ་ཐཱ
༩. ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རི་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི ཏི་ཝ་སྶཾ, ཏཱི་ཎི ཝཱ ཝ་སྶཱ་ནི ཏི་ཝ་སྶཱ་ནི, ཏི་ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རཾ, ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རེ ཋི་ཏོ་ཏི ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རོ, ཏེ་ན ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རེ་ན, ཨ་ནྟ་ར-ས་དྡོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཎ-པ་ཙྩ་ཡོ ཋི་ཏ་ཏྠེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣༢༠) ‘‘ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཏི་ཎྞཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༠) པ་ན ས་རཱུ་པ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མེ ས་བྦེཏི ས་བྦེ ཏི་ཝི་དྷཱ ཨི་མེ ས་མཱ་ནཱ་ས་ནི་ཀཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
དཱི་གྷཱ་ས་ན་ཀ་ཐཱ
༡༠. དཱི་གྷཱ་ས་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ སཾ་ཧཱ་རི་མཾ ཝཱཏི སཾ་ཧ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀཱ་དི. ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་མཾ ཝཱཏི སཾ་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ པཱ་སཱ་ཎཱ་དི ཨཱ་ས་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༣༢༠) ‘‘དཱི་གྷཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཏི་ཎྞ་ནྣཾ ཨེ་ཀ་ཏོ སུ་ཁཾ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཏི་ཎྞ་ནྣཾ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ དྭི་ནྣཾ པ་ཧོ་ན་ཀཱ་ས་ན་མྤི དཱི་གྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཙྪི་མཾ དཱི་གྷཱ་ས་ན་ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. དྭི་ནྣཾ པ་ཧོ་ན་ཀེ ཧི ཨ་དཱི་གྷཱ་ས་ནེ ས་མཱ་ནཱ་ས་ནི་ཀེ་ཧེ་ཝ ས་ཧ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏི་ཎྞ་ནྣཾ པ་ཧོ་ན་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཧི་ཏེ དཱི་གྷཱ་ས་ནེ པ་ན ཨ་ས་མཱ་ནཱ་ས་ནི་ཀེ་ཧི་པི ས་ཧ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜ་ཀཱ་དཱི་ཧི་པི ས་ཧ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚེ་ཡྻཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎྜ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཝ.
གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༡. གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ལི་པ་ནྣོཏི ནི་མུ་གྒོ, མ་ཀྑི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ས་མཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཙེ་པི ཨེ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ, ཨེ་ཏེ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྷེ་ས་ཛྫཾ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱིཏི ཝེ་ཛྫེ་ན ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ བྷེ་ས་ཛྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱི་ཧཱ་ཏུནྟི ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ, ཚ་ཌྜེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༦༥-༣༦༦) པ་ན ‘‘བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཀཱ་སཱིཏི གི་ལཱ་ནེ་ན ནི་པ་ནྣ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀི་ལི་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཧ་རི་ཏཱུ་པ་ལི་ཏྟཾ ཀཱ་རེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷེ་ས་ཛྫཾ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོཏི པ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཐཱ
༡༢. མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དེ་ན ས་གྒ་པཱ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ. མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ནོ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ. ན ཧི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི. ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན, མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་རུ་ཉྙེ་ན པཱ་སེ བ་དྡྷ་སཱུ་ཀ་ར་མོ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཡུ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཡུ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ན, ཡཱ་ཝ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷོ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་པ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཋ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༨༠) ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀཱ་རུ་ཉྙེ་ན པཱ་སེ བ་དྡྷ་སཱུ་ཀ་ར་མོ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘ཡ་ཐཱ་ཡུ་ནཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༡༨༠) པ་ན ‘‘མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དེ་ན ས་གྒ་པཱ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ནོ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ན ཧི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ པ་ནེ་ཏཾ ན་ཏྠི, པཱ་སེ བ་དྡྷ་སཱུ་ཀ་ར་མོ་ཙ་ནེ ཝི་ཡ ན ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱཏི ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་མ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཏྟ་པཱ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༣. ཨ་ཏྟ་པཱ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ནཱཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོཏི ས་མཱ་དྷི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ‘‘ཧ་ཏྠ་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏཱིཏི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཝི་ཀྑེ་པོ མཱ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ. བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ལ་ཛྫཱི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཾ ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི, ཏེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཱ་ཡ ཨ་ནེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཾ ན པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྷཱ་གཱ་ན་ཉྷི བྱཱ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏེ ཧི ཀ་པྤི་ཡ་ཁེ་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ས་བྷཱ་གཱ་ན་ཉྷི ལ་ཛྫཱི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ‘ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷི་ག་མ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཨཱ་ས་ངྐ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཧཱ་རུ་པ་ཙྪེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ པ་ན ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་སྶཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘ས་བྷཱ་གཱ་ན་ཉྷི ལ་ཛྫཱི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི, ག་ཎྛི་པ་དེ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་མྤི (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༨༢-༡༨༣) ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟི་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ནཱཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོཏི ས་མཱ་དྷི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ. བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ཨི་ད་ཉྩ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཱ ཧི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ ལ་ཛྫཱི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་དྷི་ག་མཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ན ཨ་བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ་པི ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་དྷི་ག་མ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་དྷི་ག་མེ སོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཝ. ཀིཾ པ་ནཱ་དྷི་ག་མཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ས་བྷཱ་གཱ་ན་ཉྷཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༡༨༡-༡༨༣) ‘‘ཧ་ཏྠ་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ‘ཏ་སྶ ཝི་ཀྑེ་པོ མཱ ཧོ་ཏཱུ’ཏི ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཏ་པྤ་བྷ་ཝཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ལ་ཛྫཱ་ཡ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ བྱཱ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ ཧི ཀ་པྤི་ཡ་ཁེ་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ནི་སི་ནྣ་ཀ་ཐཱ
༡༤. ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ. ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་དྷོ ཝཱ ས་ངྐ་མ་ནྟཱིཏི པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ན་ཏྠཾ ནི་སི་ནྣ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་དྷོ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟི. པ་ཊི་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱིཏི པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཧེ་ཊྛཱ ཀི་སྨི་ཉྩི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ སཱ་ཊ་ཀཾ ཝ་ལིཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཝ་ལི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉྩེ་ཏཾ གི་ཧཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཀེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་མྤི (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༨༠) ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཀི་སྨི་ཉྩི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ སཱ་ཊ་ཀཾ ཝ་ལིཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཡ་སྨིཾ ཝ་ལི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’ཏི. པ་ཊི་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉྩེ་ཏཾ གི་ཧཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཀེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༡༨༠) ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ. ཧེ་ཊྛི་མ་བྷཱ་གེ ཧི ཀི་སྨི་ཉྩི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཝ་ལི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ.
ད་ཝཱ་ཡ་སི་ལཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༥. ད་ཝཱ་ཡ་སི་ལཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་ཝཱས་དྡོ ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. པ་ཊི་པུ་བྦ་ཝི་དྷ-དྷཱ་ཏུ པ་ཝ་ཊྚ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པཱ་སཱ་ཎོ ན པ་ཝ་ཊྚེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. སི་ལཱས་དྡ་སྶ པཱ་སཱ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ སོ ཨེ་ཝ ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ན ཝ་ཊྚེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷོ་ཝ་ན་ད་ཎྜ་ཀནྟི བྷ་ཎྜ་དྷོ་ཝ་ན་ད་ཎྜཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༨༢-༡༨༣) པ་ན ‘‘བྷ་ཎྜ་ཀཾ ཝཱ དྷོ་ཝ་ནྟཱཏི ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ དྷོ་ཝ་ནྟཱ. དྷོ་ཝ་ན་ད་ཎྜ་ཀནྟི ཙཱི་ཝ་ར་དྷོ་ཝ་ན་ད་ཎྜ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
དཱ་ཡཱ་ལི་མྤ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༦. དཱ་ཡཱ་ལི་མྤ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ལླ…པེ… པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི སུ་ཀྑ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨ་གྒིཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ལི་མྤེ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. དུ་ཀྐ་ཊནྟི སུ་ཀྑ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ སུ་ཀྑཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀྑ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་གྒིཾ པཱ་ཏེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཀཱི་ལཱ༹་དྷི་པྤཱ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ, ཀཱི་ལཱ༹་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཙ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་མཱ་ན་ས་དྡ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་གྒི པ་ཊ་གྒི. པ་རི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་ཡཾ ཝཱ ཨུ་ཊྛི་ཏནྟི ཝཱ་ཏེ་རི་ཏཱ་ནཾ ཝེ་ལུ༹་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ. ནི་རུ་པཱ་དཱ་ནོཏི ཨི་ནྡྷ་ན་ར་ཧི་ཏོ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༩༠) པ་ན ‘‘ཁི་ཌྜཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན་པི དུ་ཀྐ་ཊནྟི སུ་ཀྑ་ཏི་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་གྒི་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ལླེ་སུ པ་ན ཀཱི་ལཱ༹་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན་པི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ, པ་ཊི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཝཱ ཨ་གྒི པ་ཊ་གྒི, ཏ་སྶ ཨ་ལླ་ཏི་ཎཱ་དཱི་སུ་པི དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཏཾ དེ་ནྟེ་ན དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དཱ་ཝ་གྒིཾ དི་སྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་ཎི་ཀཾ ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ མ་ཧ་ནྟོ་པི ཨ་གྒི ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མ་ནྟཱ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊ་གྒི དཱ་ཏ་བྦོ. སོ ཌཱ་ཝ་གྒི་ནོ པ་ཊི་པ་ཐཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་ཧ ནི་བྦཱ་ཏི. པ་རི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎནྟི ས་མ་ནྟཱ རུ་ཀྑ་ཏི་ཎཱ་དི་ཙྪེ་ད་ན་པ་རི་ཁཱ་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ནཾ ས་མ་ནྟཱ བྷཱུ་མི་ཏ་ཙྪ་ན’ནྟི་ཨཱ་དཱི’’ཏི, ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༡༩༠) པ་ན ‘‘པ་རི་ཏྟནྟི ར་ཀྑ་ཎཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ས་མ་ནྟཱ བྷཱུ་མི་ཏ་ཙྪ་ན’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀུ་ལཱ་བྷ་ཏ་ཀ་ཐཱ
༡༧. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀུ་ལཱ་བྷ་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན་ཏྠི ས་དྡྷཱ ཨེ་ཏེ་སཱུ་ཏི ཨ་སྶ་དྡྷཱ, མ་ཙྪ་རི་ནོ, ཏེ་སུ ཨ་སྶ་དྡྷེ་སུ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀུ་ལཱ་ནི, མ་ཛ྄ཛྷེ་ལོ་པ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ཏ་པྤུ་རི་ས་ས་མཱ་སོ, ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཡུ་ཏྟ་ཀུ་ལཱ་ནི, ཏེ་སུ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀུ་ལེ་སུ ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ནཾ ཏེ་སཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན, ཨ་པྤ་ཎཱི་ཏ་དཱ་ཡཱི་ནཾ ཏེ་སཾ པ་ཎཱི་ཏ་དཱ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ན པ་རེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ས་མི་སྶ་མྤི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྨི་མྤི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ད་སྶེ་ཏི ག་ནྡྷ་ཧ་ལི་དྡཱ་དི་མ་ཀྑི་ཏོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ་པི ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ས་རཱི་རེ རོ་ག་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
གོ་པ་ཀ་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༨. གོ་པ་ཀ་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ གོ་པེ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི གོ་པ་ཀོ, ཏ་སྶ དཱ་ནཾ གོ་པ་ཀ་དཱ་ནཾ, ཨུ་ཡྻཱ་ན་པཱ་ལ་ཀཱ་དཱི་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦ་དཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཎྞཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཧེ་ཝ རུ་ཀྑེ་ཧི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ཎྞཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ, ལི་ཁི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་མི་ཏྟ་ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱཏི ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. དཱ་ར་ཀཱཏི ཏེ་སཾ པུ་ཏྟ་ན་ཏྟཱ་ད་ཡོ དཱ་ར་ཀཱ. ཨ་ཉྙེ་པི ཡེ ཀེ་ཙི གོ་པ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ས་བྦེ་པི ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ཏྠ་པི གི་ཧཱི་ནཾ གོ་པ་ཀ་དཱ་ནེ ཡ་ཏྟ་ཀཾ གོ་པ་ཀཱ དེ་ནྟི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ངྒྷི་ཀེ པ་ན ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི དཱི་པི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་མྤི (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༥༦) ‘‘པ་ཎྞཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ རུ་ཀྑེ ར་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’ནྟི པ་ཎྞཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. ནི་མི་ཏྟ་ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱཏི ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. དཱ་ར་ཀཱཏི ཏེ་སཾ པུ་ཏྟ་ན་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཡེ ཀེ་ཙི གོ་པེ་ནྟི, ཏེ ས་བྦེ་པི ཨི་དྷ ‘དཱ་ར་ཀཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི, ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༡༥༦) པ་ན ‘‘ཨཱ་རཱ་མ་ར་ཀྑ་ཀཱཏི ཝི་སྶ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶ དཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ, བྷཱ་གཾ ཝཱ སཱ་མི་ཀཱ ན ར་ཀྑ་ནྟི ན ད་ཎྜེ་ནྟི, ཏ་སྶ དཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་མྤི ‘ན ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ངྒྷི་ཀེ’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་དི་སེ ཨཱ་ཝཱ་སེ. བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟཱིཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ན་མྤི ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ས་མྨཱ ཨུ་པ་ནེ་ནྟཱིཏི ཨ་མྦ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ས་མྨཱ ཨུ་པ་ནེ་ནྟི. ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ དི་ནྣཱཏི ‘‘ཨི་མེ་སཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཕ་ལཱ་ནི ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ དི་ནྣཱ. ཏེ་སུ་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ཨ་ནི་སྶ་རཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཏྟཱ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏུཾ ཨ་ནི་སྶ་རཱ. ན ཏེ་སུ…པེ… ཋཱ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་སཾ ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋཱ་ཏ་བྦནྟི ‘‘བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ན ཁཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་སུ རུ་ཀྑེ་སུ ཕ་ལཱ་ནི ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དི་ཝ་སཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ན ཀི་ཉྩི ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཋཱ་ཏ་བྦཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནི་སྶ་རཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན དཱི་པི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏོ. པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏ་མེ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ, ར་ཊྛེ་ཝཱ.
སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཡནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཉྩ. ལཱ་མ་ཀ་ཀོ་ཊི་ཡཱཏི ལཱ་མ་ཀཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ, ལཱ་མ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ནེ་པི ཏི་ཎཱ་དཱི་ནི ལཱ་མ་ཀ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་ནི, སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་པི ལཱ་མ་ཀ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ. མཱུ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཙྪེ་དཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ན ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཏཱ་ཝ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ལཱ་མ་ཀ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟེ་ཧི་པི སེ་ནཱ་ས་ན་བྷཱུ་མི་ཡོ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནོ ཁ་ནྟི. ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཡཾ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
དྷ་མྨ་ས་ནྟ་ཀེ་ན བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཾ ཀཱ་ཏུཾ, བུ་དྡྷ་ས་ནྟ་ཀེ་ན ཝཱ དྷ་མྨ་པཱུ་ཛཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཁོ ཨེ་ཏཾ, ཝཱ་སེ་ཊྛ, ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ ཨི་ཏི་པཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡོ ཁོ, ཝ་ཀྐ་ལི, དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ཏི, སོ མཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༨༧) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ, སོ གི་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻཱ’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ བུ་དྡྷ་ས་ནྟ་ཀེ་ན གི་ལཱ་ན་སྶ་པི བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ན ཧི ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ, སོ གི་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༥) ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ གི་ལཱ་ན་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ཏཱ, ཏ་དུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝཱ ས་མ་ཕ་ལ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ‘‘ཡོ མཾ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ, སོ གི་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ, མ་མ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀཱ་ར་ཀེ་ན གི་ལཱ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༥). བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ གི་ལཱ་ན་སྶ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ ཝོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ, སོ ཝོ མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ཧ་ཉྩ ཁོ པ་ནི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨོ་ཝ་དཱ་མི ཨ་ནུ་སཱ་སཱ་མི, མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏུ་མྷེ ཨོ་ཝ་དི་སྶ་ནྟི ཨ་ནུ་སཱ་སི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སཾ་ས་ནྟེ་ན ཙ ‘‘ཡོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ, ན སོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་ཝ་ཀོ ནཱ་མ, བུ་དྡྷོ ནཱ་མ ཨེ་ས ཙུ་ནྡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ག་རུ་ཀ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པུ་བྦ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ པ་ས་ཏྠ་ཏ་རོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་མྤི ‘‘ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཨ་ཉྙེ་སནྟི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ. ཏེ་སུ་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ཨ་ནི་སྶ་རཱཏི སེ་ནཱ་ས་ནེ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི, བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝཱ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཏྟཱ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏུཾ ཨ་ནི་སྶ་རཱ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི་པི ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སྶཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་སཾ ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋཱ་ཏ་བྦནྟི ས་བྦཱ་ནི ཕ་ལཱ་ཕ་ལཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་སུ རུ་ཀྑེ་སུ ཕ་ལཱ་ནི བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མ, ཨ་ཉྙེ་སུ ཕ་ལཱ་ཕ་ལེ་ཧི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཛ་གྒི་སྶཱ་མཱ’ཏི ཝཱ ‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཾ ས་མྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱ’ཏི ཝཱ ‘ཀི་ཉྩི་པི ཨ་བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ནེ་མཱ’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ ཨུ་པ་ནེ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཋཱ་ཏ་བྦཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘ཨ་ནི་སྶ་རཱ’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན དཱི་པི་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ན’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏོ. པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏ་མེ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ, ར་ཊྛེ ཝཱ. སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཡནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཉྩ. ‘ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཝ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པུ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘མཱུ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཙྪེ་དཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ན ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦ’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ནོ མཱུ་ལ་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཝ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ལཱ་མ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟེ་ཧི་པི སེ་ནཱ་ས་ན་བྷཱུ་མི་ཡོ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་མྤི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྶ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཀེ་ཙི ས་ཧ ཝ་ཏྠུ་ནཱ་པི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙེ་ཡྻུ’’ནྟི.
ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༡༥༣) ‘‘ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ པ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དི་བྷ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. མཱུ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཙྪེ་དནྟི ‘ས་བྦ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ ཨི་སྶ་རཱ’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་ཏ་རེ ཨ་ནི་སྶ་རཱ་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཨི་སྶ་རོཏི ཡ་ཏྠ སོ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཉཱ་ཏ་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཀི་ར ཨ་ཏྠོ, ཨ་པི ཙ ‘ད་ཧ་རོ’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ས་ཧ བྷཱུ་མི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
དྷ་མྨི་ཀཱ་ར་ཀྑ་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༩. དྷ་མྨི་ཀཱ་ར་ཀྑ་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘གཱི་ཝཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ‘ཙོ་རོ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཀེ་ཙི ད་ཎྜི་སྶ་ནྟི, ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨེ་ཏེ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷ་ཡེ་ན ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ ས་ཧ་སཱ ‘ཙོ་རོ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ད་ཎྜི་ཏེ་པི ན དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ན་ཉྷི ‘ཙོ་རོ ཨ་ཡ’ནྟི ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཐ་ནེ ཨེ་ཝ གཱི་ཝཱ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, པ་ན ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ས་མྨུ་ཁཱ ‘ཨ་སུ་ཀོ ཙོ་རོ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སཱི’ཏི ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ་དཱི་སུ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ད་ཎྜཱ་པེ་ནྟེ་སུ་པི བྷི་ཀྑུ་སྶ ན གཱི་ཝཱ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཡེ་ས་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ཧི ས་ཡཾ ཙོ་ར་སྶ ཨ་ད་ཎྜི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘ཏྭཾ ཨེ་ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཙྪི་ནྡཱ’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ་པི ཧི ས་ཙེ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་ཀ་རནྟི ཨི་དཾ སཱ་མཱི་ཙི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ན་མྤི ‘ཨི་མི་ནཱ ག་ཧི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཧི, མཱ ཙ་སྶ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ཧཱི’ཏི ཨུ་དྡི་སྶ ཝ་ད་ནྟ་སྶ་པི ད་ཎྜེ ག་ཧི་ཏེ་པི ན གཱི་ཝཱ ཨེ་ཝ ད་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘ཨ་སུ་ཀ་བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ པུ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནེ (པཱ་རཱ. ༡༢༡) ཝི་ཡ. དཱ་སཱ་དཱི་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ ཝི་ཡ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎེ བྷི་ཀྑཱུ་ན་མྤི དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘ཀ་པྤི་ཡ་ཨ་ཌྜོ ནཱ་མ, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི. ཀེ་ན་ཙི པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཁེ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཌྜེ ཀ་ཏེ་པི ཏཾ ཁེ་ཏྟཱ་དི་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ ཝི་ཡ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ན ཧོ་ཏི པུ་བྦེ ཨེ་ཝ ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ. བྷི་ཀྑུ་སྶེ་ཝ པ་ན པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟི. དཱ་སཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཡ ར་ཀྑཾ ཡཱ་ཙི་ཏུཾ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀེ་ན པུ་ཊྛེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀྐ་མཾ ཝ་ཏྟུཾ ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཙ ཨ་ཌྜཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠཱ་དི་ཀ་པྤི་ཡ་ཨ་ཌྜཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ཡ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༦༧༩) ཨཱ་ག་ཏོ.
ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༦༨༡) ‘‘གཱི་ཝཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ གཱི་ཝཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཨཱ་ཝུ་དྷ་བྷ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ དྷཱ་རཱ ན ཀཱ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཉྙེ་ན པ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་ཙྩཱ་རཱ་དི་ཚ་ཌྜ་ན་ཀ་ཐཱ
༢༠. ཨུ་ཙྩཱ་རཱ་དི་ཚ་ཌྜ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་མེ ཨུ་ཙྩཱ་རཱ་དི་ཚ་ཌྜ་ནེ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ན་པ་ལོ་ཀ་ནཾ, ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ, ཚ་ཌྜ་ནཾ ཝཱ ཚ་ཌྜཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི, ན་ཝ་མེ ཧ་རི་ཏཱུ་པ་རི ཚ་ཌྜ་ནེ ས་བྦེ་སནྟི བྷི་ཀྑུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཙ. ཨི་དྷ ཁེ་ཏྟ་པཱ་ལ་ཀཱ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་གོ་པ་ཀཱ ཙ སཱ་མི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༨༣༠) ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༨༣༠) པ་ན ‘‘ཨ་ཊྛ་མེ ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཡ་མཱ་ན་ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དི་ཏཱ, ཨ་ན་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ཌྜ་ནཱ་དཱི་ཏི དྭེ ཨ་ངྒཱ་ནི. ན་ཝ་མེ ‘མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་མྤཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཧ་རི་ཏཱུ་པ་རི ཚ་ཌྜ་ན་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་བཱི་ཛེ་སཱུ’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྠ ཙ ཚ་ཌྜེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཧ་རི་ཏེ ཝ་ཙྩཱ་དིཾ ཀཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ས་བྦེ་སནྟི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༨༣༢) པ་ན ‘‘སཱ་མི་ཀེ ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ཚ་ཌྜེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ན་ཏྠི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠི, ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ་ཝ སེ་ཡྻོ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ. ཨི་དྷ ཁེ་ཏྟ་པཱ་ལ་ཀཱ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་གོ་པ་ཀཱ ཙ སཱ་མི་ཀཱ ཨེ་ཝ. ‘ས་ངྒྷ་སྶ ཁེ་ཏྟེ ཨཱ་རཱ་མེ ཙ ཏ་ཏྠ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ན ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཀ་ཏི་ཀཱ ཙེ ན་ཏྠི, བྷི་ཀྑུ་སྶ ཚ་ཌྜེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ. ཏཱ་ས་མྤི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི སཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷི་ཀྑུ་ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ན སེ་ཁི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༥༡) ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱཏི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ས་ཧ་སཱ ཨུ་ཙྩཱ་རོ ཝཱ པ་སྶཱ་ཝོ ཝཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་ཀ་ཏོ ནཱ་མ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ན ཧ་རི་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་མྤི ཛཱི་ཝ་རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ དི་སྶ་མཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, སཱ་ཁཱ ཝཱ བྷཱུ་མི་ལ་གྒཱ ག་ཙྪ་ཏི, ས་བྦཾ ཧ་རི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏ་མེ་ཝ, ཁ་ནྡྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པཱ་ཏེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ས་ཧ་སཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, གི་ལཱ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏེ ཀ་ཏོཏི ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ཏི་ཎ་ཎྜུ་པ་ཀཾ ཝཱ པ་ལཱ་ལ་ཎྜུ་པ་ཀཾ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏོ་པི པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏཾ ཨོ་ཏྠ་ར་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘ཁེ་ལེ༹་ན ཙེ་ཏྠ སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཨུ་ད་ཀེཏི ཨེ་ཏཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ས་མ་ཨུ་དྡཱ་དི་ཨུ་ད་ཀེ་སུ པ་ན ཨ་པ་རི་བྷོ་གེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་ད་ཀོ་གྷོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ ཨ་ནུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་ཉྩ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༦༥༢) ‘‘ཁེ་ལེ༹་ན ཙེ་ཏྠ སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ད་ཀ་ག་ཎྜུ་ས་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྪུ་ཀ་ཙ་ཝ་རཱ་དི་ཉྩ མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧ་རི་ཏུཾ ཨུ་ད་ཀེ་སུ ཚ་ཌྜེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠི – ‘‘ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ས་མུ་དྡཱ་དི་ཨུ་ད་ཀེ་སུ པ་ན ཨ་པ་རི་བྷོ་གེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ན་དཱི་ཛཱ་ཏ་སྶ་རཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མུ་དྡཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན་དཱི་ཛཱ་ཏ་སྶ་རཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ན ཙེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་དི ཧི ས་མུ་དྡཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན་དཱི་ཛཱ་ཏ་སྶ་རཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་དེ་ཡྻུཾ, ན པ་ན ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ས་མུ་དྡཱ་དི་ཨུ་ད་ཀེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་བྷོ་གེ་སཱུ’’ཏི ཧེ་ཏུ་མ་ནྟ་ཝི་སེ་ས་ན་པ་ད་མྤི ག་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི ཙ་ནྡ་ནི་ཀཱ་དི་ཨུ་ད་ཀཱ་ནི ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ན པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི ན་དཱི་ཛཱ་ཏ་སྶ་རཱ་དི་ཨུ་ད་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཙ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ས་མུ་དྡཱ་དི་ཨུ་ད་ཀཱ་ནི ཨ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ན་དཱི་ཛཱ་ཏ་སྶ་རཱ་དི་ཨུ་ད་ཀཱ་ནི པ་ན པ་རི་བྷོ་ག་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ་ནཱི་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ‘‘ཨ་པ་རི་བྷོ་གེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཧེ་ཏུ་མ་ནྟ་པ་ད་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ཏོ ཙ. ཀ་ཐཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ? ‘‘ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ས་མུ་དྡཱ་དི་ཨུ་ད་ཀཱ་ནི པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི་པི ས་ནྟི, ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི་པཱི’’ཏི ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཧི ས་མྦྷ་ཝེ ཨེ་ཝ ས་ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཀ་ཐཾ ཨཱ་ག་མ་ཏོ? ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ (ཝི. ཝི. ༡༩༥༤) ‘‘ཏེ་སཾ ཨ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨུ་ད་ཀཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ན པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ས་མུ་དྡཱ་དི་ཨུ་ད་ཀེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་བྦཾ ཨ་པ་རི་བྷོ་ག་ཛ་ལཾ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྟ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་གེ་སུ ན་དཱི་ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་ཏ་ལཱ༹་ཀ་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ་དི་ཨུ་ད་ཀེ་སུ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཱ་དི་ཀ་ར་ཎཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. ‘‘དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་ད་ཀོ་གྷོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ ཨ་ནུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟེ་སུ ན་དཱི་ཛཱ་ཏ་སྶ་རཱ་དཱི་སུ ནཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ‘‘ཏཱི་རཾ ཨུ་པ་ནེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པ་ནེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀེ་པི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ན་ཧཱ་ནེ་རུ་ཀྑཱ་དི་གྷཾ་ས་ན་ཀ་ཐཱ
༢༡. ན་ཧཱ་ནེ རུ་ཀྑཱ་དི་གྷཾ་ས་ན་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་པ་དཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛ་པ་ད་ཕ་ལ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཛཱུ་ཏ་ཕ་ལ་ཀ་ས་དི་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་ལླ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ནཱཏི ཁེ་ལ༹་མ་ལླ་ཀ་མཱུ་ལ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢.༢༤༣) པ་ན ‘‘ཨ་ཊྛ་པ་དཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཛཱུ་ཏ་ཕ་ལ་ཀེ ཨ་ཊྛ་ག་བྦྷ་རཱ་ཛི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. མ་ལླ་ཀ་མཱུ་ལ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ནཱཏི ཁེ་ལ༹་མ་ལླ་ཀ་མཱུ་ལ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན. ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཊྚཱ་དྷཱ་ར་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཎྚ་ཀེ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝ་ཊྚ་ཀ་པཱ་ལ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་ཐུ་པཱ་ཎི་ཀནྟི མུ་ཊྛིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་སི་ཏ་ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ་ཧི པི་ཊྛི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་པ་རི་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢༤༤) པ་ན ‘‘པུ་ཐུ་པཱ་ཎི་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ པུ་ཐུ་པཱ་ཎི་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ན་ཧཱ་ནེ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ན་ཧཱ་ན་ཏི་ཏྠེ ན་ཧཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ན་ཧཱ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ན་ཧཱ་ན་ཝ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་པྤ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ, གི་ཧི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཏྠ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ…པེ… ན ཨོ་ཏ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཉྙེ་སུ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་ནུ་ད་ཀ་སཱ་ཊ་ཀེ་ན ན་ཧཱ་ཡི་ཏུཾ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦ་དི་སཱ པ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཝི་ཝི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཁཱ་ཎུ་གུ་མྦ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛེ་ཡྻུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱ་ཎུ…པེ… ཨུ་ཀྐཱ་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨུ་དྡྷཾ་མུ་ཁེ་ན ཙཱི་ཝ་རཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཧ་རཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫ…པེ… ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛ་པ་ན་ཝ་ཏྟ་མཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟྱཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡ ས་ཏི ཏཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ‘‘ཋི་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝ ན ཨོ་ཏ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཧི་རི་མ་ནྟཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི ཨུ་ད་ཀ་ནྟེ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་ས་ནཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱཏི. ཨུ་ཎྞ་ཊྛཱ་ནེ, ས་མ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ པ་སཱ་རི་ཏེ ས་ཏི ཝཱ ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཨོ་ཏ་ར་ནྟེ་ན ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི པུ་ཙྪཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨོ་ཏ་ར་ནྟེ་ན ས་ཎི་ཀ’’ནྟྱཱ་དི. ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ‘‘ཝེ་གེ་ན ན ཨོ་ཏ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ཊི་སི་དྡྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་མཱ་ཧ ‘‘ས་ཎི་ཀ’’ནྟི. ཨ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨུ་ད་ཀོ་གྷ་ཏ་ར་ངྒ་ཝཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ཧ་ར་ནྟོ ཙ་ལི་ཏ་ཀཱ་ཡོ སི་ཡཱ, ཨ་ཏི་ཨུ་ཏྟཱ་ནེ ནི་སཱི་ད་ནྟོ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱ་ཡོ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་བྷི་པྤ་མཱ་ཎ་མ་ཏྟཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཝཱི་ཙིཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ, ས་དྡ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཙ་པ་ལ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་ཙིཾ ཨ་ནུ་ཊྛ་པེ་ནྟེ་ན ས་དྡཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ’’ཏི. ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ཨཱ་ག་ཏ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁེ་ན ནི་མུ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི, ཨ་བྷི་མུ་ཁེ་ན ཧུ་ཏྭཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་པྥ་ལཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟེ་ན ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡ་མཱ་ཧ ‘‘ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ན ཏཱ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཐོ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི ཨ་ནྟེ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཋཱ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཀཱ་ཡ་སྶ སུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ག་ནྟ་བྦ་ནྟི.
ཝ་ལི་ཀཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༢༢. ཝ་ལི་ཀཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘མུ་ཏྟོ་ལ་མྦ་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀུ་ཎྜ་ལཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ལ་མྦ་ཀ་སུ་ཏྟནྟི ཡ་ཉྙོ་པ་ཙི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨོ་ལ་མྦ་ཀ་སུ་ཏྟ’’ནྟི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༢༤༥). ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢.༢༤༥) པ་ན ‘‘མུ་ཏྟོ་ལ་མྦ་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀུ་ཎྜ་ལཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ལ་མྦ་ཀ་སུ་ཏྟནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཡ་ཉྙོ་པ་ཙི་ཏ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝ་ལ་ཡནྟི ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཝ་ལ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢༤༥) པ་ན ‘‘ཀ་ཎྞ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་མུ་ཏྟོ་ལ་མྦ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ཎྜ་ལཱ་དཱི་ན་ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘ཀཱ་ཡཱུ་ར’ནྟི པཱ་ལི༹་པཱ་ཋོ. ‘ཀེ་ཡཱུ་རཱ་དཱི་ནཱི’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནུ་དྡྷ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
དཱི་གྷ་ཀེ་ས་ཀ་ཐཱ
༢༣. དཱི་གྷ་ཀེ་ས་ཀ་ཐཱ་ཡཾ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ན ཀི་ཉྩི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢.༢༤༦) པ་ན ‘‘དྭ་ངྒུ་ལེཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, དྭ་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ དུ་མཱ་ས་སྶ ཝཱ དྭ་ངྒུ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ་པི ཀེ་ས་མ་སྶུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀོ་ཙྪེ་ནཱཏི ཨུ་སཱི་ར་ཧཱི་རཱ་དཱི་ནི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་མ་ཀཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཀོ་ཙྪེ་ན. ཙི་ཀྐ་ལེ་ནཱཏི སི་ལེ་ས་ཡུ་ཏྟ་ཏེ་ལེ་ན. ཨུ་ཎྷཱ་བྷི་ཏ་ཏྟ་ར་ཛ་སི་རཱ་ན་མྤཱིཏི ཨུ་ཎྷཱ་བྷི་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཛོ་ཀི་ཎྞ་སི་རཱ་ནཾ. ཨ་དྡ་ཧ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་ལླ་ཧ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་པ་རི པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༧༥) ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ མ་སྶུཾ ཀ་པྤཱ་པེ་ནྟི. མ་སྶུཾ ཝ་ཌྜྷཱ་པེ་ནྟི. གོ་ལོ་མི་ཀཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཀཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟི. པ་རི་མུ་ཁཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟི. ཨ་ཌྜྷ་དུ་ཀཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟི. དཱ་ཋི་ཀཾ ཋ་པེ་ནྟི. ས་མྦཱ་དྷེ ལོ་མཾ སཾ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཁཱི་ཡ་ནྟི ཝི་པཱ་ཙེ་ནྟི ‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི གི་ཧཱི ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་སྶུ ཀ་པྤཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ན མ་སྶུ ཝ་ཌྜྷཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ན གོ་ལོ་མི་ཀཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ན ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཀཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ན པ་རི་མུ་ཁཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ན ཨ་ཌྜྷ་དུ་ཀཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ན དཱ་ཋི་ཀཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ. ན ས་མྦཱ་དྷེ ལོ་མཾ སཾ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཡོ སཾ་ཧ་རཱ་པེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༧༥) ‘‘མ་སྶུཾ ཀ་པྤཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཀ་ཏྟ་རི་ཡཱ མ་སྶུཾ ཚེ་དཱ་པེ་ནྟི. མ་སྶུཾ ཝ་ཌྜྷཱ་པེ་ནྟཱིཏི མ་སྶུཾ དཱི་གྷཾ ཀཱ་རེ་ནྟི. གོ་ལོ་མི་ཀནྟི ཧ་ནུ་ཀ་མྷི དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཨེ་ལ༹་ཀ་མ་སྶུ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཀནྟི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཎཾ. པ་རི་མུ་ཁནྟི ཨུ་ད་རེ ལོ་མ་སཾ་ཧ་ར་ཎཾ. ཨ་ཌྜྷ་དུ་ཀནྟི ཨུ་ད་རེ ལོ་མ་རཱ་ཛི་ཊྛ་པ་ནཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱཏི མ་སྶུ་ཀ་པྤཱ་པ་ནཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པུ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༧༥) ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ས་ཀྑ་རི་ཀཱ་ཡ་པི མ་དྷུ་སི་ཏྠ་ཀེ་ན་པི ནཱ་སི་ཀཱ་ལོ་མཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ནྟི, ནཱ་སི་ཀཱ དུ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཎྜཱ་ས་ནྟི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ལི་ཏཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཁཱི་ཡ་ནྟི ཝི་པཱ་ཙེ་ནྟི ‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི གི་ཧཱི ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ལི་ཏཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཡོ གཱ་ཧཱ་པེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ‘‘ས་ཀྑ་རཱ་དཱི་ཧི ནཱ་སི་ཀཱ་ལོ་མ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ པ་ན ས་ཎྜཱ་སོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ལི་ཏཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ བྷ་མུ་ཀཱ་ཡ ཝཱ ན་ལཱ་ཊེ ཝཱ དཱ་ཋི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ བཱི་བྷ་ཙྪཾ ཋི་ཏཾ, ཏཱ་དི་སཾ ལོ་མཾ པ་ལི་ཏཾ ཝཱ ཨ་པ་ལི་ཏཾ ཝཱ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་དཱ་སཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༢༤. ཨཱ་དཱ་སཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་དཱ་སོ ནཱ་མ མ་ཎྜ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁ་ཙྪཱ་ཡཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀཾ་ས་ལོ་ཧཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏོ བྷ་ཎྜ་ཝི་སེ་སོ. ཨུ་ད་ཀ་པ་ཏྟོ ནཱ་མ ཨུ་ད་ཀ་ཊྛ་པ་ན་ཀོ པཱ་ཏི་ས་རཱ་ཝཱ་དི་ཀོ བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སོ. ཀཾ་ས་པ་ཏྟཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཏཱ་ནི པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་རཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཕ་ལི་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཀ་ཉྫི་ཡཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན དྲ་ཝ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནི ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཁཱི་རཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་བཱ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྪ་ཝི ནུ ཁོ མེ ཝ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཡུཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ. ཀོ སོ? ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཾ, ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཡྻཱ་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ་མཱ་ཧ ‘‘ཛི་ཎྞོ ནུ ཁོ་མྷི ནོ་ཏི ཨེ་ཝ’’ནྟི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – མ་མ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཛི་ཎྞོ ནུ ཁོ ཝཱ, ནོ ཛི་ཎྞོ ནུ ཁོ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘སོ་བྷ་ཏི ནུ ཁོ མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ནོ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི.