ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ
ཝི་ན་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་ར-ཊཱི་ཀཱ (པ་ཋ་མོ བྷཱ་གོ)
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
མུ་ཏྟ་ཧཱ་རཱ་དི་ན་ཡ་གཱ་ཐཱ
ཡོ ལོ་ཀེ ལོ་ཀ་ལོ་ཀོ ཝ་ར་ཏ་ར་པ་ར་དོ རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་གྒ་ཛ་ཉྙོ;
ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ཀཱ་ར་ཀཱ་རོ པ་ར་མ་ར་ཏི་ར་ཏོ དེ་ཝ་དེ་ཝ་ནྟ་ཝ་ཛྫོ.
སཾ་སཱ་རཱ་སཱ་ར་སཱ་རོ སུ་ན་ར་ན་མ་ན་ཏོ མཱ་ར་ཧཱ་ར་ནྟ་ར་ཊྛོ;
ལོ་ཀཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཀཱ་རོ ཨ་ཏི་ས་ཏི་ག་ཏི་མཱ དྷཱི་ར་ཝཱི་ར་ཏྟ་ར་མྨོ.
སཱི་ཧ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ན་ཡ་གཱ་ཐཱ
སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ཝི་དྡྷཾ་སཾ, ས་མྦུ་དྡྷཾ ཏཾ སུ་མཱ་ན་སཾ;
སཾ་ན་མཱ་མི སུ་གུ་ཎེ་སཾ, སཾ་དེ་སི་ཏ་སུ་དུ་དྡ་སཾ.
ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟོ་ད་ཀཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཡ་གཱ་ཐཱ
ཡེ་ན ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏཱ པཱ་པཱ, ཡེ་ན ནི་བྦཱ་པི་ཏཱ ད་རཱ;
ཡེ་ན ལོ་ཀཱ ནི་སྶ་རི་སུཾ, ཡེ་ན ཙཱ་ཧཾ ན་མཱ་མི ཏཾ.
ཙ་ཏུ་དཱི་པ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟ་ན་ན་ཡ་གཱ་ཐཱ
ས་ངྒྷཾ ས་ས་ངྒྷཾ ན་མཱ་མི, ཝ་ནྟ་ནྟ་ཝ་ར་དྷ་མྨ་ཛཾ;
མ་གྒ་གྒ་མ་ན་ཕ་ལ་ཊྛཾ, སུ་སཾ་སཾ སུ་བྷ་མཱ་ན་སཾ.
ཨ་བྱ་པེ་ཏ་ཙ་ཏུ་པཱ་ད་ཨཱ་དི་ཡ་མ་ཀ་གཱ་ཐཱ
ཝི་ན་ཡཾ ཝི་ན་ཡཾ སཱ་རཾ, ས་ངྒ་ཧཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རཾ;
ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ནྡེ, པ་ར་མཾ པ་ར་མཾ སུ་ཏཾ.
བྱ་པེ་ཏ་ཙ་ཏུ་པཱ་ད་ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཡ་མ་ཀ་གཱ་ཐཱ
པ་ཀཱ་རེ བ་ཧུ་པ་ཀཱ་རེ, སཱ་ག་རེ གུ་ཎ་སཱ་ག་རེ;
ག་ར་ཝོ མ་མ ག་ར་ཝོ, ཝ་ནྡཱ་མི ཨ་བྷི་ཝ་ནྡཱ་མི.
ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡེ ག་ནྠ་ཀཱ་རེ, ག་རཱུ་སུ སཱ་ད་རཾ མ་ཡཱ;
ཀ་ཏེ་ན ན་མ་ཀྐཱ་རེ་ན, ཧི་ཏྭཱ ས་བྦེ ཨུ་པ་དྡ་ཝེ.
སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མེ་ཧི དྷཱི་རེ་ཧི, ཛི་ན་སཱ་ས་ན་ཀཱ་རི་བྷི;
བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝི་ན་ཡ་ཉྙཱུ་ཧི, སཱ་ད་རཾ ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙི་ཏོ.
ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མི ཝི་ན་ཡ-ས་ངྒ་ཧཾ པཱི་ཏི་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ;
བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ན་ཡི་ཀཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི་བ་ལཾ ཨ་ཧཾ.
པོ་རཱ་ཎེ་ཧི ཀ་ཏཱ ཊཱི་ཀཱ, ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏྠི སཱ པ་ན;
ཨ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན, ན སཱ་དྷེ་ཏི ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ.
ཏ་སྨཱ ཧི ནཱ་ནཱ་ས་ཏྠེ་ཧི, སཱ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཀཾ;
ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཾ, ཀ་རི་སྶཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ.
ཝི་ན་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་རཾ ནཱ་མ, པེ་ས་ལཱ་ནཾ པ་མོ་ད་ནཾ;
ཨི་མཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ ས་བྦེ, ས་མྨཱ དྷཱ་རེ་ནྟུ སཱ་དྷ་ཝོ་ཏི.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་ཝི་དྷ་ཝི་སེ་ས་ན་ཡ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཝི་ན་ཡ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ལ་ཛྫི་པེ་ས་ལ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཾ་ས་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཀཱ་ར་ཀཾ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ས་མྤཱ་པ་ཀཾ ཛི་ན་སཱ་ས་ན་ཝུ་ཌྜྷི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཀ་ར་ཎ་མི་ད་མཱ་ར་བྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཡ་མཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་བྷོ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཀ་ར་ཎཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶི་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མོ ཝུ་ཏྟོ པ་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦ་པ་ཎཱ་མ་ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་ར་ཎཾ ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ པ་ཎཱ་མ་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ན་ཏོ. པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡནྟི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཨི་མ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་མ་ནེ་ཀ་ཏྠཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ཏེ་ནེ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ, ད་སྶ་ཡི་སྶ་མ་ནཱ་ཀུ་ལནྟི ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རོ ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏོ. པ་ཀ་ར་ཎཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ པ་ན ས་མཱ་ཧ་རི་ཏ་ས་དྡ་སྶ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཨི་མ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཨི་ཏི ནཱ་མ་སྶ ལ་བྷ་ན་ཏོ.
ནི་མི་ཏྟཾ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ནཱ་མ ཀ་རུ་ཎཱ, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ད་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བཱ་ཧི་རཾ ནཱ་མ སོ་ཏུ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧོ, ཏཾ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཏ་སྶ ཀ་རུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ན དུ་ཝི་དྷཾ པ་ཎཱ་མ་པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ པ་ཎཱ་མ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་སོ་ས་ན་པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ནཱ་དི་ཀཾ, ཏཾ ས་ར་ཎཾ ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནནྟི ཨི་མ་སྶ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ ཧེ་ཏུ་མྷི ས་ཏི ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ‘‘གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ ཧི པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི, པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧེ ཙ ཀ་ཏོ པ་ཎཱ་མོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་སི་དྡྷི་ཀ་རོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡). པ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི དུ་ཝི་དྷཾ མུ་ཁྱཱ་ནུ་ས་ངྒི་ཀ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་སུ མུ་ཁྱ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་སཱ་པ་ན་ཉྩ, ཏཾ ཝི་ན་ཡེ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ས་ངྒི་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟོ ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ ད་སྶ་ཡི་སྶནྟི ཨི་མ་སྶ སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ད་སྶི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནེ ས་ཏི ཏ་དུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏ་པ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ་ཏི.
ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ནེ་ཏྠ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཀ་ཏཱ, ན་ནུ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ག་ནྠཱ་ར་མྦྷོ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨེ་ཏྠ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་བྦི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་ཡཱ་སེ་ན ག་ནྠ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ. པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཏོ་སཱ་པ་ན་ཏྠཾ, ཏཾ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ, ཏཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཀ་ཐ་ནཾ ཝི་དི་ཏཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ. ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ ཀ་ཏ་སྶ ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ནི་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ན་ཏྠཾ. ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀ་ཐ་ནཾ ཝི་དི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ག་ནྠ་སྶ སོ་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ རུ་ཙི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་ར་སུ་ཁ་ཏྠཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཐ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. པ་ཡོ་ཛ་ན་ད་སྶ་ནཾ དུ་ཝི་དྷ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཀཱ་མཱི་ནཾ སོ་ཏཱུ་ནཾ ས་མུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠ་ནྟི.
ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ན བ་ཧཱུ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྷ པ་ན ག་ནྠ་ག་རུ་བྷཱ་ཝ་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་པ་ཡོ་ཛ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཐ་ཡི་མྷ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན –
‘‘ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཏ་སྶ;
ཀ་ཏ་སྶ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ;
ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སོ་སེ་ཏྭཱ;
ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ཨ་སེ་ས་ཏོ’’ཏི. (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ ༧);
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠོ – ཨ་ཧཾ ས་བྦ་པཱ་ཎཱི་ནཾ ས་ར་ཎཾ ས་ར་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶཱ་མི, ན་མ་སྶི་ཏྭཱ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ན་ཡེ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ཡི་སྶཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ཏྠུ. ཀིཾ ཏཾ? བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ ས་པྤུ་རི་སཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝ་ས་ནྟི ཨཱ་ཝ་ས་ནྟི ནི་ཝ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྷི ཨཱ་དྷཱ་རོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀཾ ཨཱ་དྷེ་ཡྻོ་ཏི. ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི་པི ཝ་ཏྠུ་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་དྷ པ་ན ག་ནྠ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཏི་ཎྞཾ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཏ་ཡཾ, ཏ་ཡོ ཨཾ་སཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཏ་ཡཾ. ཀིཾ ཏཾ? ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཏ་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ. ཀིཾ ཏཾ? བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ. ན་མ་སྶཱ་མཱི་ཏི ན་མ་སྶི་ཏྭཱ, ཨ་ན་མི་ནྟི ན་མ་སྶི་ཏྭཱ. བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ ཏྭཱ-པ་ཙྩ་ཡོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མོ ཝི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ, པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ ད་སྶ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ, ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡོ ཝི་གྒ་ཧོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་པི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ.
ས་ར་ཏི ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ར་ཎཾ. ཀིཾ ཏཾ? བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ. ཏ་ཉྷི ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ས་ནྟཱ་སཾ དུ་ཀྑཾ དུ་གྒ་ཏི་ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ས་ར་ཏི ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡ་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡),
‘‘ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ནྟཱ་ནཾ;
དྷ་མྨཾ ས་ངྒྷ་ཉྩ བྷི་ཀྑ་ཝོ;
བྷ་ཡཾ ཝཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཝཱ;
ལོ་མ་ཧཾ་སོ ན ཧེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ. (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩);
ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་དཾ ‘‘ནཱ་ཐ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་ཏ་སུ་དྡྷ་ནཱ་མ་པ་དཾ ཧོ་ཏི, ན ཀི་ཏ་མ་ཏྟ་པ་དཾ, ཏ་སྨཱ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠོ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏོ. ‘‘ས་ར ཧིཾ་སཱ་ཡ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཧིཾ་ས་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦ་པཱ་ཎཱི་ནཾ ས་ར་ཎཾ ཧིཾ་ས་ཀཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ས་བྦ་པཱ་ཎཱི་ནཾ ས་ར་ཎཾ ས་ར་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཾ ནཱ་ཐ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་མྤི ཏ་ཐཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ས་བྦ-ས་དྡོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ས་བྦ་ནཱ་མ་པ་དཾ. ས་ཧ ཨ་ཝེ་ན ཡོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་བྦོ་ཏི ཀ་ཏེ པ་ན ས་ཀ་ལ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ས་མཱ་ས་ནཱ་མ་པ་དཾ ཧོ་ཏི. པཱ་ཎོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཎི་ནོ, པཱ་ཎོ་ཏི ཙེ་ཏྠ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ས་བྦེ པཱ་ཎི་ནོ ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནོ, ཏེ་སཾ ས་བྦ་པཱ་ཎཱི་ནཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ན་མ་སྶ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཾ, ན་མ་སྶ་ནཱ་ར་ཧེ ཙ ཀ་ཏཱ་ཡ་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཀ་ར་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ར་མྦྷ་སྶ ས་ནི་མི་ཏྟཾ མུ་ཁྱ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡེ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ, ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་ན་ཡེ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཱཏི མུ་ཁྱ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ད་སྶ་ནཾ, ཏཾ་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ས་ངྒི་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཀཱ་ར་ཎེ སི་དྡྷེ ཀཱ་རི་ཡ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི བཱ་ཧི་ར་ནི་མི་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ད་སྶི་ཏེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་མྤི དཱི་པི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཉཱ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་སྶ ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ན་ཡོ, དུ་ཝི་དྷ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་དུ་ཝི་དྷ་ཝི་བྷ་ངྒ་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་པ་ཉྩ་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཏྟ་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཝི་དྷཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ ན་ཡཱ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་སེ་སཱ ན་ཡཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ན་ཡོ, ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་སཱ ན་ཡཱ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡོ. ཀཱ་ཡོ ཝི་ནེ་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཡོ, ཨི་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ཝི་ན་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ –
‘‘ཝི་ཝི་དྷ་ཝི་སེ་ས་ན་ཡ་ཏྟཱ;
ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ;
ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་ཝི་དཱུ་ཧི ཨ་ཡཾ;
ཝི་ན་ཡོ ‘ཝི་ན་ཡོ’ཏི ཨ་ཀྑཱ་ཏོ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ);
ཀོ སོ? ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ. ཏ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡེ. པ་ཊ་ཏི ཝི་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་ཊུ. ཀོ སོ? པ་ཎྜི་ཏོ. པ་ཊུ་ནོ བྷཱ་ཝོ པཱ་ཊ་ཝཾ. ཀིཾ ཏཾ? ཉཱ་ཎཾ. ཨ་ས་ཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ སོ? པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. པཱ་ཊ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠོ, ཏ་སྶ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ, ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཀོ་ས་ལླ་ཉཱ་ཎ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཡོ་གོ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཝ་ཙ་རཱ, ཡོ་གེ ཨ་ཝ་ཙ་རཱ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ. སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི བྷི་ཀྑཱུ, ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཙ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཙཱ་ཏི ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷི་ཀྑཱུ, ཏེ་སཾ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ན་ཡེ པ་ཊུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ན ག་ཧ་ཊྛ་ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཙ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ལ་ཛྫི་པེ་ས་ལ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ, ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ལ་ཛྫི་བྷི་ཀྑཱུ་ན་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ར་མྦྷ་སྶ ས་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་མ་ནེ་ཀ་ཏྠ, པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི ཧེ་ཏུ་མ་ནྟ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟཱ, ཨི་མ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨཱ་ར་མྦྷོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞེ ས་ཏི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ ད་སྶ་ཡི་སྶ’’ནྟི (ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ). པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀ་ར་ཎཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར་ཏི ཝི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཀི་ཎྞོ, པ་ཀཱ་རེ་ན ཀི་ཎྞོ པ་ཀི་ཎྞོ, ཝི་ཝི་དྷེ་ན པ་ཀི་ཎྞོ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞོ. ཀོ སོ? པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ.
ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ངྑྱཱ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ས་བྦ་ནཱ་མི་ཀོ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ, ན ཨེ་ཀོ ཨ་ནེ་ཀེ. བ་ཧྭ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨ་ནེ་ཀ་ས་དྡོ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟོ་པི ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ན-ཨི་ཏི་ནི་པཱ་ཏེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟོ ཛཱ་ཏོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ བ་ཧཱུ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ པ་ཀ་ར་ཎེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པོ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱཏི ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་དེ་སེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཨུ་པ་རི ‘‘ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ས་ཧ་ཡོ་གཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་དེ་སེ་སུ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་དེ་སེ ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སོ ཙ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ནེ་ཀེ་སུ པ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཀ་ར་ཎེ ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་དེ་སེ་སུ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ག་ཎྷེ་ཡྻ, སོ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻ.
པ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ལཱི༹་ཏི པཱ་ལི༹, ཨུ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ཏྠཾ པཱ་ལེ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹, ལ་ལཱ༹་ན་མ་ཝི་སེ་སོ. ཀཱ སཱ? ཝི་ན་ཡ་ཏ་ནྟི. མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི མུ་ཏྟོ, པཱ་ལི༹་ཏོ མུ་ཏྟོ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟོ. ཚི་ནྡི་ཡ་ཏེ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཚ་ཡོ, ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཚ་ཡོ ནི་ཙྪ་ཡོ, ཝི་སེ་སེ་ན ནི་ཙྪ་ཡོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཁི་ལ་མ་དྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ས་དྡ་ན་ཡོ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ ཙ. པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟོ ཙ སོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙཱ་ཏི པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ. ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཨཱ་ན་ག་རཱ ཁ་དི་ར་ཝ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ་པི དི་སྶ་ན་ཏོ. པོ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཀི་མེ་ཏེ་ན ག་ནྠ་ག་རུ་ཀ་རེ་ན པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ཝི་སེ་ས་ན་ཉྷི ས་མྦྷ་ཝ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཙ ས་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ་ཏི པ་ཋ་མ་ན་ཡོ་ཝ ཨཱ་རཱ་དྷ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. དུ་ཝི་དྷོ ཧེ་ཏྠ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ས་མཱ་ཧ་ར་ཎ་ཨ་ནཱ་ཀུ་ལ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. སོ དུ་ཝི་དྷོ་པི ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, སཾ-ས་དྡོ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ས་ངྑི་པི་ཡ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན ‘‘ད་སྶ་ཡི་སྶ’’ནྟི པ་དེ་ན ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨི་དྷ ཏྭཱ-པ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཀ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་དྷ ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ. ཨེ་ཀ་ཏྠཱཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ. ད་སྶ་ཡི་སྶནྟི ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མི, ཉཱ་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཀུ་ལ་ཏི བྱཱ་ཀུ་ལ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཀུ་ལོ, ན ཨཱ་ཀུ་ལོ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལོ, པུ་བྦཱ་པ་ར་བྱཱ་ཀི་ཎྞ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨ་ནཱ་ཀུ་ལནྟི པ་ན བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་ར་དྷཱ་ཏུ་མ་ཡེ་ན ཀ་ཏྭཱ་ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མཱ་དི་ཀཾ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡེ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ མཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧི ཨ་ས་ཏི ད་སྶི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ ཝི་ཀི་ར་ནྟི ཝི་དྷཾ་སེ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི. ས་ནྟི་ཡཱ པ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ ན ཝི་ཀི་ར་ནྟི ན ཝི་དྷཾ་སེ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ སུ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི. ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ག་ནྟྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ པ་ཏྭཱ སོ སོ ཨ་ཏྠོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ མཱ་ཏི་ཀཱ ཋ་པི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ མ་ཡཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ. མཱ་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ. ཡ་ཐཱ ཧི པུ་ཏྟཱ མཱ་ཏི་ཏོ པ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ནི་དྡེ་ས་པ་དཱ་ནི ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ པ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨུ་དྡེ་སོ མཱ་ཏི་ཀཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ‘‘མཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ. པ་རི་ཀྑཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ…པེ… པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘དི་ཝཱ་ས་ཡ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ས་མ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨི་ད་མ་ཏྠོ ཝཱ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཝཱ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠོ ཝཱ. ཏེ་སུ ཨི་ད་མ་ཏྠེ ཀཱ སཱ? དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ…པེ… པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཨི་ཏི ཨ་ཡ་ནྟི. ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ཀ་ཐཾ སཱ? དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ…པེ… པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཨི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི. པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠེ སཱ ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན པ་རི་ས་མ་ཏྟཱ? དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ…པེ… པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཨི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་རི་ས་མ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ་སཾ པ་ན དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ ཝཱ་ཀྱ་ཝི་གྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠེ ཨི་དྷ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཏི་པ་པ་ཉྩོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སོ་ཏཱུ་ན་ཉྩ དུ་སྶ་ལླ་ཀྑ་ཎཱི་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝ་ཀྑཱ་མ.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡. དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ
༡. ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ནཾ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཋ་པི་ཏ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནི་དྡི་ས་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ་ཏི དི་ཝཱ་ནི་པ་ཛྫ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དེ་སུ ས་མ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་སྶ ‘‘དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘དི་ཝཱ་ནི་པ་ཛྫ་ན’’ནྟི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ དི་ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཧ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནྟོ ནི་པཱ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་ནུ་ཀཱུ་ལྱེ་ཏུ ས་དྡྷ་ཉྩ, ན་ཏྟཾ དོ་སོ དི་ཝཱ ཏྭ་ཧེ’’ཏི. ས་ཡ་ནཾ སེ་ཡྻཱ, ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་ག་ཏ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ནུ་གྒ་ནྟྭཱ དཱི་གྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་སེ་སོ. དི་ཝཱ་ཀཱ་ལ་སྨིཾ སེ་ཡྻཱ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱ. ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནཱ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ས་ཡ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཝཱ་ནི་པ་ཛྫ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ དི་ཝཱ་ས་ཡ་ནེ ཨ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༧༧) ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏོ ཉཱ་པ་ཀ་པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི དི་ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན. དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུནྟི དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ. ‘‘དི་ཝཱ…པེ… ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦནྟི ཉཱ་པྱཾ. ན་ནུ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ དི་ཝཱ་ནི་པ་ཛྫ་ནེ. ཙ-ས་དྡོ ཝཱ་ཀྱཱ་ར་མྦྷ་ཛོ་ཏ་ཀོ, ཀི་ཉྩཱ་པི-ས་དྡོ ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, ཡ་དི་པཱི་ཏྱ་ཏྠོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝུ་ཏྟཱ, པ་ན ཏ་ཐཱ་པི ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༧) དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ས་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ ཀ་ཐཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་མྤི ཏཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ ཝ་ཏྠུ་མྷཱིཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀ་ཏ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་སྨི’’ནྟི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༧༧) ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༧༧) པ་ན ‘‘མེ་ཐུ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པོ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི ཏ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ མེ་ཐུ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ མེ་ཐུ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ན་ནུ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཋ་པི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ལི༹་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ བུ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཏ་ནྟི་པ་དཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་མྦུ་དྡྷེ་ནེ་ཝ ཏི་ཎྞཾ པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན་ཀྐ་མོ་པི བྷཱ་སི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏི.
ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཏཾ དི་ཝཱ དྭཱ་རཾ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ སི་དྡྷཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙེ་ན་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ སི་དྡྷཾ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི དི་ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ནོ ར་ཏྟི’’ནྟི (པ་རི. ༣༢༣) ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ཋེ་ན་པི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ན ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ དི་ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཏོ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནི ཝཱ་ཏུ་པ་ཏྠ་དྡྷཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ག་ནྡྷ་ཉྩ མཱ་ལ་ཉྩ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ ཝི་ཧཱ་ར་པེ་ཀྑི་ཀཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཁོ ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཨ་བྷི་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱ ‘པུ་རི་སུ་ས་བྷོ ཝ་ཏཱ་ཡ’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཉྩ མཱ་ལ་ཉྩ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ ཀི་ལི་ནྣཾ པ་སྶི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. པ་ཉྩ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཧོ་ཏི རཱ་གེ་ན, ཝ་ཙྩེ་ན, པ་སྶཱ་ཝེ་ན, ཝཱ་ཏེ་ན, ཨུ་ཙྩཱ་ལི་ངྒ་པཱ་ཎ་ཀ་ད་ཊྛེ་ན. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ རཱ་གེ་ན ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ, ཨ་ར་ཧཾ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༧༧) ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༢. ཨི་དཱ་ནི དྭཱ་ར་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱི་དི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་དྭཱ་ར་མེ་ཝཱཏི སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཡོ་གྒ་དྭཱ་ར་མེ་ཝ. རུ་ཀྑ་སཱུ་ཙི་ཀ་ཎྚ་ཀ་དྭཱ་རནྟི རུ་ཀྑ་སཱུ་ཙི་དྭཱ་རཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་དྭཱ་ར་ཉྩ. ‘‘རུ་ཀྑ་སཱུ་ཙི་དྭཱ་ར་ཀ་ཎྚ་ཀ་དྭཱ་ར’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཡཾ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ རུ་ཀྑ་ཏྠ་མྦྷེ ནི་ཁ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ དྭེ ཏི་སྶོ རུ་ཀྑ་སཱུ་ཙི་ཡོ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ རུ་ཀྑ་སཱུ་ཙི་དྭཱ་རཾ ནཱ་མ. པ་ཝེ་ས་ན་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཐ་ཀ་ན་ཡོ་གྒཾ ཨེ་ཀཱ་ཡ, བ་ཧཱུ་ཧི ཝཱ ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་ཁཱ་ཧི ཀ་ཏཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་དྭཱ་རཾ ནཱ་མ. གཱ་མ་དྭཱ་ར་སྶ པི་དྷཱ་ན་ཏྠཾ པ་ད་རེ་ན ཝཱ ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་ཁཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་ཝཱ་ཊ་སྶ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལ་པཱ་ས་ཀ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ན སཾ་ཝ་རི་ཏུཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུ་ཉྩ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཨེ་ཀཾ ཙ་ཀྐཾ ཡོ་ཛེ་ནྟི, ཡེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀ་ཀ་ཝཱ་ཊཾ སུ་ཁ་ཐ་ཀ་ན་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྐ་ལ་ཀ་ཡུ་ཏྟ་དྭཱ་ར’’ནྟི. ཙ་ཀྐ་མེ་ཝ ཧི ལཱ་ཏ་བྦ་ཏྠེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠེ་ན ཙ་ཀྐ་ལ་ཀཾ, ཏེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཝཱ་ཊ་མྤི ཙ་ཀྐ་ལ་ཀཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཡུ་ཏྟ་དྭཱ་རཾ ཙ་ཀྐ་ལ་ཀ་ཡུ་ཏྟ་དྭཱ་རཾ.
མ་ཧཱ་དྭཱ་རེ་སུ པ་ན དྭེ ཏཱི་ཎི ཙ་ཀྐ་ལ་ཀཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་ཀེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཊི་ཀཱ་སཱུཏི ཝེ་ལུ༹་པེ་སི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་ཁཱ་དཱི་ཧི ཙ ཀ་ཏ་ཐ་ཀ་ན་ཀེ་སུ. སཾ་ས་ར་ཎ་ཀི་ཊི་ཀ་དྭཱ་རནྟི ཙ་ཀྐ་ལ་ཀ་ཡ་ནྟེ་ན སཾ་ས་ར་ཎ་ཀི་ཊི་ཀཱ་ཡུ་ཏྟ་མ་ཧཱ་དྭཱ་རཾ. གོ་པྥེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཝུ་ཎི་ཏྭཱ, ར་ཛྫཱུ་ཧི ག་ནྠེ་ཏྭཱ ཝཱ. ཨེ་ཀཾ དུ་སྶ་སཱ་ཎི་དྭཱ་ར་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ལ་ཉྫ་སཱ་ཎི་དྭཱ་ར་མྤི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༧༦-༧༧) པ་ན ‘‘དུ་སྶ་དྭཱ་རཾ སཱ་ཎི་དྭཱ་ར་ཉྩ དུ་སྶ་སཱ་ཎི་དྭཱ་རཾ. དུ་སྶ་སཱ་ཎི ཀི་ལ་ཉྫ་སཱ་ཎཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི དུ་སྶ་སཱ་ཎི་ཡ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
༣. ཨེ་ཝཾ དྭཱ་ར་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱུ་ཙཱིཏི མ་ཛ྄ཛྷེ ཚི་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སི་ཏཱ. གྷ་ཊི་ཀཱཏི ཨུ་པ་རི ཡོ་ཛི་ཏཱ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཏྠ དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧཱུ་ནཾ ཨ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨེ་ཀཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑཱུ…པེ… ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན སེ་ས་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཏ་སྨཱ ནི་པ་ནྣེ་པི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟེ པ་ན ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ས་ནྟ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ར་ཧོ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཝི་ཡ དྭཱ་ར་སཾ་ཝ་ར་ཎཾ ནཱ་མ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་ནཾ པ་ཝེ་ས་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ་པི ཡོ ཡོ ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ སོ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏོ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཏཾ ཡུ་ཏྟནྟི ‘‘ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན…པེ… ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ…པེ… ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཡོ ཡོ ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ སོ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, པུ་རེ ཝུ་ཏྟོ ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ ཝཱ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཡཾ ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི. ཏཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་པུ་ཙྪ་ན་ཨཱ་བྷོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་ད་སྶ ཝཱ ཐེ་ར་ཝཱ་ད་སྶ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ. ན ཧི པུ་བྦ་ཝཱ་ཀྱེ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཾ’’ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ་པཱི’’ཏྱཱ་དི, ཏ་མྤི ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ. ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་ད་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཝཱ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་རེ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ ན དི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡཾ ‘‘པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཡཾ ‘‘ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཙ.
ཨུ་པ་རི པ་ན ‘‘ཀོ མུ་ཙྩ་ཏི, ཀོ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཝཱ་དོ ཙ ཀུ་རུ་ནྡི་ཝཱ་དོ ཙ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ ཙཱ་ཏི ཏ་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨེ་ཀོ མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཙ པ་མཱ་ཎཱ་པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཙ དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་བྷེ་ན ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཾ ན སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་རི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་ད་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཏཾ པ་ཙྪཱ ལེ་ཁ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ལི་ཁི་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པ་རི་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཡོ ཙ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ, ཡོ ཙ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཙྪི་མ་ཏྟཱ སོ་ཡེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཡོ ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ ཝཱ ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ སོ་ཡེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
༤. ཨི་དཱ་ནི དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ས་ཏི ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ དྭཱ་ར་སྶ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་སྶེ་ཎིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ, ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་དཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. དྭེ་པི དྭཱ་རཱ་ནི ཛ་གྒི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྭཱ་རེ ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཝཱ ན་ཏྠི, ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སཾ་ཝ་རི་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ, ཨི་ཏ་རཾ དྭཱ་རཾ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. དྭཱ་ར་པཱ་ལ་སྶཱཏི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ མ་ཧཱ་དྭཱ་རེ, ནི་སྶེ་ཎི་མཱུ་ལེ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ན་ཀ་སྶ. པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ བྷཱ་རོཏི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་དྭཱ་རེ ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷེ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. བ་ཧི ཝཱཏི ག་བྦྷ་ཏོ བ་ཧི. ནི་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ་པི…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ན་ཀ་སྶ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཏྟཱ ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ་པི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཀྑི་ཏྟེཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ པ་མཱ་ཎཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻ་པྤ་ཧོ་ན་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༡) ‘‘ཡ་ཉྷི སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཉྩ་ཧི ཚ་ད་ནེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ས་བྦ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ, ཨ་ཡཾ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ ནཱ་མ སེ་ཡྻཱ…པེ… ཡཾ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ བྷཱུ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཚ་ད་ནཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ པཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝ་ཏྠེ་ན་པི པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨ་ཡཾ ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ ནཱ་མ སེ་ཡྻཱ. ཚ་ད་ནཾ ཨ་ནཱ་ཧ་ཙྩ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷེ་ན པཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ་པི ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷོ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༥༡) ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་ཉྩ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༥༠-༥༡) ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་པ་རི་ཝེ་ཎནྟི མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ངྒ་ཎཾ. ཏེ་ན བ་ཧུ་ཛ་ན་ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ནི་པ་ནྣ་ཏྟཱ. པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པུ་ན སུ་པ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཉ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་ཡི་ཏ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན སུ་པ་ཏི, ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ དྭཱ་ར་སཾ་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ནོ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟེ ཀ་ཏ་ནི་པ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ན་ངྒ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་པ་ཏྟི ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ, དི་ཝཱ དྭཱ་རཾ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཀྑ་ཎེ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པུ་རཱ་རུ་ཎཱ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་པི ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཱ ས་ཡ་ནྟ་སྶ་པི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི་ཏི…པེ… ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་དཱ ཨ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན ཏཱ་ཝ ར་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘དི་ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ནོ ར་ཏྟི’’ནྟི (པ་རི. ༣༢༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ན དི་ཝཱ་ས་ཡ་ན་དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏི ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ པ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༧༧) ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡ་མྤི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༢.༧༧) ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ནི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟ་སྶ་པི ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ དི་ཝཱ་པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ‘ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ་པི ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ་པི ནི་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, དི་ཝཱ་པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཾ པ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨ་རུ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ དྭེ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ས་ཙེ དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཨུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི་ཏི ནི་པ་ཛྫ་ཏི, དྭཱ་རེ ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཝི་ཝ་ཊེ་པི ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ན་སྶ ར་ཏྟི་དི་ཝཱ་བྷཱ་གེ་སུ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶེ་ཝ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ན ཏ་པྤ་རི་ཧཱ་ར་སྶཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ ནི་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༧) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཝཱ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣ་སྶ ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཝ་ཊེ་པི དྭཱ་རེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ་ཝ ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ ཝི་ཝ་ཊེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨི་ད་མྤི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་མེ་ཝ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༧༧) ཝུ་ཏྟཾ.
ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ན པུ་རཱ་རུ་ཎཱ ཨུ་ཊྛི་ཏ་སྶ་པི ཏ་སྶ ཧོ་ཏེ་ཝ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊཱ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. དུ་ཀྐ་ཊཱ ན མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཙ པུ་རཱ་རུ་ཎཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མུ་ཏྟོ་པི ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༥. ནི་དྡཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ནི་དྡཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ནི་དྡཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་དཱ་ནཾ པ་ན བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་མོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཡཾ ནི་པ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པ་སྶཱ་ཡ སུ་པ་ནྟ་སྶཱཏི ཀ་ཊི་ཊྛི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པ་དེ་སཾ བྷཱུ་མིཾ ཨ་ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་པ་ནྟ་སྶ. ཀ་ཊི་ཊྛིཾ པ་ན བྷཱུ་མིཾ ཕུ་སཱ་པེ་ནྟ་སྶ ས་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. པི་ཊྛི་པ་སཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི སེ་ཡྻཱ དཱི་གྷཱ, ཝ་ནྡ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཏི་རི་ཡཾ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ནཾ པ་སཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ནི་པ་ཛྫ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཝ. ཝ་ནྡ་ནཱ་པི ཧི པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་པ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཧ་སཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི པ་ཀྑ་ལི་ཏཱ པ་ཏི་ཏོ ཝི་ཡ ས་ཧ་སཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ཏ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཝི་ས་ཡེ ཛཱ་ཏེ ས་ཧ་སཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཡ་སྶ པ་ན ཝི་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ པ་ཙྪཱ་པི ཨ་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཝ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ པ་ཏ་ན་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཡ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཡ་ཏི, ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ས་ཡེ་པི ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་ད་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀོ མུ་ཙྩ་ཏི, ཀོ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཙྩ་རཱིཏི ཨུ་ལུ༹་མྤཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏཾ. ཀུ་རུ་ནྡི་ཝ་ལླི་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཀུ་རུ་ནྡཱིཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡ་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ ཏེ་པི་ཊ་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ཡཱ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པཾ ཨཱ་བྷ་ཏཱ, ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡེ་ཧི ཐེ་རེ་ཧི པ་ཙྪཱ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་བྷ་ངྒེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་པ་སྶ་བྷ་ཉྫ་ནེ་ན པཱ་དེ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ས་རཱི་རཾ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ན མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ལི་ཁི་ཏ་མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དེ ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘མུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ན དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ཡ་ཐཱ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ ཙ པ་ར་ཝ་སོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ར་ཝ་ས་ཏྟཱ མུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏོ ཀ་ཉྩི་ཀཱ་ལཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཝ་ད་ནྟི, ཝི་ས་ཉྙི་ཏེ པ་ན ས་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
དྭེ ཛ་ནཱཏི་ཨཱ་དི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎཾ. ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཝི་ས་ཉྙི་བྷཱུ་ཏོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཨེ་ཀ་བྷ་ངྒེ་ན ནི་པ་ནྣོ པ་ན ཨ་ནི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ མུ་ཙྩ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡ་ཉྩ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༧༧) ‘‘ཡོ ཙ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ, ཡོ ཙ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཙྪི་མ་ཏྟཱ སོ་ཡེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཡོ ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ སོ་ཡེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋ་སྶ ཨཱ་ནཱི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ་པི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ སོ པཱ་ཋོ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ནོ ཁ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ར་ཏྟིཾ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཨུ་ཊྛཱ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ སཾ་ས་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ཨ་རུ་ཎ་ཀ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཀོ ཨེ་ས ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ;
ཀེ་ན སོ ཨ་རུ་ཎོ བྷ་ཝེ;
ཀཱི་དི་སོ ཏ་སྶ ཝ་ཎྞཱ ཏུ;
ས་ཎྛཱ་ནཾ ཀཱི་དི་སཾ བྷ་ཝེ.
‘‘ཀི་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཙ དེ་སེ ཙ, ཨ་རུ་ཎོ ས་མུ་ག་ཙྪ་ཏི;
ཀིཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷོ ཨེ་སོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀོ ཨེ་ས ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ས ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ སཱུ་རི་ཡ་སྶ པ་བྷཱ་ཝི་སེ་སོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡཾ –
‘‘སཱུ་ར་སྶོ་ད་ཡ་ཏོ པུ་བྦུ་ཊྛི་ཏ་རཾ་སི སི་ཡཱ་རུ་ཎོ’’ཏི;
ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘སཱུ་ར་སྶ ཨུ་ད་ཡ་ཏོ པུ་བྦེ ཨུ་ཊྛི་ཏ་རཾ་སི ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ སི་ཡཱ’’ཏི. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ནཱ་མི་ཀཱ་ཡཾ ཝི་ན་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༦༣) ‘‘ཨ་རུ་ཎོ་ཏི ཙེ་ཏྠ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་སྶ པུ་རེ་ཙ་རོ ཝ་ཌྜྷ་ན་གྷ་ན་ར་ཏྟོ པ་བྷཱ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ སཱུ་རི་ཡ་པྤ་བྷཱ་ཡེ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ, ན ཨ་ཉྙོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་ན སོ ཨ་རུ་ཎོ བྷ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎོ ཝ་ཎྞོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་རུ་ཎོ, ཀི་ཉྩི་ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ར་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་རུ་ཎོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨ་ར་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་རུ་ཎོ’’ཏི. ཀཱི་དི་སོ ཏ་སྶ ཝ་ཎྞོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྱ་ཏྟ་ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞོ ཏ་སྶ ཝ་ཎྞོ བྷ་ཝེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་རུ་ཎོ ཀི་ཉྩི་ར་ཏྟོ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཀི་ཉྩི་ར་ཏྟོ ཨ་བྱ་ཏྟ་ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞོ ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ མ་ཙྪ་སྶ ཨ་ཀྑཱི’’ཏི. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་ཉྩ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༦༣) ‘‘ཝ་ཌྜྷ་ན་གྷ་ན་ར་ཏྟོ པ་བྷཱ་ཝི་སེ་སོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ སཱུ་རི་ཡ་སྶ ར་ཏྟ་པྤ་བྷཱ་ཡེ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ, ན སེ་ཏ་པྤ་བྷཱ་ད་ཡོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཊྛ་པ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢.༣༨༣) ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱཏི ཨོ་དཱ་ཏ་དི་སཱ་མུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཏུ་ཊྛ་མུ་ཁི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི, ནོ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨ་རུ་ཎོ་བྷཱ་སེ་ན ཨོ་དཱ་ཏ་དི་སཱ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཨ་རུ་ཎོ་བྷཱ་ས་སྶ ཨོ་དཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༢༣) ‘‘ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱཏི ཨ་རུ་ཎ་སྶ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ་བྷཱ་ཡ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ས་ཏྟེ ན་ནྡཱ་པ་ན་མུ་ཁི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཛཱ་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ –
‘‘ཛི་གྷ་ཉྙ་ར་ཏྟིཾ ཨ་རུ་ཎ་སྨི་མུ་ཧ་ཏེ;
ཡཱ དི་སྶ་ཏི ཨུ་ཏྟ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཎྞི་ནཱི;
ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ མཾ པ་ཊི་བྷཱ་སི དེ་ཝ་ཏེ;
ཨཱ་ཙི་ཀྑ མེ ཏཾ ཀ་ཏ་མཱ་སི ཨ་ཙྪ་རཱ’’ཏི. (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༥.༢༡.༢༥༤);
ཨི་མ་སྶ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཛི་གྷ་ཉྙ་ར་ཏྟིནྟི པ་ཙྪི་མ་ར་ཏྟིཾ, ར་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཧ་ཏེཏི ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ. ཡཱཏི ཡཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་རཱུ་པ་དྷ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་ཏ་ས་མ་ཡེ པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་ཡ ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨ་རུ་ཎ་སྶ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ར་ཏྟ་བྷཱ་གོ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀ་སྶ པ་ཏྠ་ཊ་ཏྟཱ སེ་ས་དི་སཱ་ནཾ ཨོ་དཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ས་ཎྛཱ་ནཾ ཀཱི་དི་སཾ བྷ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎ་སྶ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ས་ཎྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི ར་སྨི་མ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྟ་ཀཾ པ་དེ་སཾ ཕ་ར་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་སྶ ས་ཎྛཱ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཛཱ་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༥.༢༡.༢༥༥) ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་རཱུ་པ་དྷ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཀི་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཙ དེ་སེ ཙ, ཨ་རུ་ཎོ ས་མུ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ས ཨ་རུ་ཎོ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་སྶ པུ་རེ ཀཱ་ལེ པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་ཡཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༢༣) ‘‘ཨུ་དྡྷ་སྟེ ཨ་རུ་ཎེཏི ཨུ་གྒ་ཏེ ཨ་རུ་ཎེ, ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་ཡཾ སཱུ་རི་ཡོ་ད་ཡ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨུ་ཊྛི་ཏོ་བྷཱ་སོ’’ཏི. ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘སཱུ་ར་སྶོ་ད་ཡ་ཏོ པུ་བྦུ་ཊྛི་ཏ་རཾ་སཱི’’ཏི.
ཀིཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷོ ཨེ་སོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷོ ཨེ་ཝ, ན ཨ་ནུ་མཱ་ན་སི་དྡྷོ. ཀ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཀྑ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑཾ, ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣, ༤༤, ༤༥, སཾ. ནི. ༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧), ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཎྞོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་སྭཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ནུ་མཱ་ནེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཙི་ནྟ་ནེ་ན སི་དྡྷོ་ཏི. ཨི་མཾ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ར་ཏྟོ་བྷཱ་སོ་ཡེ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ་ཏི པ་ཙྩེ་ཏ་བྦོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ན ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་རུ་ཎ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཨི་མི་སྶཱ ཨ་རུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐཾ? ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཙ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡོ ཙ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཏ་ཐ་ཏོ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཝཱ ཁཱ་ད་ནྟི, བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཝཱ དྷཱ་རེ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ སཱི་ལཾ བྷི་ཛྫ་ཏི. སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ བ་ཧི་སཱི་མེ ཙ་ར་ནྟཱ ནི་སྶ་ཡ་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཏོ བ་ཧི་ག་ཙྪ་ནྟཱ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ, ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་ས་ནྟཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ, ས་ཧ་སེ་ཡྻ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ཧི ས་ཧ ས་ཡ་ནྟཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ བྷི་ཀྑཱུ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་ད་ཡོ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟཱ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀཱ་དཱི་ན་ཝ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ལ་ཛྫི་པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏ་ཐ་ཏོ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་སྶ ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
ཀེ་ཙི པ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟི་ས་མ་ཡེ གྷ་ཊི་སུ་ཉྙ་ཏྟཱ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟི་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་ཉྙ་དི་ཝ་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཏེ པ་ན བུ་དྡྷ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཝེ་ད་ས་མ་ཡ་མེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཏཾ་ཀ་ར་ཎཾ པ་མཱ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི. བ་ཧ་ཝོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨ་རུ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟི་ཏུ་ཉྩ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ དྭི་ས་ཧ་སྶ་ད་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཋཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏི་ས་ཧ་སྶ་ད་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཋཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཨི་མ་མྷཱ ཝི་ཧཱ་རཱ ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ གཱ་མཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་མྤི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ནཱ་མ བ་ལ་ཝ་ནྟ་སྶ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཙ ར་སྶཾ ཧོ་ཏི, དུ་བྦ་ལ་སྶ ས་ནྟ་སྶ ཙ དཱི་གྷཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘དཱི་གྷཱ ཛཱ་ག་ར་ཏོ ར་ཏྟི, དཱི་གྷཾ ས་ནྟ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཾ;
དཱི་གྷོ བཱ་ལཱ་ན སཾ་སཱ་རོ, ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༦༠);
ཏ་སྨཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ན ཙ ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཀི་ཉྩི སཱ་དྷ་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ཨ་ས་ཀྑི་ཀཾ ཨ་ཌྜཾ ཀ་རོ་ནྟི ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི པ་མཱ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི.
ཨ་ཉྙེ པ་ན –
‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ར་ཏྟི་ཡཱ ཡཱ་མོ;
པ་ཙྪི་མོ་ཌྜྷ་མ་མུ་སྶ ཝཱ;
བྷཱ་ཝི་ནི་ཡཱ་དི་པྤ་ཧཱ་རོ;
ཏ་ད་ཌྜྷཾ ཝཱ་ཛྫ་ཏེ་ཧྱ ཧོ་ཏི –
ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་སཱ་ར་པྤ་ཀ་ར་ཎཱ་ག་ཏཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪི་མོ ཡཱ་མོ ཨ་ཛྫ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ ས་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཉྙཱ་པ་ཀ་ཏྟཱ པུ་རི་མེ་ཧི བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཡ་ཉྷི གཱ་ཐཱ བཱ་ཧི་ར་ས་དྡ་ས་ཏྠེ ཛ་ངྒ་དཱ་ས་པྤ་ཀ་ར་ཎེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཛྫ བྷ་ཝཱ ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཛྫ་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཱ, ན པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་སྶ ཀཱ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་སཱ་དྷྱ་སྶ ཨ་ཉྙ་སཱ་དྷ་ཀེ་ན སཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.
ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘པ་ཧཱ་རོ ཡཱ་མ་ས་ཉྙི་ཏོ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཧཱ་ར་ཡཱ་མ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ཏི་ཡཱ་མཱ སཾ་ཝ་རཱི བྷ་ཝེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏི་ཡཱ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ (ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༣) ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ, ར་ཏྟི, ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཙྪི་མོ ཡཱ་མོ, ཨུ་དྡྷ་སྟོ ཨ་རུ་ཎོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དཱ་ནི ར་ཏྟི་ཡཱ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཧཱ་རེ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟོ ཀཱ་ལོ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ བྷ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻུཾ, ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ད་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ. ཀ་སྨཱ? ཉཱ་པ་ཀ་ཉཱ་པྱཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཧཱ་རོ ཡཱ་མ་ས་ཉྙི་ཏོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཉཱ་པ་ཀོ པ་ཧཱ་ར་ཡཱ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པོ, ‘‘ཏི་ཡཱ་མཱ སཾ་ཝ་རཱི་བྷ་ཝེ’’ཏི ཨ་ཡཾ ར་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ཡཱ་མ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ‘‘པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ཏི་ཡ་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་སྶ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟོ ཀཱ་ལོ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ ཧི ད་ས་གྷ་ཊི་ཀཱ་པ་མཱ་ཎ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ས་བྦཱ ར་ཏྟི ཏི་ཡཱ་མཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཙ་ཏུ་ཡཱ་མཱ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན པ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ས་ཡེ་སུ ས་ཏྟ་ཊྛ་གྷ་ཊི་ཀཱ་མ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་ར་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་པྤ་ཧཱ་རཱ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཏི་ཡཱ་མཱ སཾ་ཝ་རཱི བྷ་ཝེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ (ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༣) ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཙྪི་མོ ཡཱ་མོ, ཨུ་དྡྷ་སྟོ ཨ་རུ་ཎོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ར་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༢༠༡) ‘‘ཏ་ཐཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་རུ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟཱ་ནཾ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ཨུ་གྒ་ཏེ ཨ་རུ་ཎེ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་པི (པཱ་ཙི. ༥༢-༥༤) ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི ས་ཧ ནི་ཝུ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ པུ་རཱ་རུ་ཎཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ་དཱི་སུ ཙ ས་བྦ་ཏྠ ར་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་རུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི. ཛཱ་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༥.༢༡.༢༥༥) ‘‘ར་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་སུ ར་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཏི་པྤ་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ དི་ཝ་ས་སྶ་པི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཉྩ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏྟ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཧཱ་རོཏི དི་ཝ་ས་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀོ ར་ཏྟི་དི་ཝོ ཚ་པྤ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཏི་ཡཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཏི་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ས་བྦ་ར་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ ཨ་རུ་ཎཾ པ་ཙྩ་ནྟ་དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཏི་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་ཀཱ་ལེ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་མྤི ཝཱ་དོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.
བ་ཧ་ཝོ པ་ན པ་ཎྜི་ཏཱ ‘‘ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ་ནི་སྶ་ཡེ ཝུ་ཏྟཾ –
‘སེ་ཏ་རུ་ཎ་ཉྩ པ་ཋ་མཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚཾ;
ཏ་ཏི་ཡཾ ཏ་མྦ་ཝ་ཎྞ་ཉྩ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ག་དྲ་བྷཾ མུ་ཁ’ནྟི. –
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཡཾ ཨ་རུ་ཎོ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, དུ་ཏི་ཡཾ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡཾ ཏ་མྦ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ག་དྲ་བྷ་མུ་ཁ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ར་ཏྟོ་བྷཱ་ས་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ར་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ནི་ཀྑི་པ་ནཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏཾ ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི གཱ་ཐཱ ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ དི་སྶ་ཏི, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ན ཊཱི་ཀཱ་སུ, ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་སྶ་ཡེ ཨེ་ཝ, ནི་སྶ་ཡེ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ་ནི་སྶ་ཡེ དི་སྶ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡེ་སུ, ཏ་ཏྠཱ་པི ནེ་ཝ པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷོ དི་སྶ་ཏི, ན ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ན ཙ ལི་ངྒ་ནི་ཡ་མོ་ཏི ན ནི་སྶ་ཡ་ཀཱ་རཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཋ་པི་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྪཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ལེ་ཁ་ཀེ་ཧི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ལི་ཁི་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཀུ་ཏོ ཨཱ་བྷ་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཏོ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཝཱ ཊཱི་ཀཱ་ཏོ ཝཱ ཝི་ན་ཡ་ཏོ ཝཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཏོ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏོ ཝཱ་ཏི པ་བྷ་ཝཾ ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཡེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་ར་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ སཱི་ཏཱ་སུ ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱ་སུ ར་ཏྟཱི་སུ ཨ་ནྟ་ར་ཊྛ་ཀཱ་སུ ཧི་མ་པཱ་ཏ་ས་མ་ཡེ ར་ཏྟིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རོ ནི་སཱི་དི, ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. ནི་ཀྑ་ནྟེ པ་ཋ་མེ ཡཱ་མེ སཱི་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཧོ་སི, དུ་ཏི་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི, ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. ནི་ཀྑ་ནྟེ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ ཡཱ་མེ སཱི་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཏི་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི, ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. ནི་ཀྑ་ནྟེ པ་ཙྪི་མེ ཡཱ་མེ ཨུ་དྡྷ་སྟེ ཨ་རུ་ཎེ ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱ སཱི་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཧོ་སི, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི, ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཝ་གྒེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༦) ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱ་ག་ཏཱ ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹. པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱཏི ཏུ་ཊྛི་མུ་ཁི་ཡཱ, པ་ས་ནྣ་དི་སཱ་མུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋོ (ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༤༦).
‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི པུ་བྦཱ་རཱ་མེ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཀྑ་ནྟེ པ་ཋ་མེ ཡཱ་མེ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ ར་ཏྟི, ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ, ཙི་ར་ནི་སི་ནྣོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ, ཨུ་དྡི་ས་ཏུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཀྑ་ནྟེ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ ཡཱ་མེ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ, ར་ཏྟི, ནི་ཀྑ་ནྟོ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཡཱ་མོ, ཙི་ར་ནི་སི་ནྣོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ, ཨུ་དྡི་ས་ཏུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཀྑ་ནྟེ པ་ཙྪི་མེ ཡཱ་མེ ཨུ་དྡྷ་སྟེ ཨ་རུ་ཎེ ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ, ར་ཏྟི, ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཙྪི་མོ ཡཱ་མོ, ཨུ་དྡྷ་སྟཾ ཨ་རུ་ཎཾ, ན་ནྡི་མུ་ཁཱི ར་ཏྟི, ཙི་ར་ནི་སི་ནྣོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ, ཨུ་དྡི་ས་ཏུ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, པ་རི་སཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༣). ཨ་ཡཾ ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཊྛ་པ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱ་ག་ཏཱ ཨ་པ་རཱ་པི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹.
ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལེ པཱི་ཏི་མུ་ཁཱ ཝི་ཡ ར་ཏྟི ཁཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༨༣) ཨ་ཡཾ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱཏི པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ. ཨུ་དྡྷ་སྟེ ཨ་རུ་ཎེཏི ཨུ་གྒ་ཏེ ཨ་རུ་ཎ་སཱི་སེ. ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱཏི ཏུ་ཊྛི་མུ་ཁི་ཡཱ. ཨ་ཡཾ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏ་སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋོ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༣༨༣). པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱཏི ཨོ་དཱ་ཏ་དི་སཱ་མུ་ཁི་ཏཱ་ཡ ཏུ་ཊྛ་མུ་ཁི་ཡཱ. ཨ་ཡཾ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢.༢༨༣) ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋོ.
‘‘ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ་ར་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཀྑ་ནྟེ པ་ཙྪི་མེ ཡཱ་མེ ཨུ་དྡྷ་སྟེ ཨ་རུ་ཎེ ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ, ར་ཏྟི, ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཙྪི་མོ ཡཱ་མོ, ཨུ་དྡྷ་སྟོ ཨ་རུ་ཎོ, ན་ནྡི་མུ་ཁཱི ར་ཏྟི, ཙི་ར་ནི་སི་ནྣཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ, པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ཏུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཨུ་དཱ་ནཱ་ག་ཏཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལི༹ (ཨུ་དཱ. ༤༥). ཨུ་དྡྷ་སྟེ ཨ་རུ་ཎེཏི ཨུ་གྒ་ཏེ ཨ་རུ་ཎེ. ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་ཡཾ སཱུ་རི་ཡོ་ད་ཡ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨུ་ཊྛི་ཏོ་བྷཱ་སོ. ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་རུ་ཎ་སྶ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ་བྷཱ་ཡ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ས་ཏྟེ ན་ནྡཱ་པ་ན་མུ་ཁི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ཏཱ་ཡ, ཝི་བྷཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༢༣).
ཨི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་སུ ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ག་ཏཱ་སུ པཱ་ལི༹་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་སུ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི་ཋཱ་ནེ ཨ་རུ་ཎོ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་གྒ་ཏོ་ཏི ན་ཏྠི, ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝ་ཎྞ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི་པི ན་ཏྠི, ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཛཱ་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༥.༢༡.༢༥༥) ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ན སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཀོ. ན་ནྡི་མུ་ཁཱིཏི ཙ ས་ཏྟེ ན་ནྡཱ་པ་ན་དི་སཱ་མུ་ཁཱི ར་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨ་རུ་ཎ་སྶ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་པུ་པྥ་ས་དི་ས་ཝ་ཎྞ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟེ ན་ནྡཱ་པ་ན་མུ་ཁི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ཧི ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ དུ་བྦ་ལ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཡ་མྤི ཝཱ་དོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ཎཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་ན ལ་ཛྫི་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཡ་དི ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝི་ཝ་ཊོ་ཀཱ་སེ ཧོ་ཏི, མ་ཙྪ་ཀྑི་ས་མཱ་ན་ཨ་བྱ་ཏྟ་ར་ཏྟོ་བྷཱ་ས་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནི་ཀྑི་པ་ནཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ཡ་དི པ་ན པ་བྦ་ཏཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཝི་ཝ་ཊ་ཊྛཱ་ནེ ར་ཏྟོ་བྷཱ་སོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ དི་སྶ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨེ་ཀ་གྷ་ཊི་ཀཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ དྭི་གྷ་ཊི་ཀཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, སཾ་ས་ཡཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟེ་ན ཏ་ཏོ་པི ཀ་ཉྩི་ཀཱ་ལཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ནི་སྶཾ་ས་ཡ་ཀཱ་ལེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝཱ་དོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི སུ་ཊྛུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ཡ་ཐཱ ག་ངྒོ་ད་ཀེ་ན ཡ་མུ་ནོ་ད་ཀཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པུ་ན་པྤུ་ནཾ པུ་བྦཱ་པ་རཾ ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ནྟེ་ན མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སཾ་ས་ཡོ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦོ, སཾ་ས་ཡཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་སཱ་ར་དེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི.
ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡ སཱི་ལ་སྶ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པི་ཡ་སཱི་ལི་ནཾ;
ཀ་ཏཱ་རུ་ཎ་ཀ་ཐཱ ཨེ་སཱ, ན སཱ་ར་མྦྷཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཱ.
ཏ་སྨཱ སུ་ཊྛཱུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ, ཡུ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟུ སཱ་དྷ་ཝོ;
ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩེ ཚ་ཌྜ་ཡ་ནྟུ, མཱ ཧོ་ནྟུ དུ་མྨ་ནཱ་ད་ཡོ་ཏི.
ཨི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ན་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་རེ
དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ནཱ་མ
པ་ཋ་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ.
༢. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ
༦. ཨེ་ཝཾ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་རོ་ཏི ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏེ་སུ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དེ་སུ ས་མ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་སྶ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་པི. ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ན གི་ཧི་པ་རི་ཀྑཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་ས་མ་ནྟ་ཏོ ཀ་རི་ཡ་ཏེ་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཚ་ཏྟཱ་དི་ཀོ. ཏ་ཏྲཱཏི ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ. ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཀ་པྤི་ཡོ, ན ཀ་པྤི་ཡོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡོ, ཀ་པྤི་ཡོ ཙ ཨ་ཀ་པྤི་ཡོ ཙ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡོ, ས་མཱ་ཧཱ་ར་དྭ་ནྡེ་པི པུ་ལླི་ངྒ་མི་ཙྪ་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ. ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡོ ཙ སོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཙེ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཏ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཀེ་ཙི ཏཱ་ལ་པ་ཎྞ་ཙྪ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཾ. ས་བྦ་མྤི ཧི ཚ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༨༥) ‘‘ས་བྦ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སུ ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ན ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཐི་ར་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཏྟེ་ན ཝི་ན་ནྡྷི་ཡ་མཱ་ནཾ ཡ་དི ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ན དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི ནི་ཁཱ་ད་ན་མུ་ཁེ་ན. ཡ་དི ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏཱ་དི་སཾ ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘གྷ་ཊ་ཀཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝཱ ད་ཎྜོ ཝེ་ཋེ་ཏ་བྦོཏི ཡ་ཐཱ ལེ་ཁཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝེ་ཋེ་ཏ་བྦོ. ད་ཎྜ་བུ་ནྡེཏི ད་ཎྜ་མཱུ་ལེ, ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ཏྟ་མ་ཎྜ་ལི་ཀནྟི ཚ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྟོ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཎྜ་ལཾ, ཚ་ཏྟ་པ་ཉྫ་རེ མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན བ་དྡྷ་ད་ཎྜ་ཝ་ལ་ཡཾ ཝཱ. ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱཏི ནི་ནྣཾ, ཨུ་ནྣ་ཏཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. སཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི སཱ ལེ་ཁཱ ར་ཛྫུ་ཀེ་ཧི བ་ནྡྷ་ནྟུ ཝཱ མཱ ཝཱ, བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་ད་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ན –
‘‘ཚ་ཏྟཾ པ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཀི་ཉྩི, བ་ཧི ཨ་ནྟོ ཙ ས་བྦ་སོ;
པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞེ་ན སུ་ཏྟེ་ན, སི་བྦི་ཏུཾ ན ཙ ཝ་ཊྚ་ཏི.
‘‘ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ནྡཾ ཝཱ, པ་ཎྞེ མ་ཀ་ར་ད་ནྟ་ཀཾ;
གྷ་ཊ་ཀཾ ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཾ ཝཱ, ལེ་ཁཱ ད་ཎྜེ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
‘‘སི་བྦི་ཏུཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན, ཚ་ཏྟཾ སུ་ཏྟེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི;
ཐི་ར་ཏྠཾ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞེ་ན, པ་ཉྫ་རཾ ཝཱ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏུཾ.
‘‘གྷ་ཊ་ཀཾ ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཾ ཝཱ, ལེ་ཁཱ ཝཱ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཱ;
ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ་པི གྷཾ་སི་ཏྭཱ, དྷཱ་རེ་ཏུཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
‘‘ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, ད་ཎྜ་བུ་ནྡ་མྷི ཝ་ཊྚ་ཏི;
ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ ལེ་ཁཱ, བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མྤི ཚ་ཏྟཾ པ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཏཱ་ལ་པ་ཎྞཱ་དི་པ་ཎྞ་ཙྪ་ད་ནཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཚ་ཏྟཾ. བ་ཧཱིཏི ཨུ་པ་རི. ཨ་ནྟོཏི ཧེ་ཊྛཱ. སི་བྦི་ཏུནྟི རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ. པ་ཎྞེཏི ཚ་ད་ན་པ་ཎྞེ. ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ནྡནྟི ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ནྡཱ་ཀཱ་རཾ. མ་ཀ་ར་ད་ནྟ་ཀནྟི མ་ཀ་ར་ད་ནྟཱ་ཀཱ་རཾ, ཡཾ ‘‘གི་རི་ཀཱུ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཚི་ནྡི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ནཱ་མེ་ཏྭཱ བ་དྡྷ་པ་ཎྞ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝཱ མ་ཏྠ་ཀ་མ་ཎྜ་ལ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝཱ གི་རི་ཀཱུ་ཊཱ་དིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨི་མི་ནཱ ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ. ད་ཎྜེཏི ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜེ. གྷ་ཊ་ཀནྟི གྷ་ཊཱ་ཀཱ་རོ. ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཾ ཝཱཏི བྱ་གྒྷཱ་དི་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ རཱུ་པ་ཀཾ ཝཱ. ལེ་ཁཱཏི ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀ་ཏ་རཱ་ཛི. པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ནཱི་ལཱ་དི་ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན སུ་ཏྟེ་ན ཐི་ར་ཏྠཾ ཚ་ཏྟཾ ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ སི་བྦི་ཏུཾ ཝཱ ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་ལཱ་ཀ་པ་ཉྫ་རཾ ཐི་ར་ཏྠཾ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏུཾ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན ཐི་ར་ཏྠནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་ཏྠཱ་ཡ སི་བྦི་ཏུ་ཉྩ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏུ་ཉྩ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ‘‘པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞེ་ནཱ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞེ་ན ཝཱ སུ་ཏྟེ་ན ཐི་ར་ཏྠཾ སི་བྦི་ཏུཾ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏུཾ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ‘‘པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞེ་ན སུ་ཏྟེ་ན སི་བྦི་ཏུཾ ན ཙ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋེ་ན ཙ ‘‘ཀེ་ཙི ཏཱ་ལ་པ་ཎྞ་ཙྪ་ཏྟཾ ཨ་ནྟོ ཝཱ བ་ཧི ཝཱ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞེ་ན སུ་ཏྟེ་ན སི་བྦེ་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞེ པ་ན ནཱི་ལེ་ན ཝཱ པཱི་ཏ་ཀེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ནྟོ ཝཱ བ་ཧི ཝཱ སི་བྦི་ཏུཾ, ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜ་གྒཱ་ཧ་ཀཾ ས་ལཱ་ཀ་པ་ཉྫ་རཾ ཝཱ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཐི་ར་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ན ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋེ་ན ཙ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ལེ་ཁཱ ཝཱ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ས་ཀ་ལཱ ལེ་ཁཱ ཝཱ. ཚི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ. གྷཾ་སི་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ གྷཾ་སི་ཏྭཱ. ད་ཎྜ་བུ་ནྡ་མྷཱིཏི ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜ་སྶ པ་ཉྫ་རེ གཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཕཱ་ལི་ཏ་བུ་ནྡ་མྷི, མཱུ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ནི་སྶ་ནྡེ་ཧེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ. ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཚ་ཏྟ་པི་ཎྜི་ཡཱ མཱུ་ལེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནནྟི ཕུ་ལླ་ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ. ར་ཛྫུ་ཀེ་ཧི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ད་ཎྜེ བ་ནྡྷ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ལ་ཡ་མི་ཝ ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱཏི ཝ་ལ་ཡཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝཱ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ན ཙ་ལ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ར་ཛྫཱུ་ཧི ད་ཎྜེ པ་ཉྫ་ར་སྶ བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ ལེ་ཁཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཏ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ཙ་ལ་ན་ཏྠཾ ཚ་ཏྟ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཾ ར་ཛྫུ་ཀེ་ཧི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ད་ཎྜེ བ་ནྡྷ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ལ་ཡ་མི་ཝ ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱ ལེ་ཁཾ ཋ་པེ་ནྟི, སཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙེ་པི ན བ་ནྡྷ་ཏི, བ་ནྡྷ་ནཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་ལ་ཡཾ ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཀྑ་ར་ཎེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཚ་ཏྟེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི.