༣༡. ཙོ་ད་ནཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ
༢༣༠. ཨེ་ཝཾ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཙོ་ད་ནཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ‘‘ཙོ་ད་ནཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙོ་དཱི་ཡ་ཏེ ཙོ་ད་ནཱ, དོ་སཱ་རོ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཱ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤, ༥) ‘‘ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, སཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ རོ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཙོ་དེ་ཏུཾ པ་ན ཀོ ལ་བྷ་ཏི, ཀོ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ནཱ་པི ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨི་དཾ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པ་ན བྷི་ཀྑུཾ ཙོ་དེ་ཏུཾ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཏྟཱ ‘བྷི་ཀྑུ་ནི་མེ་ཝཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨ་ནི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝེ ཏཱ་ཧི ཀ་ཏ་ཙོ་ད་ནཱ་པི ཙོ་ད་ནཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘པ་ཉྩ་པི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑུ་སྶ སུ་ཏྭཱ ཙོ་དེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་ད་ཀོ ཡེ་སཾ སུ་ཏྭཱ ཙོ་དེ་ཏི, ཏེ་ས་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཙོ་ད་ནཱ་པི རུ་ཧ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཐེ་རོ སུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་སཱི’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༣༨༥-༣༨༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༣༨༦) པ་ན ‘‘ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་ཙོ་ད་ནཱ་པ་ས་ངྒེ་ན ས་མཱུ་ལ་ཀ་ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཙོ་དེ་ཏུཾ པ་ན ཀོ ལ་བྷ་ཏི, ཀོ ན ལ་བྷ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ‘བྷི་ཀྑུ་སྶ སུ་ཏྭཱ ཙོ་དེ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟཾ ཡ་སྨཱ ཡེ ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་པ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི, ཏེ་པི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཙོ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི, ཏེ་ས་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རོ་པི ཡ་སྨཱ ཙོ་དེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟཾ ཏེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཙོ་ད་ཀེ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏུ་ཉྩ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ སཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ག་རུ་ཀཱ་ནཾ དྭི་ནྣནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་ནཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནནྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ནཱ་མ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ དི་ཊྛི. ‘‘ཨ་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ནྟཾ ག་ཎྷཱ་པ་ཀ་དི་ཊྛི ཨ་ནྟ་གྒཱ་ཧི་ཀཱ ནཱ་མ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣནྟི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ་པི ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ས་ཉྩ་རི་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, སོ ཨ་ར་ཧཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, བྷི་ཀྑུ་སྶ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡཾ, སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨི་མེ་སཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༢༨༧) ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ. ན ཧེ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཱ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ་པི ཨེ་ཏཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ་པི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟཱི་ཧི ཙོ་དེ་ནྟོ་པི ཏ་མྨཱུ་ལི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཙོ་དེ་ཏི.
‘‘ཀ་སྨཱ མཾ ན ཝ་ནྡ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སི, ཨ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡོ་སཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ནྡ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ན ཝ་ནྡི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཙོ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ནྡི་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝ་ནྡི་ཡེ་སུ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཡ་ནྟ་སྶ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྶ ཙ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ རུ་ཧ་ན་ཏོ ཏ་དེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ཏ་ར་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཡཱ་ཝ སོ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཝ་ནྡི་ཏ་བྦོ, ཡ་དཱ པ་ན ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ་མྷཱི’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་དཱ ན ཝ་ནྡི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ ཧི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ. བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨཱ་མི་སཾ དེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི དེ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཙོ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་དི་ནྣེ་པི ཙོ་ད་ནཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཏཱ་ཝ ཏཱ ཙོ་ད་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
༢༣༡. ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཙུ་དི་ཏོ, ཙུ་དི་ཏོ ཨེ་ཝ ཙུ་དི་ཏ་ཀོ, ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཝ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ. ཙོ་དེ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ཀོ, ཨ་པ་རཱ་དྷ་པ་ཀཱ་ས་ཀོ. ཙུ་དི་ཏ་ཀོ ཙ ཙོ་ད་ཀོ ཙ ཙུ་དི་ཏ་ཀ་ཙོ་ད་ཀཱ. ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨུ་བྦ་ཧ་ནྟི ཝི་ཡོ་ཛེ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ནཾ ཏ་ཛྫ་ནིཾ ཝཱ ཀ་ལ་ཧཾ ཝཱ་ཏི ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ, ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཏི, ཏཱ་ཡ. ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནཾ ནཱ་མ ཏཱ་ཡ ས་མྨ་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ན་མེ་ཝ. ཨ་ལ་ཛྫུ་སྶ་ནྣཱ་ཡ ཧི པ་རི་སཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ད་ས་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ དྭེ ཏ་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༣༡-༢༣༢) –
‘‘ཏེ་ཧི ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཝི་ནི་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ན་ནྟཱ་ནི ཙེ་ཝ བྷ་སྶཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟི, ན ཙེ་ཀ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ. ད་ས་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ, སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ, བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ, ཡེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ དྷ་མྨཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི དྷཱ་ཏཱ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ, ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན སྭཱ་ག་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི སུ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི སུ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནི སུ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟ་སོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོ, ཝི་ན་ཡེ ཁོ པ་ན ཚེ་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཧཱི་རོ, པ་ཊི་བ་ལོ ཧོ་ཏི ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ ཨ་སྶཱ་སེ་ཏུཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏུཾ པེ་ཀྑེ་ཏུཾ པ་སྶི་ཏུཾ པ་སཱ་དེ་ཏུཾ, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནི་རོ་དྷཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མེ་ཧི ད་ས་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ.
‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦོ, ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ས་ངྒྷོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ –
‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཝི་ནི་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ན་ནྟཱ་ནི ཙེ་ཝ བྷ་སྶཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟི, ན ཙེ་ཀ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་ཉྩ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་ཉྩ བྷི་ཀྑུཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཨི་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ, ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི.
‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཝི་ནི་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ན་ནྟཱ་ནི ཙེ་ཝ བྷ་སྶཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟི, ན ཙེ་ཀ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་ཉྩ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་ཉྩ བྷི་ཀྑུཾ ས་མྨ་ནྣ་ཏི ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཨི་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ. ཡ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་མ་ཏི ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ཙ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་མྨུ་ཏི ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཨི་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ, སོ ཏུ་ཎྷ་སྶ. ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སོ བྷཱ་སེ་ཡྻ.
‘‘ས་མྨ་ཏོ ས་ངྒྷེ་ན ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཙ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཙ བྷི་ཀྑུ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཨི་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི.
ཏེ་ཧི ཙ ས་མྨ་ཏེ་ཧི ཝི་སུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཝཱ པ་རི་སཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཧི ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ’’ནྟི སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཏུ་མྷཱ་ཀནྟི ཙུ་དི་ཏ་ཀ་ཙོ་ད་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཀི་མྷཱིཏི ཀི་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཀི་མྷི ན་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་སཱིཏི ཀི་མྷི ན་ནྟི ཝ་ཙ་ན་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་སི. ནཱ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ དཱ་ཏ་བྦོཏི ནཱ་སྶ པུ་ཙྪཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ དཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༣༨༥-༣༨༦) ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༣༨༦) པ་ན – ཀི་མྷཱིཏི ཀི་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ, ཀ་ཏ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀི་མྷི ནཾ ནཱ་མཱཏི ཨི་དཾ ‘‘ཀ་ཏ་རཱ་ཡ ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཙོ་དེ་སཱི’’ཏི ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ བྷཱ་སཱ་ཡ ཝུ་ཏྟེ་པི ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ‘‘སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་དི་ཊྛི་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟཱི་སུ ཀ་ཏ་རཱ་ཡཱ་ཏི མཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ པུ་ཙྪཱ, ན པ་ན ‘‘ཀི་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ. ན ཧི ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀོ ཙོ་ད་ཀཾ བཱ་ལཾ ཨ་པ་རི་ཙི་ཏ་བྷཱ་སཱ་ཡ ‘‘ཀི་མྷི ན’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཀི་མྷི ན་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་སཱིཏི ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་སུ་ཀཱ་ཡ ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུ་མྤི ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ནཱ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི.
‘‘ཏ་སྶ ན་ཡོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཏ་སྶཱཏི བཱ་ལ་སྶ ལ་ཛྫི་སྶ. ‘‘ཏ་སྶ ན་ཡོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཙ ‘‘ཀི་མྷི ནཾ ཙོ་དེ་སཱི་ཏི སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་མེ་ཝ ན་ཡ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཀི་མྷི-ནཾ-པ་དཱ་ནཾཔ་རི་ཡཱ་ཡ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ. ན ཧི བཱ་ལོ ‘‘ཀ་ཏ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཾ ནཾ ཙོ་དེ་སཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠེ ཉཱ་ཏེ་པི ཝི་པ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་དཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་པ་ཏྟི་ས་རཱུ་པ་ཉྩ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཨ་ལ་ཛྫཱི ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦོ. ཀི་མྷི ནནྟི ཨི་ད་མྤི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ་ཝ. ‘‘དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ལ་ཛྫཱི་ནི་གྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཧི་ཏཱིཏི ཨེ་ཏི, ཧི-ཀཱ་རོ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ག་མོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛ་ས་ནྟཱ་ནེ་ནཱཏི དི་ཊྛ་ནི་ཡཱ་མེ་ན. ཨ་ལ་ཛྫི་སྶ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ དོ་སེ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏེ་པི ཨ་ལ་ཛྫི་སྶ ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ ཨ་ཧ’’ནྟི དོ་ས་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ལ་ཛྫི་སྶ ཨེ་ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི སུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀ་སྶེ་ཝ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏྟཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཙོ་ད་ཀེ་ནེ་ཝ ཨ་ལ་ཛྫི་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏོ. དོ་སོ་པ་ག་མ་པ་ཊི་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏ་མྤི ན་ཏྠི, ཨེ་ཏ་མྤི ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ཊི་ཉྙཾ ན དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ལ་ཛྫི་སྶ དོ་སེ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏེ་པི ཏ་སྶ དོ་སོ་པ་ག་མ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཝི་ཝཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ. ས་ཉྙཾ ད་ཏྭཱཏི ཏེ་སཾ ཀ་ཐཱ་པ་ཙྪེ་ད་ཏྠཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོཏི ཨ་སུ་དྡྷོ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཙོ་ད་ཀ་པ་ཀྑེ པ་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྡེ་ཧེ ཨེ་ཝ ཧི ས་ཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨ་སུ་དྡྷ་ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་ན ས་ཏི ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཨ་ས་ཙྩ་ཏོ་པི པ་ཊི་བྷཱ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ནཱ སི་ཡཱ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ནཱ་སི་ཏ་ཀོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་མྤི ཨ་ད་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ལི་ངྒ་ནཱ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀོ ནཱ་ས་ན་པྤ་ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཱ ཏེ་སཾ ཝི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦྷོ་གེ ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཾ.
ཝི་ར་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ལ་ཛྫཱི ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ ‘‘པ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཾ ན དེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྦྷ་ཝ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ལ་ཛྫཱི ནཱ་མ ཨེ་ཝ, པུ་རི་མོ ལ་ཛྫི་བྷཱ་ཝོ ན ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཉྙཾ ན དེ་ཏཱིཏི ‘‘ས་ཙེ མ་ཡཱ ཀ་ཏ་དོ་སཾ ཝ་ཀྑཱ་མི, མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ བྷི་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཾ ན དེ་ཏི. ཋཱ་ནེ ན ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ལ་ཛྫི་ཊྛཱ་ནེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་སུ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ན དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི, པུ་བྦེ པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཝཱུ་པ་ས་མི་ཏ་སྶ་པི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ དུ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡ་མྤི ཏ་ཐཱ ནཱ་སི་ཏ་ཀོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༢༣༢. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟེ་ན པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ ནཱ་མ པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི, ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི ནཱ་མ ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀཾ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་པ་ཉྩ་ཀཾ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཏེ པ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀ་ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻ, ཧ་རེ་ཡྻ, ཨ་ཝ་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཝི་ཀོ་པེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ པོ་རཱ་ཎེ་ཧི –
‘‘ཨཱ་དི་ཡ་ནྟོ ཧ་ར་ནྟོ་ཝ;
ཧ་ར་ནྟོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ;
ཝི་ཀོ་པེ་ནྟོ ཏ་ཐཱ ཋཱ་ནཱ;
ཙཱ་ཝེ་ནྟོ་པི པ་རཱ་ཛི་ཀོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཀ་ཐཾ? ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་རཱ་མཾ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ. སཱ་མི་ཀོ ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ. ཧ་རེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཉྙ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ནྟོ སཱི་སེ བྷཱ་རཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་མ་ས་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཁ་ནྡྷཾ ཨོ་རོ་པེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨ་ཝ་ཧ་རེ་ཡྻཱཏི ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ བྷ་ཎྜཾ ‘‘དེ་ཧི མེ བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ‘‘ནཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཾ. སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. སཱ་མི་ཀོ ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཝི་ཀོ་པེ་ཡྻཱཏི ‘‘ས་ཧ་བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. དུ་ཏི་ཡཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཐ་ལ་ཊྛཾ བྷ་ཎྜཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་མ་ས་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་སྶཱ་མི་ཀ་སྶ པ་ན དཱ་ས་སྶ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་སྶ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་བྷི་ཡོ་གཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་དི་ཡ་ན་ཧ་ར་ཎ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཀོ་པ་ན ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –
‘‘ཏ་ཏྠ ནཱ་ནེ་ཀ་བྷ་ཎྜཱ་ནཾ, པ་ཉྩ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སཱ པ་ན;
ཨཱ་དི་ཡ་ནཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀཱ, དུ་ཝི་དྷཱ་ཏི ཨུ་དཱི་རི་ཏཱ’’ཏི.
ཀ་ཏ་མཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀཾ? སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘སཱ་ཧ་ཏྠཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ ཙེ་ཝ, ནི་སྶ་གྒི་ཡོ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ;
དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ཀོ ཙཱ་ཏི, ཨི་དཾ སཱ་ཧ་ཏྠ་པ་ཉྩ་ཀ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ནཱ་མ པ་ར་སྶ བྷ་ཎྜཾ ས་ཧ་ཏྠཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ ནཱ་མ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི. ནི་སྶ་གྒི་ཡོ ནཱ་མ སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཋ་ཏྭཱ བ་ཧི པཱ་ཏ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ ནཱ་མ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཡ་དཱ ས་ཀྐོ་སི, ཏ་དཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙེ པ་རོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. པ་ར་སྶ ཝཱ པ་ན ཏེ་ལ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཏེ་ལཾ ཨ་ཝ་སྶཾ པི་ཝ་ན་ཀཱ་ནི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཀྑི་པ་ཏི, ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ པ་ན ཨཱ་རཱ་མཱ་བྷི་ཡོ་ག་ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཱ་ནི ཨ་དེ་ནྟ་སྶ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི ཨི་དཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀཾ.
ཀ་ཏ་མཾ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་པ་ཉྩ་ཀཾ? པུ་བྦ་པ་ཡོ་གོ ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ སཾ་ཝི་དཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘པུ་བྦ་ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ ཙ, སཾ་ཝི་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཏ་ཐཱ;
ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནི་མི་ཏྟཾ, ཨི་དཾ སཱ་ཧ་ཏྠ་པ་ཉྩ་ཀ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་པ་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན, ཁི་ལཱ་དཱི་ནི ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཾ་ཝི་དཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ཧི ཨེ་ཀེ་ན་པི ཏ་སྨིཾ བྷ་ཎྜེ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝི་ཏེ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཀ་མྨཾ. ས་ཙེ ཧི པུ་རེ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ས་ངྐེ་ཏ་ཏོ ཨ་པ་ཙྪཱ ཨ་པུ་རེ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ས་ངྐེ་ཏ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་ཙེ ཧི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཨ་པ་ཙྪཱ ཨ་པུ་རེ ‘‘ཡཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ནི་མི་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨི་དཾ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་པ་ཉྩ་ཀཾ.
ཀ་ཏ་མཾ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀཾ? ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཐེ་ཡྻཱ པ་ས་ཡ྄ཧཱ པ་རི་ཀ་པྤཱ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཀུ་སཱ ཏ་ཐཱ;
ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ ཨི་མེ པ་ཉྩ, ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཡོ ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ཀཱུ་ཊ་ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊ་མཱ་ན་ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡོ པ་ན པ་ས་ཡ྄ཧ བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་བ་ལི་ཏོ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི རཱ་ཛ་བྷ་ཊཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ, ཏ་སྶེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ པ་ན པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ.
སོ བྷ་ཎྜོ་ཀཱ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ བྷ་ཎྜ་པ་རི་ཀ་པྤོ – སཱ་ཊ་ཀ་ཏྠི་ཀོ ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ སཱ་ཊ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཎྷི་སྶཱ་མི. ས་ཙེ སུ་ཏྟཾ, ན ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ པ་སི་བྦ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྲ ཙེ སཱ་ཊ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. སུ་ཏྟ་ཉྩེ ཧོ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི. བ་ཧི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ་པི ཡཾ ལ་དྡྷཾ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ག་ཙྪ་ཏི, པ་ད་ཝཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ‘‘ཙོ་རོ ཙོ་རོ’’ཏི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི. སཱ་མི་ཀཱ དི་སྭཱ ག་ཎྷ་ནྟི, ར་ཀྑ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཉྙོ ཙེ ག་ཎྷཱ་ཏི, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ. སཱ་མི་ཀེ་སུ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ས་ཡཾ དི་སྭཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘པ་གེ་ཝེ་ཏཾ མ་ཡཱ ག་ཧི་ཏཾ, མ་མ དཱ་ནི ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ་པི བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ སཱ་ཊ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པ་རི་ཀ་པྤོ, ཨ་ཡཾ བྷ་ཎྜ་པ་རི་ཀ་པྤོ ནཱ་མ. ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཀ་པྤོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་ན པ་ར་པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་ནི པ་ཝི་ཊྛོ ཀི་ཉྩི ལོ་བྷ་ནེ་ཡྻ་བྷ་ཎྜཾ དི་སྭཱ ག་བྦྷ་དྭཱ་ར་པ་མུ་ཁ་ཧེ་ཊྛཱ པཱ་སཱ་ད་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ མཾ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ད་སྶཱ་མི. ནོ ཙེ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ པ་རི་ཀ་པྤོ, ཨ་ཡཾ ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཀ་པྤོ ནཱ་མ. ཨེ་ཝ་མི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. སོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཡྻཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་རེ་སཾ ཨོ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཨ་ངྒུ་ལི་མུ་དྡི་ཀཱ་དིཾ དི་སྭཱ ‘‘པ་ཙྪཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཾ་སུ་ནཱ ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨུ་དྡྷཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ཏཱ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན སཱ་མི་ཀཱ ཝི་ཙི་ན་ནྟཱ ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ ‘‘སྭེ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱ’’ཏི སཱ་ལ་ཡཱ་ཝ ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ་སྶ ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཱ་རེ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. ‘‘པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཏཾ མ་མ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ས་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ག་ཏཱ་དཱ་ནི ཏེ, ཚ་ཌྜི་ཏ་བྷ་ཎྜཾ ཨི་ད’’ནྟི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ པ་ན བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ. ཏེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨ་དི་སྭཱ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ་པི ག་ཧི་ཏཾ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་མེ་ཝ. པ་ཙྪཱ ཉ་ཏྭཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ད་ད་ཏོ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཏ་སྶ པ་ཡོ་གེ་ན ཏེ་ཧི ན དི་ཊྛཾ. ཡོ པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ བྷ་ཎྜཾ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ པཱ་དེ་ན ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཀ་དྡ་མེ ཝཱ ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཝཱ པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཝེ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ.
ཀུ་སཾ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. སོ་པི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཡོ བྷི་ཀྑུ ཝི་ལཱི་ཝ་མ་ཡཾ ཝཱ ཏཱ་ལ་པ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཝཱ ཀ་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀུ་སཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རེ བྷཱ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ ས་མ་གྒྷ་ཏ་རཾ ཝཱ མ་ཧ་གྒྷ་ཏ་རཾ ཝཱ ས་མ་ས་མཾ ཝཱ ཨ་གྒྷེ་ན པ་ར་སྶ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ པ་ཏི་ཏཾ ཀུ་སཾ པ་ར་སྶ ཀོ་ཊྛཱ་སེ པཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི ཏཱ་ཝ. པ་ར་སྶ ཀོ་ཊྛཱ་སེ པཱ་ཏི་ཏེ ར་ཀྑ་ཏེ་ཝ. ཡ་དཱ པ་ན ཏ་སྨིཾ པ་ཏི་ཏེ པ་ར་སྶ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ པ་ར་སྶ ཀུ་སཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ཨུ་དྡྷ་ཊ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. ས་ཙེ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པ་ར་སྶ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཀུ་སཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ པཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡྷཱ་རེ ར་ཀྑ་ཏི, པཱ་ཏ་ནེ་པི ར་ཀྑ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་སཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་ར་ཀོ་ཊྛཱ་སེ པཱ་ཏེ་ནྟ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ.
སཱ་མཱི་ཙཱིཏི ཝ་ཏྟཾ, ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ན ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་མྨ་དྡོཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་ངྑོ་བྷོ. བྷ་ཊྛེ ཛ་ན་ཀཱ་ཡེཏི ཨ་པ་ག་ཏེ ཛ་ན་ཀཱ་ཡེ. ‘‘ཨི་ད་ཉྩ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’’ཏི ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་མི་ཀེ་ན དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་དི་ནྣཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ་པི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་མི་ཀཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི ‘‘ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་མི་ཀེ་ན ཙ ‘‘མ་མེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཏེ་ན་པི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀེ་ན ཨཱ་ལ་ཡོ པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་མི་ཀོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ ‘‘མ་ཡཱ ས་ཧ་ཏྠེ་ན ན དི་ནྣཾ, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་མེ་ཏ’’ནྟི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ‘‘མ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་དི་ནྣཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.
ས་མ་གྒྷནྟི ཨ་པྤ་གྒྷཾ.
དཱ་རུ་ཨ་ཏྠཾ ཕ་ར་ཏཱིཏི དཱ་རཱུ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏི. མ་ཡི ས་ནྟེཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ར་ཉྙཱ པ་སཱ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཐེ་རེ་ན པ་ན ‘‘ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ན མ་ཉྙི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི་ནཱ ཡཱ ཨ་ཡཾ ཨ་གྒྷ་ཧཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ བྷ་ཎྜ་སྶཱ་མི་ནཱ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པཱ་སཱ་ཎ་ཉྩ ས་ཀྑ་ར་ཉྩ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རཾ.
‘‘དྷཱ་རེ་ཡྻ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཾ ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཨེ་ཀཱ གཱ་ཐཱ –
‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་དུ་ཏི་ཡེ་ན, ཡཾ ཛི་ནེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཾ;
པ་རཱ་ཛི་ཏ་ཀི་ལེ་སེ་ན, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་དཾ ཨི་དྷཱ’’ཏི.
ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཨ་དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་རཱ་ཛི་ཏ་ཀི་ལེ་སེ་ན ཛི་ནེ་ན དུ་ཏི་ཡཾ ཡཾ ཨི་དཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་དཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, ཨི་དྷ ཏེ་ན ས་མཾ ཨ་ནེ་ཀ་ན་ཡ་ཝོ་ཀི་ཎྞཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ པ་རཱ་ཛི་ཏ་ཀི་ལེ་སེ་ནཱཏི ས་ནྟཱ་ནེ པུ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ན. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༥༩) པ་ན ‘‘པ་རཱ་ཛི་ཏ་ཀི་ལེ་སེ་ནཱཏི ཝི་ཛི་ཏ་ཀི་ལེ་སེ་ན, ནི་ཀི་ལེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ.
ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན. ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠོ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ནཱ་མ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨ་ཏྠོ ཙ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ, ཏེ ག་མྦྷཱི་རཱ ཡ་སྨི་ནྟི ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ . ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨོ་ཏི་ཎྞེ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་ནི་ཡ་མ་ནཾ. ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝཱཏི ‘‘ཏྭཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ. ཀ་པྤི་ཡེ་པི ཙ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཀ་པྤི་ཡེ མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་ནྟ་ཀེ་པི ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ལ་ཧུ་ཝ་ཏྟི་ནོཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ. ཨཱ་སཱི་ཝི་སནྟི སཱི་གྷ་མེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རེ ཕ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཝི་སཾ.
༢༣༣. པ་ཀ་ཏི་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་དི་ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ པ་རེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟེ་ན ཚ ཋཱ་ནཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨ་དྷི་ག་མ་པུ་ཙྪཱ. ཀི་ནྟི ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨུ་པཱ་ཡ་པུ་ཙྪཱ. ཀ་དཱ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏནྟི ཀཱ་ལ་པུ་ཙྪཱ. ཀ་ཏྠ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་པུ་ཙྪཱ. ཀ་ཏ་མེ ཏེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱཏི པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པུ་ཙྪཱ. ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏྭཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱིཏི པ་ཊི་ལ་དྡྷ་དྷ་མྨ་པུ་ཙྪཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཚ་ཊྛཱ་ན་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ན ས་ཀྐཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་མེ་སུ ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོཏི ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ནི་གྷཾ་ས་ན་ཏཱ་པ་ན་ཚེ་ད་ནེ་ཧི སོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཝི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་ཏི་ས་མྨོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ས་པུ་ཙྪཱ་སུ་པི ‘‘པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ས་བྦེ་ས་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ ཀི་ལེ་སཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྶ་ཙི ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་སེ་སུ ས་ནྡེ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ཝི་ཡ. སོ ཧི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ས་མཱ་ནོ་པི ‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ཀོ སུ ནཱ་མ མེ དྷ་མྨོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ, ཡེ་ན མེ ཨེ་ཀ་དཱ ལོ་བྷ་དྷ་མྨཱ་པི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟི, དོ་ས་དྷ་མྨཱ་པི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟི, མོ་ཧ་དྷ་མྨཱ་པི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༧༥) བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཡཾ ཀི་ར རཱ་ཛཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་ཉྙཱི ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, སཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ. སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱཏི སུ་དྡྷཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ན སུ་དྡྷཱ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. ‘‘ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་མཱ་ད་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༩༧-༡༩༨). ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༩༧) པ་ན ‘‘ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མཾ ཨུ་ལླ་ངྒྷི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི. ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦོཏི ཏ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ན ས་ཀྐཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟུ་ནྟི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དཱི་གྷ་ར་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཡ་དཱི’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡ་དི སོ བྷི་ཀྑུ ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་ལ་གྒ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎི་ས་མེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སནྟི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟེ་ན ས་དི་སཾ, ས་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དི་སཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱིཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ, ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ནཱ་མ…པེ… ན ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏྟཱ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏྟཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་ཀ་ནྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཝ་ཏྟ་ན་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ ཨི་མི་ནཱ བྷ་ཡུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན, ཨ་མྦི་ལཱ་དི་ད་སྶ་ནེ ཁེ་ལུ༹་པྤཱ་དཱ་དི་ནཱ ཙ ན ས་ཀྐཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཏཾ ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ས་མྤ་ནྣ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎོཏི ཨི་དཾ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྷཱ་ཡ་ན་ཀ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ སཱུ་ར་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཡ་ན་ཏོ, ར་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ བ་ད་ར་སཱ་ལ༹་ཝཱ་དི་ཨ་མྦི་ལ་མ་དྡ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཡོ་ཛ་ནེ་པི ཁེ་ལུ༹་པྤཱ་དཱ་དི་ཏ་ཎྷུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏཾ ས་བྦ་ཐཱ སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢༣༤. ‘‘ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི སཱ་ས་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༥) པ་ན ‘‘ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པཱ་ལི༹་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཉྩ་ཧུ་པཱ་ལི, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི? སུ་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཏོ (པ་རི. ༤༤༢) སུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ, ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ཝུ་སོ སུ་པི་ན་ནྟེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༧༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ. སཱ ཙ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི སུ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙཱ་པི སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ནེ་ཏ་རཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ, སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ས་ཀ་ལཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་དེ་སེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་སུཾ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༥) ‘‘ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་ས་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ…པེ… ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡཱ ཐེ་རོ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛ་པ་ནཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ…པེ… ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི པ་ཉྙ་ཏྟཾ ནཱ་མ སུ་ཏྟཾ, སེ་ས་ཏྟ་ཡཾ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཡཾ ‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཉྷི ཝི་ན་ཡཾ, མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ’ཏི གཱ་ཐཱ སུ་ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝུ་ཏྟནྟི མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཛྫ་ཏེ ཨ་ནེ་ན ཨ་ཏྠོ་ཏི པ་དཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཎྛཱ་དི་ཝ་ཎྞུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏཾ པ་དཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པ་དཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པ་དནྟི སུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༥) པ་ན ‘‘ཀ་ཎྛཱ་དི་ཝ་ཎྞུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༥) པ་ན ‘‘ཨ་ཊྛ ཝ་ཎྞ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ད་ནི་ཀཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨུ་དཱ་ཧ་ཊེ་ན ཀ་ཎྛོ་ཀྐ་ནྟེ་ན པ་ད་ས་མཱུ་ཧེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་ཡཱ ‘ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཀ་པྤི་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི, ཏཾ ཝོ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༥) ཝུ་ཏྟ་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨི་དྷ ར་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་སོ་ཏི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ’’ནྟི. ར་སོཏི སཱ་རོ ‘‘པ་ཏྟ་ར་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༦༢༨-༦༣༠) ཝི་ཡ, པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་སུ་ཏྟ་སཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་སོཏི ཝཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ར་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ར་སེ་ན, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟ་ཚཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ཧི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ནྟི. དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་པ་བྷུ་ཏི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་ར་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏ་ནྟི ཨི་དྷ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཾ་སོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཾ་སོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ’’ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཾ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་བྷ་ཏོ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ཀཱ་ར་ཎོ་པ་པ་ཏྟི་སི་དྡྷོ ཨུ་ཧཱ་པོ་ཧ་ན་ཡ་པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་དི་པ་མཱ་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི.
ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ པཱ་ལཱི༹ཏི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, སེ་ས་པི་ཊ་ཀེ་སུ་པི སུ་ཏྟཱ་དི་ཙ་ཏུ་ན་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ལ་བྦྷ་ནྟེ་ཝ.
‘‘མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱཏི མ་ཧཱ་ཨོ་ཀཱ་སཱ. མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝི་ན་ཡ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཡེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ ཝི་ན་ཡོ ཝི་ནི་ཙྪི་ནཱི་ཡ་ཏི ཨ་ས་ནྡེ་ཧ་ཏོ, མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ, མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ‘ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མེ ཙ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༥) པ་ན ‘‘མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱཏི མ་ཧཱ་ཨོ་ཀཱ་སཱ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡཱ, ཏེ ཨ་ཏྠ་ཏོ ‘ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ་ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཙ པུ་གྒ་ལེ་ཧི ན་ཡ་ཏོ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཏེ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་སུ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ་སུ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནུ་ལོ་མེ་སུ ཙ སེ་སེ་སུ ཀི་ཙྩེ་སུ ནི་ཝ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་གོ་ཙ་རཱ་ཏི ‘མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ‘ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་ཡཱ ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ ཏ་སྶཱ སུ་ཏྟེ པ་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ. ‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་མྤི སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཾ…པེ… སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧེ་སཱ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ པཱ་ལི༹ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཱ, ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཡེ་ནཱ་ཡཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཾ པཱ་ལི༹་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་གྒ་ལེ་ཧི ག་ཧི་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠཱ་ཝ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ, ཏཾ་པ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹་པི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ‘ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན ཧི པུ་གྒ་ལེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་བྦཱ ཡེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༥) ‘‘པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨི་དྷ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ན་ཡ་སི་དྡྷཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ‘ཋཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སོ པ་དེ་སོ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ’ཏི་ཨཱ་དི སཱ་ས་ན་ཏོ, ‘ནི་གྒ་ཧ་ཊྛཱ་ན’ནྟི ཙ ‘ཨ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན’ནྟི ཙ ‘ཨ་ས་ནྡི་ཊྛི ཙ པ་ན པ་དེ་སོ’ཏི ཙ ལོ་ཀ་ཏོ, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཉཱ་པ་ཀོ ཧེ་ཏུ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཏེ་སཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ. ཏེ དུ་ཝི་དྷཱ ཝི་ན་ཡ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཝི་ན་ཡེ ཡོ་གཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི, ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༤༢) ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟེ ‘དྷ་མྨཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, དྷ་མྨཱ་ནུ་ལོ་མཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’ཏི’’ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨནྟི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཨ་ཝ་སེ་སཾ པི་ཊ་ཀ་དྭ་ཡཾ, དྷ་མྨཱ་ནུ་ལོ་མནྟི སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་དི སཱ་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, སཱ པ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟི པཱ་ལི༹ཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏ་ནྟཱི’’ཏི. ཏི་སྶོ ཧི ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ་ཡེ་ཝ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པཾ ཨཱ་བྷ་ཏོ, པ་ཙྪཱ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡེ་ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏོ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ སུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་སཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་པི པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ན སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཀི་ཉྩི ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྟེ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཙ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཝི་སུཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ སུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་ན་ཡོ ནི་དྡི་ཊྛོ.
ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སཱ ན སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་བུ་དྡྷི་ཡཱཏི སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བུ་དྡྷི་ཡཱ. ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ནཱཏི སུ་ཏྟཱ་དི་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ན་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་སྶ་པི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཨེ་སཱ ཀ་ཐཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཐེ་ར་ཝཱ་དོཏི མ་ཧཱ་སུ་མ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ནཾ གཱ་ཧོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ན་ཡ་ཏོ ག་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན. པཱ་ལི༹ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་ཧ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ པཱ་ལི༹ཾ. པཱ་ལི༹་ཡཱཏི ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠཾ པ་རེ་ནཱ་བྷ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ནི་སྶཱ་ཡ, པཱ་ལི༹་ཉྩ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རེ་ན ཙ ས་མུ་དྡྷ་ཊ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཱཏི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ཏ་བྦཱ. ཨོ་ཏ་ར་ཏི ཙེ་ཝ ས་མེ་ཏི ཙཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་དྡྷ་ཊེ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི, པ་རེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊེ་ན ས་མེ་ཏི. ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཱཏི ཨ་ས་བྦ་ཉྙུ་པུ་གྒ་ལ་སྶ དོ་ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ.
པ་མཱ་ད་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏ་རོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ས་མེ་ནྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཡེ སུ་ཏྟེ་ན སཾ་ས་ནྡ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཝ ཨ་ཏྠཱ མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཧི སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་སྶ སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟེ་པི སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟཱ…པེ… བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི. ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡཾ. ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་སནྟི པ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་སཾ. ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་དི་ས’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, དྷ་ར་མཱ་ན་བུ་དྡྷ་ས་དི་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་ཏྟེ ཧི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏེ བུ་དྡྷོ་ཝ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝོ་ཧ་ར་ཏི. པ་ར་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༥) པ་ན ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ན་སཱི་ལོ, སོ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི. སུ་ཏྟནྟི ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཱ་རུ་ལ༹ྷཾ པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ར་ཝཱ་དཱིཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་སཱི ཝཱ, ཡོ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ན་སཱི་ལོ, སོ་ཝ ཨི་དྷ ‘པ་ར་ཝཱ་དཱི’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཝཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏོ ཝཱ ཝ་ཉྩ་ནཱ་ཡ ཝཱ ‘ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཱ་ག་ཏ་མི་ད’ནྟི ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ. ཀེ་ཙི ‘ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་པ་ར་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཱ་རུ་ལ༹ྷ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཾ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ག་ཧེ་ཏ་བྦ’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥). ན ཧི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དིཾ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཡེ་ན ཏེ་སུ སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ད་སྶི་ཏེ་སུ ཏ་ཏྠ ཋཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཝ་ཀྑ་ཏི ཙ ‘པ་རོ ཏ་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀཾ སུ་ཏྟ་ཏོ བ་ཧུཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི…པེ… སཱ་དྷཱུ་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥), ཏ་སྨཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ་པི ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡེ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་མྤི ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་མི་ཙྩེ་ཝ ད་སྶཱི་ཡ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ སུ་ཏྟཱ་དི་ནོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཀཱུ་ཊ་ཏཱ, ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཙ བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཙ ཝི་སེ་སཱ, ཏ་ཏྠ ཙ ཡཾ ཀཱུ་ཊཾ, ཏཾ ཨ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི. ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡོ་ཛི་ཏཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏ་ད་ཉྙེ་ན སུ་ཏྟཱ་དི་ནཱ སཾ་ས་ནྡ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི. ཡོ པ་ན པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ག་ཧི་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སུ་ཏྟ་ནྟཱ་དི་ནཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི, སོ ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་ཧཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཀ་ར་ཎེ ‘ས་ཀ་ཝཱ་དེ པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི པ་ར་ཝཱ་དེ པ་ཉྩཱ’ཏི, སུ་ཏྟ་ས་ཧ་སྶ་མྤི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ, ན ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༥) པ་ན ‘‘པ་ར་ཝཱ་དཱིཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་མ་ཡ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀོ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི ཀ་ཐཾ? ‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨུ་ད་ཀ་ད་ནྟ་པོ་ནཱ’ཏི སུ་ཏྟཾ ས་ཀ་ཝཱ་དི་སྶ, ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་ཕ་ལ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་མྤི ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི ཙ.
‘ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་སྶ ཡཾ ཏོ་ཡཾ, པུ་རཱ་ཎཾ པི་ཏྟ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ;
ཏ་མེ་ཝ ཏ་རུ་ཎཾ ཏོ་ཡཾ, པི་ཏྟ་གྷཾ བ་ལ་ཝ་ཌྜྷ་ན’ནྟི. –
ཨེ་ཝཾ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི དྷ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠ་སྶ ཙ ཕ་ར་ཎ་ཏོ ‘ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་མེ་ཝ ཏ’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི. ཁེ་པཾ ཝཱ ག་ར་ཧཾ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ’’ཏི ཁེ་པཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པཾ ཚ་ཌྜ་ནཾ ཝཱ ‘‘ཀི་མེ་ས བཱ་ལོ ཝ་ད་ཏི, ཀི་མེ་ས བཱ་ལོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ག་ར་ཧཾ ནི་ནྡཾ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ. ‘‘སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥). ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༥) པ་ན ‘‘སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཏོ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏ་སྨིཾ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཧི་ཏཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི’ཏི སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡནྟི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི. པ་རོཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ པ་ཝ་ཏྟོ, ཏ་སྨིཾ, ཏཱ་དི་སེ ཙ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཨ་ཏྠ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོཏི པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏོ, བྷི་ནྣ་ལ་དྡྷི་ཀེ་ཧི ཙ ཋ་པི་ཏོ, ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ.
ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༥) པ་ན – པ་རོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དནྟི ‘‘སུ་ངྐཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་རི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘སུ་ངྐཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི སུ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱཏི པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་པ་ཡོ་གོ་ཝ སོ, ཏ་སྨཱ མཱུ་ལ་ཊྛོ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ཏྟཱ མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘ཏཾ ས་ངྐེ་ཏཾ པུ་རེ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི.
པ་རོ སུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨོ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏ་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི སུ་ཏྟཾ པ་ཊྛཱ་ནེ ལི་ཁི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ན ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ་དི་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཨོ་ཏ་ར་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཧི སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ, ནེ་ཏ་རཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི སི་དྡྷེ ‘‘ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཾ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨ་མ་ཏ་པ་དཾ, པ་མཱ་དོ མ་ཙྩུ་ནོ པ་ད’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ནྣ་བྷོ་ཛ་ནེ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏིཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ནི་ཙྩོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་མྤི སུ་ཏྟཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནོ ཙེ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི སི་དྡྷེ་པི ‘‘ནོ ཙེ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི ན ས་མེ་ཏཱིཏི. བཱ་ཧི་ར་ཀ་སུ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ས་མེ་ནྟཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་རོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ དྭཱི་སུ ན་ཡེ་སུ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཐེ་ར་ཝཱ་དེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏི, པ་རོ སུ་ཏྟནྟི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ‘‘མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ ཧ་ལི་དྡི སི་ངྒི་ཝེ་རཾ ཝ་ཙཱ…པེ… བཱི་ཛེ བཱི་ཛ་ས་ཉྙཱི ཚི་ནྡ་ཏི ཝཱ ཚེ་དཱ་པེ་ཏི ཝཱ བྷི་ནྡ་ཏི ཝཱ…པེ… ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༩༡) ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་ཋ་ཏྟཱ ‘‘ཧ་ལི་དྡི་ག་ཎྛིཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན་ཉྙཱ་ནི ཨ་ཏྠི མཱུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ནྟི, མཱུ་ལེ ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ན ཧི ག་ཎྛི་མྷི ག་ཎྛི ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. པ་རོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པོ་རཱ་ཎ་བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀ་པཱ་སཱ་དེ ག་བྦྷཾ ཐ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་ཡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཏུ་མྷེ་སུ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཝ་ད་ནྟེ་སུ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ན ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘སུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. པ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིནྟི ‘‘དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ས་ཡི་ཏེ་སུ ཀེ མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན དྭེ་པི ཛ་ནཱ མུ་ཙྩ་ནྟི – ཡོ ཙ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ, ཡོ ཙ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ་ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ ས་བྦེ་པི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ནི་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི.
ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏི, པ་རོ སུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘དི་ཝཱ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ མ་ཉྩེ ནི་སི་ནྣོ པཱ་དེ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་དྡཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་བྷ་ངྒེ་ན ནི་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི.
ཨ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏི, པ་རོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི ‘‘དོ་མ་ན་སྶ་མྤཱ་ཧཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི (དཱི. ནི. ༢.༣༦༠) སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ ས་དཱ་ར་པོ་སེ དོ་སོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༥.༦; སུ. ནི. ༢༦༥) པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ག་ས་ཧི་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. སེ་སེ་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཧུ. དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་རོཏི ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀོ, སོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, ཏཱ་ནི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཱ་དི་མྷི ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཙེ ས་མེ་ཏི, ག་ཎྷཱ་ཏི. ནོ ཙེ, པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ.
ན་ནུ ཙ ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘སུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ, ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི ཨི་ད་ཉྷི ས་ཀ་མ་ཏེ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ཀ་མ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ སུ་ཏྟཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ཏོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ, སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ནཱི་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ སུ་ཏྟཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ནཱི་ཏཾ སུ་ཏྟཱ་དི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏཱི་སུ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ས་མེ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨི་དྷ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ན ཀོ་ཙི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་ཡཾ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ་ག་ཏོ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ན་ཡོ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༥) པ་ན ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱུ་ཊ་སུ་ཏྟཾ བཱ་ཧི་ར་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ སུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
བཱ་ཧི་ར་ཀ་སུ་ཏྟནྟི ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་གུ་ལ༹ྷ་ཝེ་སྶ་ནྟ་རཱ་དཱི་ནི ཙ མ་ཧཱ་ས་ངྒྷི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་སཱི་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ནི. ཝེ་ད་ལླཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན གུ་ལ༹ྷ་ཨུ་མྨ་གྒཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རཾ གཱ་ར་ཡ྄ཧ་སུ་ཏྟཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡ་མེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཏོ་པི ས་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏི, པ་ར་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱ་རོ ན ཝུ་ཏྟོ. སུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཏཱ་ར་ཎཾ བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ ས་ཀྐཱ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ནྟི.
ཨི་དཱ་ནི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་པ་ར་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་ཝཱ་དེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་མུ་ཁེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝི་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཝཱ་ད་ཝ་ཏྠུཾ ཏ་བྦི་ནི་ཙྪ་ཡ་མུ་ཁེ་ན སུ་ཏྟཱ་དི་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཙ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟེ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཙ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. པ་རོ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱིཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི ཀཱ་ར་ཎཾ ན ལ་བྷ་ཏི. སུ་ཏྟ་ཏོ བ་ཧུཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏཱིཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟ་ཏོ བ་ཧུཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘སཱ་དྷཱུ་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ པ་ར་ཝཱ་དཱི་ཝ་ཙ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ཏི. སུ་ཏྟེ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ཀཱ་རོ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎནྟི སུ་ཏྟཱ་དི་ན་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡཱ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ ཧེ་ཏུཾ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ.
དྭི་ནྣ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏཱིཏི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་པ་ར་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪཱ་ཡཱཏི སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི གཱ་ཧ་སྶ, ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི གཱ་ཧ་སྶ ཙ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀི་ཙྪེ་ན པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪཱ་ཡཱ, ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི དྭི་ནྣ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏི, ཀ་སྨཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡ་ཉྷི པ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝི་ན་ཡཾ པ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ག་མྨཱ’’ཏི. རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ག་ཧ་ཎཾ རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ག་ཧ་ཎཾ གཱ་ལ༹ྷཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་པ་རཱ་པ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་པྤི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ སོ་ཏཾ པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑ་ཏེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦནྟི ཀ་པྤི་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟཾ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. སོ་ཏཾ པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦནྟི ཏ་ཏྠ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝེཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བ་ཧཱུ་ཧི སུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི བ་ཧཱུ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི ཙེ་ཝ ཏ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཙ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡོཏི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་པ་ར་ཝཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ ཡོ ཀོ་ཙི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་བྷོ་པི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནོ་ཡེ་ཝ སི་ཡུཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མཾ པུ་རི་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ, ཡོ ཝཱ སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷ་ཏི ནཱ་མ.
སུ་ཊྛུ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི, སུ་ཊྛུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཝཱ སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི སུ་ཊྛུ པ་ཝ་ཏྟ’’ནྟི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཏཾ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ, ཝ་ཙ་སཱ སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏནྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཋི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟ་ཏོཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘པཱ་ལི༹་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་ཀ་ལཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན སུ་ཏྟ་ཏོཏི ཏ་ད་ཏྠ་པ་ཊི་པཱ་ད་ཀཾ སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཙཱ’’ཏི. པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ཧི པ་རི་པུ་ཙྪཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པ་རི་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་རི་པུ་ཙྪཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ས་ཝ་ནཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱཏི པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ན་ཡེཏི ཝི་ན་ཡཱ་ཙཱ་རེ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཝི་ན་ཡཾ ཨ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཝོ་ཀྐ་མ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཛྫི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི, ཏེ་ན ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་སྶ ལ་ཀྑ་ཎེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ ལ་ཛྫི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལ་ཛྫཱི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ་པཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ལཱ་བྷ་ག་རུ་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ན་ཡེ ཋི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ པ་ཋ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཡོ་གཱ ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ལ་ཧ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒྷ་རཱ་ཛཱིཏི. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀོཏི ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ་པི ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ཏ་ནྟིཾ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏྭཱཏི པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝོ་ཀྐ་མ་ནྟོཏི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ.
ཝི་ཏྠུ་ན་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠཾ ཨ་དི་སྭཱ ནི་ཏྠུ་ན་ཏི, ཝི་ཏྠ་མྦྷ་ཏི ཝཱ. ཝི་པྥ་ནྡ་ཏཱིཏི ཀ་མྤ་ཏི. ས་ནྟི་ཊྛི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཡཾ པ་རེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཀ་ཝཱ་དཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ར་ཝཱ་དཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཨུ་ཙྪུ་མྷི ཀ་ས་ཊཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ, ར་སོ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཙ ཨུ་ཙྪུ ནཱ་མ ཝི་སུཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཙྪུ་པི ཝི་ཀཱ་ལེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ཏ་མྤི ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མནྟི པ་ལི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་མྷཱིཏི ཡ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ. པ་རི་ཀྑ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ.
ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ པ་ཧཱ་ཡ…པེ… ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཙ་རི་ཡོ ཙ པཱ་ལི༹་ཉྩ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་ཏོ པ་ར་མྤ་ར་ཛཱ་ན་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི. པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོཏི པུ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་པ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཧ ཨ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ས་དྡ་ཏྠ་པི་ཎྜ་ཏྠ་ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཱ་དི་ཏོ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏོཏི ཏ་ད་ཏྠུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རནྟི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ངྒ’’ནྟི, ཐེ་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྭེ ཏ་ཡོ པ་རི་ཝ་ཊྚཱཏི དྭེ ཏ་ཡོ པ་ར་མྤ་རཱ.
ཨི་མེ་ཧི ཙ པ་ན ཏཱི་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝི་ན་ཡ་སྶ སུ་ཊྛུ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ལ་ཛྫི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་ཙ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ, ཏ་ཏི་ཡེ་ན པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི དི་ནྣ་ན་ཡ་ཏོ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ. ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨོ་ཏི་ཎྞེ. ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙ ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦེཏི ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙོ་ད་ཀེ་ན ‘‘དི་ཊྛཾ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྠུ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦནྟི ཏ་སྶ ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝ་ཏྠུ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ…པེ… ཡོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཧི་དཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ (པཱ་རཱ. ༥༡༧) ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ.
ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊནྟི ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི ཁཱི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༡༠༦) ཨཱ་ག་ཏཾ ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟིནྟི ‘‘ཀཱ་ལེ ཝི་ཀཱ་ལ་ས་ཉྙཱི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ, ཀཱ་ལེ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ (པཱ་ཙི. ༢༥༠) དུ་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟིནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་དཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱི’’ཏི ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ག་ཧི་ཏཱ. པ་ཊི་ལཱ་ཏཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཨི་ད་མྤི ཝི་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་ཙི. ༣༥༠) ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཨ་ལཱ་ཏཾ ཨ་གྒི་ཀ་པཱ་ལཱ་དི་ཏོ བ་ཧི པ་ཏི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི, པུ་ན ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཏཾ པ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ.
ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པི ཨ་ཏྠི, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྡྷི་མ་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཡ སཱ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟ་རེ་སཱུཏི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟ་རེ.
པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་པ་ནྣ་པུ་གྒ་ལེ་ན ལ་ཛྫི་དྷ་མྨེ ཋ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎེ་པི དུ་བྦི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན མེ་ཐུ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ, ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ པ་ན ཨ་ལ་ཛྫི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ན ས་ཀྐཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་པི ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ. ཡཱ་ཝ སོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ནཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ནྡེ་ཧོ ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ ནཱ་སི་ཏ་ཀོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. སུ་ཁུ་མཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ་པི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ སཱི་གྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁུ་མཱཏི ཝཱ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁུ་མཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་ལ་ཧུ་ཀཱ’’ཏི, ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ལ་ཧུ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ལ་ཧུ སཱི་གྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙི་ཏྟ་ལ་ཧུ་ཀཱ. ཏེཏི ཏེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ. ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ཏེ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མ་ན་ཨུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ ཝ་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ.
ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ བྷ་ཎ་ཏི, ཏཾ ཀ་རོ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ལ་ཛྫཱི་པེ་ས་ལཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ སུ་དྡྷི་མེ་ཝ ག་ཝེ་ས་ཏི, ཏེ་ན་པི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་སཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀོ་ཊི་ཡཱ་པི ས་ངྐི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཡཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱ’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༥) པ་ན ‘‘སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ས་ངྐཱ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏྠ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱ’’ཏི. པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁ་ཝ་ལ་ཉྫ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཾ ཏཱ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཏ་མེ་ཝ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝཱ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏེ་ཝ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཁ་ཎྜཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ གྷ་ཊ་ཡ་ཏི. ས་ངྑཱ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ ཙེ, ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི.
ས་ཙེ ཀ་ཏ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ས་ཏི་པི ཨ་ས་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟ་ཀྑོ་བྷཱ་དི་བ་ཧུ་ལ་སྶ སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ་པི ཙི་ཏྟཾ ན ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མཱུ་ལ་ནྟི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏ་པཱ་པ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ས་མཱ་དྷི་ཡ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་གྒི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཀ་ཏྟཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩ་ཏྟེ ཝཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྟཱ ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཉྙཱ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དུ་ནི་ཡོ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ནྟི.
ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི. ཀ་ཐཾ? ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝི་ས་ཡེ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་སེ་ན ཝཱ ག་ཧ་ཊྛེ་ན ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཝཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནེ ཙུ་དི་ཏ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ སུ་སཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ཀ་མེ་ཝ ས་ཡཱ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཡཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ སོ བྷི་ཀྑུ ས་ཙེ བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ཏ་སྨིཾ སུ་སཱ་ནེ ས་ཡི་ཏུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཾ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨེ་སོ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟི. ས་ཙེ པ་ན བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་པྤ་ཏྟོ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ས་ཡི་ཏུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་རུ་དྡྷོ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཝ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཝི་ཙཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ན པ་ཋ་མ་ཙ་ཏ་ཨུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝི་ས་ཡེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཙ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ པ་ན སུ་ཁུ་མཱ ཙི་ཏྟ་ལ་ཧུ་ཀཱ, ཏེ སུ་ཁུ་མེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, སུ་ཁུ་མེ་ན ར་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི. ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ཏེ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ ཝ་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀ’’ནྟི, ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཉྙེ པ་ཎྜི་ཏེ་པི ཝི་ནི་ཙྪི་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ས་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱ་དི་སྶ་ནེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ན སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་དི་སྶ་ནེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘ས་ཙ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ དྷ་ར་ཏི…པེ… ཨ་ཐ ད་ཧ་ར་སྶ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏེ་ན་པི ‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་སཱི’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. དུ་ལླ་བྷོ ཧི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ, ཏ་ཏོ དུ་ལླ་བྷ་ཏ་རཱ པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི, ཨི་ད་མེ་ཀཾ. ནི་སཱི་དཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏ་བྦོ, ན སུ་སཱ་ནེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཨི་ད་མེ་ཀཾ. ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཀཱ་སེ ནི་སཱི་དཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ་པི དི་ཝཱ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏ་བྦོ, ན ར་ཏྟིཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི, ཨི་ད་མེ་ཀཾ.
ཨཱི་དི་སཾ ཝི་དྷཱ་ནཾ ས་ཡཾ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཨེ་ཝ ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦཾ, ན པ་རེ་ཧི ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནེ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི? གི་ཧཱི་ནཾ ཨ་ས་ཀྑི་ཀ་ཨ་ཊྚ་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་ད་ཀེ ནི་མུ་ཛྫཱ་པ་ནཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏ་མྤི མཱ་ཡཱ་ཀུ་ས་ལཱ མ་ནུ་སྶཱ ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི ཝི་ཏ་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་ཙྩ་མྤི ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཙྩ་མྤི ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན མ་ཧོ་ས་དྷ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ད་ཡོ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཨ་ས་ཀྑི་ཀ་མྤི ཨ་ཊྚཾ ཨུ་ད་ཀ་ནི་མུ་ཛྫཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ ན ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟི, ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་སཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཀི་རི་ཡ་ཉྩ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཙྩ་ཉྩ ཝི་ཏ་ཐ་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟི. སཱ་ས་ནེ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ སཱུ་ར་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་པི ས་ནྟི, བྷཱི་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་པི ས་ནྟི. སུ་སཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤི བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་ཀ་རཾ ཧོ་ཏི, ར་ཏྟི་ཀཱ་ལེ པ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏེ སུ་སཱ་ནེ ར་ཏྟི་ཡཾ ཨེ་ཀོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ བྷཱི་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ བྷི་ཀྑུ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ་པི ས་མཱ་ནོ ཀིཾ ན བྷཱ་ཡེ་ཡྻ, ཀ་ཐཾ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ས་ཡི་ཏུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ བྷི་ཀྑུཾ ‘‘ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཀ་ཐཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཨ་ལ་ཛྫཱི པ་ན སཱུ་ར་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཛྫཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷཱ་ཡ་ནྟོ་པི ཨ་བྷཱ་ཡ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཝི་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མི, ཨ་ན་ཏྠཾ མེ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ན་ཏྠ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ས་ཡི་ཏུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པུ་གྒ་ལཾ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཀ་ཐཾ སུ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཨ་ཐཱ་པི ཝ་དེ་ཡྻུཾ – ཡ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀེ ནི་མུ་ཛྫཱ་པི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ས་ཙྩ་ཝཱ་དཱི་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་མྦྷཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ས་ཙྩ་ཝཱ་དི་ནོ སཱི་གྷཾ པླ་ཝ་ནྟི, ས་ཙྩ་ཝཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ སུ་ཁེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ས་མྤི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ས་ཡི་ཏུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་ནཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ར་ཀྑི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་ར་ཧི་ཏཱ སུ་སཱ་ནེ ས་ཡི་ཏུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཏ་མྤི ཏ་ཐཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་དཱི་སུ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྷི ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱ ‘དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཾ ཏཱ་ཝ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཧཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་ཙེ ཏ་སྶ ཨ་རོ་གཾ སཱི་ལཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ གྷ་ཊ་ཡ་ཏི, ས་ངྑཱ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏི, དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི…པེ… ཡ་སྶ པ་ན སཱི་ལཾ བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན གྷ་ཊ་ཡ་ཏི, པ་ཏོ་དཱ་བྷི་ཏུ་ནྣཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཀ་མྤ་ཏི, ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་གྒི་ནཱ ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་ཏྟ་པཱ་སཱ་ཎེ ནི་སི་ནྣོ ཝི་ཡ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཁ་ཎྜཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ གྷ་ཊ་ཡ་ཏི. ས་ངྑཱ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ ཙེ, ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ས་ཙེ ཀ་ཏ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ས་ཏི་པི ཨ་ས་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་མྤི (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༤༥) ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱིཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཁ་ཎྜཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷ་ཊ་ཡ་ཏི. ས་ངྑཱ་རཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཧི པ་གུ་ཎ་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. པ་གེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ. ཏ་སྶ ཧི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྶ པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་དི་བ་ཧུ་ལ་སྶ སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ་པི ཙི་ཏྟཾ ན ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མཱུ་ལ་ནྟི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏ་པཱ་པ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ས་མཱ་དྷི་ཡ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་སྨཱ ཡ་དི བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ ས་གཱ་ར་ཝོ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ བྷི་ཀྑུ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝི་ས་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཉྩི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ དི་སྭཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ, ན ནུ ཁོ’’ཏི སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་ཙྪེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘ས་བྦཾ པུ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རེ ཏཱ་ཝ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘‘སུ་སཱ་ནེ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ་སྶ སུ་དྡྷཱ་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨི་དཱ་ནི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝི་ས་ཡེ ཙོ་དེ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཙོ་ད་ཀེ་ན ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཙུ་དི་ཏ་ཀོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ‘‘ས་ནྟ་མེ་ཏཾ, ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཙོ་དེ་ཏྭཱ སཱ་རེ་ཏྭཱ ཉ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ལ་ཛྫཱི ནཱ་མ ‘‘ཨེ་ཏ་མྤི ན་ཏྠི, ཨེ་ཏ་མྤི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, པ་ཊི་ཉྙཾ ན ད་དེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ལ་ཛྫི་སྶ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལཱ༹་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རེ་ནཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥-༣༨༦) ‘‘ཨེ་ཝཾ ལ་ཛྫི་ནཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ལ་ཛྫཱི བ་ཧཱུ་སུ་པི ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ པ་ཊི་ཉྙཾ ན དེ་ཏི, སོ ‘ནེ་ཝ སུ་དྡྷོ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན ‘ཨ་སུ་དྡྷོ’ཏི, ཛཱི་ཝ་མ་ཏ་ཀོ ནཱ་མ ཨཱ་མ་ཀ་པཱུ་ཏི་ཀོ ནཱ་མ ཙེ་ས. ས་ཙེ པ་ན་སྶ ཨ་ཉྙ་མྤི ཏཱ་དི་སཾ ཝ་ཏྠུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ནཱ་སི་ཏ་ཀོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༣༥. ཨེ་ཝཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཚ་ཊྛཱ་ན་ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཉྩ ཝི་དི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི…པེ… ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ སཱ…པེ… ཛཱ་ན་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཡཱ སཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་ཨ་ཡོ་སཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཙོ་ད་ནཱ་པ་བྷེ་ད་ཛཱ་ན་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི པུ་ཙྪ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, སོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀ་ཏ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཀ་ཏི མཱུ་ལཱ་ནི, ཀ་ཏི ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཀ་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༣༦༢) ཙོ་ད་ནཱ་ཀ་ཎྜེ ‘‘ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཀ་ཏི མཱུ་ལཱ་ནི, ཀ་ཏི ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཀ་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོ, ཀ་ཏི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཙོ་དེ་ཏཱི’’ཏི. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ དོ་ས་ནྟ་རོཏི ཨེ་ཏ་སྶ་པི པ་ར་ཏོ ‘‘ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨི་མཱ པ་ཉྩ བྷཱུ་མི་ཡོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཙོ་དེ་ཏི, ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཙོ་དེ་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཙོ་དེ་ཏི, ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཙོ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ཙོ་ད་ནཱ་ཀ་ཎྜེ (པ་རི. ༣༦༢) ཏ་ཐཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏོ་ཏི. པ་ནྣ་ར་ས་སུ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏ་བྦནྟི པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ, པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ, བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཏཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྭཱ་ག་ཏ་ཏཱ, ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏཱ, བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏཱ, ས་ཎྷེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏཱ, ཨ་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏཱ, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཏཱ, ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཱ, ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ, ཝི་ན་ཡ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨུ་པཱ་ལི་པ་ཉྩ་ཀེ (པ་རི. ༤༣༦) ‘‘ཙོ་ད་ཀེ་ནུ་པཱ་ལི བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་རཾ ཙོ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ནུ ཁོ་མྷི…པེ… པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ནུ ཁོ་མྷི…པེ… མེ་ཏྟཾ ནུ ཁོ མེ ཙི་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ…པེ… བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ནུ ཁོ་མྷི སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ…པེ… ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ མེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན སྭཱ་ག་ཏཱ་ནི…པེ… ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ ཨ་ཀཱ་ལེ་ན, བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ས་ཎྷེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ ཕ་རུ་སེ་ན, ཨ་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ ཨ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ དོ་ས་ནྟ་རོ…པེ… ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཱ, ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ, ཝི་ན་ཡ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཱཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་མི་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཙ ད་སྶི་ཏོ. ཧི་ཏེ་སི་ཏཱཏི ཧི་ཏ་ག་ཝེ་ས་ན་ཏཱ. ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏཱཏི ཏེ་ན ཧི་ཏེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་དྡྷ་ནྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏཱ. ཝ་ཏྠུཾ ཙོ་དེ་ཏྭཱ སཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཉྙཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ན་ཡ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ ནཱ་མ. ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་མྤི ས་མཱུ་ལ་ཀ་མྤི ‘‘མཱུ་ལ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཙོ་དེ་ནྟོ ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ. ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ས་ལཱ་ཀ་གྒ་ཡཱ་གུ་ཨ་གྒ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མཱ་ལ༹་ཀ་བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒ་ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཝཱ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ ཙོ་དེ་ནྟོ ཨ་ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཙྪེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཙོ་དེ་ནྟོ བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ. ཏུ་ཙྪེ་ན ཙོ་དེ་ནྟོ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ. ‘‘ཨ་མྦྷོ མ་ཧ་ལླ་ཀ པ་རི་སཱ་ཝ་ཙ་ར པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཏ་ཝ ཨི་ད’’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ ཕ་རུ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ. ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཧ་ལླ་ཀཱ པ་རི་སཱ་ཝ་ཙ་རཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་ད’’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ ས་ཎྷེ་ན ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ. ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ དོ་ས་ནྟ་རོཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཀྑཱ་མི, ན དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ. ས་ཙྩེ ཙ ཨ་ཀུ་པྤེ ཙཱཏི ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩེ ཙ ཨ་ཀུ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཙ. ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཧི ས་ཙྩ་ཉྩ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཀོ་པོ ཙ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ན ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, པ་རོ ཙ ན གྷ་ཊྚེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ‘‘ས་ངྒྷེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནོ་ཏི་ཎྞཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ – ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཡེ་ན ཝི་ན་ཡེ་ན ཡེ་ན ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ་ན ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཀ་ཎྜེ (པ་རི. ༣༦༣) ‘‘ཙོ་ད་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ? ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ? ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ? ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ? ཙོ་ད་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཙོ་ད་ཀེ་ན པ་ཉྩ་སུ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་རོ ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི ནོ ཨ་ཀཱ་ལེ་ན, བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི ནོ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ས་ཎྷེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི ནོ ཕ་རུ་སེ་ན, ཨ་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི ནོ ཨ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཝ་ཀྑཱ་མི ནོ དོ་ས་ནྟ་རོ་ཏི. ཙོ་ད་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན དྭཱི་སུ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཙྩེ ཙ ཨ་ཀུ་པྤེ ཙ. ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ས་ངྒྷེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནོ་ཏི་ཎྞཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ངྒྷེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཡེ་ན ཝི་ན་ཡེ་ན ཡེ་ན ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ་ན ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༣༦༢-༣༦༣) ‘‘ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཀོ ཨཱ་དཱིཏི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ས་ཙྩེ ཨ་ཀུ་པྤེ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙྩེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཀུ་པྤེ ཙ, ཡཾ ཀ་ཏཾ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཙོ་ད་ཀེ ཝཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ ཝཱ ས་ངྒྷེ ཝཱ ཀོ་པོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ. ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནོ་ཏི་ཎྞཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦནྟི ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཉྩ ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞ་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཛཱ་ན་ན་ཝི་དྷི – ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཙོ་ད་ཀ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་ཐཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་ཐཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཙོ་ད་ཀ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷི་ཏ་བྦཾ, ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་ཧཱ་པེ་ནྟོ ‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རཱ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ས་ངྒྷེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཡེ་ན ཝི་ན་ཡེ་ན ཡེ་ན ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ་ན ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨོཏི བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ. ཝི་ན་ཡོཏི ཙོ་ད་ནཱ ཙེ་ཝ སཱ་ར་ཎཱ ཙ. ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནནྟི ཉ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ས་མྤ་དཱ ཙ. ཨེ་ཏེ་ན ཧི དྷ་མྨེ་ན ཙ ཝི་ན་ཡེ་ན ཙ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ་ན ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ སཱ་རེ་ཏྭཱ ཉ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཙ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཏྟ་ཀཾ དྭ་ཡ་ནྟི.
ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཙོ་ད་ནཱ་ཀ་ཎྜ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱ་མ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན ཙོ་ད་ཀོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཁོ ཏྭཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མཾ བྷི་ཀྑུཾ ཙོ་དེ་སི, ཀི་མྷི ནཾ ཙོ་དེ་སཱིཏི ཙོ་ད་ནཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༣༧) པ་ན པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཊྛ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡཾ ཁོ ཏྭཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཋ་པེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན མ་ཧཱ་ས་ངྒཱ་མ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཙཱུ་ལ༹་ས་ངྒཱ་མ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ས་ངྒཱ་མོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ. ཏ་ཏྲ ཧི ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཙེ་ཝ སཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཙ ཨུ་དྡྷ་མྨཾ ཨུ་བྦི་ན་ཡཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ དཱི་པེ་ནྟཱ ས་མོ་ས་ར་ནྟི ཝེ་སཱ་ལི་ཀཱ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ ཝི་ཡ. ཡོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ལ་དྡྷིཾ མ་དྡི་ཏྭཱ ས་ཀ་ཝཱ་ད་དཱི་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, སོ ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ ནཱ་མ ཡ་ས་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ, ཏེ་ན ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ་ན ནཱི་ཙ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ. ནཱི་ཙ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི མཱ་ན་དྡྷ་ཛཾ ནི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན. ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་ས་མེ་ནཱཏི པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ན་ས་མེ་ན, ཡ་ཐཱ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་སྶ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛེ ཝཱ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛེ ཝཱ པཱ་དེ པུ་ཉྪི་ཡ་མཱ་ནེ ནེ་ཝ རཱ་གོ ན དོ་སོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ཨ་ར་ཛྫ་ནྟེ་ན ཨ་དུ་སྶ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་པ་ཏི་རཱུ་པེ ཨཱ་ས་ནེཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨཱ་ས་ནཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པུ་ཎ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཐེ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པི་ཊྛིཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནཱ་ནཱ་ཀ་ཐི་ཀེ་ནཱཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན. ཨ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐི་ཀེ་ནཱཏི དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་མྤི རཱ་ཛ་ཀ་ཐཱ་དི་ཀཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན. སཱ་མཾ ཝཱ དྷ་མྨོ བྷཱ་སི་ཏ་བྦོཏི ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ ཝཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ས་མ་ཐ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ནི་ས་ཛྫ་ཝ་ཏྟཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཱ ཝཱ ཀ་ཐཱ དྷ་མྨོ ནཱ་མ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ དྷ་མྨོ ས་ཡཾ ཝཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྦོ, པ་རོ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏ་བྦོ. ཡོ བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ པ་ཧོ་ཏི, སོ ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷ་མྷི པ་ཉྷེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏྭཾ ཀ་ཐེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. ཨ་རི་ཡོ ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་ཏི་མ་ཉྙི་ཏ་བྦོཏི ཨ་རི་ཡཱ ཏུ་ཎྷཱི ནི་སཱི་ད་ནྟཱ ན བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝི་ཡ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་སཱི་ད་ནྟི. ཨི་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ, སོ ནཱ་ཏི་མ་ཉྙི་ཏ་བྦོ, ‘‘ཀིཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ནཱ’’ཏི ནཱ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོཏི ‘‘ཀོ ནཱ་མ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ’’ཏི ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ན ཛཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཡོ ཏྭཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ན ཨཱ་ག་མོཏི ‘‘དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀོ ཏྭཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མོ ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཀུ་ལ་པ་དེ་སོཔི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྲ་སྶ པེ་མཾ ཝཱ དོ་སོ ཝཱཏི ཏ་ཏྲ པུ་གྒ་ལེ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན པེ་མཾ ཝཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ དོ་སོ ཝཱ.
ནོ པ་རི་ས་ཀ་པྤི་ཀེ་ནཱཏི པ་རི་ས་ཀ་པྤ་ཀེ་ན པ་རི་སཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀེ་ན ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཡཾ པ་རི་སཱ་ཡ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱཏི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦེ ཙ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏ་བྦེ ཙ ས་ཉྙཱ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ཝི་དྷི་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་མེ་ཝ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟེ་ན, ‘‘ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཨི་དཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏུ་ལ་ཡ་ནྟེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཙ ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦནྟི ན ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་མ་ཎྜ་ལེ ཝི་ཙ་རི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ ཧི ཨུ་ཊྛི་ཏེ ས་བྦཱ པ་རི་སཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ན ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ཏ་བྦནྟི ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཧཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ན ཀུ་མྨ་གྒོ སེ་ཝི་ཏ་བྦོཏི ན ཨཱ་པ་ཏྟི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་སཱ་ཧ་སི་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦནྟི ན ས་ཧ་སཱ ཀཱ་རི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ས་ཧ་སཱ དུ་རུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མེ་ནཱཏི དུ་རུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཾ ཁ་མ་ན་སཱི་ལེ་ན. ཧི་ཏ་པ་རི་ས་ཀྐི་ནཱཏི ཧི་ཏེ་སི་ནཱ ཧི་ཏ་ག་ཝེ་སི་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ན་སུ་རུ་ཏྟེ་ནཱཏི ན ཨ་སུ་རུ་ཏྟེ་ན, ཨ་སུ་རུ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ‘‘ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ, ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་རོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ‘‘ལ་ཛྫི་ཡཱ ནུ ཁོ ཨ་ཡཾ པ་རི་སཱ ས་ཀྐཱ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཙོ་ད་ཀོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཙོ་ད་ཀོ ནུ ཁོ, ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཙུ་དི་ཏ་ཀོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཙུ་དི་ཏ་ཀོ ནུ ཁོ, ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་དྷ་མྨ་ཙོ་ད་ཀོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ནྟེ་ནཱཏི ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ནྟེ་ན. ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་ཀཱ་སེ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ནོ་ས་ཊཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་པ་ཀཱ་སེ་ནྟེ་ན. མ་ནྡོ ཧཱ་སེ་ཏ་བྦོཏི མ་ནྡོ མོ་མཱུ་ལ༹ྷོ པ་གྒ་ཎྷི་ཏ་བྦོ, ‘‘ན་ནུ ཏྭཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཨུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ག་ཎྷི་ཏ་བྦོ. བྷཱི་རུ ཨ་སྶཱ་སེ་ཏ་བྦོཏི ཡ་སྶ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཝཱ ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཝཱ ཨ་ནོ་ས་ཊ་པུ་བྦ་ཏྟཱ སཱ་ར་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་དི་སོ ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི, ཝི་སྶ་ཏྠོ ཀ་ཐ་ཡཱ་ཧི, མ་ཡཾ ཏེ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཙ་ཎྜོ ནི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་པ་སཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཏ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ. ཨ་སུ་ཙི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་ལ་ཛྫིཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ དེ་སཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཨུ་ཛུ་མ་དྡ་ཝེ་ནཱཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཛུ སཱི་ལ་ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དི་ར་ཧི་ཏོ, སོ མ་དྡ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏ་བྦོ. དྷ་མྨེ་སུ ཙ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ དྷ་མྨ་ག་རུ་ཀོ ཧོ་ཏི, ན པུ་གྒ་ལ་ག་རུ་ཀོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ དྷ་མྨེ་སུ ཙ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཙ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ན་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་རེ
ཙོ་ད་ནཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ནཱ་མ
ཨེ་ཀ་ཏིཾ་ས་ཏི་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ.