༢༩. ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ

༢༢༦. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཐི་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐི་ན་ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ནནྟི ཀ་ཏ་མཾ ཀ་ཐི་ནཾ? ས་མཱུ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ན ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠི, པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠཱ བྷི་ཀྑཱུ, ཨ་ནཱུ་ན་པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷོ, ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སོ, དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་སུ ནཱ་མ་རཱུ་པེ་སུ ས་མུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཏེ་སཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མཱུ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ‘‘ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ས་མ་ཝཱ་ཡོ ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻཾ ནི་རུ་ཏྟི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་བྷི་ལཱ་པོ, ཡ་དི་དཾ ཀ་ཐི་ན’’ནྟི པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཾ (པ་རི. ༤༡༢) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ, ‘‘ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཡེ་སུ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨེ་སུ ས་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝོ. ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ‘ཀ་ཐི་ན’ནྟི ཨི་དཾ བ་ཧཱུ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ, ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༡༢) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ, ‘‘ཡེ་སུ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨེ་སཱུཏི པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠཱ བྷི་ཀྑཱུ, པ་ཉྩ་ཧི ཨ་ནཱུ་ནོ ས་ངྒྷོ, ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སོ, དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ས་མུ་པྤ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཡེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ. ས་ཏཱིཏི ས་ནྟེ་སུ. མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝོཏི སཾ་ས་གྒ་ཏཱ ས་མཱུ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པ་རི་ཝཱ་ར ༢.༤༡༢) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་ཐི་ན་ནྟི? ཐི་ར་ཊྛེ་ན. ཀ་སྨཱ ཐི་ར་ནྟི? ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་ར་ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་ར་ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་ར་ཡོ་ཙ་ཏ་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༠༦) ‘‘པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཐི་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི, ཏ་ཐཱ ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༠༦) ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦). ཨ་ཐ ཝཱ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་ཐི་ན་ནྟི? ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཊྛེ་ན. ཀ་ཐཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི? པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་ཐི་ན’’ནྟི.

ཀ་ཐི་ན-ས་དྡོ ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཎྞེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ རུ་ལ༹ྷཱི་སུ་དྡྷ་ནཱ་མ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་ས་དྡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏཱི་སུ་པི ཝི་ན་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་སུ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༠༦; ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༠༦; ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦; ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཐི་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཎྞི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ན ཐི་ར་ཏཱ ཙ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ད་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཐི་ན-ས་དྡོ ཀ་ཐ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨི་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཀ་ཐ ས་ངྒ་ཧ་ཎེ་ཏི་མ་སྶ ལ་དྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ས་ཉྙཱ་དི་སྶ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ ‘‘ཨི་ན ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝཱ ‘‘སུ་པ་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡེ་ན ཝཱ ཨི་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ར་ཀྑ་རཾ ནེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ན་ས་དྡ་ཏོ སྱུ་པྤ་ཏྟཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ རཱུ་པཾ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཋ ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝ་ནེ་ཏི དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཨི་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཀ་ཋ ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝ་ནེ, མུ་དྡྷ་ཛ་དུ་ཏི་ཡ་ནྟོ དྷཱ་ཏུ, ཨི་ནོ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

བ་ཧཱུ པ་ན པ་ཎྜི་ཏཱ ཨི་མཾ པཱ་ཋཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐི་ན-ས་དྡོ མུ་དྡྷ་ཛ་དུ་ཏི་ཡ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ད་ནྟ་ཛོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཙེ་ཝ ལི་ཁ་ནྟི ཙ, ན པ་ནེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཀ་ཀྑ་ལ༹་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ གུ་ཎ་ས་དྡ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཋི་ན་ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ནཱ་མ་ས་དྡ་བྷཱུ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཾ ཀ་ཀྑ་ལེ༹’’ཏི. ཨ་ནེ་ཀེ་སུ པ་ན པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཛི་ན་སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ནཱ་མ་ས་དྡ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཐི་ན-ས་དྡོ ད་ནྟ་ཛོ་ཡེ་ཝ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཀ་ཐི་ན་ནྟི་པི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཏྠ སི་ལཱ་གྷཱ་ཡ་ནྟི དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཨི་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ས་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ཀཱ་རཾ ནི་སཾ་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་ལཱ་གྷཱ་དི་སུ་ཏྟ་སྶ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘སི་ལཱ་གྷ ཀ་ཏྠ་ནེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ས་དྡ་ནཱི་ཏི་ཡ་ཉྩ ‘‘ཀ་ཏྠ་ནཾ པ་སཾ་ས་ན’’ནྟི ཝ་ཎྞི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨི་ད་ཉྷི ཀ་ཐི་ན་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་པྤ་ས་ཏྠ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ས་མེ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ‘‘ཀ་ཋ་དྷཱ་ཏུ ཨི་ན་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཋ ས་མ་ཏྠ་ནེ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཊཱི་ཀཱ་སུ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༠༦; ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༠༦; ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦; ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཐི་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཏཾ པ་ན ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ.

ཀ་ཐཾ ཝི་གྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ན-ས་དྡོ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་དེ་སུ ནཱ་མ་པ་དཾ, པ་ཉྩ་སུ ནཱ་མེ་སུ སུ་དྡྷ་ནཱ་མཾ, ཙ་ཏཱུ་སུ སུ་དྡྷ་ནཱ་མེ་སུ རུ་ལ༹ྷཱི་སུ་དྡྷ་ནཱ་མཾ, དྭཱི་སུ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་ས་དྡེ་སུ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཝི་གྒ་ཧོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –

‘‘རུ་ལ༹ྷཱི་ཁྱཱ་ཏཾ ནི་པཱ་ཏ་ཉྩུ-པ་ས་གྒཱ་ལ་པ་ནཾ ཏ་ཐཱ;

ས་བྦ་ནཱ་མི་ཀ་མེ་ཏེ་སུ, ན ཀ་ཏོ ཝི་གྒ་ཧོ ཚ་སཱུ’’ཏི.

ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཀ་ཐི་ན་ནྟི…པེ… ཐི་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཊཱི་ཀཱ་སུ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༠༦; ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༠༦; ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦; ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ཏི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན (ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཋ་ཏི ཀི་ཙྪེ་ན ཛཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐི་ནོ, རུ་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཨེ་སོ་ཏི ཀ་ཐི་ནོ, ཐི་ར་བྷཱ་ཝོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཛཱ་ཏཾ ཋ-ཀཱ་ར་སྶ ཐ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ‘‘ཀ་ཋ ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝ་ནེ’’ཏི དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཙ ‘‘པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཐི་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༠༦; ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༠༦; ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦; ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཙ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏེ སི་ལཱ་གྷ་ཏེ པ་སཾ་སཱི་ཡ་ཏེ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ, ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ‘‘ཀ་ཏྠ སི་ལཱ་གྷཱ་ཡ’’ནྟི དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨི་ད་ཉྷི ཀ་ཐི་ན་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་པྤ་ས་ཏྠ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་ངྑེ་པ་རུ་ཙི་ཏྟཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ཀེ ལ་བྷ་ནྟི, ཀེ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀེ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཀེ སཱ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ ཛ་ནཱ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི པ་ཉྩ ཛ་ནཱ སཱ་དྷེ་ནྟི. ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ ཧི དཱ་ཡ་ཀཱ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི. ‘‘ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི ཀ་མྨཱ་ནི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་བྦྷཱ་ན’’ནྟི ཙ་མྤེ་ཡྻ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཋ་མ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱཏི ཨི་དཾ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ ཝཱ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཝཱ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་པི ན་ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ནཱ་ནཱ་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦེཏི ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ད་ཡོ, ཨ་ནུ་པ་ག་ཏཱ་པི ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ་ཡེ་ཝ ཧི ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཝཱ སཱ་ཊ་ཀཱ ཝཱ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. (ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦) ཨི་ཏ་རེ་སནྟི པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ.

སོ ཙེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི. སོ ཧི པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ པ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀུ་ས་ལཱ ན ཧོ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཀོ་ཝི་དོ བྷི་ཀྑུ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ (ཝི. ཝི. ༢༧༠༤) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་ཡཾ ཙེ ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཀུ་ས་ལོ, ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ, ཨ་ཉྙེ ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཀུ་ས་ལེ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ནེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་པེ་ཏྭཱཏི ས་ཀཱ་རི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏེ་ཧི བཱ་ཧི་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་རེ་ཧི ས་ཡཾ ཀ་ཐི་ནཾ ན ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ, ས་བྦ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཏེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མ་ཊྛ་བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན པ་ནེ་ཝཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཨཱ་ནི་སཾ་སོ པ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དཱ་ན་ཉྩ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱཏི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་དཱ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ. ན ཧི ཏེ ཝ་ཏྠུ་དཱ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟི.

ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་མཱ་ཏི དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘‘ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༧) ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མེ་ཏི. ཨ་ཐ ཙ པ་ན པུ་བྦེ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ས་མྤ་དཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠེ་ཀེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ས་ངྒྷ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཀཱ་ལེ དི་ནྣཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་ཏྲེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ན ཀཱ་ལེ དི་ནྣཾ ས་བྦཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཡ་ཉྩ ཀཱ་ལེ་པི ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཨི་དཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ཨི་དཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ད་མྨཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དི་ནྣཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་པི ནཱ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁཱ་པི པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ས་ངྒྷི་ཀཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏཱིཏི ‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ, པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘ཨི་མཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་མྨཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ དེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལི་ཀེ ས་ཏི ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་སྶ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི ཝཱ ན ཧོ་ཏི ཝཱ་ཏི? སོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ བྷཱ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷཱ་ཛེ་ཡྻ, ཨ་བྷཱ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘བྷཱ་ཛེ་ཏཱུ’’ཏི ན ཀེ་ན་ཙི ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ན ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཀེ་ན་ཙི བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཊཱི་ཀཱ་སུ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨེ་ཀཾ མཱུ་ལཾ ས་ངྒྷོ་ཏི (པ་རི. ༤༠༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣེ་པི ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ ‘སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨི, སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཏཾ དཱ་ནཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ‘ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་མྨཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྲེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ – ‘‘ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨེ་ཀཾ མཱུ་ལཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ (པ་རི. ༤༠༨) ཀ་ཐི་ན་སྶ མཱུ་ལཾ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི མཱུ་ལེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ རུ་ཀྑོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ མཱུ་ལཾ རུ་ཀྑ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, པ་ཏི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ངྒྷེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཀ་ཐི་ནཾ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ན་སྶ མཱུ་ལཾ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ ས་ངྒྷེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཀ་ཐི་ནཾ ཧོ་ཏི? ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ དི་ནྣེ་ཡེ་ཝ ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་དི་ནྣེ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷེ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཝི་ཧཱ་རེ ཨེ་ཀོ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨ་ཉྙ་ཏོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷོ ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱུ་ར་ཎེ ས་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ནཱ་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ངྒྷེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨེ་ཀཾ མཱུ་ལཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ཋེ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ ‘‘ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀཾ མཱུ་ལཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༡༩) ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨ་ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་ཀེ ས་ངྒྷེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀཾ མཱུ་ལཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཡ་དི་པི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ‘སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨི, སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ད་མྨཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏཾ དཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘ཀ་ཐི་ན ད་མྨཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣེ་པི ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ངྒྷི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ‘‘སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨི, སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་མཱ ཙ སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ དཱ་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱི་མ་ཊྛ་སྶ ཙ སེ་ནཱ་ས་ན་ཊྛ་སྶ ཙ ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, པུ་གྒ་ལོ པ་ན དཱ་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་མྨཱི’’ཏི པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ དི་ནྣཾ ཀ་ཐཾ ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་པ་རི་ཎ་ཏཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཡྻ, ན་ཝ་སུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧོ་པི ན་ཝ་སུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུ ཨེ་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ་པི ན་ཝ་སུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་སུ ཨེ་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན་ཝ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནི དཱ་ནཱ་ནཱིཏི ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི, ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི, ‘‘ན་ཝ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ པ་རི་བྷོ་གཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཉྩ (པ་རི. ༣༢༩) ‘‘ན་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧ་པ་རི་བྷོ་གཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧཱ ཙ པ་རི་བྷོ་གཱ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༣༢༩) ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ཐཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – དཱ་ཡ་ཀོ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝཱ ག་ནྠ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཝཱ བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀ་སྶ ཝཱ པ་ཧི་ཎ་ཏི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི, ས་ཙེ་པི ཉཱ་ཏི་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ཧི པེ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཛ་ནཱ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ནྟི. ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཡེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཾ, ས་ངྒྷ་ཏོ ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ན་ཝ་མེ་ཧི ག་ནྟ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཧི ཨེ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ནི་སྶཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ག་ནྠ་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་དཱི་ཧི པ་ན ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཏོ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷི་ཀྑུ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ན ‘‘ཀིཾ ས་ངྒྷ་ཏོ ག་ཎྷཱ་མི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཡེ ཛཱ་ནཱ་མི, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ དཱ་ཡ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༥), ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ལཱ་བྷོ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ལཱ་བྷོ པུ་གྒ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ཏྟ་ལཱ་བྷོ ས་ངྒྷཾ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ དེ་ནྟོ ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.

ཨི་མ་སྨི་མྤི ཝ་ཙ་ནེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ཏ་སྨིཾ ཏུ ནི་མ་ནྟ་ནེ ན པུ་གྒ་ལཾ་ཡེ་ཝ ནི་མ་ནྟེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ས་ས་ངྒྷཾ པུ་གྒ་ལཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏུ ‘‘ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཀིཾ ས་ངྒྷ་ཏོ ག་ཎྷཱ་མི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཡེ ཛཱ་ནཱ་མི, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཏོ པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ན ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ག་ནྠ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་པུ་གྒ་ལོ་པི ས་ངྒྷ་སྶ པུ་ཉྙ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷ་ཏོ་ཡེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི, བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀ་སྶ་པི དེ་ཝ་སི་ཀཾ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ བྷ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ས་ཧ ས་ངྒྷེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཛ་ནཱ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཏྭཾ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་ཧཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ནི་མ་ནྟ་ནེ ས་ཏི་པི ས་ངྒྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ས་ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་སྶ ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, ན ‘‘ཏུ་མྷེ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ ལཱ་བྷོ ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟོ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ པ་ཀ་ར་ཎེ་སུ་པི ‘‘པུ་གྒ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ངྒྷ་སྶ ལཱ་བྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ན ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ ལཱ་བྷོ ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟོ’’ཏི. ཙཱི་ཝ་ར་ལཱ་བྷ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ མཱ་ཏི་ཀཱ་སུ ཙ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝི་སུཾ, ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝི་སུཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ, པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ བྷ་ནྟེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ དེ་ཏཱི་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཝཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡོ ཝཱ ས་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ པུ་ཏྟ་དཱ་སཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟཱ་པི ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ དཱ་པེ་ནྟི, སཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ད་ད་ནྟཱ་པི པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ཧ་ཏྠེ་ན ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ད་ད་ནྟི ‘‘ཨི་མཾ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་མྷེ ཨུ་དྡི་སྶ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨེ་ཝ་ཉྩ ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷེ ནི་ཝཱ་ས་ཐ པཱ་རུ་པ་ཐ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ན ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ. ཀེ་ཙི ཨ་ཏུ་ཊྛ་ཀ་ཐ་མྤི ཀ་ཐེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལ་མེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ས་ངྒྷེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ‘‘ས་ཙེ པ་ན ‘ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ ད་མྨཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི, ཐེ་ར་སྶ ཙ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ དེ་ནྟེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ན་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ པ་ན ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ‘‘ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶ་པི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛ་སྶ དྷ་མྨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ་པི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་བ་དྡྷ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ད་མྨཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་དྡེ་ས་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ དེ་ནྟེ དྷ་མྨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ དཱ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཡ་ཐཱ དཱ་ཡ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༥) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཨི་དཱ་ནི དཱ་ཡ་ཀཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ དེ་ནྟི, ས་ཏེ་སུ ས་ཧ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ དཱ་ཡ་ཀོ ས་ངྒྷ་སྶ ད་དེ་ཡྻ, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ན ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ཨ་ར་ཧཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ. ཀ་ཐཾ ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཙེ? ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཝི་རོ་དྷོ. ‘‘ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་དེ་ཡྻ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ངྒྷོ་ཏི དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཏི ས་མྤ་དཱ་ནཾ, ཨི་དྷ པ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ནི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྒྷོ ཀ་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྤ་དཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཝི་རོ་དྷོ. དཱ་ཡ་ཀེ་ན པ་ན ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཨི་དཱ་ནི མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཉ་ཏྟཱི’’ཏི ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཏ་ཉྩ ཙཱི་ཝ་རཾ ‘‘ཉ་ཏྟི་ལ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི, ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ཡ་ཀ་ཉྩ ‘‘ཉ་ཏྟི་ལ་དྡྷ་དཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ཉ་ཏྟི་ལ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཉ་ཏྟི་ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི.

ཨ་ཐཱ་པི ཝ་ད་ནྟི ‘‘དི་ནྣ་ནྟི པཱ་ཋ་ཉྩ ‘སཱ་དྷེ་ནྟཱི’ཏི པཱ་ཋ་ཉྩ ‘ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’ཏི པཱ་ཋ་ཉྩ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘དི་ནྣཾ ཨི་དཾ ས་ངྒྷེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དཱ-དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་ངྒྷེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྟཱ, ཨི་ད་ནྟི ཀ་མྨཾ, ཨི་མ་སྶ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ས་ངྒྷི་ཀ་ཏྟཱ ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ཀེ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཀེ སཱ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ ཛ་ནཱ སཱ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ ཛ་ནཱཏི ས་ངྒྷོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཀ་ཐི་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ངྒྷི་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦེ སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཨི་མི་ནཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཀ་ཐི་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་པྱེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – པུ་བྦེ་དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི པ་ཙྩ་ཡེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་རཱ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་ཀ་ཏོ པ་ན པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་དྷེ་ནྟཱིཏི ཙ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ ཨེ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ ཛ་ནཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ སཱ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ལཱ་བྷ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨེ་ཏེ་ཧི པཱ་ཋེ་ཧི ‘‘ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ དི་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་པཱ་ཋ་ཉྩ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༧) ‘‘ས་ངྒྷོ ཨ་ཛྫ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ནི་ཙ་ཡ་ས་ནྣི་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋ་ཉྩ དི་སྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨཾ, ས་ངྒྷོ ཀ་ཏྟཱ, པུ་གྒ་ལོ ས་མྤ་དཱ་ནཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་པཱ་ཋ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ས་ཙེ སོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ དཱ་ནཾ ནཱ་མ པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣ་ཏོ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཧི, ས་ངྒྷ་སྶ ད་ཏྭཱ པུ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝི་ན་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན པུ་གྒ་ལ་སྶ ད་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལེ་ན སཱ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏེ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་པི་ཏེ་པི ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧཾ. ཡ་དི པ་ན དཱ་ཡ་ཀོ ཨ་པྤ་སྶུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཀི་ཉྩི ཛཱ་ནཱ་མི, ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་མྤི ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཎ་སྶ དི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི? ནོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ཀེ་ན དི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏི? ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི དེ་ཝེ་ན ཝཱ མ་ནུ་སྶེ་ན ཝཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝཱ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན དི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་ར་མྤ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཉ་ཏྟི་ལ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ས་ངྒྷ་སྶ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏཱ་ནཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏ་ཨ་ན་ཨུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཀེ་ཙི བ་ཧཱུ་ནཾ ཀི་རི་ཡཾ དི་སྭཱ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་པི ཀེ་ཙི ཐེ་རཱ ཨ་རུ་ཙྩ་ནྟཱ་པི པ་ཝེ་ཎི་བྷེ་ད་བྷ་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཨ་པ་རེ རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཉྩ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྩ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟི, པ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ནུ་ག་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ པ་ན ཡ་ཐཱ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷི་ཀ་ཉྩ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཉྩ ཨ་མི་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ, ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཨ་མི་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་བྷ་ངྒེ (པཱ་ཙི. ༧༣༨) ‘‘ཐཱུ་ལ་ན་ནྡཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ‘ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བྷཱ་ཛཱ་པེ་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ལ་ཛྫཱི་པེ་ས་ལ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་བྷཱུ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ-པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ད་ཡོ པ་ཀ་ར་ཎེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ནུ་ག་ནྟ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀི་རི་ཡཾ ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ ཨ་ནུ་ག་ནྟ་བྦཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཝཱ ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཝཱ པུ་བྦེ དཱ་ཡ་ཀཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ས་ངྒྷི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཙ བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ ས་ངྒྷ་སྶ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫིཾ་སུ.

ཨི་དཱ་ནི པ་ན དཱ་ཡ་ཀཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སེ་ནཱ་ས་ན་མྤི ཨ་བྷི་ན་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མེ་ཝ བ་ཧུ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཙཱི་ཝ་ར་མྤི པུ་གྒ་ལི་ཀ་མེ་ཝ བ་ཧུ་ལཾ. ད་ལི་དྡཱ་པི སུ་ཏྟ་ཀ་ནྟ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཐི་ན་ཀཱ་ལེ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཙ ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ཙ ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི, མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ ཙ སཱ་ཊ་ཀ་སྶ ཀཱི་ཎི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཐེ་ཝ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟི, དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཙ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི པུ་ཏྟ་དཱ་སཱ་ད་ཡོ ཝཱ པེ་སེ་ནྟི, སཱ་མཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཝཱ ཧ་ཏྠེ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝཱ དེ་ནྟི, ས་ཏེ་སུ ཝཱ ས་ཧ་སྶེ་སུ ཝཱ ཨེ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ན་ཏོ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝཱ དེ་ཏི, ཏ་སྶ སཱ ད་ཀྑི་ཎཱ ས་ངྒྷ་ག་ཏཱ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན དཱ་ཡ་ཀོ པུ་གྒ་ལ་སྶ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པུ་གྒ་ལོ པ་ན ཏ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་མི་ཙྪ་ནྟོ ད་ཀྑི་ཎཱ-ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ (མ. ནི. ༣.༣༧༦ ཨཱ་ད་ཡོ) པུ་གྒ་ལི་ཀ་དཱ་ན་ཏོ ས་ངྒྷི་ཀ་དཱ་ན་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཏ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏི, དཱ་ཡ་ཀོ་པི ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝཱ དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི སཱ ད་ཀྑི་ཎཱ ས་ངྒྷ་ག་ཏཱ ཧོ་ཏི.

ཡ་དི པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏོ་པི དུ་པྤ་ཉྙོ དཱ་ཡ་ཀོ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ དེ་ཏི, ཏ་སྶ སཱ ད་ཀྑི་ཎཱ པུ་གྒ་ལ་ག་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ པ་ན སོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཡཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པུ་ན ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་ངྒྷི་ཀ་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི པ་ན དཱ་ཡ་ཀོ་པི པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ དེ་ཏི, པུ་གྒ་ལོ་པི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ན ཀ་ཐི་ན་ཀཱ་ལ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཀ་ཐི་ན་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ་ཡེ་ཝ བ་ཧུ་ལཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ པ་ཝེ་ཎིཾ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫིཾ་སུ. ཡ་དི མུ་ཁྱ་ཏོ ས་ངྒྷི་ཀཾ སི་ཡཱ, ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣ་ཏོ པ་རཾ ཨེ་ཀ་སཱུ་ཙི་མ་ཏྟ་མྤི པུ་གྒ་ལོ ཨ་དྷི་ཀཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻ.

ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཐེ་རཱ ས་ངྒྷི་ཀ་ནྟི པ་ན ཝ་ད་ནྟི, བྷཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ཨི་སྶ་ར་ཝ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ མུ་ཁྱ་ས་ངྒྷི་ཀ་ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨ་བྷཱ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མ་མྤི པུ་གྒ་ལཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ བྷཱ་ཛཱ་པེ་ནྟི, ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ མཱ་ཏཱ པི་ཏཱ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟ་སྶ དེ་མ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ དེ་མ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི, ཨ་ཉྙེ་པི ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ དཱ་ཡ་ཀཱ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་པི ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁཱ་པི པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཝཱ ཧ་ཏྠེ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷཾ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི, ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ དཱ་ཏུཾ ག་ཏོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝཱ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཀཱ་ལེ་སུ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན མུ་ཁྱ་ཀ་ཐི་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀཱ་ལེ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་དུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཏྟཾ ཙུ་དྡ་ས་སུ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷ་ཏྟེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ མུ་ཁྱ་ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ས་མཱ་དི་ནྣ་ཨུ་པོ་ས་ཐཱ དཱ་ཡ་ཀཱ སཱ་ཡཾ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་གཾ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ནྟི, ཏཾ ས་ངྒྷོ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཋི་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨི་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི པ་ན དཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་སྶ ཝཱ ཉཱ་ཏི་བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ་སུ བྷ་ཏྟཾ དེ་ནྟི, ཏཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་དི་ནྣ་ཏྟཱ ས་ངྒྷི་ཀཾ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ དི་ནྣ་ཏྟཱ མུ་ཁྱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ དི་ནྣ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ར་ཧཾ ན ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷི་ཀ་མེ་ཝ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ར་ཧཾ ཧོ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ ཙ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཎྜི་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ས་ངྒྷེ དེ་ཐ, ས་ངྒྷེ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ས་ཡཾ ཝཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ར་ཧ་ཉྩ ཧོ་ཏི པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཉྩ. ཨེ་ཝཾ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ‘‘ས་ངྒྷེ གོ་ཏ་མི དེ་ཧི, ས་ངྒྷེ ཏེ དི་ནྣེ ཨ་ཧ་ཉྩེ་ཝ པཱུ་ཛི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ས་ངྒྷོ ཙཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༧༦) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་ཉྩ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ དོ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏེ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཁ་ལི་མ་ཀྑི་ཏ་སཱ་ཊ་ཀོཏི ཨ་ཧ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཊྛུ དྷོ་ཝི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷོ་ཝ་ན་སི་བྦ་ན་ར་ཛ་ན་ཀ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཧི ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཚེ་ད་ན་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི་པི ད་སྶི་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི་པི ད་སྶེ་ཏི. སཱུ་ཙི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་ཛྫེ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིནྟི ཨི་དཾ པ་ན སི་བྦ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ད་ཧེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ པ་ན ཀ་ར་ཎ་ས་ནྣི་དྷི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ སཱ་ཊ་ཀཾ ལ་དྡྷ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་དེ་ནྟེ ནི་ཙ་ཡ་ས་ནྣི་དྷི ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན་པི ས་ངྒྷ་ཏོ ལ་དྡྷ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟེ ཀ་ར་ཎ་ས་ནྣི་དྷི ཧོ་ཏི.

ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ བ་ཧཱུ་ནི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཏྠཱ་ནི དེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་སཱ་ཊ་ཀོ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀོ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ སཱ་ཊ་ཀཱ བ་ཧ་ཝོ་པི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ‘‘ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྠཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ན ཨ་གྒྷོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཡ་དི ཨ་གྒྷོ ཝུ་ཏྟོ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘བ་ཧྭཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནི ཀ་ཐི་ན་ཝ་ཏྠཱ་ནི དེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘བ་ཧཱུ་ནི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཏྠཱ་ནི དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘ན ཨ་གྒྷོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ བ་ཧྭཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་གྒྷ་ཝ་སེ་ན ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཐ ཁོ ཝ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨི་ཏ་རོཏི ཨ་ཉྙོ དཱ་ཡ་ཀོ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོཏི ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ དཱ་ནཾ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ, ཨ་ཏྠཱ་རོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཉ་ཏྟི་ལ་དྡྷ་མྤི ཨ་ལ་དྡྷ་མྤི མ་ཧ་པྥ་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ ཨ་ཡ་མྤི དཱ་ཡ་ཀོ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ དེ་ཏི, ཏྭ་མྤི ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ དེ་སི, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ –

‘ཡོ སཱི་ལ་ཝཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་སུ ད་དཱ་ཏི དཱ་ནཾ;

དྷ་མྨེ་ན ལ་དྡྷཾ སུ་པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ;

ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ;

ཏཾ ཝེ དཱ་ནཾ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ནྟི བྲཱུ་མཱི’ཏི. (མ. ནི. ༣.༣༨༢) –

ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཧ་པྥ་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ ཨི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ.

ཡ་སྶ ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཏི, ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡོ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རོ ཧོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨི་དཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ –

‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ས་པྤཱ་ཡཾ, ཉ་ཏྟི ཙ ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཾ;

ཀ་པྤ་བི་ནྡུ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་རཱ་ནི ཙ;

ནི་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནུ་མོ་དཱ ཙ, ཨི་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཐི་ནེ ཝི་དྷཱི’’ཏི. –

ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ས་པྤཱ་ཡ་པུ་ཙྪ་ན་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ…པེ… པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, མཱ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ལི་བོ་དྷཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ (པ་རི. ༤༠༩),

‘‘ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝི་དོ བྷི་ཀྑུ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མ་ར་ཧ་ཏི;

པུ་བྦ་པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ-ན་ཏྠཱ་རོ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཙ;

པ་ལི་བོ་དྷོ ཙ ཨུ་དྡྷཱ་རོ, ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ པ་ན་ཊྛི་མེ’’ཏི. (ཝི. ཝི. ༢༧༠༤, ༢༧༠༦) –

ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ ཙ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཨ་ངྒེ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘‘པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཏྟ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ དྷོ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ་ན ཚེ་ད་ནེ་ན བ་ནྡྷ་ནེ་ན སི་བྦ་ནེ་ན ར་ཛ་ནེ་ན ཀ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ (པ་རི. ༤༠༨),

‘‘དྷོ་ཝ་ན་ཉྩ ཝི་ཙཱ་རོ ཙ, ཚེ་ད་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་མྤི ཙ;

སི་བྦ་ནཾ ར་ཛ་ནཾ ཀ་པྤཾ, པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི. ཝི. ༢༧༠༧) –

ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ ཙ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་ཏྟ་སུ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ.

ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ པ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཡུ་ཏྟི་པི ན དི་སྶ་ཏི. ཀ་ཐཾ? པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཨ་དི་ནྣཾ མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨུ་ད་ཀ་ད་ནྟ་པོ་ནཱ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༢༦༥) ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏ་བྦེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙཱི་ཝ་རེ, ཏཾ པ་ན པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་མྤི པ་ར་མྨུ་ཁཱ དི་ནྣ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘ཨི་མཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ དེ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ དི་ནྣེ ས་ངྒྷ་སྶ ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི.

ས་པྤཱ་ཡ་པུ་ཙྪ་ན་ཉྩ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི – ཨེ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘བྷོ་ནྟོ ས་ངྒྷཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ནེ ས་མྤ་ཏྟེ ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་པྤཱ་ཡཱ་ར་ཧཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ས་པྤཱ་ཡཱ་ར་ཧཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ས་པྤཱ་ཡ་ཨི་ཏི ཙ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ ས་དྡ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ས་དྡ་ཏོ ཝ་གྒ་བྷེ་དེ ས་ཏི་ཡེ་ཝ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཨ་བྷེ་དེ, ཨེ་ཝཾ ས་དྡ་ཏོ. ས་པྤཱ་ཡ་ཨི་ཏི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་ཏྠེ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ. ཨི་ད་ཉྩ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏི, ན ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་ཏྠཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི པཱ་ལི༹་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༧) ‘‘ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ས་པྤཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་དཱི་སུ ཙ ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.

ས་ཙེ བ་ཧཱུ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རཱ, ཝུ་ཌྜྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ས་ངྒྷི་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྒྷི་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦཾ, ཡོ པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༡) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ས་བྦེ་སུ བ་ལ་ཝ་ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ས་ནྟེ་སུ་པི ཝུ་ཌྜྷ་སྶེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི སི་དྡྷཾ. ཝུ་ཌྜྷེ་སུ…པེ… དཱ་ཏ་བྦནྟི ཀ་ར་ཎ་ས་ནྣི་དྷི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཝུ་ཌྜྷོ’’ཏྱཱ་དི. ན་ཝ་ཀ་ཏ་རེ་ན་པི ཧི ཀ་ར་ཎ་ས་ནྣི་དྷིཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ཏྠ་ཏེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ལཱ་བྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པི་ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏ་བྦོ – ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་ངྒྷེ སཱི་མཱ་ཡ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ཨེ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཀ་ཐ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་དེ་ཡྻ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙེ་ན ‘‘ཡོ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རོ, ཏ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཏོ པུ་རི་མེ་ན ‘‘བ་ཧཱུ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ན་ཏྠི ཨི་དྷ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རཱ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ཨ་པ་རེ་ན ‘‘ཏེ་ན ཧི ཝུ་ཌྜྷ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པུ་ན པུ་རི་མེ་ན ‘‘ཀོ ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཌྜྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་ཏ་རེ་ན ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པུ་ན པུ་རི་མེ་ན ‘‘སོ བྷི་ཀྑུ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་ཏ་རེ་ན ‘‘སོ ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་ངྒྷོ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པུ་ན པུ་རི་མེ་ན ‘‘སོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་ཏ་རེ་ན ‘‘ཨཱ་མ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ‘‘སཱ་དྷུ སུ་ཊྛུ ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ས་ངྒྷོ ཉཱ་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་དེ་ཡྻ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི ཨི་མཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མེ་ཏི. ‘‘ཡོ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རོ, ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཡོ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ས་མེ་ཏི. ‘‘སོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཱ (པ་རི. ༤༠༩) ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྶ པ་ན དཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་སྶ ག་རུ་ཀ་ཏྟཱ ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་མ་ཏྟེ་ན དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ག་རུ་ཀ་ལ་ཧུ་ཀཱ་ནཾ བྷེ་དོ ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ དི་ནྣེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ཙེ ཏཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ནི་ཊྛི་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ནཱ་མ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཊ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ དི་ནྣེ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་ཙེ པ་ན ཀི་ཉྩི ཨ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཀ་པྤ་བི་ནྡུ་མ་ཏྟ་མྤི, ཏཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ག་ཎྛི་ཀ་པ་ཊྚ་པཱ་ས་ཀ་པ་ཊྚཱ་ནི པ་ན སི་བྦ་ན་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནི, ཏཱ་ནི་པི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ནི་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་བྦ་ན་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༢-༤༦༣) ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏནྟི སཱུ་ཙི་ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ན ཀ་ཏཾ, སཱུ་ཙི་ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནཱ་མ ཡཾ ཀི་ཉྩི སཱུ་ཙི་ཡཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ. པཱ་ས་ཀ་པ་ཊྚ་ག་ཎྛི་ཀ་པ་ཊྚ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ སཱུ་ཙི་ཡཱ པ་ཊི་སཱ་མ་ན’’ནྟི. ཨི་ད་ཉྷི ཀ་ཐི་ན་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་པྤ་ས་ཏྠནྟི ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ པ་ཉྩ ཀ་པྤི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ས་ཏྠཾ.

ཀ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཾ པ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི –

‘‘དྷོ་ཝ་ན་ཉྩ ཝི་ཙཱ་རོ ཙ, ཚེ་ད་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་མྤི ཙ;

སི་བྦ་ནཾ ར་ཛ་ནཾ ཀ་པྤཾ, པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི. ཝི. ༢༧༠༧) –

ཝུ་ཏྟཱ་ནི ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷི་ཀྑུ པུ་བྦེ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ པོ་རཱ་ཎི་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ན་ཝཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ. ཨེ་ཏེ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི.

ཏ་ཏྠ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ཏི་ཝི་དྷོ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ, ‘‘ཨི་མཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་སྶ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ, ‘‘ཨི་མཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༠༨) ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ‘‘ཨི་མཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ‘‘ཨི་མཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༠༨) ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ནཱ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ དུ་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི. ཏ་ཏྠ པོ་རཱ་ཎི་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ན་ཝཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ དྭེ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ…པེ… ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ དུ་ཝི་དྷཾ ས་མྨུ་ཁཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་ར་མྨུ་ཁཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཡ་དི ཙཱི་ཝ་རཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷེ ཝཱ སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཏ་ཏྲ དུ་ཝི་དྷཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཙེ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡ་ཉྩ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘དུ་ཝི་དྷནྟི ས་མྨུ་ཁཱ་པ་ར་མྨུ་ཁཱ་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷ’’ནྟི.

ཨ་ཏྠཱ་རོ ཀ་ཏི་ཝི་དྷོ? ཨ་ཏྠཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཱ་རོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ-པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ ‘‘ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་རོ ཏི་ཝི་དྷོ ཝ་ཏྠུ་པྤ་བྷེ་དེ་ན. ཏ་ཏྠ ཡ་དི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པོ་རཱ་ཎི་ཀཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ན་ཝཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པོ་རཱ་ཎ་ཀོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒོ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦོ, ན་ཝོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ, ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པོ་རཱ་ཎ་ཀོ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦོ, ན་ཝོ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ, ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༡༣) ‘‘ས་ཙེ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཀིཾ པ་ན ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ་པི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི? པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ, ན ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? པུ་བྦེ ཨ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཏྟཱ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ པ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ, ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. ཀ་སྨཱ? པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཝི་སེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་ཐི་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ པུ་བྦེ་ཝ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༠༨) ཀ་ཐི་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ནཱ’’ཏི. ཀིཾ པ་ན ནི་ཙྩ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ་པཱི་ཏི? ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ དུ་ཝི་དྷོ དྷུ་ཏ་ངྒ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ཝི་ན་ཡ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ དྷུ་ཏ་ངྒ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་མི, ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ངྒཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ དྷཱ་རེ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ པ་ན ཡ་དཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ དུ་པྤ་རི་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ས་བྦ་དཱ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན དྷཱ་རེ་ནྟོ་པི ཏཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནྣེ ཀཱ་ལེ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ་པི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཀ་ཙྩི ནུ བྷོ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་སཱི་མཱ་ཡཱ་ཏི? ཡ་དི ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཙེ དཱ་ཡ་ཀོ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཏི, ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཙ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༨) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ བྷ་ཎི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ‘‘ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏཱ’’ཏི ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ན ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་སཱི་མཱ ཧི བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏཱ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སཱི་མཱ པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ཙ ནཱ་མ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ་པི ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ སཱི་མཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཙ ཧོ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ཙཱ་ཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ བྷ་ཎི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ བྷ་ཎི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ‘‘ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཱ’’ཏི, ཏ་མྤི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ‘‘ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་པི ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.

ཡ་ཐི་ཙྪ་སི, ཏ་ཐཱ བྷ་ཝ་ཏུ, ཨ་པི ཏུ ཁ་ལུ ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་སཱི་མཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏཱ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སཱི་མཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཏུ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ བ་ཧཱུ ཝི་ཧཱ་རཱ ཧོ་ནྟི, ས་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་སཱི་མཱ་ཡ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ‘‘ཏེ ཙ ཁོ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏཱ. སཱི་མཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘‘སཱི་མཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ ཀ་ཏ་མཱ, ཡ་ཏྠ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སཱི་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘སཱི་མཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཏི་ཝི་དྷཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ, ཀ་ཏི་ཝི་དྷཱ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཏི? ཏི་ཝི་དྷཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཝ་སེ་ན. ཏི་ཝི་དྷཱ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ གཱ་མ་སཱི་མཱ་ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཝི་པ་ཏྟི་སཱི་མཱ་ཡོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏི་ཝི་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ ནི་མི་ཏྟེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏཱ སཱི་མཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཏི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ བྷེ་དོ. ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ པ་ན གཱ་མ་སཱི་མཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་ཏི ཏི་ཝི་དྷཱ’’ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱི་སུ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་སུ, ཏཱི་སུ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་སཱུ་ཏི ཚ་སུ་ཡེ་ཝ སཱི་མཱ་སུ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་དི་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ སུ་དྡྷཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་བྷ་ཎི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ས་ཏི ཏཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ག་མ་ན་ཏོ སཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ནཱ་ར་ཧཱ ཙ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧཱ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ན་ནུ ཙ པ་ནྣ་ར་ས་ཝི་དྷཱ སཱི་མཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཚ་ལེ༹་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཏཱ་སུ པ་ན པ་ནྣ་ར་ས་སུ སཱི་མཱ་སུ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ས་ངྒྷ་ལཱ་བྷ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ་དི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ལཱ་བྷ་སཱི་མཱ ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་ད་ག་ཧ་ཎ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ དྭེ སཱི་མཱ་ཡོ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ནྟི, ནི་ག་མ་སཱི་མཱ ན་ག་ར་སཱི་མཱ ཛ་ན་པ་ད་སཱི་མཱ ར་ཊྛ་སཱི་མཱ ར་ཛྫ་སཱི་མཱ དཱི་པ་སཱི་མཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱི་མཱ་ཏི ཨི་མཱ པ་ན སཱི་མཱ་ཡོ གཱ་མ་སཱི་མཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ གཱ་མ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི ན ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཏཾ ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ག་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨི་མི་སྶཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ‘ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི དི་ནྣཾ པ་ན ཁ་ཎྜ་སཱི་མ་སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀཱ་སུ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་པི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཧོ་ཏུ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ས་ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི་ཏི? ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་ལ་བྷ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ན་ནུ ཙ བྷོ ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཉྙི་སྶཱ སཱི་མཱ་ཡ ཉ་ཏྟི, ཨ་ཉྙི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཙེ དཱ་ཡ་ཀོ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཏི, ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཙ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༨) ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་སཱི་མཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏཱ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སཱི་མཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ས་མ་གྒཾ ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་བ་དྡྷ་སཱི་མ་བྷཱུ་ཏེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ཧོ་ནྟེ་པི ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཏ་ཏྠེ་ཝ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨ་མྷེ་ཧི་པི ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཡ་དི པ་ན ན ཙེ་ཝ བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ར་མྤ་ར་བྷཱུ་ཏཱ བ་ཧ་ཝོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་རཱ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་པ་རེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ར་ཧཱ་ཡ སུ་དྡྷ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ས་ཏི ཏ་སྶཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པི ཝཱ་ཙེ་ཏ་བྦཱ, ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙི་སྶཱ སཱི་མཱ་ཡ ཉ་ཏྟི, ཨ་ཉྙི་སྶཱ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ན ནེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་སཱི་མཱ་ཡནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦) ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶཾ་ཡེ་ཝ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༨) པུ་བྦེ ནི་དྡི་ཊྛ་པཱ་ཋེ ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙི་སྶཱ སཱི་མཱ་ཡ ཉ་ཏྟི, ཨ་ཉྙི་སྶཱ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཏོ བ་ཧི ཋི་ཏཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི.

ཏ་ཏྲེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ཨི་དཾ བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་སུ ‘‘ཉ་ཏྟཱི’’ཏི ཀ་ཐི་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨེ་སུ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ན་ཝ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ནཾ, ག་རུ་ཀ་ལ་ཧུ་ཀེ་སུ ག་རུ་ཀཾ, ཡ་དི ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི པ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝཱ་ཙེ་ཏ་བྦཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶཱ, ན པ་ན པ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ས་ངྒྷ་ལཱ་བྷ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ནཾ, ག་མི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ན་ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ, ནི་སྶ་ཡ་པ་ཨ་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནཾ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ན་ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ ཨི་ཙྩེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ན ཝཱ་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཏི སི་དྡྷཱ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ ནཱ་མ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ ཋི་ཏཱ ལཱ་བྷཾ ག་ཎྷི་སྶ་ནྟི, ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་མི་ཀོ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ག་ནྟྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷི་སྶ་ཏི, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋ་ཏོ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ཐེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ – ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཋཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཏུ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཙ པ་ན ཀ་ཏ་པུ་བྦཾ ཨ་ཏྠི. ཏ་ཐཱ ཧི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ད་ཧ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ཀ་ས་མྨུ་ཏཱི་ནཾ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ…པེ… དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ ས་བྦ་ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ་པི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ་པི ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༡༩༤) ཨཱ་ག་ཏོ. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་སྶ པ་ན ‘‘ཨི་མཾ པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ནི་སི་ནྣེ་ཧི ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ ‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཝཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༡༩༧) ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི.

ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ – ས་ཙེ་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ’’ཏི པཱ་ཋོ ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི པཱ་ཋོ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཏུ་མྷེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙུ་ཏྠ, ཏེ པ་ན པཱ་ཋཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ཧཱ་སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཧི མ་ཧཱ་སཱི་མཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཡོ་གཱི ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི ཙེ? ‘‘ཨི་མཾ པ་ན ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣ་ནྟེ་ཧི པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཾ སུ་ཁ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦཱ…པེ… ཨེ་ཝཾ བ་དྡྷཱ་སུ པ་ན སཱི་མཱ་སུ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ན ཀོ་པེ་ནྟི, མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡ ཝཱ ཋི་ཏཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ. སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ན ཋི་ཏཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ན ཀོ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨) ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ་ཧི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ་ཧི ཨཱ་བྷ་ཏ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ས་མྨུ་ཏི་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་དི་པུ་གྒ་ལ་ས་མྨུ་ཏི་ཡོ པ་ན ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ ས་བྦ་ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ་པི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ་མྤི ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྨུ་ཏི པ་ན ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྲེ་ཝཾ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི – ‘‘ཨ་ཉྙི་སྶཱ སཱི་མཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ ཨ་ཉྙི་སྶཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་དོ་ས་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་གྒ་ལ་ས་མྨུ་ཏི་ཡོ ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཏྟཱ ཡ་དི མ་ཧཱ་སཱི་མ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ས་བྦ་ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཏཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་རེ་ཡྻུཾ. ཡ་དི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ, ཏཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟ་ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་རེ་ཡྻུཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ ན་ཏྠི, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ས་མྨུ་ཏི པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ ཨཱ་ནེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་དི ཏཾ ས་མྨུ་ཏིཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ཀ་རེ་ཡྻུཾ, ཝ་ཏྠུ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨི་ཉྩ དོ་སེ ས་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཀ་མྨཾ ཝི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་སཱི་མ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ སཱ ས་མྨུ་ཏི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏི, ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི.

ཨ་ཐཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མ་བྷཱུ་ཏཱ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཐཾ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཨི་མི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཡ་དི ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ནཱ་མ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ་པི པ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ་སུ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝི་ཧཱ་རེ་ན ས་ཧ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཝི་ཧཱ་རེ ཋི་ཏཾ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན པ་ན ས་ཀྐཱ ‘‘ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ནི་སི་ནྣེ་ཧི ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༤༣) པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝི་ཧཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མ་བྷཱུ་ཏཱ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ན་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ཧོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཏོ ཝཱ ནི་བ་དྡྷ་ཝ་ས་ན་ཀ་ཨཱ་ཝཱ་ས་ཏོ ཝཱ ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ དྭི་ནྣཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, སཱ པ་ན ཨཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ་སུ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟེ་སུ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘བྷི་ཀྑཱུ་སུ་པི ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ་སུ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ལཱ་བྷོ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ན ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ, པུ་གྒ་ལ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི. ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ པ་ན ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡ བ་དྡྷཱ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནུ ཙ བྷོ ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ཀེ ལ་བྷ་ནྟི, ཀེ ན ལ་བྷ་ནྟི? ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ ཛ་ནཱ ལ་བྷ་ནྟི, ཨུ་དྡྷཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྤི, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཧེ་ཊྛཱ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ན ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ, པུ་གྒ་ལ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ‘‘ན ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, ན ག་ཎོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, པུ་གྒ་ལོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༡༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་པ་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ ཙ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་བྷ་ཎ་ན་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཀཱ་ལེ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ཡ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ ཨེ་ཀོ་ཏི པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི. ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ན་ཝ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི.

ཨ་པ་རེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་སུ ཉ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༦) ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ས་ངྒྷོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ…པེ… ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ པཱ་ཋོ ཨཱ་ག་ཏོ, པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ (པ་རི. ༤༡༢) ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨུ་དྡེ་ས་སྶ ནི་དྡེ་སེ ‘‘ས་ཙེ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི པུ་ཙྪཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ས་ངྒྷེ་ན ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དཱ་ཏ་བྦཾ…པེ… ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱ’’ཏི ཉ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ པཱ་ཋོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཉ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ ས་བྦོ ཝི་དྷི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཏ་ཏོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཡ ས་ཏི ཉ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

ཏ་ཏྲེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་སུཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི ‘‘ས་བྦོ ཝི་དྷི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ པ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ཙ པ་ན མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ཝི་སུཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཉ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ན པ་ཝི་ས་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུ’’ནྟི སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦཱ’’ཏི སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཋ་མཾ ནི་མི་ཏྟཱ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ…པེ… ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ས་ཧ སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ནཾ སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨཾ ན ཧོ་ཏི, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝ སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཧ ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ དེ་སི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་ཝི་དྷིཾ དེ་སེ་ནྟོ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏ་བྦོ…པེ… ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་གཱ་ཧཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨཾ དེ་སི་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་གཱ་ཧཱ་པ་ནཱ་དི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨཾ ན ཧོ་ཏི, ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་སྶ ས་མཱི་པེ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་གཱ་ཧཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ དེ་སི་ཏཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཧ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ན པ་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཙ ཨ་ཏྠཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ དྷ་མྨཱ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀ་མྨཱ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀཱ་ལཱ ཙ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་སུ ཉ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ན པ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀི་རི་ཡཱ ཧོ་ནྟི? ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་རོ པ་ནྣ་ར་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀི་རི་ཡཱ. ཀ་ཐཾ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀ་ཏྟཱ་རོ་ཏི? ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་ར་སྶ ཀ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀ་མྨཱ ཧོ་ནྟི? ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་ར་སྶ ཀ་མྨཾ ཀ་ཐི་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་མཱུ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀ་མྨཱ ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀཱ་ལཱ ཧོ་ནྟི? ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ པུ་བྦེ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་རོ ཏེ་སཾ པ་ཙྪཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀཱ་ལཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་རོ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨེ་ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ན ཉ་ཏྟི་ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༠༨) ‘‘ཨ་ཏྠཱ་རོ ཨེ་ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ‘‘ན ཉ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱ་རེ པ་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི.

ཨ་ཉྙེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ཀེ ལ་བྷ་ནྟི, ཀེ ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི? ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ ཛ་ནཱ ལ་བྷ་ནྟི, ཨུ་དྡྷཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྤི, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཧེ་ཊྛཱ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨ་པྤ་ཀ་ཏ་རཱ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ དཱ་ཡ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟཱ ‘‘སོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠཱ་རོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཙ་ཏཱུ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཉ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ཀེ ལ་བྷ་ནྟི…པེ… ཨུ་དྡྷཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨི་མྤི པཱ་ཋེ ཉ་ཏྟི་ཡཱ དི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ཉྩ ཛ་ནཱ ཨ་ཏྠཱ་རཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་ཊཱི་ཀཱ-ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ‘‘ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཏ་ཏྲེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ‘‘ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡཱ ན ཝ་དེ་ཡྻུཾ. ཝ་དེ་ཡྻུཾ ཙེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་རུ་དྡྷོ སི་ཡཱ. ཀ་ཐཾ ཝི་རུ་དྡྷོ་ཏི ཙེ? ‘‘ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ ཝཱ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཝཱ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་པི ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཏེ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ད་ཡོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ་པི ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ཝི་ཊྛཱ སི་ཡུཾ. ཨ་ཐ ཙ པ་ན ‘‘པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ན ས་བྦེ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ པ་ཝི་ཊྛཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ན ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷ་པཱུ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. པུ་ན་པི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཧོ་ནྟི ཏ་ཡོ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨེ་ཀོ ཝཱ, ཨི་ཏ་རེ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ད་ཡོ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ དཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ཧི ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡཱ ན ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཙི་མྷཱ་ཏི.

ན་ནུ ཙ བྷོ ཨི་མ་སྨི་མྤི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ ‘‘ཨི་ཏ་རེ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ན, པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ. པུ་བྦེ ཧི ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ ‘‘ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏེ་ས་མྤི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཀ་ཐེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་དེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ན ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པུ་བྦ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་པ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ངྒོ་ད་ཀེ་ན ཡ་མུ་ནོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི, པ་ཙྪཱ་པི ཙ ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཉྩ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝི་སུཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་སཱ་ཝ་ནཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ར་ཎཾ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ཀྐ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ‘‘ན ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, ན ག་ཎོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, པུ་གྒ་ལོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན (པ་རི. ༤༡༤) ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་ཊཱི་ཀཱ-ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་པཱ་ཋཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཀ་ཐཾ བྷཱ་སི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ན་ནུ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟཱ ‘‘སོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཀ་མྨ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨཾ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ…པེ… ཨི་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཊཱི་ཀཱ་སུ ནཱི་ཏ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་པཱ་ཋེ་སུ ས་ནྟེ་སུ ‘‘ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡཱ ན ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘སོ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ དཱ་ཡ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཀ་ཐཾ ཙོ་དེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? བྷོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ ‘‘སོ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཝ སོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཨེ་ཀ་དྭི་ཏི་ཙ་ཏུ་པུ་གྒ་ལཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ན ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, ན ག་ཎོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, པུ་གྒ་ལོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ དཱ་ཡ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – བྷོ ཙོ་ད་ཀཱ་ཙ་རི་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀཱ་ལེ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘སོ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ ན ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ དཱ་ཡ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ དཱ་ཡ་ཀ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ སོ པ་ཙྪཱ ཀ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཏྠཱ་རོ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀཱ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་ག་མ་ཝི་རོ་དྷོ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.

ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ཀེ ལ་བྷ་ནྟི, ཀེ ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི? ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ ཛ་ནཱ ལ་བྷ་ནྟི, ཨུ་དྡྷཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྤི, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཧེ་ཊྛཱ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ པ་རེ་ཧི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཏཾ པུ་ཙྪཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པཱ་ཋོ ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཀ་ཐཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙེ? བྷོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀིཾ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཏྠཱ་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ནྟི. ཀ་ཐཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཏི? བྷོ བྷ་དྲ་མུ་ཁ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྠཱ་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ དི་ནྣ་དུ་སྶེ་ན ཨེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ལ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ཡ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨཱུ་ནེ་སཱུ་ཏི པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀཱ་ར་ཎ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཕ་ལ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི མུ་ཁྱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷོ ན་ཏྠི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་དྡྷཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ‘‘ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཱ་དི་ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ན་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙ ས་མེ་ཏི.

‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཝི་ཊྛཱ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པུ་གྒ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་ལ་བྷ་མཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ་ན ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ དཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ར་ཎཾ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཏཾ སུ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ སུ་དྡྷ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ས་ཏི ཏེ་སཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ སི་སྶཱ་ནུ་སི་སྶཱ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ནཱ་དི་ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ཝཱ སཱི་མཱ་ས་མྨ་ནྣ་ནཱ་དི་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དི་ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཀ་རེ་ཡྻུཾ, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ མ་ཧ་ནྟཾ ཛ་ཊཾ མ་ཧ་ནྟཾ གུ་མྦཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་ས་མཾ ཀ་རེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཨཱ་ག་མ་ཏོ ཙ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ཡི་མྷཱ་ཏི.

སཱ་ས་ནེ གཱ་ར་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ;

མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ, ས་མྨཱ ཙི་ནྟེ་ནྟུ སཱ་དྷ་ཝོ.

པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝི་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ཡུ་ཏྟཾ ཙེ ཧོ་ཏི ག་ཎྷ་ནྟུ;

ནོ ཙེ ཡུ་ཏྟཾ མཱ ག་ཎྷ་ནྟུ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ཏི.

ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི་པི ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ སཾ་ས་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི.

‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱཏི ཀིཾ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ? ན ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཧི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐི་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༠༨) ‘‘ཨ་ཏྠཱ་རོ ཨེ་ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་པ་ན་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ, ཏེ་ན ‘‘ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་རཱ པ་ནྣ་ར་ས དྷ་མྨཱ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༠༣) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རེ་ན ས་ཧེ་ཝ པ་ཉྩ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་པེ་ཏཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཉྩ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ས་ངྒྷ་སྶ པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏྠཾ ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་པེ་ཏི, ས་ངྒྷོ ཙ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༤༠༣) ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀ་སྶ ཙཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཏོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྨིཾ ས་ངྒྷེ ཨ་ཏྠི, ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན ‘‘བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀེ་ན ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ཡ་དི པ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀོ བྷི་ཀྑུ ས་བྦེ་སཾ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ‘‘བྷ་ནྟེ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ན་ཡ་དྭ་ཡེ་པི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ནྟི. ཨི་མེ་སུ པ་ན ས་ངྒྷ་པུ་གྒ་ལེ་སུ ཡེ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པ་ཋ་མ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ ཝཱ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ ཝཱ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཨ་ན་ནུ་མོ་ད་ནྟཱ་པི ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ན ལ་བྷ་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཙེ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་བྷ་ཏཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་བྷ་ཏཾ ས་བྦཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨི་དྷ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ནཱ་མ, ན ཨ་གྒྷོ, ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་བྷ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་སཱ་ཊ་ཀཱ་ནཾ བ་ཧུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ, ན ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀ་སྶ མ་ཧ་གྒྷ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨ་ནི་སྶ་རོ, ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑུ་ཡེ་ཝ ཨི་སྶ་རོ. ཀ་སྨཱ? དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨི་སྶ་རོ, ཀ་སྨཱ? དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཨ་ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ, མཱུ་ལ་ཀ་ཐི་ན་སྶ ཙ ས་ངྒྷེ དི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེཏི ཏ་སྶ དི་ནྣ་ཝ་ཏྠེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཏྠེ. བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧ་ཏཾ ཝཱ ཨ་ཧ་ཏ་ཀ་པྤཾ ཝཱ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ པུ་རཱ་ཎཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ན་ཝཾ ཝཱ དུ་བྦ་ལཾ ཝཱ བ་ལ་ཝཾ ཝཱ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠེ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དི་ནྣེ ལ་དྡྷ་བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཎ་ཡོ་གྒཱ་ནི བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནི དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷིཾ་སུ, ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཧེ་ཊྛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏི་སྶཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་སཱི་མཱ་ཡཾ ས་ནྟི, ཏེ་སུ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨཱ་ས་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ ནི་སི་ནྣེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ན བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦནྟི ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་བྷ་ཏེ་སུ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་ཀཾ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ན བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ས་ངྒྷི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠི. ཀ་ཐཾ? ཨི་དཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀུ་ས་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟི, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་ཏྠ ཀུ་ས་པཱ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ཋ་པི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རེ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཨུ་སྶ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱིཏི བ་ཧུ རཱ་སི་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏེ་ན. བྷཱ་ཛེ་ཏུནྟི ཀཱ་ལཾ གྷོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ…པེ… ཨེ་ཝཾ ཋ་པི་ཏེ་སུ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་ཝཱི་སེ་སུ ཀུ་སོ པཱ་ཏེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༤༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་སྶཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི.

ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཏི་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མེ་ཝ. ཨ་ཉྙེ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་པྤ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ ས་མ་གྒྷཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཏ་ཐེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་མྤི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་པི ཏ་སྶ ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ་པི བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀེ ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ དུ་བྦི་ཙཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི, ཏཾ པ་ན ཡ་དི དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ དི་ནྣཾ, པུ་གྒ་ལེ་ན ཙ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཡ་དི པ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ དི་ནྣཾ, པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣེ་པི ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་ངྒྷ་ག་ཎཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་པ་རེ པ་ན ཀ་ཐི་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏེ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ དུ་ཀྐ་ར་ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ‘‘ན མ་ཡཾ ཀ་ཐི་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མ, ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི, ཏ་མྤི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་མྤི ཧི ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལི་ཀཾ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཏེ་སཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཝ་ས་ཏི, ཨཱ་ག་ཏ་ཉྩ ཏཾ དི་སྭཱ ‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་མཱ’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཏཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི, ‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ དེ་མཱ’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ས་བྷཱ་གོ བྷི་ཀྑུ ‘ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་སྶ པ་ནེ་ཏཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༡༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.

ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དུ་ཝི་དྷཾ ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻ་ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ‘‘ཨི་ཏི ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻེ དཱ་ཡ་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ པ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་མྤི ས་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ‘‘མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རོ པ་ནཱ་ཧ ན ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. མ་ནུ་སྶཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཾ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཏ་ཏྠ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི, ‘‘ཡེ་སཾ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ དེ་ནྟི, ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀེ སེ་ནཱ་ས་ནེ གཱ་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ. ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་ད་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ནཱ་མ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཨ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ན་ཉྷི ཧ་ཏྠེ ‘ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’ཏི དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཡཾ ཡཾ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏཾ ས་བྦཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི པུ་བྦེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཡ་ཐཱ དཱ་ཡ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ ཝཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཏེ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཏ་ཏྠ ས་ཙེ ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ པ་ར་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཎ་ཏ’’ནྟི ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ‘‘མ་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཎ་ཏ’’ནྟི ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༣༢༩) ‘‘ན་ཝ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ན ཀི་ཉྩི ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠེ ཝཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཏ་སྶེ་ཝ པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ན ཧི ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཝཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཝཱ ཋ་པེ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏཱིཏི ‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘ཨི་མཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་མྨཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ཨི་མི་སྶཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི? ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་སྶེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ན ལ་བྷིཾ་སུ, ཏེ་སཾ ཧེ་ཊྛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ སཱ་ཊ་ཀཾ ཝཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཝཱ སཱ་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་སུ ས་ནྟེ་སུ པུ་ན ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཝཱ སཱ་ཊ་ཀེ་སུ ཝཱ ཁཱི་ཎེ་སུ ཡེ ལ་བྷ་ནྟི, ཏེ་སུ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཝ་སྶཱ་དཱི་ནི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་དི་ཝ་སེ དི་ནྣ་དུ་སྶཱ་ནི ཨེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི་པི ས་ངྒྷི་ཀེ་ན ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ན ཨཱ་རཱ་མི་ཀེ་ཧི ཨཱ་བྷ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི་པི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་སེ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་ཝ་སྶ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཧེ་ཊྛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་ན་པྤུ་ནཾ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཝ་སྶེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་གཱ་ཧཱ་པ་ན་ཏོ ཝཱ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ལ་དྡྷ་བྦ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ ཏ་སྶཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ས་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ སཱ་ཊ་ཀཾ ཝཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀ་སྶ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཋི་ཏི་ཀཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཋི་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ པ་ན ཐེ་རཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷེ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་བྷཱ་གོ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ག་ཏོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན དཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཝི་ཙཱ་རོ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཏོ (ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༠༢) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ན་ནུ ཙ བྷོ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི མ་ཧ་གྒྷཱ་ནི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཨ་པྤ་གྒྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཀ་ཐཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ དི་ནྣེ ཨ་གྒྷ་ས་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་གྒྷ་ས་མ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༣) ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་སྶ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ངྒྷེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ…པེ… ཨ་ཐ ཁོ ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཙཱི་ཝ་རཾ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ’ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏྭཱ ཝ་གྒཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་ཝཱི་སཾ ཋ་པེ་ཏུ’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༤༣) ‘‘ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱཏི ‘ཨི་དཾ ཐཱུ་ལཾ, ཨི་དཾ ས་ཎྷཾ, ཨི་དཾ གྷ་ནཾ, ཨི་དཾ ཏ་ནུ་ཀཾ, ཨི་དཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ཨ་པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ དཱི་གྷ་ཏོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ, པུ་ཐུ་ལ་ཏོ ཨེ་ཏྟ་ཀ’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ. ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱཏི ‘ཨི་དཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་གྒྷ་ཏི, ཨི་དཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒྷ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱཏི ས་ཙེ ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ད་ས་ད་ས་ཨ་གྒྷ་ན་ཀཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཡཾ ན་ཝ ཝཱ ཨ་ཊྛ ཝཱ ཨ་གྒྷ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཨ་གྒྷ་ན་ཀེ་ན ཙ དྭི་ཨ་གྒྷ་ན་ཀེ་ན ཙ ས་དྡྷིཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ས་མེ པ་ཊི་ཝཱི་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏྭཱ ཝ་གྒཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ས་ཙེ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ དི་ཝ་སོ ན པ་ཧོ་ཏི, ད་ས ད་ས བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏྭཱ ད་ས ད་ས ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་ཝཱི་སེ ཨེ་ཀ་ཝ་གྒཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་ཝཱི་སཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཋ་པི་ཏེ་སུ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་ཝཱི་སེ་སུ ཀུ་སོ པཱ་ཏེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་གྒྷ་ས་མ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཀུ་ས་པཱ་ཏོ ཙ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི.

ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་གྒྷ་ས་མ་ཏྟཾ ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཀུ་ས་པཱ་ཏོ ཙ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ས་ཙེ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་བྷ་ཏཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ དཱ་ཡ་ཀཱ ‘ཡེ་ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་ཐི་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྶེ་ཝ དེ་མཱ’ཏི དེ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨ་ནི་སྶ་རོ. ཨ་ཐ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ ད་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨི་སྶ་རོ, ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ སེ་ས་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི་པི དུ་བྦ་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ས་ངྒྷེ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཏྠཱ་ནི དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་གྒྷ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀུ་ས་པཱ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝཱ. ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཊྛཱ་ཡེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ནེ་ཝ ཨ་གྒྷ་ས་མ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཀུ་སོ པཱ་ཏེ་ཏ་བྦོ’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དི་ནྣ་ཏྟཱ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཙ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ་ཝ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨེ་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་སུ པ་ན ཝ་རཾ ཝ་རཾ ཝུ་ཌྜྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སེ པ་ན ས་ཙེ ཀཱ་ལཾ གྷོ་སེ་ཏྭཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ས་ངྒྷེ ཀོ་ཙི ད་ས་ཧ་ཏྠཾ ཝ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ན་ཝ་ཀོ ཙེ ཧོ་ཏི, ས་མྨ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘ས་ཙེ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཙྪ་ཐ, པ་ཋ་མ་བྷཱ་གཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨི་དཾ ཝ་ཏྠཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’ཏི. ཨ་མུ་ཉྩ་ནྟ་སྶ ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན པུ་བྦེ གཱ་ཧི་ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ཋ་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ དྭེ ཏཱི་ཎི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཉྩ ཝཱ ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ལ་ཏྠུཾ, ལ་དྡྷཾ ལ་དྡྷཾ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ས་མ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན པ་ན ས་མ་ཀེ ལ་དྡྷེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ ཨ་ནུ་བྷཱ་གོ ཐེ་རཱ་ས་ནེ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཾ ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་ཉྩ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༢.༣༡༨) ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ས་ཙེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཙཱི་ཝ་རེ གཱ་ཧི་ཏེ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ. པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེཏི ཝ་སྶ་གྒེ་ན པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. པ་ཋ་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ. ལ་དྡྷཾ ལ་དྡྷནྟི དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏ་སཱ་ཊ་ཀ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣༡༨) ‘‘པ་ཋ་མ་བྷཱ་གཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཙེ པ་ཋ་མ་གཱ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ མ་ཧ་གྒྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ལི་ཁི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཊཱི་ཀཱ་སུ ཙ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་དཱ་ནེ པ་ཙྪཱ ཨཱ་བྷ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཝ་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཨ་ནི་ཙྪི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སྶ་གྒེ་ན པ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་རཾ ཝ་རཾ ཝུ་ཌྜྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

‘‘ས་ཙེ པ་ཋ་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ དྭེ ཏཱི་ཎི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཉྩ ཝཱ ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ལ་ཏྠུ’’ནྟི ཝ་ཏྠ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་གྒྷ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཏྠ་སྶ ཙ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ག་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝ་ཏྠ་ག་ཎ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ཨ་གྒྷ་ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཙ ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘ཡོ བ་ཧཱུ་ནི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཏྠཱ་ནི དེ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧཱུ་ནི ཧི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ཧི, ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ;

ཀ་ཐི་ནེ ཙཱི་ཝ་རེ མ་ཡ྄ཧཾ, ཙི་ནྟ་ཡ་ནྟུ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎཱ.

ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ, ཡུ་ཏྟཾ ཙེ དྷཱ་ར་ཡ་ནྟུ ཏཾ;

ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ, པ་རི་ཡེ་ས་ནྟུ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི.

‘‘ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོ, སོ ནེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙཱི་ཝ་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣཱ་ནི པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཉྩ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་མི་སྶ་ནྟི, ཨཱ་ནི་སཾ་སོ པ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་ཊི་ཝཱི་སཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༣) པཱ་ཋཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་ཊི་ཝཱི་སཾ་ཡེ་ཝ དེ་ནྟི, ན པ་ནེ་ཝཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ཋ་པི་ཏ་ཉྷི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་ཊི་ཝཱི་སཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན ས་མ་ཀ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༤༣) ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་ཊི་ཝཱི་སནྟི ཨེ་ཏྠ ཡེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཨ་ཏྟི་སྶ་རཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་སུ ཡུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཉྙེ་སཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་གོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཡེ པ་ན པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་མ་ཀོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཨི་ད་ཉྩ པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ཋ་པི་ཏེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན ས་མ་ཀ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི.

ཀ་ཙྩི ནུ ཁོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ, ཡེ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷེ་ཡྻུ་ནྟི? ཨཱ་མ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཨ་ཐ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ག་ཏཱ, ཨེ་ཀོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶོ སཱ་མ་ཎེ་རོ, སོ ཙེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཉྩ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦) ‘‘པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ པ་ཋ་མ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་ཏུ་མྤི ལ་བྷ་ཏི, ཝ་སྶི་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི. སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི.

ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་སུ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ་སུ ཡ་དི ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཙེ་ཏཱ་པེ་ནྟི, ཝ་ཏྠེ་ཧི་པི ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཏཱ་པེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦) ‘‘ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཝ་ཏྠེ་ཧི པ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་སུ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སཾ ཏཱ་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ བ་ཧཱུ ཝི་ཧཱ་རཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏ་ར་སཱི་མཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི? ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཧི ས་ངྒྷ་ལཱ་བྷ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ་དི་ཀཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣༠༦) ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་སཱི་མཱ་ཡནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཊྛ་སྶ མ་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ་ཡ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཏཾ ‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’ཏི’’.

ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷེ རུ་ཙི་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ལི་བོ་དྷ་ཨུ་བྦྷཱ་རེ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ནྟེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ མཱ་ཏི་ཀཱ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ, ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀཱ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀཱ, ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀཱ, ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀཱ, ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀཱ, སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ, ས་ཧུ་བྦྷཱ་རཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑུ ཀ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ན པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ བྷ་ཝ་ཏི, པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནི ཨ་ལ་བྷ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ པ་ཀྐ་མ་ན་མེ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏོ, ཏ་སྶ བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ག་ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་སྶཱ་མི, ན པུ་རཱ་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, སོ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་རེ ནི་ཊྛི་ཏེ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཏི ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ནཱ་མ.

བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ ཨ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶ བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ག་ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ནེ་ཝ ཀཱ་རེ་སྶཱ་མི, པོ་རཱ་ཎ་ཝི་ཧཱ་ར་ཉྩ ན པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ནཱ་མ.

ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏི, བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དྷེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་སྶཱ་མི, ན ཙ པོ་རཱ་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ན་སྶ་ཏི, ཨ་གྱཱ་དཱི་ཧི ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ནཱ་ས་ན་མེ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཏི ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀོ ནཱ་མ.

ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶ བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དྷེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, སོ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རོ སུ་ཎཱ་ཏི ‘‘ཝི་ཧཱ་རེ ཀི་ར ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་བྦྷ་ཏ’’ནྟི, ཏེ་ན ས་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ན་སྶ ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་བྦྷ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ན་བྦྷཱ་རོ ས་ཝ་ན་མེ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཏི ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀོ ནཱ་མ.

ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ཎཱ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶ བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དྷ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩཱ་སཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སཱ་མི, ན ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, སོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩཱ་སཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, སོ ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ བྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀོ ནཱ་མ.

ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ཏི, སོ བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏོ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏི, སོ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རོ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི, ཏ་སྶ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ བྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟི་མ་དི་ཝ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀོ ནཱ་མ.

ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑུ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ཏི, སོ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རོ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རཾ པ་པྤོ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་ཧ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ བྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་ཧ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧུ་བྦྷཱ་རོ ནཱ་མ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཨ་ཊྛ མཱ་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༡༠) ‘‘ཨ་ཊྛི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏི་ཀཱ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀཱ ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀཱ ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀཱ ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀཱ སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ ས་ཧུ་བྦྷཱ་རཱ་ཏི. བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏི ‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’ནྟི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ ཙ –

‘‘པ་ཀྐ་མ་ན་ཉྩ ནི་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ནཱ་ས་ནཾ;

ས་ཝ་ན་མཱ་སཱ ཙ སཱི་མཱ ཙ, ས་ཧུ་བྦྷཱ་རོ་ཏི ཨ་ཊྛི་མཱ’’ཏི. (ཝི. ཝི. ༢༧༠༩);

པ་ལི་བོ་དྷོ དུ་ཝི་དྷོ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ, ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ‘‘པུ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ནཱ་མ. ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཾ ཝཱ, ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་སཱ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢༥) ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭེ ཀ་ཐི་ན་སྶ པ་ལི་བོ་དྷཱ? ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཙ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཙ. ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝ་ས་ཏི ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ, སཱ་པེ་ཀྑོ ཝཱ པ་ཀྐ་མ་ཏི ‘པ་ཙྩེ་སྶ’ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏི ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ ཝཱ, ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ, ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཨུ་བྦྷཱ་རོ དུ་ཝི་དྷོ ཨ་ཊྛ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཨུ་བྦྷཱ་ར་ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རཱ ཙ བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རཾ པ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་ཧ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་ར་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧུ་བྦྷཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨེ་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རཱ ཨ་ཊྛ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཨུ་བྦྷཱ་རོ ནཱ་མ. བ་ཧི་སཱི་མཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ ཨ་ཊྛ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝི་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རོ ནཱ་མ.

ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་ར་ས་ཧུ་བྦྷཱ་རཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀོ ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རོ བ་ཧི་སཱི་མཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཋི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀ་ཏོ. ས་ཧུ་བྦྷཱ་རོ བ་ཧི་སཱི་མཾ ག་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རཾ པ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཨ་ནྟོ་སཱི་མ་ཊྛེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་ཧ ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རཱ ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཏཱ, ཀེ་ཝ་ལཾ དྭི་ནྣཾ པ་ལི་བོ་དྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ཧི ཨཱ་ནི་སཾ་སེ་ཧི ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ –

‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ, ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་ར་ཏོ་པི ཝཱ;

ཨུ་བྦྷཱ་རཱ་པི དུ་ཝེ ཝུ་ཏྟཱ, ཀ་ཐི་ན་སྶ མ་ཧེ་སི་ནཱ’’ཏི.

ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནནྟི བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ མཱ་ཏི་ཀཱ བ་ཧི་སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ས་ཧུ་བྦྷཱ་རོ ཨི་མཱ་སཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ. ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་ར་ཏོ་པི ཝཱཏི བ་ཧི་སཱི་མཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཀ་མྨེ་ན ཨུ་བྦྷ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རོ་ཏི མ་ཧེ་སི་ནཱ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ དུ་ཝེ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བ་ཧི་སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ཨུ་བྦྷཱ་རོ, བ་ཧི་སཱི་མཾ ཨ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ ཨུ་བྦྷཱ་རོ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཀ་སྨཱ པ་ན ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་བྦྷ་ཏ་ནྟི? མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་ཙི. ༩༢༥) ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རཱ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ མ་ཧེ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ སོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ས་ངྒྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཾ ཡཱ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི? ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རེ་ཡྻ, ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི. སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. ཡ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་མ་ཏི ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨུ་དྡྷཱ་རོ, སོ ཏུ་ཎྷ་སྶ. ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སོ བྷཱ་སེ་ཡྻ. ཨུ་བྦྷ་ཏཾ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ. བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ས་ངྒྷོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ – སུ་ཎཱ་ཏུ མེ…པེ… དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི.

ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རེ་ན པུ་བྦེ ཀ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཨུ་བྦྷ་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ན པ་ན ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨུ་བྦྷ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་མྨ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་དི ཧི ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨུ་བྦྷ་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨི་མཱ་ཡ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཏཾ པུ་བྦེ དི་ནྣ་དུ་སྶཾ པུ་ན ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་ག་མ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨི་མཱ་ཡ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པུ་བྦེ དི་ནྣ་ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ པུ་ན ཨཱ་ཧ་རཱ་པ་ནཾ. ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨི་མཱ་ཡ ཀ་ཐི་ན་བྦྷཱ་ར་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཙྪཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷོ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ན ལ་བྷ་ཏི, ཙཱི་ཝ་རཾ ས་བྦ་ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཉྩ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྩ སུ་ཊྛུ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ པུ་བྦཱ་པ་རཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རཾ ཡཱ་ཙ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ དཱ་ཏ་བྦོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ནྟི, ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ ས་བྦེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦོ, ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཀ་མྨེ་ན པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་ག་མ་ན་ཏོ ས་ངྒྷ་སྶ ལཱ་བྷ་ནྟ་རཱ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ མུ་ཁོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཝི་ཡ སི་ཡཱ་ཏི? ཡ་དི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀ་ལཱ་བྷོ མ་ཧ་ནྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏེ་སཾ ཡཱ་ཙ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཡ་དི ཨ་པྤ་ཀོ, ན དཱ་ཏ་བྦོ. ཡ་དི ས་མོ, ཀུ་ལ་པྤ་སཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༩༢༧) ‘‘ཀཱི་དི་སོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ དཱ་ཏ་བྦོ, ཀཱི་དི་སོ ན དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ མ་ཧཱ, ཨུ་བྦྷཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ ཨ་པྤོ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ན དཱ་ཏ་བྦོ. ཡ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཨ་པྤོ, ཨུ་བྦྷཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ མ་ཧཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ དཱ་ཏ་བྦོ. ས་མཱ་ནི་སཾ་སོ་པི ས་དྡྷཱ་པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཏྠཾ དཱ་ཏ་བྦོ་ཝཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི.

ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཉྩཱཏི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཀི་རི་ཡཱ. ཀ་པྤི་སྶ་ནྟཱིཏི ཀ་པྤཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོཏི ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཎཾ. ཡོ ཧི དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི བྷ་ཏྟེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྷ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཀུ་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙཱ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི, སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ནི་མ་ནྟི་ཏོ ས་བྷ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཀུ་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡཱ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་མ་ཡོ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་ས་མ་ཡོ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡོ, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ས་མ་ཡོ’’ཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་གྒེ པ་ཉྩ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་ཙི. ༢༩༩-༣༠༠). ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོཏི ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝཱ ས་བྦེ་ན ཝཱ ཝི་ནཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏོ་པི དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་མྤི ཙེ བྷི་ཀྑུ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་རཱ. ༤༧༢).

ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་ན ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ དེ་ཐཱ’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ནི་མ་ནྟ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷུ་ཉྫ་ནཾ. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ ‘‘ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་མ་ཡོ གི་ལཱ་ན་ས་མ་ཡོ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་ས་མ་ཡོ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡོ ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་མ་ཡོ ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཡོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ ས་མ་ཎ་བྷ་ཏྟ་ས་མ་ཡོ, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ས་མ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ བྷོ་ཛ་ན་ཝ་གྒེ དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་ཙི. ༢༡༥). ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་སུ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་རཱ. ༤༧༢). ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་སཱི་མཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རནྟི མ་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ནཱཏི ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀེ་ན ཨཱ་རཱ་མུ་ཡྻཱ་ན་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཏེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷེ་ས་ཛྫཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣོ, ལ་ཛྫཱི བྷི་ཀྑུ སུ་པེ་ས་ལོ;

ཀ་རེ་ཡྻ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ, ཨུ་བྦྷཱ་ར་ཉྩཱ་པི སཱ་དྷུ་ཀ་ནྟི.

ཨི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ན་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་རེ

ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ནཱ་མ

ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་ཏི་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ.