༢༨. ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ

ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༩༤. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དི་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུཏི ས་ངྑྱཱ་ས་བྦ་ནཱ་མ་པ་དཾ. པ་ཊི་ཙྩ ཨེ་ཏི སཱི་ཏ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཀཾ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡོ, ཙཱི་ཝ་རཱ་དི, པ་ཙྩ་ཡོ ཙ པ་ཙྩ་ཡོ ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཾ, བྷཱ་ཛཱི་ཡ་ཏེ ཝི་བྷཱ་ཛཱི་ཡ་ཏེ བྷཱ་ཛ་ནཾ. ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནེ ས་མ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛེ ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ནེ ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ? ས་ངྒྷི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཛ་ན་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ་སྶ བྷཱ་རོ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ. ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ད་ཧ་ཏི, ནི་ད་ཧ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ་སྶ བྷཱ་རོ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ད་ཧ་ཀོ. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ. ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜ་སྶ ཋ་པ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་གཱ་རཾ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཾ. ཙཱི་ཝ་རཾ བྷཱ་ཛེ་ཏི བྷཱ་གཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ཀོ. ཙཱི་ཝ་ར་སྶ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎཾ ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ནཾ, ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, སོ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི…པེ… ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི. ཚ་ནྡ་ནཾ ཚ་ནྡོ, ཨི་ཙྪ་ནཾ པི་ཧ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་མ་ནཾ ཀ་ར་ཎཾ ག་ཏི, ཀི་རི་ཡཱ. གཱ་རེ་ཡ྄ཧཱ ག་ཏི ཨ་ག་ཏི, ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ག་ཏི ཚ་ནྡཱ་ག་ཏི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་ཐཾ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མི་ཏ་རེ་སུ་པི. པ་ཉྩ་མ་ངྒཾ པ་ན ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཡུ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ་པི ཨི་ཏོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་མཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཝཱཏི ཨི་དཾ ཨི་མ་སྶ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨ་སྶ ལ་ཧུ་ཀ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༨༢) ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཏེ་ར་ས ས་མྨུ་ཏི་ཡོ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་མ་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ནཱ་དི་ས་མྨུ་ཏི་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ལ་ཧུ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནི ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་པི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ ས་བྦ་ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ་པི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ་མྤི ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེཏི བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཱ་དི་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི དུ་བྦི་སོ་དྷ་ན་ཏྟཱ. དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནེཏི ཝི་ཧཱ་ར་དྭཱ་ར་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ.

༡༩༧. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ས་མྨུ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ཧཱ་སཱི་མཱ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཨི་མཾ པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡཾ ནི་སི་ནྣེ་ཧི ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཝཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ན་དཱ་ན་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦) ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

༡༩༨. ཏུ་ལཱ་བྷཱུ་ཏོཏི ཏུ་ལཱ་ས་དི་སོ. ཨི་དནྟི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་ཊི་ཝཱི་ས་དཱ་ནཾ. ཨི་མཾ ཀི་ར པཱ་ཋཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟཱ ཨི་དཱ་ནི ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་ཊི་ཝཱི་སཾ དེ་ནྟི. ཕཱ་ཏི་ཀ་མྨནྟི པ་ཧོ་ན་ཀ་ཀ་མྨཾ, ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝི་ན་ཡཱ་ག་ཏེ་ན ས་མྨུ་ཉྫ་ནཱི་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨཱུ་ན་ཏཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦེ་སནྟི ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་ད་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ན་ཉྩ. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ཙཱི་ཝ་རེ་པཱིཏི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཏནྟི ཨུ་ཀྐུ་ཊྛི་ཡཱ ཀ་ཏཱ་ཡ ས་མ་བྷཱ་ག་དཱ་ནཾ. ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཀ་རོ་ནྟི. ས་མ་པ་ཊི་ཝཱི་སོ དཱ་ཏ་བྦོཏི ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཡཱ་ཙ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན་པི ས་མ་ཀོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ དཱ་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཏི་རེ་ཀ་བྷཱ་གེ་ནཱཏི ད་ས བྷི་ཀྑཱུ ཧོ་ནྟི, སཱ་ཊ་ཀཱ་པི ད་སེ་ཝ, ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ དྭཱ་ད་ས ཨ་གྒྷ་ཏི, སེ་སཱ ད་ས་གྒྷ་ན་ཀཱ. ས་བྦེ་སུ ད་ས་གྒྷ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཀུ་སེ པཱ་ཏི་ཏེ ཡ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དྭཱ་ད་ས་གྒྷ་ན་ཀོ ཀུ་སོ པཱ་ཏི་ཏོ, སོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན མ་མ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཏེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་བྷཱ་གེ་ན ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན མ་མ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཧོ་ཏཱིཏི དྭཱ་ད་ས་གྒྷ་ན་ཀེ་ན མ་མ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨཱུ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་བྦཾ ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ངྒྷི་ཀེ ཙ ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀེ ཙ ཨ་པྤ་ཀཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ས་བྦ་ཏྠ སཾ་ཡ་མོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ག་ཎྷ་ནྟེ་ན་པི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡི་ཏ་བྦ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་ཀྑེ་པེ དི་ནྣེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཀྑེ་པོ ནཱ་མ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནུ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏ་བྦཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ, ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝཱི་སེ ཨ་དྷི་ཀཾ, ཏ་ཏྟ་ཀེ ཨ་གྒྷ་ན་ཀེ ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜེ དི་ནྣེ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ད་ས བྷི་ཀྑཱུ ཧོ་ནྟི’’ཏྱཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་ཀ་ལ་ཀེ ཏོ་སེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཀ་ལ་ཀཾ པུ་གྒ་ལ་ཝི་ཀ་ལ་ཀ་ནྟི དྭེ ཝི་ཀ་ལ་ཀཱ. ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཀ་ལ་ཀཾ ནཱ་མ ས་བྦེ་སཾ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཝ་ཏྠཱ་ནི པ་ཏྟཱ་ནི, སེ་སཱ་ནི་པི ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་ན ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཚི་ནྡ་ནྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཌྜྷ་མ་ཎྜ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ན་ཐ་ཝི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཧོ་ན་ཀཱ་ནི ཁ་ཎྜཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཝི་ཏྠཱ་ར་མྤི ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཱ་ཡཱ་མཾ ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པ་རི་བྷོ་གཾ པ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཀ་ལ་ཀཾ. ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དི་ནྣེ པ་ནེ་ཏཾ ཏོ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཀུ་ས་པཱ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ས་ཙེ་པི ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཝ་ཏྠཱ་ནི ན་པྤ་ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ སཱ་མ་ཎ་ཀཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡོ ཏེ་ན ཏུ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ བྷཱ་གཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀུ་ས་པཱ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨི་ད་མྤི ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཀ་ལ་ཀ་ནྟི ཨ་ནྡྷ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.

པུ་གྒ་ལ་ཝི་ཀ་ལ་ཀཾ ནཱ་མ ད་ས ད་ས བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏྭཱ ཝ་གྒཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀོ ཝ་གྒོ ན པཱུ་ར་ཏི, ཨ་ཊྛ ཝཱ ན་ཝ ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛ ཝཱ ན་ཝ ཝཱ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ཨི་མེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ བྷཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི དཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་ཀ་ལ་ཀཾ ནཱ་མ. ཝི་སུཾ དི་ནྣེ པ་ན ཏཾ ཏོ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏོ་སེ་ཏྭཱ ཀུ་ས་པཱ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཀ་ལ་ཀེ ཏོ་སེ་ཏྭཱཏི ཡོ ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་བྷཱ་གོ ཨཱུ་ན་ཀོ, ཏཾ ཨ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ན ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཀུ་ས་པཱ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཙེ ས་བྦེ་སཾ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཝ་ཏྠཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

༡༩༩. ཨི་ཏོ པ་རཾ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་སུ ས་ནྟེ་སུ་པི ཏེ་སཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་སྭེ་ཝ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཱ ཏཱ ཨ་ཊྛ མཱ་ཏི་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཱ་སཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨི་དཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཏོ པ་ཋ་མ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་མྤི པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ ཋི་ཏཱ ལཱ་བྷཾ ག་ཎྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མེ ལཱ་བྷ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ད་ཡོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཨི་མཱ་ནི ལཱ་བྷ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་མྨཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༧༩) ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སེ་ནཱ་ས་ན་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི པ་རི་ཝཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་ནི་སྶ་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་དི ཝི་དྷཱ་ན་ནྟི ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨི་མི་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.

ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱ སཱི་མཱ ལཱ་བྷ་སཱི་མཱ. ལོ་ཀེ གཱ་མ་སཱི་མཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ལཱ་བྷ་སཱི་མཱ ནཱ་མ ཝི་སུཾ པ་སི་དྡྷཱ ན་ཏྠི, ཀེ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན ནཱ་ཡཾ སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་ར་སི་དྡྷཱ, ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་སི་དྡྷཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཛ་ན་པ་ད་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ཨི་དཾ ལོ་ཀ་པ་སི་དྡྷ་སཱི་མཱ་ས་དྡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཙྪེ་ད་བྦྷ་ནྟ་ར་མྤི ས་བྦཾ ཛ་ན་པ་ད་སཱི་མཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཛ་ན་པ་དོ ཨེ་ཝ ཛ་ན་པ་ད་སཱི་མཱ, ཨེ་ཝཾ ར་ཊྛ་སཱི་མཱ་དཱི་སུ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ཐ་ཝཱི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཡཱ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་སུ ཧེ་ཊྛཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ས་བྦ་ཏྠ ཋི་ཏཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཀཱུ་པཱ་དི་པ་ཝེ་སཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ན་ཉྙེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཊྛཱ སཱི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་སཱི་མ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱི་མཱ་ཡ དི་ནྣཾ པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཋི་ཏཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ་ཏི. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་སུ དི་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ གཱ་མ་ཊྛཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ་ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ པ་ན གཱ་མེ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི.

༢༠༠-༡. བུ་དྡྷཱ་དྷི་ཝུ་ཏྠོཏི བུ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྨིནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. པཱ་ཀ་ཝ་ཏྟནྟི ནི་བ་དྡྷ་དཱ་ནཾ. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ཡེ་སཾ ས་མྨུ་ཁེ ཨེ་ས དེ་ཏི, ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

༢༠༢. དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ པ་ན ཐེ་རཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷེཏི ཡཱ་ཝ ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀཾ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ས་བྦེ་སཾ བྷཱ་གཾ ད་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ པུ་ན ས་བྦེ་སཾ དཱ་ཏུཾ དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ ཐེ་ར་སྶ དི་ནྣེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧེ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཏཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༣) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ དེ་མཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ, ‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དེ་མ, ཐེ་རཱ་ནཾ དེ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༧༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༧༩) པ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ དེ་མཱ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཝ་ཊྚེ་ཡྻ, ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དེ་མ, ཐེ་རཱ་ནཾ དེ་མ, ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷེ་དོ ན དི་སྶ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. པཱ་རུ་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཨུ་པཱ་ཧ་ན་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་དཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ.

༢༠༣. ཨུ་པ་ཌྜྷཾ དཱ་ཏ་བྦནྟི ཡཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀཱ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ་པི ཨུ་པ་ཌྜྷ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ན མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་ཀྑེ ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ བྷཱ་གོ དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ དཱ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་པི ག་ཎེ་ཏྭཱ དི་ནྣེ ཨེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ‘‘ཀི་ཏྟ་ཀཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཀི་ཏྟ་ཀཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན’’ནྟི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ ག་ཎེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ…པེ… བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ཝི་སུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ན ཧེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ པུ་གྒ་ལོ ཝི་སུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ཝི་སུཾ པུ་གྒ་ལ་པ་ཊི་ཝཱི་སེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ. པཱ་པུ་ཎ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྨཱ? བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་སྶ་པི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༧༩) ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༧༩) པ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ས་དྡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྙེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ན ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩཱ’’ཏི ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ཏྠ་སྶ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ད་ཊྛ་བྦཱ, ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ས་དི་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་གྒ་ལ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཧེ་ཏྠ ས་ངྒྷ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི པཱ་ཋཾ ལི་ཁ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ ཏ་སྶ ཝི་སུཾ ལཱ་བྷ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཝི་སུཾ ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་སུཾ པུ་གྒ་ལ་སྶ་པི བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་རི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཝི་སུཾ ས་ངྒྷཱ་དི་ས་དྡེ་ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་དི ཧི ག་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ, ས་ངྒྷ་ཏོ་པི ཝི་སུ་མྤཱི་ཏི བྷཱ་ག་དྭ་ཡཾ ལ་བྷེ་ཡྻ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦནྟི་ཨཱ་དི གི་ཧི་ཀ་མྨཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་རཱཏི ཨི་དཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཧ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཧ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨཱི་དི་སཾ གི་ཧི་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

༢༠༤. ཨ་ནྟོ་ཧེ་མ་ནྟེཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཝ་སྶཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ དི་ནྣཾ པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠཱ་ན་ཉྙེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧེ་མ་ནྟེ དི་ནྣཾ པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶ་ཏྟཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཧེ་མ་ནྟ་ཏོ པ་ན པ་རཾ པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝ་སྶེ ཝཱ ཏ་ཏོ པ་རེ་སུ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡེ པ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ, ཏེ་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙཱུ ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཝི་ན་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙུ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙཱུ ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ…པེ… ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཀ་ངྑ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ས་ཙེ པ་ན བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏོ ‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ‘‘ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པེ པ་དེ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཝུ་ཏྠཱ་ན་ཉྩ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་བྦེ་ས་མྤཱིཏི ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶནྟི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶཾ.

༢༠༥. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨཱ་དི་སྶ དེ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་དི་སྶ དེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་གུ་ཡཱ ཝཱ…པེ… བྷེ་ས་ཛྫེ ཝཱ ཨཱ་དི་སི་ཏྭཱ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དེ་ནྟོ དཱ་ཡ་ཀོ ཨཱ་དི་སྶ དེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.

༢༠༦. ཨི་དཱ་ནི ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྒྷ་ཏོ ཙ ག་ཎ་ཏོ ཙ ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཱ་དི་པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ནྟོ དཱ་ཡ་ཀོ པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏི ནཱ་མ. ཏཾ པ་ན པུ་གྒ་ལི་ཀ་དཱ་ནཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ ཧོ་ཏི ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ. ཏ་ཏྠ པ་ར་མྨུ་ཁཱ དེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ནཱ་མཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ དེ་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱ དེ་ནྟོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི དེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ དེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ དེ་ནྟོ་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏོཏི ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་དྡེ་སཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་པུ་བྦ་སྶ་པི ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོཏི པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཨུ་དྡེ་སོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ. ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ནི་ཝ་ས་ནྟེ ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཙཱ་རི་ཀེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༩) ཨཱ་ག་ཏ་ཨ་ཊྛ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་སེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཏ་སྶེ་ཝ ཏཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱིཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ, སེ་སཱ་ནི ཉཱ་པ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. པ་ཉྩ མཱ་སེཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝ་ཌྜྷིཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པ་ཏོཏི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རེ་ཧི ཝ་ཌྜྷིཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པ་ཏོ. ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་ད་ཏོཏི ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་རཱ་མཱ་དི་ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་ད་ཏོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ་ཏི ཝཱ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་མཱ་ཏི ཝཱ ཝ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཏཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ་པི པ་ཉྩ མཱ་སེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷཱཏི ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏཾ, ཨི་དྷ-ས་དྡཾ ཝི་ནཱ ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི སོ ཨེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ་པི པ་ཉྩ མཱ་སེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ་པི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶ་སྶ པ་ཉྩ མཱ་སེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཀིཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶེ ཨི་དཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་སྶེ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏོ པ་རནྟི པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཏོ པ་རཾ, གི་མྷཱ་ན་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཋི་ཏི་ཀཱ པ་ན ན ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ པུ་ན ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ས་ཙེ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷེ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དྭཱི་ཧི་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཋི་ཏཱ་ཡ པ་ན ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ པུ་ན ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ས་ཙེ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཋི་ཏི་ཀཱ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཙེ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཋི་ཏི་ཀཱ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙོ ན་ཏྠི, པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. དུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནི, ས་ངྒྷི་ཀཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པཱ་ཏི་ཏེ ཀུ་སེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀུ་ས་ད་ཎྜ་ཀེ པཱ་ཏི་ཏ་མ་ཏྟེ ས་ཙེ་པི བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶཾ ཧོ་ཏི, ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཙཱི་ཝ་རཾ. ‘‘ནཱ་ཀཱ་མཱ བྷཱ་གོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༣), ཏ་ཏྠ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨི་དཾ པ་ཏྟ’’ནྟི ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝི་དི་ཏཾ, ཏེ པ་ན བྷཱ་གཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏེ་སཾ པ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝཱ་རེ་ན ཨ་རུ་ཎ་མེ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཀ་ཏྟ་བྦ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཝི་ཧཱ་རེ དྭཱི་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ནི་ཝུ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཧཱ་རཱ་ཡ. ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཧི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཧི་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཝི་ཊྛོ་པི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ག་ཧི་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནེ པ་ན ནི་ཝུ་ཏྠོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ས་ཏི ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་སྨིཾ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ནི་ཝ་ས་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝཱ་རེ་ན་པི ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ས་ཏི ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ཏ་རཾ ནི་ཝ་ས་ཏི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནཱ་ས་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དནྟི ཨེ་ཀཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་དཱ་ནཾ. ནཱ་ནཱ་ལཱ་བྷེ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནཱ་ནཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ལཱ་བྷོ ཨེ་ཏེ་སཱུ་ཏི ནཱ་ནཱ་ལཱ་བྷཱ, དྭེ ཝི་ཧཱ་རཱ, ཏེ་ཧི ནཱ་ནཱ་ལཱ་བྷེ་ཧི. ནཱ་ནཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཱ, ཏེ་ཧི ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ཧི. ཨེ་ཀ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ དྭཱི་ཧི ཝི་ཧཱ་རེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༦༤) ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་ནཱ་ལཱ་བྷེ་ཧཱིཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ནི་བ་དྡྷ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ལཱ་བྷེ་ཧི. ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ཧཱིཏི ནཱ་ནཱ་པ་རི་ཀྑེ་པ་ནཱ་ནཱ་དྭཱ་རེ་ཧི. ཨེ་ཀ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཧཱིཏི དྭི་ནྣཾ ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ན པཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ག་ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཝི་ཧཱ་རེ་ཧཱི་ཏི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༦༤). སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཏྠ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ.

༢༠༧. བྷི་ཀྑུ་སྶ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏ-ས་དྡོ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ནེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ པ་ཏྟ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ.

༢༠༨. ས་ཙེ་པི ས་ཧ་སྶཾ ཨ་གྒྷ་ཏི, གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ན་ཉྙེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཨ་པྤ་གྒྷནྟི ཨ་ཏི་ཛི་ཎྞཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཧཱི་ནཾ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏོ. ས་བྦནྟི པ་ཏྟཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ. བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ཙ པ་རི་ཀྑཱ་ར་སྶ ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཀཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཀནྟི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཀཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཀ་ཉྩ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་ནྟེ པ་ཏི་རཱུ་པེ གཱ་ཧ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ གཱ་ཧ་ཀེ ཨ་ས་ཏི ཨ་ད་ཏྭཱ བྷཱ་ཛི་ཏེ་པི སུ་བྷཱ་ཛི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ པ་མཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༣༧༦) ཏཱ་ཝ ‘‘ཡ་ཏྠ པ་ན ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ པ་མཱ་ཎནྟི བྷི་ཀྑཱུ ཡ་སྨིཾ ར་ཊྛེ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ཏྟེ་ན་པི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ སཱ་མི་ནོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༣༧༦) པ་ན ‘‘ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ པ་མཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ད་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཨུ་ད་ཀཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དེ་ནྟི, ཏཾ ཡེ་ཧི ག་ཧི་ཏཾ, ཏེ བྷཱ་གི་ནོ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་ས་མུ་དྡེཏི ཛ་མྦུ་དཱི་པེ. ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་ཉྷི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡེ་ས ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ.

‘‘མ་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཙེ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཉྙེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཙཱི་ཝ་རཾ མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, སྭཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་བྷ་ཎྜོ བ་ཧུ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ, ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ས་ངྒྷོ སཱ་མཱི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རེ. ཨ་པི་ཙ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ བ་ཧུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ པ་ཏྟ་ཉྩ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ. ཡཾ ཏ་ཏྠ ལ་ཧུ་བྷ་ཎྜཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ངྒྷེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ. ཡཾ ཏ་ཏྠ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ག་རུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཀཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༩) ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཋེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཉྙཱུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཝི་ཙཱ་རེ་སི.

ཏ་ཏྠ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཏྟ་ཨ་ཝ་སེ་ས་ལ་ཧུ་བྷ་ཎྜ་ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་སུ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཏྟཾ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་སྶ བྷཱ་གོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་སེ་ས་ལ་ཧུ་བྷ་ཎྜཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་ས་ངྒྷ་སྶ, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་ས་ངྒྷ་སྶ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཏོ ཏི་ཝི་དྷ་བྷ་ཎྜ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུ་བྷ་ཎྜཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨི་མེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷེ་ཧི པུ་གྒ་ལེ་ཧི ཨ་ཉྙོ དཱ་ཡཱ་དོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ གི་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཡེ ཏ་སྶ དྷ་ནེ ཨི་སྶ་རཱ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ, ཏེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི. ས་ཙྩཾ ཨཱ་ག་ཏོ, སོ པ་ན པཱ་ཋོ ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝི་ས་ཡེ ཨཱ་ག་ཏོ, ན དཱ་ཡ་ཛྫ་ག་ཧ་ཎ་ཊྛཱ་ནེ. ‘‘ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ, ན ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ ཝཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ ཝཱ, ཡེ ཏཾ གི་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏེ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏ་སྶ དྷ་ན་སྶ ཨི་སྶ་རཱ ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཨ་ནྟ་མ་སོ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་པི. ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཡེ གི་ལཱ་ནཾ ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༩) ‘‘གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ནཱ་མ གི་ཧཱི ཝཱ ཧོ་ཏུ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ, ཨ་ནྟ་མ་སོ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་པི, ས་བྦེ བྷཱ་གཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀ་སྶ་ཙི ཉཱ་ཏ་ཀ་སྶ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་སྶ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་དཱ་སི, ཀོ་ཙི ཙ ཉཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ ཝི་སྶཱ་སཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏཱ་དི་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡེ ཏ་སྶ དྷ་ན་སྶ ཨི་སྶ་རཱ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ, ཏེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨ་ཏཱ་དི་སེ ཉཱ་ཏ་ཀེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༩) ‘‘ས་ཙེ པ་ན སོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་དཱ་སི, ཀོ་ཙི ཝཱ ཝི་སྶཱ་སཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཡ་སྶ དི་ནྣཾ, ཡེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ རུ་ཙི་ཡཱ ཨེ་ཝ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜེ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་མྤི ‘‘གི་ཧི་ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝཱ ཊཱི་ཀཱ་སུ ཝཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ.

ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༠༩. ཨི་དཱ་ནི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ སེ་ནཱ་ས་ན་བྷཱ་ཛ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཏེ་པི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཾ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐཾ ཨེ་ཏཱ་ནི ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་སཱུ’’ཏི. ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་བྷ་ཏཾ བྷ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ཨཱ་བྷ་ཏཾ བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི. ས་ངྒྷ་ཏོ ཨུ་དྡི་སྶ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཾ. ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ནི་མ་ནྟ་ན་བྷ་ཏྟཾ. ས་ལཱ་ཀཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ. པ་ཀྑེ པ་ཀྑ་དི་ཝ་སེ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྑ་བྷ་ཏྟཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐེ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་བྷ་ཏྟཾ. པཱ་ཊི་པ་དེ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་ས་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ པཱ་ཊི་པ་ད་བྷ་ཏྟནྟི ཝི་གྒ་ཧོ. ཋི་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་སྶ་གྒེ་ན གཱ་ཧ་ཎཾ ཋི་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ.

ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཧཱ་ར་དྭཱ་རེཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ས་མཱི་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཱཏི བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཝ་སྶ་གྒེ་ནཱཏི ཝ་སྶ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན. དི་ནྣཾ པ་ནཱཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ སོ དཱ་ཡ་ཀོ ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྒྷ་ཏོ བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེཏི ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེ. ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ག་ཏཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ གཱ་མ་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཐི་ཙ་ཏུ་ཀྐེ་སུ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ.

ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་ཝ་ལ༹་ཉྫནྟི ཨེ་ཀེ་ན དྭཱ་རེ་ན ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ནཱ་ནཱ་ནི་ཝེ་ས་ནེ་སཱུཏི ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ ནི་ཝེ་ས་ནེ་སུ. ལ་ཛྫཱི པེ་ས་ལོ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ མེ་དྷཱ་ཝཱི ཙ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་ས་ལོ ལ་ཛྫཱི མེ་དྷཱ་ཝཱི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ནི་སི་ནྣ་སྶ་པི ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟ་སྶ་པཱིཏི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟེ ན་ཝ་ཀ་སྶ གཱ་ཧི་ཏཾ སུ་གྒཱ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཝཱ་རཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་མ་ཏྟ་ལཱ་བྷཱི ཝི་ཡ ཨ་ཉྙོ་པི ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ ལ་བྷ་ཏི ཙེ, ཏ་སྶེ་ཝ ཏ’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏུཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སྶ་ཊྛ་དཱུ་ཏོ ནཱ་མ. ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཏཱིཏི ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཾ དེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ནཱཏི པུ་ཙྪཱ་ས་དི་སེ་ན.

‘‘ཨེ་ཀཱ ཀཱུ་ཊ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཋི་ཏི་ཀཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ར་ཉྙོ ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་མི་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་ཡྻཱ་ཡ ཧ་ར་ནྟཱིཏི པ་ཏྟ་ཧཱ་ར་ཀཱ ཧ་ར་ནྟི. གཱི་ཝཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ གཱི་ཝཱ ཧོ་ཏི. ས་བྦཾ པ་ཏྟ་སྶཱ་མི་ཀ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཀ་མྤི ས་བྦཾ པ་ཏྟ་སྶཱ་མི་ཀ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ‘‘མ་ཡཱ བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙཱི་ཝ་རཱ་དི’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཀ་ཏ་བྷཱ་གོ ནཱ་མཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷཱ་གོ ནཱ་མ, ཨ་དི་ནྣ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦོ ས་ངྒྷོ པ་རི་བྷཱུ་ཉྫ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ‘ས་བྦ་ས་ངྒྷི་ཀ་བྷ་ཏྟཾ དེ་ཐཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ‘ས་བྦོ ས་ངྒྷོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱུ’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ ཨཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀ་ཏ་ར་བྷ་ཏྟཾ ཏ་ཡཱ ཨཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི དཱ་ཡ་ཀཾ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ. པ་ཀ་ཏི་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟ་ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ.

པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་མ་ནྟ་ན་བྷ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༠. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ངྒྷ་ཏོ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷ་ཏྟཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ནི་མ་ནྟ་ནཾ ནཱ་མ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི བྷི་ཀྑཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ལ་དྡྷ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ. ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི པ་དཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཝ་ད་ནྟེ་ནཱ’’ཏི. ཨཱ་ལོ་པ་ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་པི་ཎྜ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ནི་མ་ནྟ་ནེ་ཡེ་ཝ, ན ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟེ. ཏ་སྶ ཧི ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཧོ་ན་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟེ ཨཱ་ལོ་པ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི.

ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཡེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཾ. ས་ངྒྷ་ཏོ ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ མཱ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ, ཏེ ཨ་ཊྛ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟ་ནི་མ་ནྟ་ན་བྷ་ཏྟཱ་དི་ས་ངྒྷི་ཀ་བྷ་ཏྟ་མཱ་ཏི་ཀཱ་སུ ནི་མ་ནྟ་ན་བྷ་ཏྟ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རུ་ལ༹ྷེ བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཝཱ ས་ཡཾ ཝཱ ས་ངྒྷ་ཏོ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ, ན ཨ་ཏྟ་ནཱ རུ་ཙི་ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མཱ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ངྒྷ་ཏོ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དཾ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱ་རནྟི ཡཱ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟི བྷི་ཀྑཱུ, ས་བྦེ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨེ་ཀ་ཝཱ་རནྟི ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཏྟ་ཀཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟི, ཏེ ས་བྦེ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ག་ཧི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཉྙ་དཱ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ས་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ བྷོ་ཛི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙེ, ཡེ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི. པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝཱ་ས་སྶ ནི་བ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ.

ནི་མ་ནྟ་ན་བྷ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༡. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ལི་ཁི་ཏྭཱ. གཱ་མ་ཝ་སེ་ན་པཱིཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་མ་ལཱ་བྷ་གཱ་མ་ཝ་སེ་ན་པི. བ་ཧཱུ་ནི ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཏིཾ་སཾ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཾ ཝཱ བྷ་ཏྟཱ་ནི. ས་ཙེ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི ཏཱ་ནི བྷ་ཏྟཱ་ནི པ་མཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ. ནི་གྒ་ཧེ་ན ད་ཏྭཱཏི དཱུ་རཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟ་སྶ ནི་གྒ་ཧེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏྭཱ. པུ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ བྷ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀ་གེ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝཱི་ཐི་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་པ་སྶེ གྷ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝ་སེ་ན. ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ་པཱིཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཀུ་ལེ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཏུ་ཡ྄ཧཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ.

༢༡༢. ཝཱ་ར་གཱ་མེཏི ཨ་ཏི་དཱུ་ར་ཏྟཱ ཝཱ་རེ་ན ག་ནྟ་བྦ་གཱ་མེ. ས་ཊྛི་ཏོ ཝཱ པ་ཎྞཱ་ས་ཏོ ཝཱཏི ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་གྷ་ཊཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་རོཏི ས་བྦ་བྷི་ཀྑཱུ་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ག་ཏེ་སུ ཝི་ཧཱ་ར་ར་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་རོ. ནེ་སནྟི ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་རི་ཀཱ་ནཾ. ཕཱ་ཏི་ཀ་མྨ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་ར་ཀྑ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་ཧོ་ན་ཀ་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་མེ་ཝ. དཱུ་ར་ཏྟཱ ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་པི ཝཱ་རེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ གཱ་མོ ཝཱ་ར་གཱ་མོ. ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་རི་ཀཱ, ཝཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་ར་ཀྑ་ཎ་ཀཱ. ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟནྟི པ་སཱ་ད་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ. ཕཱ་ཏི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཝི་ཧཱ་ར་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ས་ངྒྷེ་ན དཱ་ཏ་བྦཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ལཱ་བྷཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱིཏི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶེ་ཝ པཱ་པི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀེ་ན ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལེཏི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ པཱ་པི་ཏཱ་ནི དྭེ ཏཱི་ཎི ཨེ་ཀ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པུ་ཎ་ན་ཊྛཱ་ནེ ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀེ་ན ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ.

ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ པཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙེ བྷི་ཀྑཱུ བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི པཱ་པེ་ཏ་བྦཾ ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཨེ་ཀེ་ན ལ་དྡྷཾ ས་བྦེ་སཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ར་ས་ས་ལཱ་ཀནྟི ཨུ་ཙྪུ་ར་ས་ས་ལཱ་ཀཾ. ས་ལཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ན གཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན སཱ་དི་ཏ་བྦཱཏི ཨི་དཾ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན. ‘‘ས་ངྒྷ་ཏོ ནི་རཱ་མི་ས་ས་ལཱ་ཀཱ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཧི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༦) ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡ་མྤི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༣༢༥) – ས་ངྒྷ་ཏོ ནི་རཱ་མི་ས་ས་ལཱ་ཀཱ་པི ཝི་ཧཱ་རེ པ་ཀྐ་བྷ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ‘‘ཨེ་ཝཾ གཱ་ཧི་ཏེ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ན སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ‘‘བྷེ་ས་ཛྫཱ་དི་ས་ལཱ་ཀཱ་ཡོ ཙེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ནྟི, ས་ལཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ན གཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན སཱ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི ཧི བྷེ་ས་ཛྫཱ་དི་ས་ལཱ་ཀཱ ས་ལཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན གཱ་ཧི་ཏཱ ན སཱ་དི་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ, ‘‘ས་ངྒྷ་ཏོ ནི་རཱ་མི་ས་ས་ལཱ་ཀཱ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ན ཝ་དེ་ཡྻ, ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ལཱ་བྷོ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༨) ཙ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་མཱི’’ཏི ས་ལཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ན བྷེ་ས་ཛྫཾ. ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཧི ཙུ་དྡ་ས བྷ་ཏྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཏེ་ན ན སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཁ་ནྡྷ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ མ་ཏེ་ན ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་གྒ་ཏོ དཱ་ཏ་བྦཱ བྷི་ཀྑཱ ཨ་གྒ་བྷི་ཀྑཱ. ཨ་གྒ་བྷི་ཀྑཱ་མ་ཏྟནྟི ཨེ་ཀ་ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷི་ཀྑཱ་མ་ཏྟཾ. ལ་དྡྷཱ ཝཱ ཨ་ལ་དྡྷཱ ཝཱ སྭེ་པི ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ལ་དྡྷེ་པི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ལ་བྷ་ཏི…པེ… ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ སྭེ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི. ཨ་གྒ་བྷི་ཀྑ་མ་ཏྟནྟི ཧི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟ-ས་དྡོ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.

ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ དཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པཱ་པི་ཏཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྲ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡཱཏི ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ. ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ དི་ནྣ་བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ དི་སཱ་བྷཱ་གེ. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཏཾ ཝཱ་ར་གཱ་མ་ས་ལཱ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱཏི ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཝཱ་ར་གཱ་མེ ས་ལཱ་ཀཾ དི་སཱ་ག་མི་ཀ་སྶ ཨ་དཱ་སི, ཏེ་ན. ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྶ ས་ལཱ་ཀཱ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཊྛ་སྶེ་ཝ ས་ལཱ་ཀཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ དི་སཾ་ག་མི་ཀེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཏ་སྶ དི་སཾ་ག་མི་ཀ་སྶ པ་ཏྟ་ས་ལཱ་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཱ.

དེ་ཝ་སི་ཀཾ པཱ་པེ་ཏ་བྦཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝ་སྶ་གྒེ་ན པཱ་པེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ཨཱ་ས་ནྣ་ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དི་ཝ་སེཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཡ་སྨཱ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨ་མྷཱ་ཀཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མེཏི ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ གཱ་མེ. བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ‘‘མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ཨོ་ཧཱི་ནོ ཨ་ཝ་སྶཾ ས་བྦ་ས་ལཱ་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི.

ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཀྑི་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༣. ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཀྑ་དི་ཝ་སེ་སུ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་ཀཾ. ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷཱིཏི ཨུ་པ་སཱ་ར་མ་ཏྟཾ, ལ་ཀྑ་ཎི་ཡེ་སུ་ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་མཱ་དཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦེ་སུ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦེ་སུ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏ་བྦེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སྭེ པ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀཾ ན གཱ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཊྛ་མི་ཡཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ས་ཏྟ་མི་ཡཱ བྷུ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ ན གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ནི་ཡ་མི་ཏ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སྭེ ལཱུ་ཁནྟི ཨ་ཛྫ ཨཱ་ཝཱ་ཧ་མ་ངྒ་ལཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཏི་པ་ཎཱི་ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, སྭེ ཏ་ཐཱ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ཛྫེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ བྷོ་ཛེ་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༣༢༥) པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀྑི་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀ་བྷ་ཏྟ་སྶ བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པོ་ས་ཐེ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཾ.

པ་ཀྑི་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༤. ནི་བ་ནྡྷཱ་པི་ཏནྟི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱུ’’ཏི ནི་ཡ་མི་ཏཾ. ག་མི་ཀོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟ་མྤཱིཏི གཱ་མ་ནྟ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ་ན ག་མི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ཝ་སི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ པ་ན ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ག་མི་ཀ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. ‘‘ལེ་སཾ ཨོ་ཌྜེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཱ་ཝ ག་མ་ན་པ་རི་བ་ནྡྷོ ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༥. ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནི པེ་སེ་ནྟི…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་བྷི་ཀྑ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི.

༢༡༦. ཏ་ཐཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི བྷི་ཀྑཱ་ནཱ་མེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཐ་ཀེ་ཏྭཱ དི་ནྣནྟི ‘‘གུ་ལ༹་ཀ་བྷ་ཏྟཾ དེ་མཱ’’ཏི དི་ནྣཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༧. ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཡ་པི ཏ་སྶཱ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ན ཨ་པྤ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ་ད་ཡོ་པི ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. གྷ་ཎྚིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཙ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ…པེ… བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་མྦྷཾ པ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཀུ་མྦྷཾ དི་སཱ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་ཙེ ཐི་ནཾ ས་པྤི ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་ཀྑ་ལ༹ཾ ས་པྤི ཧོ་ཏི. ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀ་མྤི པཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཋི་ཏི་ཀཱ་པི ཏི་ཊྛ་ཏི. སི་ངྒི་ཝེ་ར་མ་རི་ཙཱ་དི་བྷེ་ས་ཛྫ་མྤི ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཏྟ་ཐཱ་ལ་ཀཱ་དི་ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ་པཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷེ་ས་ཛྫ་མེ་ཝ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཀྑཱ་རོ་པི གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༨. སེ་ནཱ་ས་ན་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི སེ་ནཱ་ས་ན་བྷཱ་ཛ་ན་མེ་ཝཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ཙ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ཙཱ་ཏི ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེཏི ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷཱ་ན་ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ. ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེཏི ཝ་སྶཱ་ན་ཀཱ་ལེ. བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠི དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ‘‘ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣ་ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏྟཱ. ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་རི་ཝེ་ཎནྟི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་རི་ཝེ་ཎཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ལ་དྡྷ་པ་རི་ཝེ་ཎེ. དཱི་གྷ་སཱ་ལཱཏི ཙ་ངྐ་མ་ན་སཱ་ལཱ. མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལོ༹ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ. ཨ་ནུ་ད་ཧ་ཏཱིཏི པཱི་ལེ༹་ཏི. ཨ་དཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་དེ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ པ་ཝི་ས་ན་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ཛ་མྦུ་དཱི་པེ པ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡ་དེ་སེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ ཀི་ར ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི.

༢༡༩. ན གོ་ཙ་ར་གཱ་མོ གྷ་ཊྚེ་ཏ་བྦོཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ན ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡེ ད་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ཏེ་སུ ཙེ ཨེ་ཀོཏི ཏེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ. བྷ་ཎྜ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནནྟི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་བྷ་ཎྜཾ, ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ན་ཝ་ཛྫནྟི ཨི་དཾ པུ་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཙི་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ དོ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ག་ཏེ མཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཁ་ཎྜ་ཕུ་ལླཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦཱ་ནི. མུ་ཎྜ་ཝེ་དི་ཀཱ་ཡཱཏི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཧ་མྨི་ཡ་ཝེ་དི་ཀཱ་ཡ གྷ་ཊཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཝེ་དི་ཀཱ་ཡ. ཀ་ཏྠ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཡ་ཏོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ. ཀ་སྨཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦནྟི་ཨཱ་དི ཡ་ཏོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི པུ་ཙྪ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ཀྐ་མྨཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ. ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ་ཛ་ན་དྭི་ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་རེ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པནྟི ཁེ་ཏྟཾ ཝཱ ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི་ཨཱ་རཱ་མཾ ཝཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝ་ཌྜྷི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི དི་ནྣཾ. ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཏ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨི་ཏི ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻེཏི ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་དྡྷཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ལཱ་བྷ་ཝི་ས་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝ་ཏྠུ པ་ནཱཏི ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པི་ཡཾ, ཏ་ཉྩ ‘‘ཏ་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི དི་ནྣ་ཁེ་ཏྟཱ་དི་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཧི་ཏཱ་ཡ. པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦནྟི པ་ར་ཏོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ཏ་ཎྜུ་ལ་བྷཱ་གཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ རུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ས་ངྒྷོ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ས་ངྒྷ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ནཱཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ-ཀཱ་རོ ཙེ་ཏྠ པ་ན་ས་དྡ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠེ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩ་ཡཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻ་ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཏ་སྨིཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. སེ་ནཱ་ས་ན་སྶཱཏི སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ. ཝུ་ཏྟནྟི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ གཱ་ཧེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་མྨ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙེ་ན ག་ཧི་ཏོ་པི གཱ་ཧོ རུ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་པི སོ་ལ༹་ས་པི ཛ་ནེ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཏི? ཨེ་ཀ་ཏོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་བྦེ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་གྒ་ཧ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཧི ས་ངྒྷོ ས་ངྒྷ་སྶ ན ཀ་རོ་ཏི. ས་མྨུ་ཏི་དཱ་ནཾ པ་ན བ་ཧཱུ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ས་ཏི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་པི ཛ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྨ་ཏཱ་ཏི. ཨཱ་ས་ན་གྷ་རནྟི པ་ཊི་མཱ་གྷ་རཾ. མ་གྒོཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏེ གཱ་མཱ་བྷི་མུ་ཁ་མ་གྒེ ཀ་ཏ་སཱ་ལཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ་པི. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་ད་ཡོ ཚ་ནྣཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་བ་དྡྷཱ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི.

༢༢༠. མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་པ་རི་ཝེ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཏ་ཏྲ ཝཱ་སི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ ལ་བྷ་ནྟི. ཝི་ཛ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ པ་ཧོ་ན་ཀ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཝི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཝཱ་སེ་སཱུཏི སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ. པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཀྑི་པ་ནཾ ནཱ་མ ཏེ་སུ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨི་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་དཱ་ནཾ. པ་ཝི་སི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཏ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷེ པ་རི་ཝེ་ཎེ ཝ་སི་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡེ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ལཱ་བྷོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༢༢༡. པ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱིཏི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩ་ཡཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི ཏེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ་པི. པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ཊ་ཀཾ དེ་ནྟཱིཏི པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཱ དེ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ག་ཧ་ཊྛེ་ཧི པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་མྤི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝ་སྶཾ ཝུ་ཏྠ་བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ ཝཱ མ་ཎྜ་པེ ཝཱ ཝ་སི་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡེ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

པཱ་ཊི་པ་ད་ཨ་རུ་ཎ་ཏོཏི་ཨཱ་དི ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀཾ པ་ན པཱ་ཊི་པ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་པི གཱ་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ ཝ་སི་སྶཱ་མི, ཀ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཕཱ་སུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་ཏྠ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡེ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙཱ་རི་ཀོ. ཨི་དཱ་ནི ཡཾ དཱ་ཡ་ཀཱ པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཙེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཙཱི་ཝ་རེ གཱ་ཧི་ཏེ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ. པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེཏི ཝ་སྶ་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. པ་ཋ་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ. ལ་དྡྷཾ ལ་དྡྷནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏ་སཱ་ཊ་ཀཾ.

སཱ་དི་ཡ་ནྟཱ་པི ཧི ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ སཱ་མི་ནོཏི ཚི་ནྣ་ཝ་སྶ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ནེ་ཝ ཨ་དཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, དཱ་ཏ་བྦཾ ཝཱ་རེ་ནྟཱ་ནཾ གཱི་ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ས་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦནྟི ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏེ་སུ ཨ་ལ་དྡྷ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ན་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. བྷ་ཏི་ནི་ཝི་ཊྛནྟི བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ནི་ཝི་ཊྛཾ པ་རི་ཡི་ཊྛཾ. བྷ་ཏི་ནི་ཝི་ཊྛནྟི ཝཱ པཱ་ནཱི་ཡུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ. ས་ངྒྷི་ཀཾ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཀེ་ས་ཉྩི ཝཱ་ད་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷི་ཀཾ པ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ གཱ་ཧི་ཏནྟི ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ གཱ་ཧི་ཏནྟི ‘‘ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཉྩ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཉྩ ཨི་མེ་སཾ དཱ་ཏུཾ རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ གཱ་ཧི་ཏཾ ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་བྦྷ་ནྟོ་པི ལ་བྷ་ཏེ་ཝ, པ་གེ་ཝ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན གཱ་ཧི་ཏཾ པ་ན ཏེ་མཱ་སཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཙ ཨ་ནུ་མ་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ཏི་ནི་ཝི་ཊྛ་མྤི ཚི་ནྣ་ཝ་སྶོ་པི ཝི་བྦྷ་ནྟོ་པི ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཀེ་ཙི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. ཨི་ད་ཉྩ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སེ ཨེ་ཝཾ དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི དི་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ག་ཧི་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་སོ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཧི་ཏོ, ན པཱ་ནཱི་ཡུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷ་ཏི་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཧི ཏཾ བྷ་ཏི་ནི་ཝི་ཊྛ་མེ་ཝ སི་ཡཱ, བྷ་ཏི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཝ་སྶ་གྒེ་ན གཱ་ཧི་ཏཾ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ད་ཡོ ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠོ བྷི་ཀྑུ ཝི་བྦྷ་མ་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༤-༣༧༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཝ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ…པེ… ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ན་མྤི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་གོ ས་ངྒྷི་ཀ་ཏོ ཨ་མོ་ཙི་ཏོ ཏེ་སཾ ཝི་བྦྷ་མེ་ན ས་ངྒྷི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་ནུ་སྶེཏི དཱ་ཡ་ཀ་མ་ནུ་སྶེ. ལ་བྷ་ཏཱིཏི ‘‘མ་མ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨེ་ཏ་སྶ དེ་ཐཱ’’ཏི དཱ་ཡ་ཀེ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ངྒྷི་ཀ་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ར་བྷཱ་གཾ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶཱཏི ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་གཱ་ཧ་ཏྟཱ, ཐེ་རེ་ན པུ་བྦེ པ་ཋ་མ་བྷཱ་ག་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཨི་དཱ་ནི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་སྶ དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ.

༢༢༢. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་མ་པ་རོ་པཱི’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རོ་པཱིཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་དྭ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨ་ཡཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ ཙ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཡ་མ་པ་རོ་པཱི’’ཏྱཱ་དི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་ཡཱཏི པ་ཋ་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མི་ཡཱ པཱ་ཊི་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, མཱ་ས་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་ཡཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་ས་བྷཱུ་ཏ་སཱ་ཝ་ཎ་པུ་ཎྞ་མི་ཡཱ པཱ་ཊི་པ་དཾ. ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཝཱ་ར་ཎཱཏི ཨ་སྶ་ཡུ་ཛ་པུ་ཎྞ་མི་ཡཱ པཱ་ཊི་པ་དཾ.

༢༢༣. ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷེ་སུ ཨ་ཉྙེ ས་མྤ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ན་ཝ་ཀ་མྨནྟི ན་ཝ་ཀ་མྨ་ས་མྨུ་ཏི. ཨ་ཀ་ཏནྟི ཨ་པ་རི་ས་ངྑ་ཏཾ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏནྟི ཨ་ནི་ཊྛི་ཏཾ. ཨེ་ཀཾ མ་ཉྩ་ཊྛཱ་ནཾ ད་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀཾ མ་ཉྩ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ད་ཏྭཱ. ཏི་བྷཱ་གནྟི ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཾ. ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མྤི ཐཱ་ཝ་རེ་ན ཐཱ་ཝ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ས་བྦ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ. ས་ཙེ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ནཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ཙེ སོ ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ཎྜ་ཋ་པ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ དཱ་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྙེ་ཝ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཛ་གྒཱ་ཧཱི’’ཏི ན ས་བྦཾ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་ཉྷཱིཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཙ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ ཝཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་གེ ཝཱ ག་ཧི་ཏེ ཏཾ བྷཱ་གཾ དཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་ནཱཏི ཏེ་སུ དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཡེ་ན. སོ སཱ་མཱིཏི ཏ་སྶཱ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཝི་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ སོ་ཝ སཱ་མཱི, ཏཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༢༢༤. ཨ་ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནེཏི སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ བ་ཧི ཙ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཙ་ཡཾ ཝཱ པ་མུ་ཁཾ ཝཱཏི ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་ཏོ བ་ཧི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝཱ. བ་ཧི་ཀུ་ཊྚེཏི ཀུ་ཊྚ་ཏོ བ་ཧི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢༥. ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་མྨ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ཀེ་ནཱཏི ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨེ་ན ཝཱ ས་མྨ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ལ་དྡྷེ་ན. ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷ་ཎྜ་ནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷ་ཎྜནྟི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཨེ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷ་ཎྜ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ས་མ་གྒ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཀ་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨ་ཏྟཱ. གུ་ལ༹་པི་ཎྜེ…པེ… དཱ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ གུ་ལ༹་པི་ཎྜཾ ཏཱ་ལ་པ་ཀྐ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ་པཱིཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏ་སྶ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨོ་ད་ན་པ་ཊི་ཝཱི་སོཏི ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ས་ངྒྷི་ཀ་ཨོ་ད་ན་པ་ཊི་ཝཱི་སོ. ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ གཱ་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ པ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༥) ‘‘བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏཱ་ནཾ གཱ་ཧེ་ཐཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ན གཱ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ནྟོ་གཱ་མ་ཊྛཱ་ན་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཨ་ནྟོ་གཱ་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི བ་ཧི་གཱ་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི གཱ་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ ཝཱ, ཏེ་ན ཨ་ནྟོ་གཱ་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི གཱ་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་གེ་ཝ བ་ཧི་གཱ་མ་ཊྛཱ་ན་ནྟི.

ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ན་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་རེ

ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ནཱ་མ

ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ.

ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ན་ཀ་ཐཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཡ་ཏེ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཀོ ཝི་ཧཱ་རོ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན;

ཝི་ཧཱ་རོ སོ ཀ་ཏི་ཝི་དྷོ;

ཀེ་ན སོ ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ;

ཀ་ཐཾ ཀོ ཏ་སྶ ཨི་སྶ་རོ.

‘‘ཀེ་ན སོ གཱ་ཧི་ཏོ ཀ་སྶ;

ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནི་ཡཱ ཀ་ཏི;

ཀ་ཏི་ཧ་ངྒེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་སྶ;

དྷུ་ཝ་ཝཱ་སཱ་ཡ དཱི་ཡ་ཏེ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཀོ ཝི་ཧཱ་རོཏི ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ་ཏཱུ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཝི་ཧཱ་ར་སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་བྷཱུ་ཏོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཧཱ་རོཏི ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཧཱ་རོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝི་ཧཱ་རེ་ཧི ཨ་རི་ཡཱ ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏྱ་ཏྠོ. སོ ཀ་ཏི་ཝི་དྷོཏི ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏི་བྦི་དྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དི་ནྣཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ཝཱ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཝཱ མ་ཧ་ནྟ་མྤི ཁུ་དྡ་ཀ་མྤི ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏོ ཨ་བྷི་ཡོ་གོ ན རུ་ཧ་ཏི, ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷི་ཏུ་མྤི ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ས་བྦེ་སཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧེ་ཏྠ ས་བྦེ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཱ བྷི་ཀྑཱུ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ པ་ན ག་ཎ་སྶ, ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ས་ཀྐོ་ཏི ཏེ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་རཱ་མེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ དཱ་ཡ་ཀ་ས་ནྟ་ཀོ ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.

ཀེ་ན སོ དཱ་ཏ་བྦོཏི ཁ་ཏྟི་ཡེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི སོ ཝི་ཧཱ་རོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ དཱ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ དཱ་ཏ་བྦོཏི ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཏི, ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི, ཡ་དི ག་ཎ་སྶ, ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི, ཡ་དི པུ་གྒ་ལ་སྶ, ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ད་མྨཱི’’ཏི དཱ་ཏ་བྦོ. ཀོ ཏ་སྶ ཨི་སྶ་རོཏི ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཏི, ས་ངྒྷོ ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་རོ. ཡ་དི ག་ཎ་སྶ དེ་ཏི, ག་ཎོ ཏ་སྶ ཨི་སྶ་རོ. ཡ་དི པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ཏི, པུ་གྒ་ལོ ཏ་སྶ ཨི་སྶ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ན ག་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི.

ཀེ་ན སོ གཱ་ཧི་ཏོཏི སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ་ན སོ ཝི་ཧཱ་རོ གཱ་ཧི་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ, ཡོ ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན མོ་ཧཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ, པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦོ, ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ས་ངྒྷོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ –

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ, ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི.

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣ་ཏི. ཡ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་མ་ཏི ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་སྶ ས་མྨུ་ཏི, སོ ཏུ་ཎྷ་སྶ. ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སོ བྷཱ་སེ་ཡྻ.

‘‘ས་མྨ་ཏོ ས་ངྒྷེ་ན ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀོ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༧).

ཀ་སྶ སོ གཱ་ཧི་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སོ ཝི་ཧཱ་རོ གཱ་ཧི་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏུཾ, བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏྭཱ སེ་ཡྻཱ ག་ཎེ་ཏུཾ, སེ་ཡྻཱ ག་ཎེ་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་གྒེ་ན གཱ་ཧེ་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༨). ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནི་ཡཱ ཀ་ཏཱིཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ གི་ལཱ་ནོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ས་ངྒྷ་ཏོ ལ་དྡྷ་སེ་ནཱ་ས་ནོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ང་ཁཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཝུ་ཌྜྷོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ, གི་ལཱ་ནོ གི་ལཱ་ན་ཏཱ་ཡ, ས་ངྒྷོ པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣོ, སོ་པི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ’’ཏི.

ཀ་ཏི་ཧ་ངྒེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་སྶ དྷུ་ཝ་ཝཱ་སཱ་ཡ དཱི་ཡ་ཏེཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན དྭཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་སྶ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རོ དཱི་ཡ་ཏེ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི? བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏནྟི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་ཏཱ་དི་བ་ཧུ་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་ད་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩཱ’ཏི. ཏེ་ན བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟེ་པི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟེ་པི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ (ཀ་ང་ཁཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨོ་མ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ངྒེ་ན ཡུ་ཏྟ་སྶ་པི. ཀ་ཏ་མེ་ན ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ངྒེ་ན? བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཝཱ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝཱ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོཏི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ, དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༡༡༩-༡༢༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ པ་ན དུ་ཝི་དྷོ ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ ཙ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ ཙཱ་ཏི ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཡོ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ པུ་རི་མ་ཀོ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ་ཏི. ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ‘‘ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ ཙ ཏ་ངྑ་ཎ་པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནོ ཙཱ་ཏི དུ་བྦི་དྷོ. ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ པུ་རི་མ་ཀོ ཙ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཙཱ་ཏི དུ་བྦི་དྷོ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ན ཨཱ་ག་ཏཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༨) པ་ན ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ པུ་རི་མ་ཀོ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ‘‘ཏཱི་སུ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧེ་སུ པུ་རི་མ་ཀོ ཙ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ གཱ་ཧཱ ཐཱ་ཝ་རཱ, ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀེ ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏོ.

ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ས་བྦེ ཝི་ཧཱ་རཱ ས་ངྒྷི་ཀཱ་ཝ, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཱ ‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’ཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན་ཝ་ཝི་ཧཱ་རཱ་པི ས་ངྒྷི་ཀཱ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ དེ་ནྟེ་སུ་པི ‘ཏ་སྨིཾ ཛཱི་ཝ་ནྟེ པུ་གྒ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏི, མ་ཏེ ས་ངྒྷི་ཀོ་ཡེ་ཝཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱ་པི ས་ངྒྷི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྲེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ – ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ་པི དཱ་ཡ་ཀཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་རོ་ནྟཱ ནཱ་མ ཨ་པྤ་ཀཱ, ‘‘ཨི་མཾ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུཾ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཐེ་རཾ ཝ་སཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ས་མྨ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟི, པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཝ་ད་ནྟཱ་པི དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཐ པ་ན ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཱ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་དཱ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟཱ་པི དཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་པྤ་ཀཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དེ་ནྟི, བ་ཧུ་ཏ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ དེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན་ཝ་སུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནེ་སུ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༦༠; པཱ་ཙི. ༤༩༢) ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཛཱི་ཝ་ནྟེ པུ་གྒ་ལི་ཀོ, མ་ཏེ ས་ངྒྷི་ཀོ’’ཏི ཨ་ཡཾ པཱ་ཋོ མཱུ་ལ་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝི་ས་ཡེ ན ཨཱ་ག་ཏོ, མཱུ་ལ་ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཛ་གྒཱ་པེ་ཏུཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཀཱ་རཱ་པ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན་ཝ་ཝི་ཧཱ་རཱ་པི པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣཱ ས་ནྟི་ཡེ་ཝ. པོ་རཱ་ཎ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱ་པི མཱུ་ལེ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན དི་ནྣཱ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཏ་སྨིཾ ཛཱི་ཝ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཝི་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་པི པུ་གྒ་ལི་ཀཱ ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་སོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་དོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཝ.

ཨ་ཉྙེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱ ནཱ་མ ན ས་ནྟི, ས་བྦེ པུ་གྒ་ལི་ཀཱ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ན་ཝ་ཝི་ཧཱ་རཱ་པི པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཙ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་བྷི་ཀྑུཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལི་ཀཱ་ཝ, པོ་རཱ་ཎ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱ་པི སི་སྶཱ་ནུ་སི་སྶེ་ཧི ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ པུ་གྒ་ལེ་ཧི ཨེ་ཝ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཀ་དཱ་ཙི ས་ངྒྷེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན ས་ངྒྷི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྲཱ་པྱེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ – ན་ཝ་ཝི་ཧཱ་རེ་པི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི དཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ པུ་གྒ་ལཾ. པུ་བྦེ་ཝ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏེ་པི ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་དཱ་ན་ཏོ ས་ངྒྷི་ཀ་དཱ་ན་མེ་ཝ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་ནྟི ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ས་ངྒྷི་ཀེ ཀ་རོ་ནྟཱ་པི དཱ་ཡ་ཀཱ ས་ནྟི, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏེ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་པི ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑཱུ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ནྟི. ཀེ་ཙི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ད་ཏྭཱ མ་ར་ནྟི, ཏ་དཱ སོ ཝི་ཧཱ་རོ ས་ངྒྷི་ཀོ ཧོ་ཏི. ས་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ པ་ན ཀ་རོ་ནྟཱ རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ‘‘པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཾ སཱ་ས་ནཾ ཡཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏཱ་ཝ མ་མ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི་ཏྭཱ ས་ངྒྷོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཎི་དྷཱ་ཡ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ཀ་རཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དེ་མཱ’’ཏི དེ་ནྟི, ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་ཏི ཙ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ན་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་དྡི་སྶ དེ་ནྟི, ན ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ངྒྷི་ཀཱ དི་སྶ་ནྟི, པཱ་སཱ་ཎེ་སུ ཨ་ཀྑ་རཾ ལི་ཁི་ཏྭཱ་པི ཋ་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་སོ ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་དོ་པི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཝ.

ཨ་པ་རེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀ་ས་ནྟ་ཀཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ དཱ་ཡ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཨི་སྶ་རཱ, ན ས་ངྒྷོ, ན པུ་གྒ་ལོ. ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀེ ཨ་ས་ནྟེ་པི ཏ་སྶ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏུ་ན་ཏྟ་པ་ན་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཡཱ་ཝ ཀུ་ལ་པ་ར་མྤ་རཱ ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་རཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རི་ཏོ, སོ ཝི་ཧཱ་ར་སཱ་མི་ཀོ’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘ཏ་སྶ ཝཱ ཀུ་ལེ ཡོ ཀོ་ཙི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་མི་བྷཱུ་ཏོ དཱ་ཡ་ཀོ ཝཱ ཏ་སྶ ཝཾ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཨི་སྶ་རོ. ‘པ་ཙྪི་ནྣེ ཀུ་ལ་ཝཾ་སེ ཡོ ཏ་སྶ ཛ་ན་པ་ད་སྶ སཱ་མི་ཀོ, སོ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན དེ་ཏི ཙི་ཏྟ་ལ་པ་བྦ་ཏེ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱི་ཧ་ཊཾ ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཧ་ཀཾ ཨ་ལ༹་ནཱ་ག་རཱ་ཛ་མ་ཧེ་སཱི ཝི་ཡ, ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༣༨-༥༣༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཀུ་ལ་ཝཾ་སེ པ་ཙྪི་ནྣེ་པི ཏ་སྶ ཛ་ན་པ་ད་སྶ ཨི་སྶ་རོ རཱ་ཛཱ ཝཱ རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ ཝཱ ཡོ ཀོ་ཙི ཨི་སྶ་རོ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཡ་ཐཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་མྤི ཨ་ཉྙེ པ་ཎྜི་ཏཱ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟི.

ཀ་ཐཾ? ‘‘ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རི་ཏོ, སོ ཝི་ཧཱ་ར་སཱ་མི་ཀོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པུ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨི་དཱ་ནི ཨི་སྶ་ར་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ, པ་ཏྟ་སྶཱ་མི་ཀོ་ཏྱཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཧི ཛེ་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཝ་ནཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ནྟི ཝི་གྒ་ཧེ ཀ་ཏེ ཡ་དི་པི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ཀི་ཎི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ ཏ་སྶ ཨུ་ཡྻཱ་ན་སྶ ཨི་སྶ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ཀི་ཎི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པུ་བྦེ ཨི་སྶ་ར་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་དཱ་པི ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ནྟྭེ་ཝ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཏྟ་སྶ སཱ་མི་ཀོ པ་ཏྟ་སྶཱ་མི་ཀོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧེ ཀ་ཏེ ཡ་དི་པི དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཀི་ཎི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་མྨཱ་རོ པ་ཏྟ་སྶ ཨི་སྶ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཀི་ཎི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པུ་བྦེ ཨི་སྶ་ར་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟ་སྶཱ་མི་ཀོ་ཏྭེ་ཝ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་དི་པི བྷི་ཀྑུ་སྶ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཡ་ཀོ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་རོ ན ཧོ་ཏི ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ དཱ་ན་སྶ, ཏ་ཐཱ་པི དཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པུ་བྦེ ཨི་སྶ་ར་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་མི་ཀོ་ཏྭེ་ཝ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, ན མུ་ཁྱ་ཏོ ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ད་ཡོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཨི་སྶ་རཱ, ན དཱ་ཡ་ཀོ.

ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ས་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀེ་སུ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༧) ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… སེ་ཡྻ་གྒེ་ན གཱ་ཧེ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༨) སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ‘‘དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ངྒྷི་ཀཾ བྷཱུ་མིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷི་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཡེ་ན སཱ བྷཱུ་མི པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏཱ, སོ སཱ་མཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཨུ་བྷོ་པི པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟི, སོ་ཡེ་ཝ སཱ་མཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡོ པ་ན ས་ངྒྷི་ཀཾ ཝ་ལླི་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་མེ་ན ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ངྒྷི་ཀཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ’’ནྟི ཙ ས་ངྒྷ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ སཱ་མི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

‘‘ཏ་སྶ ཝཱ ཀུ་ལེ ཡོ ཀོ་ཙི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཏེ་སཾ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ག་མི་ཀོ བྷི་ཀྑུ དི་སཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷི་ཀྑུ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཨཱ་རཱ་མི་ཀེ་སུ ཨ་ས་ནྟེ་སུ ཏེ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨི་མཾ པ་ན ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི སེ་ཡྻཾ ས་ངྒྷི་ཀེ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ས་ནྠ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟེ་ན ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནྟེ་ན ཙ བྷི་ཀྑུ་མྷི ས་ཏི བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ…པེ… ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ, ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ས་ཏི ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རི་ཏོ, སོ ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་མི་ཀོ, ཏ་སྶ ཝཱ ཀུ་ལེ ཡོ ཀོ་ཙི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རཱ་མི་ཀ་སྶ་པི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ན ཏེ་སཾ ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

‘‘པ་ཙྪི་ནྣེ ཀུ་ལ་ཝཾ་སེ’’ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ རཱ་ཛཱ་དཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དཱ་ན་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི, ན ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་ཙེ་ཏི་ཡཱ་ནཾ དཱ་ནཾ. ཡ་དི ད་དེ་ཡྻུཾ, ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ན་ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཨ་གྒ་ཧ་ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཱ སི་ཡུཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༣༢༩) ‘‘ན་ཝ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནི དཱ་ནཱ་ནི ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི, ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༣༢༩) ‘‘ན་ཝ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནི དཱ་ནཱ་ནཱིཏི…པེ… ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ན་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧ་པ་རི་བྷོ་གཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧཱ ཙ པ་རི་བྷོ་གཱ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཡ་དི རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ ཨི་སྶ་རཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ དེ་ཡྻུཾ, ཏ་མྤི དཱ་ནཾ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ དཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧཱ ཙ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧཱ ཧོ་ནྟི, ཏཾ དཱ་ནཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཙ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཐཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་སྶ, ཨ་གྒཾ བུ་དྡྷེ་ན ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༩༥, ༣༡༥) ‘ས་ངྒྷ་སྶཱ’ཏི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘དཱ་ན’ནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་མི་ས་མྦ་ནྡྷོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ས་མྤ་དཱ་ན་མེ་ཝ, ‘དཱ་ཡ་ཀ་སྶཱ’ཏི པ་ན སཱ་མི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ སཱ་མི་བྷཱུ་ཏོ དཱ་ཡ་ཀོ་ཝ ཨི་སྶ་རོ, ན ས་མྤ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྒྷོ’’ཏི. ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ – ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ དཱ་ན་ས་མ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན དི་ནྣ་ས་མ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཧི དཱ་ཡ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དཱ་ཡ་ཀོ སཱ་མཱི ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷོ ས་མྤ་དཱ་ནཾ, དི་ནྣ་ཀཱ་ལེ པ་ན ས་ངྒྷོ་ཝ སཱ་མཱི ཧོ་ཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ན དཱ་ཡ་ཀོ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཨི་སྶ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱ་ཡ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༧༣). ཨི་དཾ པ་ན ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ག་རུ་ཀཱ ས་དྡ་ཧི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ དཱ་ཡ་ཀ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝོ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ས་བྦེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊོ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ས་ཙེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀོ ཝཱ ཏ་སྶ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏ་རོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཀོ་ཙི ཝཾ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣོ པུ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན དེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༣༨-༥༣༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱུ་ཏ་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝཱ ཏ་སྶ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝཾ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝཱ དཱ་ཏུཾ ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ན སི་དྡྷོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ན་ནུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ཧི པུ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན དེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་པ་རི་བྷུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ནྟ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་ད་ཡོ པ་ཊི་གྒ་ཧཱ་པེ་ཏི, ན པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ ཙ བཱི་ཛ་གཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ནྟ་ཀཾ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ད་ཡོ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དི་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་ད་ཡོ པུ་ན དེ་ནྟི, ན ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏི, ན ཨི་སྶ་ར་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཀཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ དྷ་མྨི་ཀ་ཏྠེ་རཾ ས་ཏྟ་ཧི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཧི པ་བྦཱ་ཛ་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དཱ་ཡ་ཀོ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་རོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨི་སྶ་ར་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཏེ ཐེ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ནོ ཨ་ནི་སྶ་རཱ’’ཏི, ན ཁོ པ་ནེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཀཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ དེ་སེ ཝ་ས་ནྟཱ བ་ཧ་ཝོ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ དྷ་མྨི་ཀ་ཏྠེ་རཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་ས་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་བྦཱ་ཛ་ཡིཾ་སུ, ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་སྶ་ར་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མྤི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ན ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པ་རཱ་དྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཡ་དཱ དཱ་ཡ་ཀོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་སྶ མུ་ཉྩ་ཙེ་ཏ་ནཾ པ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སོ ཝཱ ཏ་སྶ ཝཾ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཛ་ན་པ་ད་སྶཱ་མི་ཀ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཨི་སྶ་རཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ནྟི, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྒྷོ ཝཱ ག་ཎོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ སོ་ཡེ་ཝ ཨི་སྶ་རོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ དཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨི་སྶ་རོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་ན་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ དཱ་ན་སྶ, པ་ཐ་ཝཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཙ པུ་ན ག་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཏ་ཏི, ཏཾ སཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ, པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱ་ཡ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༧༣) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ‘‘པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱ་ཡ་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ནེ་ཏྠ པ་ར་ས་ནྟ་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ངྒྷཱ་དཱི་ནཾ ཨི་སྶ་རོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ལ་བྷ་ན་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཙེ? ས་ངྒྷི་ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རོ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ, ‘‘པུ་གྒ་ལི་ཀེ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ས་ཉྙཱི ཨ་ཉྙ་སྶ པུ་གྒ་ལི་ཀེ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ, ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་ཙི. ༡༡༧, ༡༢༧) ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀཾ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀེ་ཧི པཾ་སྭཱ་གཱ་ར་ཀེ་སུ ཀཱི་ལ༹་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏ་མྤི ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡) ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་བྷི་ཡོ་གེ་པི ཙེ་ཏྠ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དི་ནྣཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ཝཱ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཝཱ མ་ཧ་ནྟ་མྤི ཁུ་དྡ་ཀ་མྤི ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏོ ཨ་བྷི་ཡོ་གོ ན རུ་ཧ་ཏི, ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷི་ཏུ་མྤི ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ས་བྦེ་སཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧེ་ཏྠ ས་བྦེ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཱ བྷི་ཀྑཱུ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ པ་ན ག་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ས་ཀྐོ་ཏི ཏེ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཀ་ཐཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ས་ནྟེ་སུ་པི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་དཱ་ཡ་ཀེ་སུ ཏེ་སཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུ’’ནྟི བྷི་ཀྑུ་སྶེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ཏོ ཙ བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ ཀོ་ས་མྦ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་སུ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ཙ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཙ ‘‘ཀ་ཐཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༦༨) ཨེ་ཝཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀ་པུ་བྦཱ་རཱ་མ་ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་སུ་པི ཏེ་སཾ སེ་ནཱ་ས་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཏེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ‘‘ཏེ་ན ཧི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཝི་ཝི་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཝི་ཝི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི, ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ་པི དཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་དཱ་མི, ཡོ པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༧༣) ཐེ་ར་སྶེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཀ་ཐཾ པ་ན ས་ངྒྷཱ་དཱི་ནཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ – པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦོ, ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ས་ངྒྷོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ –

སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ…པེ… ས་མྨ་ཏོ ས་ངྒྷེ་ན ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀོ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི་ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༧).

ཨེ་ཝཾ ས་ངྒྷེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ན ས་ངྒྷ་ས་མྨ་ཏེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏུཾ, བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏྭཱ སེ་ཡྻཱ ག་ཎེ་ཏུཾ, སེ་ཡྻཱ ག་ཎེ་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་གྒེ་ན གཱ་ཧེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ས་ངྒྷེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

‘‘དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ པ་ན ག་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ དི་ནྣ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དིཾ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟེ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ས་མྦྷ་ཝཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༢) ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་ཙི. ༡༡༧) ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཡ་སྨིཾ པ་ན ཝི་སྶཱ་སོ རུ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ག་ཎ་སྶ དི་ནྣོ ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ ག་ཎེ་ནེ་ཝ ཝི་ཙཱ་རཱི་ཡ་ཏེ, ནོ དཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ཧི. པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ་པི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ་ནེ་ཝ ཝི་ཙཱ་རཱི་ཡ་ཏེ, ནོ དཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་སུ ཙ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་ངྒྷི་ཀ་ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙ དཱ་ཡ་ཀ་ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་སུཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ས་ངྒྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཡེ་ཝ ཙ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཏེ་སུ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལེ་སུ སོ ཝི་ཧཱ་རོ ཀ་སྶ ས་ནྟ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཀེ་ན ཙ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་སུ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ་སུ་པི ཏ་ད་ཉྙོ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་ས་ངྒྷོ ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ས་ངྒྷོ ཙ ཨི་སྶ་རོ, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀོ, ཏེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀེ པ་ན ཏ་སྨིཾ ག་ཎེ ཡཱ་ཝ ཨེ་ཀོ་པི ཨ་ཏྠི, ཏཱ་ཝ ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀོ་ཝ, ཏེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ས་བྦེ་སུ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ་སུ ཡ་དི ས་ཀ་ལ་ག་ཎོ ཝཱ ཏཾ་ག་ཎ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དི་ནྣོ, ཡེ་ན ཙ ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏོ, སོ ཨི་སྶ་རོ. ས་ཙེ་པི ས་ཀ་ལ་ག་ཎོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ག་ཎ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ དེ་ཏི, ཏེ ཨ་ཉྙ་ག་ཎ་ས་ངྒྷ་པུ་གྒ་ལཱ ཨི་སྶ་རཱ ཧོ་ནྟི. པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ པ་ན སོ ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་མི་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ དེ་ཏི, ཏེ ཨི་སྶ་རཱ ཧོ་ནྟི. ཡོ ཝཱ པ་ན ཏ་སྶ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ་ཝ ཨི་སྶ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ས་ངྒྷི་ཀེ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ན ཀ་སྶ་ཙི དཱ་ཏ་བྦཾ. ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀེ་སུ པ་ན ཏེ་སཾ སཱ་མི་ཀ་ཏྟཱ དཱ་ན་ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧཱ རུ་ཧ་ནྟི, ‘‘ཏ་སྨཱ སོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་དཱ་སི, ཀོ་ཙི ཝཱ ཝི་སྶཱ་སཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཡ་སྶ དི་ནྣཾ, ཡེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘དྭི་ནྣཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ཨི་ཏ་རོ སཱ་མཱི, བ་ཧཱུ་ན་མྤི ས་ནྟ་ཀེ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༩) ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་དི་ནྣཾ ‘‘མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་སུ་ཀ་སྶ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི དཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ཏྟཱ ན རུ་ཧ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༤༡༩) ‘‘ས་ཙེ ཧི པ་ཉྩ་སུ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཧོ་ཏུ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཧོ་ཏུ, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ ཧོ་ཏུ, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ཧོ་ཏུ, མཱ་ཏུ ཧོ་ཏུ, པི་ཏུ ཧོ་ཏུ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི ཧོ་ཏཱུ’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏེ་སཾ ན ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི. ན ཧི པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏི, གི་ཧཱི་ནཾ པ་ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ན ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ‘‘གི་ཧཱི་ན་ནྟི པ་དཾ ས་མྤ་དཱ་ན་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན གི་ཧཱི་ནཾ ད་ད་ནྟེ རུ་ཧ་ཏི, པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་ན ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ དེ་ནྟོ ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ད་ད་ནྟོ་པི རུ་ཧེ་ཡྻ ཏེ་སཾ གི་ཧི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཐ ཙ པ་ན ‘མཱ་ཏུ ཧོ་ཏུ, པི་ཏུ ཧོ་ཏུ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི ཧོ་ཏཱུ’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏེ་སཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘གི་ཧཱི་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ན ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན གི་ཧཱི་ནཾ པ་ན ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.

ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ‘‘ས་ཙེ ཧི པ་ཉྩ་སུ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ན ཧི པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏི, གི་ཧཱི་ནཾ པ་ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སཱ་མྱ་ཏྠེ ཚ་ཊྛཱི་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘གི་ཧཱི་ན’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྟེ ས་ཏི ཀ་ཏ་མཾ ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི པ་དཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༤༡༩) ‘‘མཱ་ཏུ ཧོ་ཏུ, པི་ཏུ ཧོ་ཏུ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཛྫུ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ (པཱ་རཱ. ༡༥༨) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ད་ཏྭཱ མ་ཏེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་མྷེ་ཧི ཉཱ་ཏོ, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ད་ཏྭཱ མ་ཏེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཏ་ཏྠཱ་པི ས་ངྒྷི་ཀེ ཏཱ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ངྒྷོ་ཝ ཨི་སྶ་རོ, ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀེ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨི་སྶ་རཱ, ས་བྦེ་སུ མ་ཏེ་སུ ས་ངྒྷོ་ཝ ཨི་སྶ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༩) ‘‘ས་བྦེ་སུ མ་ཏེ་སུ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པུ་གྒ་ལི་ཀེ པ་ན ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཀཾ ས་ངྒྷི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ས་ངྒྷོ སཱ་མཱི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རེ, ཨ་པི་ཙ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྒྷེ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ པ་ཏྟ་ཉྩ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ. ཡཾ ཏ་ཏྠ ལ་ཧུ་བྷ་ཎྜཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ངྒྷེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ. ཡཾ ཏ་ཏྠ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ག་རུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༩) ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ‘‘ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ག་རུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཝི་ཧཱ་ར’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐཾ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཝི་ཧཱ་རོ ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ, ཨི་དཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཀ’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ,

‘‘དྭི་ས་ངྒ་ཧཱ་ནི དྭེ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏི་ཡཾ ཙ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧཾ;

ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ན་ཝ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ, པ་ཉྩ་མཾ ཨ་ཊྛ་བྷེ་ད་ནཾ.

‘‘ཨི་ཏི པ་ཉྩ་ཧི རཱ་སཱི་ཧི, པ་ཉྩ་ནི་མྨ་ལ་ལོ་ཙ་ནོ;

པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཝི་དྷཾ ནཱ་ཐོ, ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ པ་ཀཱ་ས་ཡཱི’’ཏི. (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡) –

ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཨི་ཏི དཱ་ཡ་ཀོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ དེ་ཏི, ཏ་སྶ མུ་ཉྩ་ཙེ་ཏ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ དཱ་ཡ་ཀོ ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་མི་ཀོ ཧོ་ཏི, དཱ་ཏུཾ ཝཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཝཱ ཨི་སྶ་རོ, མུ་ཉྩ་ཙེ་ཏ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་བྷི་ཀྑུ སཱ་མི་ཀོ ཧོ་ཏི, པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ དཱ་ཏུཾ ཝཱ ཨི་སྶ་རོ. སོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་དཱ ཏེ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ སཱ་མི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ དཱ་ཏུཾ ཨི་སྶ་རཱ. ཡ་དི པ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ད་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ ས་ངྒྷོ་ཝ ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ སཱ་མི་ཀོ ཧོ་ཏི, ན དཱ་ཡ་ཀོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ, ས་ངྒྷཱ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ པུ་གྒ་ལོ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་སྶ་ར་ཝ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ མཱུ་ལ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝཱ མཱུ་ལེ ག་ཎ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ དི་ནྣ་ཏྟཱ ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཏེ་སཾ ག་ཎ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ད་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ ས་ངྒྷི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི. ས་ངྒྷེ་ན་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༧) ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀེ་ན ནུ ཁོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦ’ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུ’ནྟི’’ཨཱ་དི.

ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ, ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ, དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི. ཏེ་སུ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ པུ་རི་མ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ. ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ, ཏ་ངྑ་ཎ་པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ཨ་ས་མེ་ནྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྷི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༨) ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀ་ཏི ནུ ཁོ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ པུ་རི་མ་ཀོ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ. ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་ཡཱ པུ་རི་མ་ཀོ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦོ, མཱ་ས་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་ཀོ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ‘‘ཏཱི་སུ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧེ་སུ པུ་རི་མ་ཀོ ཙ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ གཱ་ཧཱ ཐཱ་ཝ་རཱ. ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀེ ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ…པེ… ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཐཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ ཙ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཱ.

སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མ ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ, ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཧེ་མ་ནྟ་ཨུ་ཏུ་གི་མྷ་ཨུ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ མཱ་སཱ, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཝཱ་སཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡེ ཡ་དཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏ་དཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨ་ཡཾ ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མ. ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ པ་ན ‘‘པུ་རི་མ་ཀོ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ་པི ཧི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ གཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་མེ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི, ན ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་པ་ར་ཛྫུ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏ་ངྑ་ཎ་པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཏི ཙ ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་སུཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཡེ་ཝ ཏ་ད་ངྒ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཏི་པི ཏ་ངྑ་ཎ་པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་པི ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ཏ་ངྑ་ཎ་པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ་ཏི དུ་བྦི་དྷོ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ.

ཨ་ཐཱ་པི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཉྩ་སུ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ལ་དྡྷེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཊྛེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མ་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝི་ན་ཡཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ པ་ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ལཱ ཐཱ་ཝ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ན ཏི་ཊྛ་ནྟི, དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ལཱ ཐཱ་ཝ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་མྤི ཏ་ཐཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཀ་སྨཱ? སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་བྷེ་དེ ‘‘དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ན་ཏྠི. དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཉྩ ས་མྨུ་ཏི་ལ་དྡྷེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ན་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ས་མ་གྒོ ས་ངྒྷོ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ་གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏཾ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ལཱ ཐཱ་ཝ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

ས་མ་གྒོ ས་ངྒྷོ་ཝ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན དེ་ཏི, ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཙེ? ‘‘ས་ངྒྷོ པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ དེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༢༠; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ས་ངྒྷོ པ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ཧི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ས་ངྒྷོ པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ དེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་མྤཱི’’ཏི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦) ཙ ‘‘ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ སཱི་མ་ཊྛ་ཀཾ ས་ངྒྷཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་མ་གྒ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨ’’ནྟི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༨༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་དྷུ་ཀཾ ནི་སྶཾ་ས་ཡེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ པ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨེ་ན དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་མྤི ས་ངྒྷ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་མྤི ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨེ་ན དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦) ཀ་མྨ་ཝ་གྒེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན དུ་ཝ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཡེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ‘‘བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏནྟི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་ཏཱ་དི་བ་ཧུ་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་ད་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟེ་པི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ, གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟེ་པི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཊཱི. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཀ་སྨཱ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ལཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི? པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དུ་ལླ་བྷ་ཏྟཱ, ནཱ་ནཱ་དེ་ས་ཝཱ་སཱི་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ ཙ ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ, ཡོ ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན མོ་ཧཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན བྷ་ཡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ག་ཧི་ཏཱ་ག་ཧི་ཏ་ཉྩ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༧). ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༢༢) ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཧི ས་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཨེ་ཀ་པ་རི་ཝེ་ཎེ ཝཱ ཝ་ས་ནྟེ་ན ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ན་ཝི་ཙཱ་རོ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ལཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི? པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་པི སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་སྶ ས་མ་གྒ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ སཱི་མ་ཊྛ་ཀཾ ས་ངྒྷཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་མ་གྒ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨ’’ནྟི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༨༢).

ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་ས་ནྟེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ན པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སྶཱ་ནཾ ཏེ་མཱ་སཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ, ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལཾ པ་ན ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༨). ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཏ་མེ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ་ཏི? ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, གི་ལཱ་ནོ, ས་ངྒྷ་ཏོ ལ་དྡྷ་སེ་ནཱ་ས་ནོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ནྟོ་སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་སྶ དི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ར་ཀྑ་ནྟོ གོ་པེ་ནྟོ ཝ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ. གི་ལཱ་ནོ གེ་ལ་ཉྙཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་ས་ནྟོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ. ས་ངྒྷ་ཏོ ལ་དྡྷ་སེ་ནཱ་ས་ནོ ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏྟཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༤༣) ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི ན ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, གི་ལཱ་ནོ, ས་ངྒྷ་ཏོ ལ་དྡྷ་སེ་ནཱ་ས་ནོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རེ་ན ན ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་སྶ དི་ནྣ་ཏཱ་ཡ, གི་ལཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ གི་ལཱ་ན་ཏཱ་ཡ, ས་ངྒྷོ པ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ཧི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ངྒྷ་ཏོ ལ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཙ ན ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཝུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ནྟི.

ཨ་པ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་མྷི ཨཱ་ག་ཏེ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ དཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ‘‘ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ ཏཱ་ཝ ཀེ་ཙི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཀེ་ཙི པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མཾ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མཾ ཝཱ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མཾ ཝཱ, ཡེ ཡ་དཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏ་དཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ན ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ མ་ནུ་སྶཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ངྒྷེ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ས་ནྣཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ་པི དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཏེ་ན ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དེ་ནྟི, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་པི དཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀ་པཱ་ཏ་ན་ཀཱ་ལེ ཏེ་ན སི་ཀྑཱ་པི་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཋཾ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ དེ་ནྟི, ན ས་བྦ་ས་ངྒྷ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི.

ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ དཱ་ནེ་སུ པ་ཋ་མཾ པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ་པི དཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦ་ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ངྒྷི་ཀ་མེ་ཝ. ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ན པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ་པི དཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་མེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ས་ངྒྷཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རོ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷི་ཀོ’’ཏི ཙི་ནྟཱ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ –

‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ, མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ;

མ་ན་སཱ ཙེ པ་ས་ནྣེ་ན, བྷཱ་ས་ཏི ཝཱ ཀ་རོ་ཏི ཝཱ;

ཏ་ཏོ ནཾ སུ་ཁ་མ་ནྭེ་ཏི, ཚཱ་ཡཱ་ཝ ཨ་ན་པཱ་ཡི་ནཱི་ཏི. (དྷ. པ. ༢) –

ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཉྙེ ‘‘ཡ་ཐཱ དཱ་ཡ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – ཨི་དཾ དཱ་ནཾ པུ་བྦེ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ པ་ཙྪཱ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎཱ་མི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ངྒྷི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ན་ཝ་སུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནེ་སུ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༦༠) ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་མཾ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ན་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧཱ་པི པ་རི་བྷོ་གཱ་པི ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧཱ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཱ ཧོ་ནྟི. ‘‘པུ་གྒ་ལི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཱི་སུ དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནེ་སུ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ དི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཏི་ཡ་དྷ་མྨི་ཀ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧཱ་པི པ་རི་བྷོ་གཱ་པི དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧཱ དྷ་མྨི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏི. ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་དི་ག་ཎེ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཎ་སྶ དེ་ནྟི ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི. ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ པུ་གྒ་ལེ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ དེ་ནྟི ‘‘ཨི་མཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ད་མྨཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ པ་ན ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀཱ ཝི་ཧཱ་རཱ དཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་ནྟ་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན དཱ་ཡ་ཀ་ས་ནྟ་ཀཱ. ཏེ་སུ ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀོ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ མ་ཏེ་སུ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཀོ, ཏེ་སུ དྷ་ར་མཱ་ནེ་སུ་ཡེ་ཝ ཀ་སྶ་ཙི དེ་ནྟི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀོ. ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ད་ཏྭཱ ས་བྦེ་སུ མ་ཏེ་སུ ས་ངྒྷི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༩) ‘‘དྭི་ནྣཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ཨི་ཏ་རོ སཱ་མཱི, བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་བྦེ་སུ མ་ཏེ་སུ ས་ངྒྷི་ཀཾ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ་པི ཡ་དི སོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ནཾ དེ་ཏི, ཀོ་ཙི ཝཱ ཏ་སྶ ཝི་སྶཱ་སེ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ད་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ས་ངྒྷི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་དཱ་སི, ཀོ་ཙི ཝཱ ཝི་སྶཱ་སཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཡ་སྶ དི་ནྣོ, ཡེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༩) ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ས་ངྒྷོ སཱ་མཱི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རེ, ཨ་པི་ཙ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྒྷེ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ པ་ཏྟ་ཉྩ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ, ཡཾ ཏ་ཏྠ ལ་ཧུ་བྷ་ཎྜཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ངྒྷེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ, ཡཾ ཏ་ཏྠ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ག་རུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡཾ ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༩) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.

ས་ངྒྷི་ཀེ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ‘‘པུ་རི་མ་ཀོ པ་ཙྪི་མ་ཀོ ཨ་ནྟ་རཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ ཙཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༨) ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ‘‘ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ ཙ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སེ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་སྶ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་གི་ལཱ་ནཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༤༣) ‘‘ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རེ་ན ན ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ, གི་ལཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ གི་ལཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ད་ཡོ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ས་ངྒྷོ པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ…པེ… དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣོ, སོ་པི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༢༠; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ). སོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨ་ངྒ་ཏེ་སུ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ, སོ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཡཱ ཝ་སི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཡོ ཏ་ཏྠ བྱ་ཏྟོ པ་ཊི་བ་ལོ, སོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཡེ་ན སོ ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རི་ཏོ, སོ་པི ‘‘མ་ཡཱ པ་སཱི་དི་ཏ་པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ས་ངྒྷོ་པི ‘‘མ་ཡ་མེ་ཝ ཨི་སྶ་རཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཨི་ཙྪི་ཏ་པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝཾ་དྭི་དྷཱ ཝཱ ཏི་དྷཱ ཝཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝཱ བྷི་ནྣེ་སུ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི.

ཏེ་སུ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ‘‘ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་སྶ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་དཱ་མི, ཡོ པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་པཱ་ཋ་ཉྩ (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༧༣; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༦), ‘‘ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རེ་ན ན ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༩ ཨཱ་ད་ཡོ; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ, མ་ཡཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཨ་ཉྙོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི་ཏུ་མ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ’’ཏི ས་ཉྙཱི ཧོ་ཏི. བྱ་ཏྟོ་པི ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་མྤཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦), ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ད་ས་ཝ་སྶེ་ན ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ད་ས་ཝ་སྶེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ, ནི་སྶ་ཡཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ (མ་ཧཱ་ཝ. ༧༦, ༨༢) ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨེ་ཏྠ བྱ་ཏྟོ པ་ཊི་བ་ལོ, ན མ་ཡཱ ཨ་ཉྙོ བྱ་ཏྟ་ཏ་རོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ’’ཏི ས་ཉྙཱི. ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ‘‘ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རི་ཏོ, སོ ཝི་ཧཱ་ར་སཱ་མི་ཀོ་ཏི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ཋོ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦) ཨ་ཏྠི, མ་ཡཱ ཙ བ་ཧུཾ དྷ་ནཾ ཙ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རི་ཏོ, ཏ་སྨཱ མ་ཡཱ པ་ས་ནྣ་པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦོ, ན ཨ་ཉྙོ’’ཏི ས་ཉྙཱི. ས་ངྒྷོ་པི ‘‘ས་ངྒྷི་ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རོ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ (པཱ་ཙི. ༡༡༦, ༡༢༡, ༡༢༦, ༡༣༡), ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀཾ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀེ་ཧི པཾ་སྭཱ་གཱ་ར་ཀེ་སུ ཀཱི་ལ༹་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏ་མྤི ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡) ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རོ ས་ངྒྷི་ཀོ ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏ་པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦོ, ན ཨ་ཉྙོ’’ཏི ས་ཉྙཱི.

ཏ་ཏྠ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་པི ‘‘ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༦) ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་གྒཱ་ས་ན་སྶ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ་པི བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ ཨཱ་ག་ཏེ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན དྷུ་ཝ་ཝཱ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ‘‘ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ’’ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༢༠; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ ཨཱ་ག་ཏེ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རོ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ, ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ པ་ན ན་ཝ་ཀ་ཏ་རེ་ན ན ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ སེ་ནཱ་ས་ན་དཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ན སཱི་གྷཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ.

བྱ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་པི ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ’’ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༤༥-༤༩༦) ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷེ་ན ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དི་ནྣེ སོ བྷི་ཀྑུ ཀེ་ན་ཙི ཏ་མྷཱ ཝི་ཧཱ་རཱ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ (མ་ཧཱ་ཝ. ༨༢) ནི་སྶ་ཡཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་ར་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ན སཱི་གྷཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ.

དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རི་ཏོ’’ཏྱཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ ཨ་མུ་ཁྱ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཉྫ་ན་སྶ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ར་ཧཱ་པི ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ དཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པུ་བྦེ ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ སཱ་མི་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ དཱ་ཡ་ཀོ ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་སཱ་མི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨི་སྶ་ར་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཀ་ལེ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་སུ ཙ ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དཱ་ཡ་ཀོ ཨི་སྶ་རོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དཱ་ཡ་ཀ་ས་ནྟ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠི, ‘‘ས་ངྒྷི་ཀོ, ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀོ, པུ་གྒ་ལི་ཀོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ.

ས་ངྒྷ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་པི ‘‘ས་ངྒྷི་ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ (པཱ་ཙི. ༡༡༦, ༡༢༡, ༡༢༦, ༡༣༡) ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ས་ངྒྷེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, ས་ངྒྷོ པ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན དུ་ཝ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨེ་ན དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦོ ཝཱ. ཏེ་སུ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དུ་ལླ་བྷ་ཏྟཱ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི དུ་ཝ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་ཏཱ་དི་བ་ཧ་ཨཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡུ་ཏྟ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཝི་ར་ཧ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་མི་ས་ག་རུ་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཝི་ཧཱ་རོ དཱ་ཏ་བྦོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ན ཏཱ་ཝ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཐ ཏཱི་ཎི་པི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི སཾ་ས་ནྡེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷ་སྶ ཨི་སྶ་ར་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ‘‘ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏོ’’ཏི, པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་སོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་མྷེ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏཱ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏོ, ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ, ས་མཱ་ནུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀོ, ས་མཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ, པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡོ, ལཱ་བྷཱི, ཡ་ས་སྶཱི, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ‘‘ཨེ་སོ པུ་གྒ་ལོ ས་བྦེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཨ་གྒཱ་ས་ནཾ ཨ་གྒོ་ད་ཀཾ ཨ་གྒ་པི་ཎྜཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རོ པ་ན ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ན ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ, ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ, ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨེ་སོ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ, ཨེ་ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ས་ངྒྷོ པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༢༩; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ).

ཨི་དྷ པ་ན སཱ་དྷ་ཀ་པཱ་ཋེ ‘‘བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཀ་སྨཱ སཱ་དྷྱ་ཝ་ཙ་ནེ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཨེ་ཏ་ར་ཧི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཡ་དི ཀེ་སུ་ཙི ཝི་ཧཱ་རེ་སུ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ, སོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ ནི་སི་ནྣོ ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ར་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ས་ངྒྷོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི་པི དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ད་དེ་ཡྻ, སོ ཏ་སྶ ཝི་སུཾ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀ་པཱ་ཋེ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མོ དྷ་མྨ་དྷ་རོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རོ པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ མེ་དྷཱ་ཝཱི ལ་ཛྫཱི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀོ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་ཝ་ནྟེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཐཱ་པི ‘‘ཨེ་སོ པུ་གྒ་ལོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ ས་ངྒྷ་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ‘‘སཱ་དྷུ ཨེ་སོ་པི ཕཱ་སུ་ཀཱ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་ར་ཧོ, ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རོ ཨེ་ཏ་སྶ་པི དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ས་ངྒྷོ པ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ཧི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༤༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཨ་ཐཱ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡོ ས་ངྒྷ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ ཝི་སི་ཊྛ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ‘‘སཱ་དྷུ ཨེ་ཏ་སྶ་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ་ཝ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ས་ངྒྷོ པ་ན བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ དེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༢༠; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཨ་ཐཱ་པི ‘‘ཨེ་སོ པུ་གྒ་ལོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ས་ངྒྷ་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ‘‘སཱ་དྷུ ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་མྤཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝཾ དུ་ཝ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནྟོ་སཱི་མ་ཊྛོ ཝཱ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛོ ཝཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནྟོ་སཱི་མ་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ སུ་ཊྛུ ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ‘‘བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་སྶཱི་མེ ཋི་ཏ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནཾ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཡོ གཱ་ཧེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༡༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི.