༢༠. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ
༡༠༤. ཨེ་ཝཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ‘‘ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་གྒཱ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཁཱ་དི་ཡ་ཏེ་ཏི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ས་བྦ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧོ, ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧོ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་གྒཱ་ཧོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཝཱ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི. པ་ཉྩ་སུ ཨ་ངྒེ་སུ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟནྟི ཨུ་ཀྑི་པ་ན་མ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ར་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཏཱ་དི་སེ་ན པུ་རི་སེ་ན ཨ་ནུ་ཀྑི་པ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ དཱུ་རེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་བྷི་ཧཱ་རོཏི པ་རི་ཎཱ་མི་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ཙ ཏ་ཏྲ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་སུ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘དེ་ཝོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དཱ་ཡ་ཀ་ཏོ པ་ཡོ་ག་ཏྟ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏ་ཉྩེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ པ་ཡོ་ག་དྭ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཨ་ངྒེ་སུ ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་སྶ དུ་རཱ་ཛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠི’’ཙྩཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠོ ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏ་སྶ ཨོ་རི་མ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་ཛུཾ ཋ་ཏྭཱ པ་རེ་ན ཨུ་ཀྑི་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨཱ་ས་ནྣ་ངྒ་བྷཱུ་ཏ་པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ, ན སཱི་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨོ་རི་མ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཝཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༣༨-༢༣༩) ‘‘ས་ཙེ པ་ན བྷི་ཀྑུ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ས་ནྣ་སྶ པ་ཙྪི་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ངྒ་སྶ པཱ་རི་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ངྒ་བྷཱུ་ཏ་པཱ་ད་ཏ་ལ་སྶ པཱ་རི་མ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ པ་ཎྷི་པ་རི་ཡ་ནྟ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, དཱ་ཡ་ཀ་སྶ པ་ན ཨོ་རི་མ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ པཱ་ད་ངྒུ་ལ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་སྶཱི་ས་ཀེ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨཱ་ས་ནྣ་སཱི་ས་ངྒ་སྶ པཱ་རི་མ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ གཱི་ཝ་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ མི་ནི་ཏ་བྦོ, ན པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ དཱ་ནེ་པི ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཾ ཨ་ངྒ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༣༨-༢༣༩) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀ་ལླ་ཀོཏི གི་ལཱ་ནོ ས་ཧ་ཏྠཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༢༦༥) པ་ན ‘‘ཨ་ཀ་ལླ་ཀོཏི གི་ལཱ་ནོ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཀ་ལླ་ཀོཏི གི་ལཱ་ནོ ཝཱ ཨ་ཐ ཝཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཀ་ལླ་ཀོ ཨ་ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པི ན་ཏྠུ་ཀ་ར་ཎི་ཡཾ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ནཱ་སཱ་པུ་ཊེ་ན ཨ་ཀ་ལླ་ཀོ ཝཱ མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི.
༡༠༥. ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱ་པཱིཏི ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཕུ་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ན.
ཏ་ཉྩེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ས་བྦཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཝེ་ཎུ་ཀོ་ཊི་ཡཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཙེ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏ་མེ་ཝ གྷ་ཊཾ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘གྷ་ཊཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི དི་ནྣཾ ཝེ་ཎུ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཀོ་ཊི་བ་དྡྷཾ ས་བྦ་མྤི པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨ་པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪུ་ར་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋི་ཏ་སྶ པ་ན བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪུ་ཏོ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ ར་སཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. དོ་ཎི་ཀཱ་ཡ ས་ཡཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ ཨུ་ཙྪུ་ར་སཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ཝ་རི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་མྤི ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘མ་ཉྩཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ, པ་དེ་སེ་སུ ཝཱ. ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་མེ ཕ་ལ་ཀེཏི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡེ. ‘‘ཏི་ནྟི་ཎི་ཀཱ་དི་པ་ཎྞེ་སཱུ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་ཁཱ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༢༦༥) ཝུ་ཏྟཾ. པོ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྷི ‘‘བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཏེ་སུ སུ་ཁུ་མེ་སུ ཏི་ནྟི་ཎི་ཀཱ་དི་པ་ཎྞེ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཏི་ནྟི་ཎི་ཀཱ་དི་པ་ཎྞཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཋ་པི་ཏ་ཨཱ་མི་ས་སྶ ཨ་ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཏོ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པི་ཏ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏི་ནྟི་ཎི་ཀཱ་དི་སཱ་ཁཱ་སུ ཋ་པི་ཏེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘སཱ་ཁཱ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་ད་སྶ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ ས་ཏི ན ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ, ‘‘སུ་ཁུ་མེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་ན་པ་དཾ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཏུ་མ་ནྟ་ཝི་སེ་ས་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏི་ནྟི་ཎི་ཀ་པ་ཎྞཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན རུ་ཧ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ཏེ་སཾ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙེ་སུ པ་ན པ་དུ་མི་ནཱི་པ་ཎྞཱ་དཱི་སུ རུ་ཧ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ཏེ་སཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་དེ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ན ཧི ཏཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ནཱི་ཏི མ་ཧ་ནྟེ་སུ པ་ན པ་དུ་མི་ནཱི་པ་ཎྞཱ་དཱི་སུ རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི.
༡༠༦. པུ་ཉྪི་ཏྭཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི པུ་ཉྪི་ཏེ་པི ར་ཛ་ན་ཙུ་ཎྞཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ས་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་ས་ཏི. ཏཾ པ་ནཱཏི པ་ཏི་ཏ་ར་ཛཾ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ག་ཧི་ཏ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི དུ་རཱུ་པ་ཙི་ཎྞཱ་དི་དོ་སོ ན་ཏྠི. པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ད་ཏྭཱ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ད་ཏྭཱ་པི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པི ཝི་ན་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏེ་པི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. བྷི་ཀྑུ་སྶ དེ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ དེ་ཏི. ཀ་ཉྫི་ཀནྟི ཁཱི་ར་ར་སཱ་དིཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི དྲ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ པུ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ནྟེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱ་ལུ་ལེ༹་ནྟཱ་ནནྟི ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྟོ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི.
༡༠༧. པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨུ་ལུ༹་ངྐ་ཏོ ཐེ་ཝཱ པ་ཏྟེ པ་ཏ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པ་ཏི་ཏ་ཐེ་ཝེ དོ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཙྪཱ པ་ཏི་ཏ་ཐེ་ཝེ་པི ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་ཏྟཱ ནེ་ཝ་ཏྠི དོ་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཙ་རུ་ཀེ་ནཱཏི ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཛ་ནེ་ན. ‘‘ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་ཏྟཱཏི དཱི་ཡ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ཏྭཱ ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ཚཱ་རི་ཀཱ ཝཱ བི་ནྡཱུ་ནི ཝཱ པ་ཏ་ནྟི, པུ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨ་བྷི་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཡ་ཐཱ ན པ་ཏ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་པ་ནེ་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཊི་ཧ་ར་ནྟེ ཡུ་ཛྫ་ཏི, པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ནེ་ནྟེ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ ན ཚི་ཛྫ་ཏི, སུ་པ་ཏི་ཏཾ. པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧི ཏཾ ཧོ་ཏི. མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ་པི ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ན་སྶ པ་ཏྟ་སྶ མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཕུ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པཱ་དེ་ན པེ་ལླེ་ཏྭཱཏི པཱ་དེ་ན ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི པ་ཊི་བ་དྡྷཾ པ་ཊི་བ་དྡྷ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ནྟི ས་དྡ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ, ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ‘‘པ་ཊི་བ་དྡྷ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་མྤི ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷེ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ ཙ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏེ་ན ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུནྟི ཡ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཏཾ, ཏཾ ‘‘ཨི་དྷ ནཾ ཨཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶེ་ཝ པ་རི་བྷོ་གོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ. ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་ནྣི་དྷི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་དི་ནྣ་མུ་ཁ་དྭཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ‘‘ན ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏ་ད་ཧེ་ཝ སཱ་མཾ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཧེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་ན པུ་ན་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་པི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༡༠༨. ཁཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཁ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཙུ་ཎྞེ་ཧི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཏྠ་ཀེ་ནཱཏི པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཏྠ་ཀེ་ན. ན་ཝ་ས་མུ་ཊྛི་ཏནྟི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཙྪུ་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་ན་ཝ་ལ་གྒ་ཏྟཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ས་ནྣི་དྷི་དོ་སཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ, ས་ནྣི་དྷི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝཱ དོ་སོ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཏཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཙ བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ སཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན དི་ནྣཾ ཝཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཏྟ་ས་མྨ་ཀྑ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ སཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་ཏེ་ལཱ་དིཾ ས་ཙེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ པ་ན སཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་དི་ནྣ་མུ་ཁ་དྭཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན དི་ནྣཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ སི་ངྒཱི་ལོ་ཎ་ཀ་པྤོ ཝི་ཡ ས་ནྣི་དྷི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ རུ་ཧ་ཎ་ཏོ བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠ་མྤི ས་ཙེ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི དི་ནྣཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨི་དྷ བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན དི་ནྣཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ས་ནྣི་དྷི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ. ‘‘ན ཧི ཏཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཙ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ ག་ཧི་ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ངྒེ་སུ ‘‘པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྷི པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝི་སུཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཉྩེ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ས་ཏི་པི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ‘ན ཧི ཏཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱི’ཏི ཨི་དྷ ཨ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ན ཙ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ངྒེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ས་མི་དྡྷེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏ་བྦེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏེ་ལཱ་དིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་དུ་ཀྑ་ལ་མུ་ས་ལཱ་དཱི་ནི ཁཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལ་མུ་ས་ལཱ་ནཾ ཁ་ཡེ་ན པི་སི་ཏ་ཀོ་ཊྚི་ཏ་བྷེ་ས་ཛྫེ་སུ ས་ཙེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཎྞོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. སུ་དྡྷཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏཱིཏི རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་དཱི་ཧི ག་ལི༹་ཏྭཱ པ་ཏ་ན་ཨུ་ད་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༠༩. པ་ཏྟོ ཝཱ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཚུ་པི་ཏྭཱ དེ་ནྟ་སྶ ཧ་ཏྠེ ལ་གྒེ་ན ཨཱ་མི་སེ་ན དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ པ་ཏྟེ པ་ཏ་ཏི…པེ… པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དི་ནྣཾ པ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ས་མ་ཡེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཀྑི་པ་ནྟེ་པི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋ་པ་ན་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཀྑི་ཏྟཾ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ནེ་ཝ ཋ་པི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར…པེ… པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋ་པི་ཡ་མཱ་ན་མྤི ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཏི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. བྷཱ་ཛ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱ པུ་ན་དི་ཝ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏ་གྒ་ཏ་མྤི ཨཱ་མི་སཾ དུ་དྡྷོ་ཏ་པ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་ངྐཱ་ཡ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཧི ཡུ་ཏྟི ན ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.
༡༡༠. པ་ཏྟ་ག་ཏཱ ཡཱ་གཱུཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཏྟ་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཕུ་ཊྛེ་པི ཀུ་ཊེ ཡཱ་གུ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཱ, ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཝཱ ན ཧོ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཕུ་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱིཏི ཧ་ཏྠཾ ཕུ་སཱ་པེ་ཏི. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་གཾ བྷཱ་རཾ ནཱ་མ ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨུ་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན པི་ད་ཧ་ནྟ་སྶ དོ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ན པི་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༢༦༥) པ་ན ‘‘ན པི་ད་ཧི་ཏ་བྦནྟི ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ པ་ན ཨི་ཏ་རེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན པི་ད་ཧ་ཏོ, ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མྤི ཝཱ ཨ་ཕུ་སི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པི་དྷཱ་ནཾ པཱ་ཏེ་ནྟ་སྶ ན དོ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༡. པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཚཱ་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་རི དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཁཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཚི་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་ཏྠ ལ་གྒ་ར་ཛཾ མུ་ཁེ པཱ་ཏེ་ཡྻ ཝཱ་ཏི ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི.
མ་ཙྪི་ཀ་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཙེ་པི སཱ་ཁཱ་ཡ ལ་གྒ་ར་ཛཾ པ་ཏྟེ པ་ཏ་ཏི, སུ་ཁེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི སཱ་ཁཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠ་མེ་ཝི་དྷ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི མཱུ་ལ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘མ་ཙྪི་ཀ་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཀུ་ཎྜ་ཀེཏི མ་ཧཱ་གྷ་ཊེ. ཏ་སྨི་མྤཱིཏི ཙཱ་ཊི་གྷ་ཊེ་པི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱི་ཡཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ.
ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟཾ དུ་ཏི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶཱཏི ‘‘ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟཾ མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་པེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ དེ་ཏི. ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུཾ མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི པ་ཏྟཾ ཏ་སྶ དེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ནཱཏི ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་ཏྟ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ མཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་ལཱ་དཱི་ནི ཧ་ར་ནྟོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀི་ཙྩེ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷ པ་ཏྟ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཀ་སྨཱ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ཏ་ཎྜུ་ལེ་སུ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ་སུ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ན ཚཱ་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ག་ཧ་ཎེ པ་རི་བྷོ་གཱ་སཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན་པི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ, ཏེ་ལཱ་དིཾ ཧ་ར་ཏོ་པི ཙ;
སཱ་ཁཾ ཚཱ་ཡཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ, ཨི་མ་སྶ ན ཝི་སེ་ས་ཏཱ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཧི་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ, ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦཾ ཏུ ཀཱ་ར་ཎཾ;
ཏ་སྶ སཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཏུ, ཝི་སེ་སཾ ཏ་ཀྐ་ཡཱ་མ་ཧ’’ནྟི.
ཨི་ད་མེ་ཝེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་ཝི་ཏ་ཀྐུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨེ་ཏྠ ཝི་ཏ་ཀྐཾ སོ་དྷེ་ཏུ་ནྟི. མཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧ་ར་ཎེ པ་ན ནཱ་ཝ་སྶཾ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་ཝི་ཏ་ཀྐུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཏ་ཀྐཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ. ཡ་ཏྠ ཧི ཝི་ཏ་ཀྐཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་ཏྠ ནེ་ཝ་ཏྠི དོ་སོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་ཙེ པ་ན ས་ཀྐོ་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ, ཏ་ཏོ ལ་དྡྷཾ ཁཱ་དི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༢.༢༦༥) པ་ན ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ནཱཏི པ་ཏྟ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ. ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཨི་ཏོ ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི དེ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཉྩ ཡུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ་པི བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༢. ནི་ཙྩཱ་ལེ་ཏུནྟི ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རཱ་དི་ཨ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ. ཨུ་དྡྷ་ནཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ན་གྒི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་དྡྷ་ནེ པ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཨཱ་ལུ་ལ༹་ནེ ཨུ་པ་རི ཨ་པ་ཀྐ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མཾ་པཱ་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
༡༡༣. ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀེ པ་ཏྟོ ཋ་པི་ཏོཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཱ་མི་སོ པ་ཏྟོ པུ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པི་ཏོ. ཙཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཝི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཙཱ་ལེ་ཏི, ས་ཏི་པི ཀཱ་ར་ཎེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧཾ ཙཱ་ལེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་མ་ནུ་སྶི་ཀཱ་བཱ་དྷེ ཨཱ་མ་ཀ་མཾ་སཾ ཨཱ་མ་ཀ་ལོ་ཧི་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༤) ཏཱ་དི་སེ ཨཱ་བཱ་དྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་མ་ཀ་མཾ་ས་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ‘‘ཨཱ་མ་ཀ་མཾ་ས་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༠, ༡༩༤) ཙ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སཱི་ཧ་ཝི་གྷཱ་སཱ་དིཾ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀྐོ་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐཾ སོ་དྷེ་ཏུནྟི ‘‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི དེ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན མ་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན མཱུ་ལེ་པི པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏེ མ་ཡ྄ཧ་མྤི ད་དེ་ཡྻུ་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཙེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༡༡༤. ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི ས་བྦེ་སཾ ས་མ་ཀེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་རོ་ཏི. ག་ཧི་ཏཱ་ཝ་སེ་སནྟི སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སཾ. ག་ཎྷི་ཏྭཱཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་དཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ་སེ་སཾ ནཱ་མ ཏེ་ན ག་ཎྷི་ཏྭཱ པུ་ན ཋ་པི་ཏཾ.
པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཏ་ད་ཧུ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀ་སཾ་ས་གྒེ དོ་སོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ པ་ན པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི, སཱ་མི་སེ་ན མུ་ཁེ་ན ཏ་སྶཱ ཝ་ཊྚི་ཡཱ དྷཱུ་མཾ པི་ཝི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་མུ་དྡོ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་མུ་དྡོ་ད་ཀེ་ན.
ཧི་མ་ཀ་ར་ཀཱ ནཱ་མ ཀ་དཱ་ཙི ཝ་སྶོ་ད་ཀེ་ན ས་ཧ པ་ཏ་ན་ཀཱ པཱ་སཱ་ཎ་ལེ་ཁཱ ཝི་ཡ གྷ་ནཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་ད་ཀ་ཝི་སེ་སཱ, ཏེ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་ག་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཀ་ཏ་ཀ་ཊྛི ཨུ་ད་ཀཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ, ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི་པི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ལ་གྒ་ཏཱིཏི སུ་ཀྑེ མུ་ཁེ ཙ ཧ་ཏྠེ ཙ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཝ་ཎྞཾ ད་སྶེ་ནྟཾ ལ་གྒ་ཏི. བ་ཧ་ལནྟི ཧ་ཏྠ་མུ་ཁེ་སུ ཨ་ལ་གྒ་ན་ཀ་མྤི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཝཱ་ས་མ་ཏྟནྟི རེ་ཎུ་ཁཱི་རཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ནཱི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ས་ཙེ པ་ན པཱི་ཏཱ་ཝ་སེ་ས་ཀཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ཀི་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, པུ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཨཱ་ཀི་ར་ཏི, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི པུ་པྥ་ར་ས་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཝི་ཡཱུ་ཧི་ཏྭཱ, ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༡༥. མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སཱུཏི པཱ་ཎ་ས་རཱི་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ་སུ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ. ས་བྦཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ས་རཱི་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ས་བྦཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏཱ་ཡ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དིཾ ན ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཏ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་ཏོ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏ་ཏི. ‘‘རུ་ཀྑ་ཏོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཏྟི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཐ་ཝིཾ ཁ་ཎི་ཏུཾ, ཨ་ཉྙ་མྤི ཡཾ ཀི་ཉྩི མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་དི་ཝི་ས་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཚཱ་རི་ཀཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་པི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མྤི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ན་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་རེ
པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ནཱ་མ
ཝཱི་ས་ཏི་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ.