༡༢. རཱུ་པི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ
༥༩. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི རཱུ་པི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘རཱུ་པི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་གྒ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཾ རཱུ་པཾ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པི་ཡཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝོ་ཧཱ་རཱུ་པ་གཾ དྷ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༨༣-༥༨༤) ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝོ་ཧཱ་ར་ག་མ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. པ་ཋ་མཾ ཨཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི, ཀིཾ ཏཾ? རཱུ་པི་ཡཾ, རཱུ་པི་ཡཾ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ་ཏི རཱུ་པི་ཡཱ་ད་ཡོ, དཱ་སི་དཱ་ས་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་ད་ཡོ, པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཊི་གྒ་ཧོ, ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧོ རཱུ་པི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་གྒ་ཧོ. ཛཱ་ཏ་ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ ཨ་སྶ བྷ་ཝ་ཏི, ན ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, སུ་ཝ་ཎྞཾ. དྷ་ཝ་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟེ་ཧི ར་ཉྫི་ཡ་ཏེ་ཏི ར་ཛ་ཏཾ, ས་ཛ྄ཛྷུ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ན ཀ་ཏོ མཱ་ས་ཀོ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་མཱ་ས་ཀོ. ར་ཛ་ཏེ་ན ཀ་ཏོ མཱ་ས་ཀོ ར་ཛ་ཏ་མཱ་ས་ཀོཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མེ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ན ལོ་ཧ་མཱ་ས་ཀཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་མྦ་ལོ་ཧཱ་དཱི་ཧི…པེ… ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཏ་མྦ་ལོ་ཧཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀཾ་ས་ལོ་ཧ་ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧ་ཏི་པུ་སཱི་སཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏོ་པི ལོ་ཧ་མཱ་ས་ཀོ་ཡེ་ཝཱཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀིཾ ཨི་ད་མེ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ མུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་ཏྟཱ…པེ… དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི. ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ…པེ… དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན དི་ནྣ་ཏྟཱ. ད་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨ་ད་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ཏྠེ དི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི གི་ཧཱི་ནཾ ཧ་ཏྠེ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཏུ་མྷེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི པ་རི་བྷོ་གེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, པ་རི་བྷོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. སྭེ་ཝ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོཏི དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ཏུ་མྷེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ? ཡ་ཐཱ དཱ་ཡ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨི་ཏ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡ་ཨ་ཝེ་བྷ་ངྒི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༦༠. ཨེ་ཝཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ ཀོ་ཙི མ་ཡ྄ཧ’’ནྟྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ པ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི པ་རི་བྷོ་གེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ་པི ཁེ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ་ཏི དེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ད་མྨཱི’ཏི ཝཱ ‘ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ད་མྨཱི’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘ཨི་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཙྩ་ཡེ ད་མྨཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི’’ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༣༧-༥༣༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡ་མྤི (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༣༨-༥༣༩) ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ད་ཉྩ ས་ངྒྷ་སྶ དཱི་ཡ་མཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ན ཨེ་ཝ་མྤི དི་ནྣཾ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཁེ་ཏྟཱ་དི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ན ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ ཀཱུ་པ་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝ་ཊྚ་ནྟི. ‘ས་ངྒྷ་སྶ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཀ་ཐ’ནྟི ཧི ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཝ་སེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཋ་པེ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེཏི སཱ་མཱི་ཙི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཋ་པེ་ནྟ་སྶ ན དོ་སོ ཨ་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནཱ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ས་སྶ་ཀཱ་ལེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་སྶ་ཀཱ་ལེ་པི ཏཱ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཉྩི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་མུ་ཉྩ་ཏོ པ་ན བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ. ཛ་ན་པ་ད་སྶ སཱ་མི་ཀོཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཡོ ཏཾ ཛ་ན་པ་དཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི, ཏེ་ན་པི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པུ་ན དེ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨི་སྶ་རེ་ན ‘‘པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་མི་དཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་སྶཱ་མི་ཀ’’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཧ་ཀནྟི ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨུ་ད་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ. སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ནནྟི ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨི་དཾ ས་ཧ་ཏྠེ་ན ཙ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ཀ་རོ་ནྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ན ས་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཧ་ཏྠཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏ་ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་རུ་པྤ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཋ་པེ་ནྟ་སྶ པ་ན ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་མཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ ཀཱ་རཱ་པི་ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཛྫི་བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི, མ་ཏྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཀཱ་རཱ་པི་ཏེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༦༡. ན་ཝ་ས་སྶེཏི ཨ་ཀ་ཏ་པུ་བྦེ ཀེ་དཱ་རེ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎེཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་ཉྙུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་གེཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ཨེ་ཏྟ་ཀོ བྷཱ་གོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་གེ. དྷ་ཉྙུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ཀ་ས་ཏི, པ་ཡོ་གེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ, ན ཀ་ཧཱ་པ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ཝི་ཡ. ‘‘ཀ་ས་ཐ ཝ་པ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀོ ནཱ་མ བྷཱ་གོཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ་ཏི ཨི་ད་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཧི ཏ་དཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི. ཏ་སྶ པ་ན ས་བྦ་པ་ཡོ་གེ་སུ པ་རི་བྷོ་གེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཀེ་ཙི པ་ན དྷ་ཉྙ་པ་རི་བྷོ་གེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཡེ་ན མི་ན་ན་ར་ཀྑ་ཎཱ་དི་ནཱ པ་ཡོ་གེ་ན པ་ཙྪཱ དྷ་ཉྙ་པ་རི་བྷོ་གེ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི ཏ་སྶ པ་ཡོ་ག་སྶ ཀ་ར་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཝཱི་ཧཱི་ཧི ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘ཝ་ཏྠུ ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. ར་ཛྫུ་ཡཱ ཝཱ ད་ཎྜེ་ན ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པཱ་དེ་ཧི་པི མི་ནི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཁ་ལེ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཐེ་ནེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘མཱ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ནྟོ ར་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ, ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ས་ཙེ་པི ཏ་སྨིཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ ཧ་ར་ནྟི, ‘མ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་ཏི པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ས་ཙེ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི.
ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, ཀ་སྨཱ? ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༣༧-༥༣༩) ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀ་ཏཱ – ན་ནུ ཙ དུ་བྦི་ཙཱ་རི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, ན ས་བྦེ་སཾ རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༨༩) ‘‘ཡོ པ་ན རཱུ་པི་ཡཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ‘ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’ཏི པ་ཧི་ཏ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་མྨཱ་ར་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ‘ཨི་མེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ དེ་ཧཱི’ཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ དཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ, ཨ་ཡཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི དུ་བྦི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཡཾ ཏེ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ཀ་སྨཱ? ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི, ས་ངྒྷི་ཀ་ཏྟཱ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་པི ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷི་ཀ་ཏྟཱ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཏྟོ གི་ཧི་ས་ནྟ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ས་ངྒྷི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་དོ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
༦༢. ཙ་ཏུ་སཱ་ལ་དྭཱ་རེཏི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༦༣. ‘‘ཝ་ནཾ ད་མྨི, ཨ་ར་ཉྙཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ་པི སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱི་མཾ དེ་མཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱཏི ‘‘ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘སཱི་མཱ ག་ཏཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏཾ པཾ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་སཾ ད་མྨཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་ནུ་སྶཾ ད་མྨཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ པུ་གྒ་ལ་སྶ་པི དཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨཱ་རཱ་མི་ཀ’’ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཉྩ ཁོ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན, ན ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ དཱ་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཀྐ་མེ་ན. ཁེ་ཏྟཱ་ད་ཡོ པ་ན ས་བྦེ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་སཱུ་ཀ་རེ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་སཱུ་ཀ་རེ་སུ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝ་ནྟུ, ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དེ་མཱཏི ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༠, ༡༩༤) སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏོ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀ་མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི ཁེ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནི་སྶི་ཏོ ཨ་ཡཾ ས་བྦོ་པི པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
༦༤. ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣནྟི ཙཱི་ཝ་ར་མཱུ་ལཾ. པ་ཧི་ཎེ་ཡྻཱཏི པེ་སེ་ཡྻ. ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཧཱིཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་བྷ་ཏནྟི ཨཱ་ནཱི་ཏཾ.
ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༢༨-༥༣༡) ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀ་ཏཱ – ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཧཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཧི ‘ཨི་དཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’ཏི པེ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན དི་སྶ་ཏི. ས་ཏི་པི ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ དཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ད་ཏི, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་དཾ ན་ཏྠི, ན ཙ དཱུ་ཏེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ‘‘ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ པེ་སི་ཏ’’ནྟི ཨཱི་དི་སཱི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ན ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ. ཡ་དི པ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དཱུ་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མྷི པེ་སི་ཏེ ས་བྦ་ཏྠ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པེ་སི་ཏ་ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨ་ས་ཏི་པི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཾ ས་ཙེ སོ དཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི, དཱུ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ, མཱུ་ལ་སྶཱ་མི་ཀེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པེ་སི་ཏ་སྶ དཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏོ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏ་མྤི ཙཱི་ཝ་ར་མཱུ་ལཾ ཨཱི་དི་སེ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ སོ དཱུ་ཏོ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༣༨-༥༣༩) པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ – ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཧཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཧི ‘ཨི་དཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’ཏི པེ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི, ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི, སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ ཙ ཨ་སུ་དྡྷེ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན པ་ན ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཁོ མ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཉྩ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ཨཱ་ག་མ་ན་དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱ ས་ཏི དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་སུ་དྡྷེ་པི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ས་བྦཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཱ་སུ་དྡྷི་ཡ་མྤི ཨཱ་ག་མ་ནེ སུ་དྡྷེ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཾ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་སུ་དྡྷི་ཡ་མྤི དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ སུ་དྡྷེ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཱ་སུ་དྡྷི་པ་ཀྑ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༢༣༧-༥༣༩) ‘‘ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘མཱུ་ལ་སྶཱ་མི་ཀེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན, པེ་སི་ཏ་དཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ད་ཏོ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ ཨེ་ཝ ན ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་མ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨེ་ཝ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཏུ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣ’’ནྟི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ད་ཏོ དཱུ་ཏ་སྶ ཀ་པྤི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ཝུ་ཏྟོ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ་པི ཨ་སུ་དྡྷི་ཡཾ པ་ན ཀ་པྤི་ཡེ་ན་པི ཀ་མྨེ་ན ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་དྡྷི་ཨ་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ བྷཱ་རོ. དཱུ་ཏེ་ན ཧི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ, ན ཨི་ཏ་ར་ཏྠ. ཏ་ཏྠ ཙ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མེ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཙ ཡུ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨི་དྷཱ་པི ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ པེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཧི ས་བྦ་ཐཱ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦོ་ཏི.
སུ་ཝ་ཎྞཾ ར་ཛ་ཏཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ མཱ་ས་ཀོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, མུ་ཏྟཱ མ་ཎི ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ ས་ངྑོ སི་ལཱ པ་ཝཱ་ལ༹ཾ ལོ་ཧི་ཏ་ངྐོ མ་སཱ་ར་ག་ལླཾ ས་ཏྟ དྷ་ཉྙཱ་ནི དཱ་སི་དཱ་སཾ ཁེ་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ པུ་པྥཱ་རཱ་མ་ཕ་ལཱ་རཱ་མཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ སཱ་དི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན ཁོ མ་ཡཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཁོ མ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟེ་པི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ལེ་ན ཀ་པྤི་ཡནྟི ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ན ཡ་དཱ ནོ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོཏི ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀོ་ཙི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ས་ཙེ པ་ན དཱུ་ཏོ ‘‘ཀོ ཨི་མཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཀ་སྶ ཝཱ དེ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཝཱཏི ཨི་དཾ སཱ་རུ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ན པ་ཉྩ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཡོ ཀོ་ཙི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་སོ ཁོ ཨཱ་ཝུ་སོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོཏི ཨི་དཾ དཱུ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀོ་ཙི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ན བྷི་ཀྑུ་སྶ ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཏ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཏ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༣༨-༥༣༩) པ་ན ‘‘ཨེ་སོ ཁོ…པེ… ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཏ་སྶ དེ་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སཱ་དི་ཡ་ན་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་ཎ་ཏྟོ སོ མ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་ཉྙ་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དི ཨེ་ཝཾ དཱུ་ཏེ་ན པུ་ན ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་ཐཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ཉྙ་ཏྟོ སོ མ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ, པུ་རི་མ་ཝཱ་ཀྱེ པ་ན ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ (ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༦༤) ‘‘ཨཱ་ཎ་ཏྟོ སོ མ་ཡཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ཙ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ས་ཉྙཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝེ དཱུ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་སྶ པུ་ན ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ནཱ་རོ་ཙི་ཏེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཏྠོ མེ ཨཱ་ཝུ་སོ ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱཏི ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. ཨི་དཾ ཝཱ ཧི ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦོ. དེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་རནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏཱ་ནི ཧི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཙ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཙོ་ད་ནཱ པ་ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༣༨-༥༣༩) པ་ན ‘‘ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘དེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་རཾ…པེ… ཙེ་ཏཱ་པེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་ར’ནྟི ཨི་དཾ དཱུ་ཏེ་ནཱ་བྷ་ཏ་རཱུ་པི་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ་ཝ ‘དེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་རཾ…པེ… ཙེ་ཏཱ་པེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་ར’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ རཱུ་པི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་ན རཱུ་པི་ཡེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ‘དེ་ཧི ཙེ་ཏཱ་པེ་ཧཱི’ཏི རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ དོ་སཾ དཱུ་ར་ཏོ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པི་ཡ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སྶ་ཊྛ་རཱུ་པི་ཡེ ཝི་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨི་མཾ ཝཱ ཨི་མཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༨༣-༥༨༤), ཏ་སྨཱ ན ཨི་དཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་དོ་སེ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ‘ཨ་ཏྠོ མེ ཨཱ་ཝུ་སོ ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ’ཏི་པི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ དཱུ་ཏ་ནི་དྡི་ཊྛེ་སུ རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་ར་ས་ངྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་པི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘དཱུ་ཏེ་ན ཋ་པི་ཏ་རཱུ་པི་ཡེ་ན ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལནྟི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཙོ་དེ་ནྟོ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་དེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ སཱ་དྷུ སུ་ཊྛུ སུ་ནྡ་རཾ. ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་དྡི་སྶ ཋཱ་ཏ་བྦནྟི ཋཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མནྟི ཙ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་ནེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་དཾ ཋཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ན ཨཱ་ས་ནེ་ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡ་ས་ཏྠེ པ་ན –
‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ས་ཏྠེ, ཝུ་ཏྟཾ དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ནཾ;
བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནྟྱེ་ཝ, སཱ་ས་ནེ ས་མུ་དཱི་རི་ཏ’’ནྟི. –
ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝ སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ;
‘‘མུ་དུཾ པ་ཙ་ཏི་ཨི་ཙྩ་ཏྲ, པ་ཙ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙ;
སུ་ཁཾ ས་ཡ་ཏི་ཨི་ཙྩ་ཏྲ, ཀ་རོ་ཏི ས་ཡ་ན་ནྟི ཙཱ’’ཏི. –
ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་པ་དེ་ན ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སྱ་པ་དཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཀ་མྤི ས་ཀ་མྨ་ཀ་མྤི བྷཱུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ར་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཡེ་ན ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ ཋཱ་ནཾ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ ཨེ་ཝཾ ཋཱ་ནཾ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཾ, ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ ཨེ་ཝ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨི་དྷ བྷ་ནྟེ ནི་སཱི་ད་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ན ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཨཱ་མི་སཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་མི་སཾ ག་ཎྷ་ཐ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཡ་མཱ་ནེ་ན་པི ན ག་ཎྷི་ཏ་བྦཾ. ན དྷ་མྨོ བྷཱ་སི་ཏ་བྦོཏི ‘‘མ་ངྒ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝཱ བྷཱ་ས་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཡ་མཱ་ནེ་ན་པི ཀི་ཉྩི ན བྷཱ་སི་ཏ་བྦཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཧི ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ.
ཋཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཉྫ་ཏི ཀོ་པེ་ཏི. ཋཱ་ནནྟི ཋི་ཏི་ཡཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཙ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ནེ་ན ཋཱ་ནཾ ཀུ་པྤ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི, ཨཱ་མི་ས་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ བྷ་ཉྫ་ཏི, ན ཋཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་མི་ས་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནཱ ཋཱ་ན་མྤི བྷ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི, ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དེ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་བྷ་ཉྫ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ ག་ནྠ་ག་རུ་བྷ་ཡེ་ན ན ཝ་དི་མྷ. ཨི་དཱ་ནི ཡཱ ཏི་སྶོ ཙོ་ད་ནཱ, ཚ ཙ ཋཱ་ནཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ཝུ་དྡྷི་ཧཱ་ནིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ཀ་ཙོ་ད་ནཱ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ དྭི་ནྣཾ ཋཱ་ནཱ་ནཾ ཧཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཙོ་ད་ནཱ དྭི་གུ་ཎཾ ཋཱ་ན་ནྟི ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཚ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཋཱ་ཏ་བྦཾ, དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ས་ཀིཾ ཙོ་དེ་ཏྭཱ ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ ཋཱ་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཋཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཨུ་དྡི་སྶ ཋཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ནཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་སཱུཏི ནཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ, ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘སཱ་མཾ ཝཱ ག་ནྟ་བྦཾ, དཱུ་ཏོ ཝཱ པཱ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ཨི་དཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙོ་དེ་ཏུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟེ་ན་པི ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ན ཏཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏཱིཏི ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཨ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀི་ཉྩི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀ་མྨཾ ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏི. ཡུ་ཉྫ་ནྟཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ས་ཀནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟུ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༣༨-༥༣༩) པ་ན ‘‘ཡ་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣནྟི་ཨཱ་དི ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ནི་དྡི་ཊྛོ, ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཨ་ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝ་ཏྠུ་སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟེ ཙོ་དེ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏི ‘སཱ་མི་ཀཱ ཙོ་དེ་ཏྭཱ དེ་ནྟཱི’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༤༡) ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝ སོ ས་ཡཾ ཨ་ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཙོ་དཱ་པེ་ཏི, ཏེ་སུ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ དཱ་པེ་ནྟེ་སུ ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༦༥. ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནི་དྡི་ཊྛོ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁེ་ནེ་ཝ བྱཱ་ཝ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཏྟཾ པ་ཏྟོ མུ་ཁ་ཝེ་ཝ་ཊི་ཀོ, ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི དཱ་ཏུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་རི་ཡཱ་པི ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ནཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༣༧-༥༣༩) པ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘ན་ཏྠ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ’ཏི ཨི་དཾ ཏཱ་དི་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བྷེ་ས་ཛྫ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ མེ་ཎྜ་ཀ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་མྷི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༩༩) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ནྟི བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ མེ་ཎྜ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཧི མེ་ཎྜ་ཀེ་ན ནཱ་མ སེ་ཊྛི་ནཱ ‘‘ས་ནྟི ཧི བྷ་ནྟེ མ་གྒཱ ཀ་ནྟཱ་རཱ ཨ་པྤོ་ད་ཀཱ ཨ་པྤ་བྷ་ཀྑཱ ན སུ་ཀ་རཱ ཨ་པཱ་ཐེ་ཡྻེ་ན ག་ནྟུཾ, སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཐེ་ཡྻཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ པཱ་ཐེ་ཡྻཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ. ཏ་ཎྜུ་ལོ ཏ་ཎྜུ་ལ་ཏྠི་ཀེ་ན, མུ་གྒོ མུ་གྒ་ཏྠི་ཀེ་ན, མཱ་སོ མཱ་ས་ཏྠི་ཀེ་ན, ལོ་ཎཾ ལོ་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ན, གུ་ལོ༹ གུ་ལ༹་ཏྠི་ཀེ་ན, ཏེ་ལཾ ཏེ་ལ་ཏྠི་ཀེ་ན, ས་པྤི ས་པྤི་ཏྠི་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནུ་སྶཱ ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ, ཏེ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ཧི་ར་ཉྙཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པ་ནྟི ‘ཨི་མི་ནཱ ཡཾ ཨ་ཡྻ་སྶ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏཾ དེ་ཐཱ’ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ ཏ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏཾ སཱ་དི་ཏུཾ, ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ཧི་ར་ཉྙཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏཱི་ཏི ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, ཨི་དཾ པ་ན དཱུ་ཏེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛེ ཝཱ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛེ ཝཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ པ་རི་མཱ་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི མཱུ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙོ་དེ་ཏི, ཏཾ སཱ་དི་ཏ་མེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི.
ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་སཱ་མི་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ་པི པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣེ ཙ ཋཱ་ན་ཙོ་ད་ནཱ་དི་ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༦༦. ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ནེ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ཡྻ་སྶ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ ‘‘ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནེ མ་མ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ ཋི་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ན སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ནཱ་མ. སཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་དཾ གུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་པཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ཡྻ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་པཱ་ཧཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨི་དཾ གུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ཋཱ་ན་སྶ གུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, ན ཝ་ཏྠུཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་པཱ་ཧཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ད་ནྟོ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ ཝ་ཏྠུཾ ནི་ཀྑི་པཱ་ཧཱི་ཏི ཝ་ཏྠུཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པ་ར་ཏོ ཨི་དཾ ག་ཎྷཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གོ ཀ་པྤ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏཾ, ཡ་སྨཱ པ་ན དུ་བྦི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གོ ན ཀ་པྤ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་དཾ དྷ་ནཾ ཡ་སྨཱ ‘‘ན་ཡི་དཾ ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏཾ, ཡ་སྨཱ པ་ན ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ དྷ་ནཾ ཡ་སྨཱ པ་ཙྪཱ སུ་ཊྛུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཀ་པྤི་ཡཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, དུ་བྦི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀོ ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱཏི་ཨཱ་དི རཱུ་པི་ཡེ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ‘‘ན པ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་པཱ་ཧཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་པཱ་ཧཱི’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཙ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ…པེ… ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡ་སྨཱ ཨ་སཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏཾ, ཡ་སྨཱ པ་ན དུ་བྦི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ས་ཏི ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ན ཀ་པྤ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ.
༦༧. ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦནྟི ཡ་སྨཱ རཱུ་པི་ཡཾ ནཱ་མ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཏེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་རི་བྷོ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༨༤) ཝུ་ཏྟཾ. ན ཏེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏ་ཉྩེ, ན་ཏྠི པ་རི་བྷོ་གཱུ་པཱ་ཡོ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་སྶ་ཊྛ་རཱུ་པི་ཡེ་ན ཙེ་ཏཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱི་དི་ས་ཉྷི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་པི ཙེ་ཏཱ་པི་ཏཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ས་ངྒྷེ ནི་སྶ་ཊྛཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི ནི་སྶ་ཊྛ་རཱུ་པི་ཡེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ནཱི་ཏ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ནཱ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡཾ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ པ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི རཱུ་པི་ཡེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་པ་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཝ ད་སྶི་ཏོ, ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙཱ་རོ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤི ཝཱ ཏེ་ལཾ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.
ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཏྟ་བྷཱ་གནྟི ཨི་དཾ གི་ཧཱི་ནཾ ཧ་ཏྠ་ག་ཏོ་པི སོ་ཡེ་ཝ བྷཱ་གོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ པ་ན ཏེ་ན ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ དེ་ནྟི, པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ཏྟ་བྷཱ་ག་ཏོ ཧ་རི་ཏྭཱ. ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨནྟི ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ. མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཙེ ག་ཧི་ཏཾ, ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཚཱ་ཡཱ་པཱིཏི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཚཱ་ཡཱ་པི. པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱཏི གེ་ཧ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཚཱ་ཡཱ་ཡ ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ གེ་ཧཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་གྒེ་ན་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཨ་ཉྙོ མ་གྒོ ན་ཏྠི, མ་གྒཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀཱི་ཏཱ་ཡཱཏི ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཀཱི་ཏཱ་ཡ. ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ས་ཙེ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ‘‘ཨ་ཏི་བ་ཧུ ཨེ་ཏཾ ཧི་ར་ཉྙཾ, ཨི་དཾ བྷ་ནྟེ ཨ་ཛྫེ་ཝ ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཋ་པཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ས་ངྒྷོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༨༣-༥༨༤) པ་ན ‘‘ཨུ་པ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡནྟི ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཙེ སོ ཚ་ཌྜེ་ཏཱིཏི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཁི་པ་ཏི, ཨ་ཐཱ་པི ན ཚ་ཌྜེ་ཏི, ས་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཝཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ནོ ཙེ ཚ་ཌྜེ་ཏཱིཏི ཨ་ཐ ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཚ་ཌྜེ་ཏི, ‘‘ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ བྱཱ་པཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ རཱུ་པི་ཡ་ཚ་ཌྜ་ཀོ ས་མ་ནྣི་ཏ་བྦོ. ཡོ ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནྟོ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ནཱ་མ ག་ཙྪ་ཏི. དོ་ས་ཝ་སེ་ན ‘‘ནེ་ཝཱ་ཡཾ མཱ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཝི་ན་ཡ’’ནྟི པ་རཾ ཨ་པ་སཱ་དེ་ནྟོ དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ནཱ་མ ག་ཙྪ་ཏི. མོ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་མུ་ཊྛོ པ་མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ མོ་ཧཱ་ག་ཏིཾ ནཱ་མ ག་ཙྪ་ཏི. རཱུ་པི་ཡ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ བྷ་ཡེ་ན ཚ་ཌྜེ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟོ བྷ་ཡཱ་ག་ཏིཾ ནཱ་མ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན མོ་ཧཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན བྷ་ཡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༦༨. པ་ཏི་ཏོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ར་ཧ་ནྟེ་ན ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ནི་ར་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་ར་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཉཱ་ཏེ་པི ཏ་སྶ གཱུ་ཐཾ ཚ་ཌྜེ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ ནི་ར་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ས་ནྟ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་ཡྻ་པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ ཨ་ན་ར་ཧ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ས་ནེ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ན དུ་སྶཱི་ལ་སྶ. དཱ་ཡ་ཀཱ་ན་མྤི སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་རི་ཙྩཱ་གོ, ན དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ན་ཏོ. ཨི་ཏི ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཙ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ ཐེ་ཡྻ་པ་རི་བྷོ་གོ. ཨི་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་གོ, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེཏི ཀཱ་ཡ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེ. པུ་རེ་བྷ་ཏྟ…པེ… པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.
ས་ཙ་སྶ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི་ཡྻོ ཡཾ མ་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ…པེ… ཧི་རི་ཀོ་པི་ན་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཧི་ཡྻོ ཡོ མ་ཡཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ པ་རི་བྷུ་ཏྟོ, སོ ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙེ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ན ཀ་རེ་ཡྻ, ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. སེ་ནཱ་ས་ན་མྤི པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེཏི པ་ཝེ་སེ པ་ཝེ་སེ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན པུ་རེ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི ཨི་དྷ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ས་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཡ་དི་པི དྭཱི་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཡུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི. ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ས་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ས་ཏི བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ, པ་ཙྩ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི་པཱི’’ཏི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན པ་ཙྩ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན.
ན་ནུ ཙ ‘‘པ་རི་བྷོ་གེ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་སྶ ཙ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – པུ་རི་མེ་སུ ཏཱ་ཝ ཏཱི་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཝི་སེ་སོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝ, གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ པ་ན ཡ་ཐཱ ཝ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ གོ་པི་ཏེ ཏ་སྶ ཕ་ལཱ་ནི་པི ར་ཀྑི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལེ ར་ཀྑི་ཏེ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་མྤི ནི་པྥ་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ སཱི་ལཾ བྷི་ཛྫ་མཱ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་མེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལཾ པ་ན པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་པུ་རི་མ་ཡཱ་མཱ་དཱི་སུ ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཱ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི. པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ་པི གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ད་མེ་ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༨༥) ཨཱ་ག་ཏཾ.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༨༥) པ་ན ‘‘ཐེ་ཡྻ་པ་རི་བྷོ་གོཏི པ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ་མི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་གོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་མྤི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལཾ ཝི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེཏི ཀཱ་ཡ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ མོ་ཙེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གེ. པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘ཧི་ཡྻོ ཡཾ མ་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟ’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེཏི ཨུ་ད་ཀ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ་པ་ཝེ་ས་ནེ་སུ ནི་སཱི་ད་ན་ས་ཡ་ནེ་སུ ཙ. ས་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཙ པ་རི་བྷོ་གེ ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ས་ཏི ཨ་ཝ་སྶཾ ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘ས་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏཱི’ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ ས་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན སཱི་ལ་སྶ ཨ་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. པ་རི་བྷོ་གེ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་སྶ བྷེ་དོ ད་སྶི་ཏོ, ན པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཙ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་གཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་སྶེ་ཝ བྷེ་དོ་ཏི ཨེ་ཝ་མི་མེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ.
ཨེ་ཏེ་སུ དྭཱི་སུ པ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ‘‘ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི་ཡྻོ ཡཾ མ་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ནྟི…པེ… ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨི་མཾ པ་ན ན་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ཎྜི་ཏཱ ‘‘ཨ་ཛྫ་པཱ་ཏོ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ སཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ན ཨ་ཛྫ ཡཾ མ་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ཙི ‘‘ཧི་ཡྻོ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་ཛྫ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ? ཨི་དཾ ཧི་ཡྻོ་ཏྱཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྟཾ ཝཱ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ཝཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ན ཏཱ་ཝ སུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་ཀ་ལེ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ པཱ་ལཱི༹’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ན་སྶ ན པཱ་ལི༹་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཙ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ ཙ མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ས་ཏེ་ཧི ཋ་པི་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ནཱ་མ སུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷི་ཡཱ ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ཐ་ནཾ, ཨ་པི་ཙ སུ་ཏྟ་ནྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ ས་བྦོ་པི ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་ད་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨི་ཏི –
‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཉྷི ཝི་ན་ཡཾ, མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ;
ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སུཾ, དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ པུ་རཱ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥) –
ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཨ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༨༥) ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ‘‘ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ཐ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མྤི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཨོ་ཏ་ར་ཏི ཙེ་ཝ ས་མེ་ཏི ཙ, ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ནེ་ཝ ཨོ་ཏ་ར་ཏི ན ས་མེ་ཏི, ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ནཱ་མ ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ནོ་ཏ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་པྤ་ཝི་ས་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙ་སྶ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀིཾ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ག་ནྠ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ན ཏཱ་ཝ པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ག་ནྠ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི. ཧོ་ཏུ ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ པ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ན ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ པ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ན ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏེ་ཧི པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཨ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་རི་བྷོ་གོ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ, ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཀ་ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ས་མཱི་པ་ཏྟཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ས་དྡེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ན་ག་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣཾ པུ་རི་སཾ ‘‘ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན་ག་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ.
ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༣; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༨) ཙ ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ པཱ་ཋོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཙ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་སེ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་རི་བྷོ་གོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ན ཧི་ཡྻོ པ་རི་བྷོ་གོ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་མཱ་ཎེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༨༥) ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཨཱ་ལོ་པེ ཨཱ་ལོ་པེ, ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་པུ་རི་མ་ཡཱ་མ་པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ་སུ. ས་ཙ་སྶ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨཱ་ལོ་པེ ཨཱ་ལོ་པེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ བྷོ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ མུ་ཁྱ་ཏོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཧོ་ཏི, པུ་རེ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ བྷོ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ པ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ས་མཱི་པ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཧི ཧི་ཡྻོ པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནི སི་ཡུཾ, ཨ་ཏཱི་ཏ་དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སཱ་དི་མཱ་ས་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ནི་པི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནི སི་ཡུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘བུ་དྡྷེ་ན དྷ་མྨོ ཝི་ན་ཡོ ཙ ཝུ་ཏྟོ;
ཡོ ཏ་སྶ པུ་ཏྟེ་ཧི ཏ་ཐེ་ཝ ཉཱ་ཏོ;
སོ ཡེ་ཧི ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཙྩ་ཛ་ནྟཱ;
ཡ་སྨཱ པུ་རེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཧི ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ;
ཏཾ ཝ་ཛྫ་ཡི་ཏྭཱ་ན པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཾ;
ས་བྦ་མྤི སི་ཀྑཱ་སུ ས་གཱ་ར་ཝཱ་ནཾ;
ཡ་སྨཱ པ་མཱ་ཎཾ ཨི་དྷ པ་ཎྜི་ཏཱ་ན’’ནྟི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ);
ཡ་སྨཱ ཙ ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༣) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑུ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པ་ཋ་མ་པུ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ད་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་མྷ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མཱི’’ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ‘‘སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྤ་དཱ་ན་པ་དཱ་ནི ཙ ‘‘པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི, པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་མེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཙ ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ས་མཱི་པ་ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ལེ ‘‘པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ནུ་ཝ་ཙ་ནེ་པི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ‘‘ཨ་ཛྫ པཱ་ཏོ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ སཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ན ཨ་ཛྫ ཡཾ མ་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཡེ ཝ་ད་ནྟི, ཏེ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ – ཀིཾ བྷ་ཝ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ དེ་སི་ཏཱ་ཏི? ན དེ་སི་ཏཱ. ཀ་ཐཾ དེ་སི་ཏཱ་ཏི? ‘‘པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་སི་ཏཱ་ཏི. ཀིཾ བྷོ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷུ་ཏྟེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ན་ཏྠཱི་ཏི? ཨ་ཏྠི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ དེ་སི་ཏཱ་ཏི? པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ས་མཱི་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དེ་སི་ཏཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨི་དཱ་ནི་པི ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཡེ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཧི་ཡྻོ པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་ཛྫ པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ པ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི, ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ – ཀིཾ བྷོ་ནྟོ ཡ་ཐཱ ཏུ་མྷེ ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ན་ཏྠི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ན་ཏྠི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐེ་སུ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ་སུ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཨ་སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཐཾ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཝ་སེ་ན. ཧོ་ཏུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ, ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷོ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཏཱི་ཏོ ནཱ་མ, ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –
‘‘ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ནི་ཊྛི་ཏོ བྷཱ་ཝོ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ སུ་ནི་ཊྛི་ཏོ;
ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་ད-མ་པྤ་ཏྟཱ་བྷི་མུ་ཁཱ ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཛྫ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཧི་ཡྻོ ཝཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཝཱ, པ་རི་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡོ སུ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཏོ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཧི་ཡྻོ ཝཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏྟཱ ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ར་ཧོ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏོ་པི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙ་སྶ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཛྫེ་ཝ པ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨཱ་ལོ་པེ ཨཱ་ལོ་པེ, བྷེ་ས་ཛྫཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ པ་རི་བྷོ་གེ ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ཨ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པུ་རེ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ སུ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཁེ་ཏྟཾ, ན ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཙྪཱ ཝཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ. ཏ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེ…པེ… བྷེ་ས་ཛྫ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི པ་རི་བྷོ་གེ་པི ས་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཧི་ཡྻོ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྟཱ ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཛྫ པ་རི་བྷུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟེ་ན ‘‘པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་དེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ སཱུ་པ་པ་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨཱི་དི་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཱ་དཱི་སུ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༨༥) ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་སྶ སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ནེ་ཝ པ་ས་ངྒེ་ན ས་བྦཱ་པི སུ་དྡྷི་ཡོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཧི སུ་དྡྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སུ་དྡྷི, ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ དེ་ས་ནཱ་ཝ སུ་དྡྷི དེ་ས་ནཱ་སུ་དྡྷི. ཝུ་ཊྛཱ་ན་སྶ་པི ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཚི་ནྣ་མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ན ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཏཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ དེ་ས་ནཱ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་སི་ཊྛོ སཾ་ཝ་རོ་ཝ སུ་དྡྷི སཾ་ཝ་ར་སུ་དྡྷི. དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ཊྛི ཨེ་ཝ སུ་དྡྷི པ་རི་ཡེ་ཊྛི་སུ་དྡྷི. ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ སུ་དྡྷི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་སུ་དྡྷི. ཨེ་ས ཏཱ་ཝ སུ་དྡྷཱི་སུ ས་མཱ་ས་ན་ཡོ. སུ་དྡྷི་མ་ནྟེ་སུ སཱི་ལེ་སུ པ་ན དེ་ས་ནཱ སུ་དྡྷི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དེ་ས་ནཱ་སུ་དྡྷི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ན པུ་ནེ་ཝཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི སཾ་ཝ་ར་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ‘‘སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི དེ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི, སོ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ སུ་དྡྷི, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སཱི་ལཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘དེ་ས་ནཱ་ཡ སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཚི་ནྣ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཏཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཚི་ནྣ་མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟཱི་ན་མྤི ཧི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཧེ་ཊྛཱ་པ་རི་ར་ཀྑི་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་སཱི་ལཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ མ་གྒ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་པི ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ དེ་སཱི་ཡ་ཏི ཨུ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ, དི་སཱི ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎེ་ཏི དྷཱ་ཏུ, དེ་སཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་པཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ དེ་ས་ནཱ, དི་ས པེ་ཀྑ་ནེ་ཏི དྷཱ་ཏུ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཝི་ར་ཏི་པ་དྷཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ས་དྡོ. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་རོ, སཾ-པུ་བྦ ཝ་ར སཾ་ཝ་ར་ཎེ་ཏི དྷཱ་ཏུ, ས་ཏི་པ་དྷཱ་ནོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ པ་རི་ཡེ་ཊྛི, པ་རི-པུ་བྦ ཨི་ས པ་རི་ཡེ་ས་ནེ་ཏི དྷཱ་ཏུ, ཝཱི་རི་ཡ་པ་དྷཱ་ནོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. པ་ཊི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཀྑ་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, པ་ཊི-པུ་བྦ ཨ་ཝ-པུ་བྦ ཨི་ཀྑ ད་སྶ་ན་ངྐེ་སཱུ་ཏི དྷཱ་ཏུ, པ་ཉྙཱ་པ་དྷཱ་ནོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཏེ་སུ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ས་དྡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཀཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཙ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, སེ་སཱ པ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ་པི དུ་ཏི་ཡ་ཀཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ་པི ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ གི་ལཱ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་པཱ་ཋཾ པ་ཋི་ཏུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན་པི ཨ་ཏྠཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི.
དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན དཱ་ཡཾ, ཏཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི དཱ་ཡཱ་དཱ, ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ པ་རི་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ པ་རི་བྷོ་ག་ས་བྦྷཱ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཀཱ. དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀནྟི ‘‘དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཝ་ཐ, མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ, ཨ་ཏྠི མེ ཏུ་མྷེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ, ཀི་ནྟི མེ སཱ་ཝ་ཀཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཉྩ (མ. ནི. ༡.༢༩) ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སཱི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གེ སཱ་མི་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ སཱ་མི་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་རི་བྷོ་ག་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མྤི ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མྤི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, དཱ་ཡ་ཀཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་ར་ཐཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ དཱ་ས་བྱཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ སཱ་མི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི. ཡོ པ་ནཱ་ཡཾ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ, སོ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་ན་ཎྱ་པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཨི་ཙྪི་ཏཾ དེ་སཾ ག་ནྟུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཡུ་ཏྟོ ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ ཨཱ་ན་ཎྱ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝཱ་ཡཾ པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སོ ཨི་དྷ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟོ, དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. སཱི་ལ་ཝཱ་པི ཧི ཨི་མཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ སེ་ཀྑོ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ས་བྦེ་སནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ. ཀ་ཐཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨི་མེ པ་རི་བྷོ་གཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི? ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཡོ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ་པི ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་གེ་དྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ, སོ སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ མ་ནོ་ར་ཐ་སྶཱ་ཝི་རཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ པ་རི་བྷོ་གེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི ཏ་སྶ སེ་ཀྑ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ. སེ་ཀྑ་སུ་ཏྟ ཉྷེ་ཏ་སྶ (ཨ. ནི. ༣.༨༦) ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༨༥) པ་ན ‘‘དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན དཱ་ཡཾ, ཏཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི དཱ་ཡཱ་དཱ. ས་ཏྟ་ནྣཾ སེ་ཀྑཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ན་ཎྱ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གེ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟནྟི ‘‘དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཝ་ཐ, མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༢༩). ཏ་ཏྠ ‘‘མཱ མེ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ མེ-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ མེ མ་མ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷུ་ཉྫ་ཀཱ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི དི་ནྣཱ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟཾ སཱ་དྷ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ལ་ཛྫི་ནཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ ལ་ཛྫི་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གོ. ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ ས་དྡྷིནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཨ་ལ་ཛྫཱི ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛ་དི་ཊྛེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ངྐཱ ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ. ཏེ་པི ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ པ་སྶ་ཏི, ཏེ་ན ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱ་ཋོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཡོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷོ་གཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ་པི ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་ལ་ཛྫི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཧི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨ་ཉྙེ་པི ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ཝ. ས་ཙེ ན ཨོ་ར་མ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ནི་ཝཱ་རི་ཏོ སོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ ཨོ་ར་མ་ཏི ཝི་ར་མ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ ཨོ་ར་མ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟོ སོ་པི ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀོ ཨ་ལ་ཛྫཱི ཨ་ལ་ཛྫི་ས་ཏ་མྤི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་དྷ་མྨི་ཡོཏི ཨ་ནེ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣོ. དྷ་མྨི་ཡོཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣོ. ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ དེ་ཏཱིཏི བྷ་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷ་ས་ལཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ དེ་ཏི.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ‘‘ལ་ཛྫི་ནཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷོ་གོཏི དྷ་མྨཱ་མི་ས་ཝ་སེ་ན མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ ས་དྡྷིནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཨ་ལ་ཛྫཱི ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛ་དི་ཊྛེ་སུ ཨཱ་ས་ངྐཱ ནཱ་མ ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ, དི་ཊྛ་སུ་ཏཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ. ས་ཙེ ན ཨོ་ར་མ་ཏཱིཏི ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ ན ཨོ་ར་མ་ཏི. ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ནཾ དྷ་མྨེ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ས་མྤི ཧི ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ནཱ་དི་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་གྒ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ. ‘དྷ་མྨི་ཡཱ་དྷ་མྨི་ཡ་པ་རི་བྷོ་གོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཧེ་ཊྛཱ ལ་ཛྫི་པ་རི་བྷོ་གཱ་ལ་ཛྫི་པ་རི་བྷོ་གཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ དུ་ཊྛ་དོ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥-༣༨༦) ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ དྭེ ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་ག་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཱ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ཐཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ དྷ་མྨཱ་མི་སཱ་པ་རི་བྷོ་གེ ཝི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཱ. ལ་ཛྫཱི་ན་མེ་ཝ ཧི ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ ས་ཧ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཙེ པ་ན ལ་ཛྫཱི ཨ་ལ་ཛྫིཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི…པེ… ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་གྒ་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, དྷ་མྨ་སྶ པ་ན སཱ་ས་ན་སྶ སོ་ཏཱུ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན ‘‘སོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ. དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ཐེ་རོ ཏ་སྶ ཨ་ལ་ཛྫི་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པཱ་པོ ཀི་རཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ པ་ན ས་ནྟི་ཀེཏི མ་ཧཱ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ.
ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༨༥) པ་ན ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཾ. ཀ་ཐཾ? དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སཾ་ཝཱ་སོ ཙེ་ཝ ནི་སྶ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ཀོ ས་བྦོ ནི་རཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ན སོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལ་ཛྫི་ནོ ཨ་ལ་ཛྫི་པ་གྒ་ཧེ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རོ་པཱིཏི ལ་ཛྫཱི་པི. ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ, ཨི་མི་ནཱ ཙ ལ་ཛྫི་ནོ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཱ་དི་ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨཱ་མི་ས་ག་རུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝཱ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མེ་ན ཝཱ ཏཾ ཨ་ལ་ཛྫིཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ལ་ཛྫཱི སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏོ ཨ་ལ་ཛྫཱི བ་ལཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པེ་ས་ལེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ སཱ་ས་ནཾ ཨུ་དྡྷ་མྨཾ ཨུ་བྦི་ན་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི.
དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ་པི ཏ་ཏྠ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཝ ག་རུ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ལ་ཛྫུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ་སཱ་ས་ནེ ཨོ་ས་ཀྐ་ནྟེ, ལ་ཛྫཱི་སུ ཙ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ་སུ ཨ་ལ་ཛྫིཾ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཾ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙེ་ཝ ཀེ་ཙི ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ དྷ་མྨཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ལ་ཛྫི་ག་ཎ་སྶ ནི་གྒ་ཧེ་ན ཙ སཱ་ས་ནཾ པ་གྒ་ཎྷི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ.
ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀོ་ཊི་ཡཾ ཋི་ཏོ ག་ནྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ག་ནྠ་པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ན་མེ་ཝ དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ, ན ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི, ཏ་སྨཱ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ བ་ཧཱུ་སུ དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གེ་སུ ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ་པི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ནྠ་སྶེ་ཝ ས་མུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ. ན ཧི ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་ཀོ ཝི་དྷི དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ནཱ་མི་ས་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ་མི་སེ་སུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ ཙ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༣༥༡) ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ, དྷ་མྨོ ཝཱ་ཙེ་ཏ་བྦོ…པེ… ཨ་བྦྷཱ་ན་ཝུ་ཊྛཱ་ན་མཱ་ན་ཏྟ་པ་རི་ཝཱ་སཱ དཱ་ཏ་བྦཱ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ར་ཧོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ར་ཧོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ…པེ… ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་དི་པི དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ད་སྶི་ཏཾ. ཏེ་སུ པ་ན དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཡཾ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི ཝཱ ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཱ དྷ་མྨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་སྶ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི ཝཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ དྷ་མྨོ ཙེ་ཝ པ་རི་བྷོ་གོ ཙཱ་ཏི དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་ནཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ལ་ཛྫི་པ་རི་བྷོ་གོ ཙ ཧོ་ཏི དུ་ཀྐ་ཊ་ཉྩ. ཡཾ པ་ན ཨ་ལ་ཛྫི་ས་ཏཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་དི་ནི་གྒ་ཧ་ཀ་མྨཾ ཝཱ པ་རི་ཝཱ་སཱ་དི་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱ་ནཱ་དི ཝཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ, ནོ པ་རི་བྷོ་གོ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་མི་ས་དཱ་ནེ ཝི་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠི. ནི་སྶ་ཡ་དཱ་ན་མྤི ཏེ་ར་ས་ས་མྨུ་ཏི་དཱ་ནཱ་དི ཙ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་དི་ཡ་ནཱ་དི་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ་པི ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཡོ པ་ན མ་ཧཱ་ཨ་ལ་ཛྫཱི ཨུ་དྡྷ་མྨཾ ཨུ་བྦི་ན་ཡཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨ་མྤི ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱ་ནཱ་དི ཙ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནི་གྒ་ཧ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ལ་ཛྫི་པ་གྒ་ཧོ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. དྷ་མྨཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན་པི ཧི དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ ཙ པེ་ས་ལཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཡཾ ཡཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་ཡ, པེ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, ས་དྡྷ་མྨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་བྦ་མྤི པ་རི་བྷོ་གོ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་པ་རི་བྷོ་གོ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ནྟི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, དྷ་མྨཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གེ་སུ ཙེ་ཏྠ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཧི ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ ཨེ་ཝ པེ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གོ. ན ཧི ཨ་ལ་ཛྫཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་ག་མ་ཏྟེ་ན པེ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་ན ཧོ་ཏི. ཏ་པྤ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཙ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ ཨ་ལ་ཛྫི་པུ་གྒ་ལཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དཱི་སུ པ་ཝི་ཊྛཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཙེ་ཝ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཙ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏི་ཊྛ་ནྟཱ ས་ངྒྷ་ཏོ བ་ཧི་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ས་ཧ སཾ་ཝ་ས་ནྟཱ་པི ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ་ཝ ཧོ་ནྟི ‘‘ཨེ་ཀོ་པི ཨ་ལ་ཛྫཱི ཨ་ལ་ཛྫི་ས་ཏ་མྤི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༨༥). ཡ་དི ཧི ཏེ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་གྒ་ཧི་ཏཱ སི་ཡུཾ, ས་ངྒྷེ ཀ་ལ་ཧཱ་དིཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་སཱ་མ་གྒི་ཀ་མྨ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནཱ་དི་ནཱ པེ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཕཱ་སུཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་མེ་ན ཏེ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་རི་སཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་ཏོ ཝི་ན་ཡ་ཏོ དཱི་པེ་ནྟཱ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་དི་མྤི ཀ་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཡྻུཾ. ཏེ་སུ པ་ན ས་ངྒྷ་ཏོ བ་ཧི་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ ས་བྦོ་པི ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་དྡ་ཝོ ན ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘དུ་སྶཱི་ལ་པུ་གྒ་ལེ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, སཱ་མ་གྒཱི ན ཧོ་ཏི…པེ… དུ་སྶཱི་ལེ་སུ པ་ན ནི་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ ས་བྦོ་པི ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་དྡ་ཝོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པེ་ས་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཕཱ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཝ ཨཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ་པི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རོ ཙ ས་དྡྷ་མྨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ་པི ཙེ་ཏཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ལི་ངྒ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་རཱ་དྷི་ཀཱ ཙ ཧོ་ནྟི ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ ལ་ཛྫི་ནི་ཡོ, ཏཱ ཀོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན ག་ནྟ་བྦཾ. ག་ཙྪ་ཏི ཙེ, གཱ་མ་ནྟ་ར་ན་དཱི་པཱ་ར་ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ན མུ་ཙྩ་ཏི…པེ… ཨ་ལ་ཛྫི་ནི་ཡོ ཧོ་ནྟི, ས་ངྒ་ཧཾ པ་ན ཀ་རོ་ནྟི, ཏཱ་པི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱི་སུ དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ག་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ སཾ་ཝཱ་སཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཧཱ་རཱ་ཡ ན་དཱི་པཱ་རཱ་ག་མ་ནཱ་དི་ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ་པི ཨ་ལ་ཛྫི་སཾ་ཝཱ་སཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ས་དྡྷ་མྨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ག་རུ་ཀ་ཏ་རཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ན ཧི ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨ་སཾ་ཝཱ་ས་པ་ད་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་བྦེ་ཧི་པི ལ་ཛྫི་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ས་མཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མ་སི་ཀྑཱ་ཏཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ས་བྦེ་པི ལ་ཛྫི་ནོ ཨེ་ཏེ་སུ ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ས་ཧ ཝ་ས་ནྟི, ན ཨེ་ཀོ་པི ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་ནྡི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི་པི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་སོ སཾ་ཝཱ་སོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་ཛྫཱི་ཧེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་སཾ་ཝཱ་སོ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི པ་ཀཱ་སི་ཏོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཨ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ ཨ་ལ་ཛྫཱི ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ, ཡེ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀུ་པྤ་ཏི, ཏེ་སཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཨ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ པ་ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ས་ནྟི, ཏེ ཙེ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ སཱ་དྷེ་ནྟི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནེ་ན ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ཧོ་ནྟི ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ནྣཱ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ལ་ཛྫི་ཏ་ཉྩ ལ་ཛྫི་ཏ་ཉྩ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ, ན ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཾ. ས་ཉྩི་ཙྩ ཧི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ ‘‘ན པུ་ན ཨཱི་དི་སཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ་ན ལ་ཛྫི་ནོ ཧོ་ནྟི.
ཏེ་སུ ཙ ཡེ པེ་ས་ལེ་ཧི ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ན ཨོ་ར་མ་ནྟི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ ཨེ་ཝ ཨ་སཾ་ཝ་སི་ཏ་བྦཱ, ན ཨི་ཏ་རེ ལ་ཛྫི་དྷ་མྨེ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ་པི ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ ཨ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ ཏ་པྤ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཐ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, སོ ཨཱ་ཝི་ཀ་རེ་ཡྻ…པེ… ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ཨེ་ཝཾ ཨ་ལ་ཛྫི་མྤི ལ་ཛྫི་དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རོ ཙ ཝུ་ཏྟོ, ‘‘ཀ་ཙྩི་ཏྠ པ་རི་སུ་དྡྷཱ…པེ… པ་རི་སུ་དྡྷེ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣༣) ཙ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐེ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པ་རི་སུ་དྡྷོ་ཏི མཾ དྷཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༨) ཙ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ནོ་ར་མ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཊྛ་པ་ན་ཝི་དྷི ཙ ཝུ་ཏྟོ, ས་བྦ་ཐཱ ལ་ཛྫི་དྷ་མྨཾ ཨ་ནོ་ཀྐ་མ་ནྟེ་ཧི སཾ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ནི་སྶ་ཡ་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་དི་ནི་གྒ་ཧ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན སཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་པ་རི་ས་སྶ ཨ་ལ་ཛྫི་སྶ ཨ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀ་ཏྟ་པཱ་པ་ན་ཝི་དྷི ཙ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ཧི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཙ པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ཧི་པི ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ཧི་པི ས་བྦེ་ཧི ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཧི ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་སཾ་ཝཱ་སོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ་པི ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ ཡ་ས་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི མ་ཧ་ནྟེ་ན ཝཱ་ཡཱ་མེ་ན ས་ངྒྷ་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛི་ཏཱ. ན ཧི ཏེ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ཨ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཏེ་ཧི དཱི་པི་ཏཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེཏི མ་ཧཱ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ.
ཨི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ན་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་རེ
རཱུ་པི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ནཱ་མ
དྭཱ་ད་ས་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ.