༣. ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀོ
སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༧. ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝེ་ད་ཡཱ་མ་ཧནྟི ཛཱ་ནཱ་པེ་མི ཨ་ཧཾ, ཨཱ་རོ་ཙེ་མཱི་ཏི་ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་བྷ་ཝཱ་མཱི་ཏི་པི་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. པུ་རི་མཾ པ་ན པ་སཾ་ས་ནྟི ཨཱ་རོ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦནྟི དུ་ཀྐ་ཊ་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏ་ད་ཧེ་ཝ པུ་ན ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ར་ཏྟི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏྠ་མྤཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
‘‘ས་བྷཱ་གཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཏྟཾ ཨ་ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨེ་ཝ ཀཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དི་ས་དྡ་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཧཱ་མ་གྒ་ཏོ ཨོ་ཀྐ་མྨཱ’’ཏི ཨི་དཾ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. གུ་མྦེ་ན ཝཱཏི་ཨཱ་དི ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཾ.
‘‘སོ་པི ཀེ་ན་ཙི ཀ་མྨེ་ན པུ་རེ ཨ་རུ་ཎེ ཨེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ས་བྦེ་སུ་པི བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཏེ་སུ ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ་དོ་སོ ཝཱ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་དོ་སོ ཝཱ ན ཧོ་ཏི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧ་ཝཱ་ས་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩཱ’’ ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྦྷཱ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཀ་ཏ་མྤི ཨ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༢. སུ་དྡྷ་སྶཱཏི ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣ་སྶ, ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཝཱ. ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘པ་ཊི་ཀ་སྶི་ཏོ ས་ངྒྷེ་ན ཨུ་དཱ་ཡི བྷི་ཀྑུ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ…པེ… མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་ན ས་ཧ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི.
‘‘ཨུ་དཱ་ཡིཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ…པེ… མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དཱ་ཡིཾ བྷི་ཀྑུཾ མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶི་ཏྭཱ མཱུ་ལ་དི་ཝ་སེ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སཾ དེ་ཏཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ཝི་ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪ་བྷཱ་ཝཾ ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ལ་ཛྫི་ག་ཎ་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ.
ས་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ ཨཱ་པ་ནྣཱ ས་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ད་ས་ས་ཏནྟི ས་ཧ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ར་ཏྟི་ས་ཏཾ ཚཱ་ད་ཡི་ཏྭཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ས་བྦ་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་སཱ་ནེཏི ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སཱ་ནཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ པ་རི་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ་པཱིཏི བ་ཧི་གཱ་མེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ་པི. ‘‘དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨི་དཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མ་སྶཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟནྟི གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏཱ་པི ཏ་ཏྠ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ ཏ་སྶཱ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཾ ན ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ གཱ་མེཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་གཱ་མེ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ‘‘ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྨ་ཏཱ་ཡ ས་ཧ་ཝཱ་སེ་པི ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶི་ཏ་སྶཱཏི མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶི་ཏ་སྶ པུ་ན པ་རི་ཝུ་ཏྠ་པ་རི་ཝཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་སྶ་ནྣནྟི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ དྭི་ནྣཾ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ.
༡༠༨. ས་ཙེ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱཏི ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟེ་ནཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ཉྩཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝཱ་རེ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚཱ་ར་ཏྟཾ མཱ་ན་ཏྟཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་དཾ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ དཱ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི. མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶི་ཏ་སྶ པ་ན པ་ཉྩ་དི་ཝ་སཱ་ནི པ་རི་ཝ་སི་ཏྭཱ ཡཱ་ཙི་ཏ་སྶ མཱ་ན་ཏྟ་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ མཱ་ན་ཏྟ་དཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ དི་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན ཚཱ་ར་ཏྟེ་ན པུ་བྦེ དི་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཧི ཏཱི་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ས་ཧ ཙ་ཏ་སྶ་ནྣ་མྤི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ མཱ་ན་ཏྟཾ ཙི་ཎྞ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ན་ཡེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ, པ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝཱ་རེ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཙ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩེ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ན་མཱ་ན་ཏྟ་དཱ་ན་ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏ་སྶོ’’ཏི ཨི་ད་མྤི མཱ་ན་ཏྟ་དཱ་ན་ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ནི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནེ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༥. ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན པ་ན ཙི་ཎྞ་པ་རི་ཝུ་ཏྠ་དི་ཝ་སཱ་ནཾ མ་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནེ ཀ་ཏེ་པི ཏེ་སཾ མ་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ‘‘མཱ་ན་ཏྟ་ཙི་ཎྞ་དི་ཝ་སཱ་པི པ་རི་ཝུ་ཏྠ་དི་ཝ་སཱ་པི ས་བྦེ མ་ཀྑི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ‘‘ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སོ ཙ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༤. ‘‘ཨེ་ཀཱ་པ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨེ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཨེ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི དྭཱི་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨ་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་སྶ, ཨཱ་ཝུ་སོ, མཱ་ས་སྶ བྷི་ཀྑུ མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༥༣) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ས་སྶ པ་རི་ཝཱ་སཱ་ར་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ མ་ཀྑ་དྷ་མྨོཏི མ་དྡི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ནཱ་དི་ས་བྦ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ པ་ནེ་ས ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ནི་ཊྛི་ཏོ.