༣. ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༨༧. བྷ་དྡཱ་ཀཱ་པི་ལཱ་ནཱི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡཱ ཀི་ར. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཀུ་ལཾ ཡ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀེ, ཏ་དེ་ཏཾ གཱ་མ་ཀཾ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ, ཀུ་ལ་ས་ནྣི་ཧི་ཏཾ གཱ་མ་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཛཾ གཱ་མཾ ནེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝཱ དྭི་ཀ་མྨི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི.
༦༩༢. ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན་པི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ – ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནེ དྭི་ནྣཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཏྠ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར’ནྟི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པ་རི་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཝི་སེ་ས་མ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ པ་རི་ཀྑེ་པོ ཡ་ཐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. དུ་ཏི་ཡཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱ་ཏི་པི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ དི་སྶ་ཏི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་ལི༹་ཝི་སེ་ས་མ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི དུ་ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་སྨཱ? ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི, སོ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋ་ཏོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ན་མེ་ཝ པཱ་ཋོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ. ཀ་སྨཱ? བ་ཧཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་པི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙེ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ན གཱ་མེ. ཨ་ཐ ཙ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་མྤི ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཱ བུ་དྡྷ་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༧༩) གཱ་ཐཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ན་དིཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ‘‘ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཋི་ཏ་སྶ ཙཱ་པི ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (པ་རི. ༤༧༥) པ་རི་ཝཱ་ར་གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ན་མེ་ཝ པཱ་ཋོ་ཏི ནི་ཊྛཾ ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, སུ་ཊྛུ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ.
‘‘པ་ད་སཱ ག་མ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ ཡཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ པ་ཝི་ས་ཏོ, ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཀྑོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀེ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱུ་མི ‘‘གཱ་མ་ནྟ་ར’’ནྟི ན ཝུ་ཙྩ་ཏི གཱ་མ་ནྟ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ་པི ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཏྟཱ. ‘‘པ་ར་ཏོ ‘ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་སུ ཨེ་ཀཱ བ་ཧི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ཝི་ཧཱ་རོ ན ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མཱི་ཏི སི་དྡྷཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཉྩི་ན་ག་རེ ཁ་ནྡྷ་དྷ་མྨ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ, ཀཱ་ཝཱི་ར་པ་ཊྚ་ནེ སཱ་རཱི་དྷ་མྨ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཉྙོ་པི སོ ཝི་ཧཱ་རོ, ཏ་སྨཱ སཱི་མ་བ་དྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཾ གཱ་མ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ ནི་ར་ནྟ་རཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ པ་ཝི་ས་ནྟི་ཡཱ, ནི་ཀྑ་མ་ནྟི་ཡཱ་པི གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་གཱ་མ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷེ ཝི་ཧཱ་རེ སཱི་མཾ བ་ནྡྷ་ནྟེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཏེ གཱ་མཱ སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ཝཱ ཐེ་ཡྻ་ས་ཏྠེ་ན ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ཧོ་ནྟི. ‘‘གཱ་མ་ནྟ་རེ གཱ་མ་ནྟ་རེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀེ.
དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ དུ་ཏི་ཡོ པཱ་དུ་དྡྷཱ་རོ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏཱི་རེ་སུ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ. ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཧེ་ཏྠ ན་དཱི་པཱ་རེ, གཱ་མ་ནྟ་རེ ཝཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ར་ཏཱི་ར་ཏོ ན་དིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ དཱ་རཱུ་ནི, པ་ཎྞཱ་ནི་ཝཱ མ་གྒི་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་ར་ཏཱི་རེ ཨོ་ཏཱ་པེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨོ་རི་མ་ཏཱི་ར་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནྷཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྠེ་ཝཱ་ལ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མ་ནྟ་རེ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ར་ཏཱི་ར་ཏོ ན་དིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ དཱ་རཱུ་ནི པ་ཎྞཱ་ནི ས་ཀ་གཱ་མ་ཏོ ཐོ་ཀ་མྤི ཏ་ར་ཎ་ཝཱ་རེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི ཀི་ར ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ.
ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེཏི ཨ་གཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ར་ཉྙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, སཱ ཨ་ས་ནྟེ གཱ་མེ ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་པི པ་གེ་ཝ གཱ་མེ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶཱ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ར་ཉྙ་མ་གྒ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་དྷཱི་ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. གཱ་མ་ཏོ པ་ན ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱི ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་གཱ་མ་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་རཱ་དྷི་ཀཱ ཙ ཧོ་ནྟི ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ ལ་ཛྫི་ནི་ཡོ, ཏཱ ཀོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན ག་ནྟ་བྦཾ. ག་ཙྪ་ཏི ཙེ, གཱ་མ་ནྟ་ར་ན་དཱི་པཱ་ར་ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟི ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཏ་རཱ གཱ་མེ གཱ་མེ པཱ་རེ པཱ་རེ ཨ་རུ་ཎེ ཨ་རུ་ཎེ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎནྟི་ཨཱ་དི ཨེ་ཝཾ གཱ་མ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨི་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.