ཨེ་ཀུ་ཏྟ་རི་ཀ་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཀ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༡. ཨེ་ཀུ་ཏྟ་རི་ཀ་ན་ཡེ ཨཱ་པ་ཏྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཀིཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི? ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ཝ་ཏྠུ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, གོ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, ནཱ་མཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ་ཏི ཝ་ཏྠུ ཙ གོ་ཏྟ་ཉྩ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ནཱ་མ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཙཱ’’ཏི. ནཱ་མ་ཉྩ གོ་ཏྟ་ཉྩ ‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ ན ཛཱི་ར་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༧༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མྨུ་ཏི་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ས་མྨུ་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༢༢), ཏཾ ‘‘ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༢༠) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧི ཝི་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་མྨུ་ཏི་ཝི་སེ་སོ. ཡོ ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ, སོ ‘‘ཏཾ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝོ་ཧཱ་ར་ལ་དྡྷོ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མྤཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མ་ཐེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ན ཧི ས་མ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ་དིཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་དིཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ་པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི ས་མྨ་ཏི. ན ཙ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་ཝཱ་ད་སྶ, ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་སྶ ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་མ་ཐེ་ཧི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ན ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ, ས་མ་ཐཱ་ན་ཉྩ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ ཝི་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཏི་ཀཾ ན པཱུ་རི་ཏཾ. ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཡ་སྨཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཝཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཝཱ ཏ་དཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་ད་ཡ་མཱ་ནོ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻ, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༥༣༨) ན ཀུ་ས་ལ་ས་དྡོ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ, ‘‘ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་རི. ༤༩༨) ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཝཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཝཱ ཏ་དཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་ད་ཡ་མཱ་ནོ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻ, ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ས་ཏྟ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ, ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ཙ. ཨ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་ཏཱ ཙ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་མྨུ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ ག་རུ་ཀ་ལ་ཧུ་ཀ་ནི་དྡེ་སོ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཱ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་པ་ཎྞ་ཏྟཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་མ་ཧ་ལླ་ཀཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་སཱ་ཝ་ཛྫ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཏོ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དཱ་དི་ཏོ ག་རུ་ཀཱ་དི ན ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཡཾ ལ་ཧུ་ཀཱ་དཱི་ཏི ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏཾ, ‘‘ས་བྦཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ནཱ་མ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཙཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙེ ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་དྷ་མྨོ སི་ཡཱ, ཝ་ཏྠུ ཙ ན ཝ་ཏྟ་བྦ་དྷ་མྨོ སི་ཡཱ གོ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མ་ཏྟཱ ‘‘གོ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀིཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ནྟི? ལོ་བྷོ པུ་བྦ་ངྒ་མོ, དོ་སོ, མོ་ཧོ, ཨ་ལོ་བྷོ, ཨ་དོ་སོ, ཨ་མོ་ཧོ པུ་བྦ་ངྒ་མོ’’ཏི ‘‘ཀ་ཏི ཧེ་ཏཱུ་ཏི? ཚ ཧེ་ཏཱུ ཏ་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏཱུ, ཏ་ཡོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ, རཱུ་པ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ‘‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༢༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝཱ་ཝ་ཊཾ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ནི་བྦཱ་ནཱ་བྱཱ་ཀ་ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀེ, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ‘‘ཚ ཧེ་ཏུ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན, ཏ་ཐཱ་པི ཝི་པཱ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ, ཏེ ཧི ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ, ཏ་སྨཱ རཱུ་པཾ, ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཉྩཱ་པ་ཏྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་པི ཨཱ་དི་ཏོ ཚཱ་ད་ནཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡ་ཏ་སཱ་ཝ་ཛྫ་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ་པི ཙ་སྶཱ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཱ་ཡ, ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཙ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ སི་ཡཱ སཱ་ར་མྨ་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་ཉྩ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཨེ་ཀ་ནྟཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཉྩ སེ་སཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ སི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ པ་ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨི་ཉྷི པ་ཐ་ཝི་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ཀེ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ ཧོ་ཏི, ཁ་ཎ་ནཱ་དི་པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ རཱུ་པཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨི་ཉྷི ས་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཡི་དཾ ཨ་ངྒ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ, ཏ་ཏྠ ‘‘སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝི་ཀ་པྤོ ན་ཏྠི. ཡཾ པ་ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཏཾ ཡ་སྨཱ ས་ཉྩི་ཙྩ ‘‘ཨི་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ པ་ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏོ རཱུ་པ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶ ས་ཉྩི་ཙྩཱ་ས་ཉྩི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨི་མཾ ཝི་ཀ་པྤ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི.
ས་ཙེ པ་ན ཀོ་ཙི ཝི་ན་ཡེ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ‘‘ཡཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་སྶེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ནོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ཀཱ་ལེ ཏཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ན ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཾ? ན ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཾ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ས་བྷཱ་ཝོ པ་ཀ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏ་རཾ པ་ན ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་དཱ ཨ་ངྒ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཙ་ལི་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ, པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཙ་ལི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨ་ངྒ་ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཉྩ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནྟི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཀཱ་ཡོ, ཝཱ་ཙཱ ཙ ཏ་དཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཡོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཧོ་ནྟི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ཀཱ་ལེ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཝི་ཡ. ཏ་དཱ ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཡོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ་དི་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ དྷ་མྨཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཏི མཱུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དཱ པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཡོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒ་མེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་དཱ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ’’ནྟི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གཱ་ནཾ ཨ་པ་ར་པ་ཡོ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་པི ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཏི ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི? ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཀ་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི? ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ བྷཱུ་མི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ལེ བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦཱ་པི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ས་བྦཱ་པི ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཱ པ་ན གི་ར་གྒ་ས་མ་ཛྫ་ཙི་ཏྟཱ་གཱ་ར་ས་ངྒྷཱ་ནི་ཨི་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ག་ནྡྷ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཝཱ་སི་ཏ་པི་ཉྙཱ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཱ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་མྨ་དྡ་ན་པ་རི་མ་དྡ་ན་པྤ་བྷེ་དཱ ཙཱ་ཏི ད་ས་པྤ་བྷེ་དཱ ས་ཀ་ནཱ་མེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ན་ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཝི་ནཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་སཱི་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ཀེ་ཝ་ལཾ རཱུ་པ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ.
ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨ་པྤ་ཀཱ་སེ ཋཱ་ནེ ཀ་ཊི་སུ་ཏྟ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཎིཾ, མ་ཏྟི་ཀཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ནྡྷ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་དིཾ ཝཱ དྷཱ་རེ་ནྟི་ཡཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ཏེ ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཎི་ཡཱ ཨ་ས་ངྒྷཱ་ཎི་ས་ཉྙཱ་ཡ དྷཱ་རེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ཋཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ. སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་པི ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘མ་ཛྫེ ཨ་མ་ཛྫ་ས་ཉྙཱི པི་ཝ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༣༢༨) ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་བཱ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི ན ས་ཀྐཱ ཝི་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན སུ་རཱ་པཱ་ནཾ པཱ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫེ་སུ ཨི་དྷ ‘‘སུ་རཱ་པཱ་ནེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་བཱ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. སཱུ་པ་སཾ་པཱ་ཀཱ་དི པ་ན ཨ་མ་ཛྫ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀ་ད་ནྟ་པོ་ཎེ ཝི་ཡ. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ནཱ་པ་ཏྟི རཱུ་པཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཀཱ་ལེ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དི རཱུ་པ་ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ, ཏ་ཏྠ སུ་པི་ན་ནྟོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ན་ངྒ་ཏྟཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཀུ་ས་ལེ ཀ་ཐཱ་ཝ ན་ཏྠི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ སུ་དྡྷ་རཱུ་པཾ ཝཱ ས་ཝི་པཱ་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཏི་དྷཱ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ སུ་རཱ་པཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཉྩ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་ཉྩ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, སེ་སཾ ས་ཧ སུ་རཱ་པཱ་ནེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཉྩ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་ཉྩ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ནྟི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏི་པྤ་བྷེ་དཾ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, ཏཾ མེ་ཐུ་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ས་བྦཾ སེ་ཁི་ཡཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ‘‘ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, ན ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཾ སུ་རཱ་པཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ནྟཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ, ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི. སུ་རཱ་པཱ་ནཾ པ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན སེ་སཾ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ནོ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཉྩ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཉྩ ‘‘ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
མཱུ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཡཾ ཨ་གྒྷ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱིཏི ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏཱ་སུ ས་བྦ་ཙི་ར་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟེ་ན ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི. ‘‘པུ་ན་པི ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན. ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ བྷཱུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ དེ་སི་ཏེ པ་ན ཡཱ ཀཱ་ཙི ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རེ, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྷ་མྨི་ཀ་སྶ པ་ཊི་སྶ་ཝ་སྶ ཨ་ས་ཙྩཱ་པ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་སྶ་ཝེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ན ཧོ་ཏི. ‘‘པུ་བྦེ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་སྶ ‘ཏུ་མྷེ ཝི་བྦྷ་མ་ཐཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘སཱ་དྷཱུ’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ས་ཙེ ན ཝི་བྦྷ་མ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ ཨ་ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་ད་ས་སུ དྷ་མྨེ་སུ. བྷ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ བྷ་བྦཱ.
དུ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༢. ནི་ད་ཧ་ནེ ཨཱ་ཏ་པེ. ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་མྤི ཙེ བྷི་ཀྑུ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སེ་ཡྻ (པཱ་རཱ. ༤༧༢). ཚཱ་ར་ཏྟ་པ་ར་མཾ ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༦༥༣) ཝུ་ཏྟཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཧུ་ཏྭཱཔི ཀ་མྨཾ ཀོ་པེ་ཏི ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ཏྟཱ. ཀ་མྨེ་ན ཝཱ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧེ་ན ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་དྡེ་སོ ཙེ་ཝ ཀ་མྨ་ཉྩ ཨེ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ་ཏི ཝཱ ཀ་མྨ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ, ཏེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏེ ས་ངྒྷ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གཱཏི ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ. ‘‘པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ན་ཡེ སི་དྡྷཱ ཝི་ན་ཡ་སི་དྡྷཱ, རོ་མ་ཛ་ན་པ་དེ ཛཱ་ཏཾ རོ་མ་ཀཾ, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ལོ་ཎ་ཏྟཱ དུ་ཀེ་སུ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི.
ཏི་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༣. ཝོ ཏུ་མྷེ་ཧི ན ས་མུ་དཱ་ཙ་རི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཙཱི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀཱ་ཡེ་ན ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་གྷཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. ཨོ་མ་དྡི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ. ཝ་ད་ཏོཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ. ‘‘བཱ་ལ་སྶ ནི་སྶ་ཡོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི དུ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ན དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་པ་ཏྟི་བཱ་ཧུ་ལླཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ནཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨི་མ་སྨཱ ཝི་ཧཱ་རཱ པ་རཾ མཱ ནི་ཀྑ་མཱ་ཧི, ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ ཝཱ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཀ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཙེ ཏ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏི་ཀཾ. ‘‘པ་སུ་ཏྟོ’’ཏི བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་དཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪཱ་མི, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ བྷ་ནྟེ དེ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘ན་ཝ་ཀ་མྨཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཝི་ནཱ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ པ་ཙྪི་མེ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟོ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧེ་མ་ནྟེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ པ་ན ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, པུ་རི་མོ ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཡཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཝ་ཏྠ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི ས་བྦ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝ་ཏྠ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི ས་བྦ་ཏྠ ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ཏྠ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི ས་བྦ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏཱ ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁ་ནྟི. ‘‘ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི ཝ་ཏྠ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དཱི’’ཏི ཝི་གྒ་ཧ་ཏྟཱ ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༤. ཙ་ཏཱུ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི…པེ… ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཉྷི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་པ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷོ, ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ. ཨ་ཐ ཏ་ཏྠཱ་པི ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཏོ ཝཱ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཙ་ཏཱུ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ་ནི? ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཡཱ ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཡཱ པ་ན ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ཧི ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི་ཡེ་ཝ, ན ཝི་ནཱ ‘‘ནོ ཙེ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀེ་ཝ་ལཱ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་མཱ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཀཱ་ཡེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཨ་ཀ་ཏ་མྤི ཧི ལོ་ཀེ ‘‘ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘དུ་ཀྐ་ཊཾ མ་ཡཱ, ཡཾ མ་ཡཱ པུ་ཉྙཾ ན ཀ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ, སཱ་ས་ནེ ཙ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཡཾ ཏྭཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ན པུ་ཙྪཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༣) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་ཀ་ར་ཎ་མྤི ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. པུ་ར་ཏཱི་ཏི པུ་རི་སོ, པུ་ར ཨ་གྒ་ག་མ་ནེ. པུ་ར་ཏཱིཏི པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི ས་བྦ་ཀ་མྨེ་སུ པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཧོ་ཏི. པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཡེ་སུ ཧི པ་ཋ་མཾ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ‘‘པུ་རི་མ’’ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏཾ ཏིཾ་ས ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ནོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་བྷ་བྦ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ས་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཏིཾ་ས་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི པཱ་ཋོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཙ ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སཱུཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་སུ ཨེ་ཝ. ཨ་ཏྠི ཝ་ཏྠུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ ནོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱཏི པ་ཋ་མ་པ་ཉྷོ ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ནཱ་མ. ཨ་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ནོ ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི. མ་ནྟཱ་བྷཱ་སཱཏི མ་ཏི་ཡཱ བྷཱ་སཱ. ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་ར་ཧཱཏི ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣཱ་ཝ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ནྡ་ནྟི. ན་ཝ་མ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་ས་ནཱ ན པ་ཙྩུ་ཊྛེ་ནྟི. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཝཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སྶ, ས་མཱི་པ་ག་ཏོ ཡོ ཀོ་ཙི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནེ་ནཱ་པི ཧི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྷ ན ཀ་པྤ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟོ་པཱིཏི པ་ཙྩ་ནྟི་མ་ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ན ཀ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ན་ཡཱ་ཏི་སཱ་ར་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡ་ཉྷི ‘‘ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཀ་པྤ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ཀ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ན་ཡཱ་ག་ཏ་བྷི་ཀྑུ ཝི་ན་ཡོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཉྩ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༥. ན ཨུ་པེ་ཏི པུ་གྒ་ལོ. ‘‘ནི་མ་ནྟི་ཏོ ས་བྷ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༢༩༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ནི་མ་ནྟ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘གི་ལཱ་ན་ས་མ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཏྟ་པ་ཙྩཱ་སཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ. པ་ར་མྨུ་ཁེ ཨ་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཡ་སོ. ས་མྨུ་ཁཱ ག་ར་ཧཱ. སཱི་ལ་དི་ཊྛི་བྱ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨི་ཏ་རེ པ་ཉྩ་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་ཉྩ་མེ་ན ག་ཎེ་ནཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨེ་ཀོ ཐེ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡོ་ན་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏོཏི ཙཱི་ན་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ཊྛ ཀ་པྤེ ཨ་ནུ་སྶ་རཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ནྟ་རེ ཋཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱཏི ཉ་ཏྟི་ཊྛ་པི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. པུ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་མྨ་སི་དྡྷི. ཉ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟནྟི ཉ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་སྶཱ ཁེ་ཏྟཾ, ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཀ་མྨེ པ་ཋ་མ་ཊྛ་པ་ནཾ ཏ་སྶཱ ཨོ་ཀཱ་སོ ནཱ་མ. ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩཱ་ནི་སཾ་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཏནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཚ་ཀྐ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༦. ‘‘ཚ་བྦ་སྶ་པ་ར་མ་ཏཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་བྷ་ངྒེ པཱ་ཋ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙུ་དྡ་ས་པ་ར་མཱ་ནི ན་ཝ ཚ་ཀྐཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀཾ ཚ་ཀྐཾ, སེ་སེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ཎི ཚ་ཀྐཱ་ནི ཨ་ནྟ་ར་པེ་ཡྻཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཉྩ་མེ་ན, ཚ་ཊྛེ་ན ཙ ཏཱི་ཎི ཚ་ཀྐཱ་ནི. ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཚ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་སྶ. དཱི་གྷ་སོ ཚ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡ. ཏི་རི་ཡཾ ཚ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ནེ ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནཱ་ས་ན ས་ཝ་ན སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀ་ས་ཧུ་བྦྷཱ་རཱ་ཏི ཚ, ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝཱ་རེ་པི ཚཱ་ཏི ཚ་ཀྐ་དྭ་ཡཾ. ས་ཏྟ་ཀེ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀེ་ན ས་ཧ ས་ཏྟ.
ས་ཏྟ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༧. ཚ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཚ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟ་ཙུ་དྡ་ས་པ་ར་མཱ་ནི ས་ཏྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་ཏྟ་མེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡནྟི ‘‘ཚཱ་ར་ཏྟ་པ་ར་མཾ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་པྤ་ཝ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཙ་མྤེ་ཡྻ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་སྶ པ་ར་ཏོ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་སྶ ན ཧོ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ, ཏ་མེ་ནཾ ཙོ་དེ་ཏི ས་ངྒྷོ ཝཱ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཝཱ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཀཱ་ཏི.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༨. ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ, ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ ཨ་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཡ་སོ ཨ་ཀྐོ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’’ནྟི, བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི, བྷ་ཎི་ཏ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘མུ་སཱ མ་ཡཱ བྷ་ཎི་ཏ’’ནྟི, ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ དི་ཊྛིཾ ཁ་ནྟིཾ རུ་ཙིཾ བྷཱ་ཝཾ ས་ཉྙ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་ཏ་ནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟཱ. ས་པྤི་ཨཱ་དི ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཝཱ་ཙི་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ ཝ་རཱ་ནི.
ན་ཝ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༩. ན་ཝ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི བྷི་ཛྫ་ཏི. མ་ནུ་སྶ་མཾ་ས་ཝ་ཛྫེ་ཧི ན་ཝ མཾ་སེ་ཧི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. སུ་ནྡ་རཾ ན སུ་ནྡ་ར་ནྟི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནི ན་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི. ཏཱ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ཝ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ‘‘ཝ་གྒཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཝ་གྒ་ས་ཉྙཱི ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ དྭེ ན་ཝ་ཀཱ་ནི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
ད་ས་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༠. ‘‘ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀ་ཉྩ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཙ ག་ཏི་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༠༤) ད་ས ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧཱ. ཝི་པ་རཱི་ཏཱ དྷ་མྨི་ཀཱ. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘སཾ་ཀ་ཙྩི་ཀཾ ཝཱ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ད་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་སཾ. མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་ད་ཡོ ད་ས ཨི་ཏྠི་ཡོ. དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ད་ས བྷ་རི་ཡཱ. ‘‘སི་ཀྑཱ་ས་མྨུ་ཏིཾ ད་ཏྭཱ ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡ ཏ་སྶཱ དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ས་ཡ་མྤི དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཊྛཱ་པ་ན་ས་མྨུ་ཏི སཱ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་སྶེ་ཝ ‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’ཏི ཨཱ་ར་བྦྷ ཡཱ་ཝ ‘ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶ…པེ… ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོ’ཏི པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན་པི ‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི’ཙྩེ་ཝ ཨཱ་ར་བྦྷ ཡཱ་ཝ ‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཙ ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏཱི’ཏི པ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ད་ས ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ནི་སྶ་ཡོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན་ཏྠི, ཀི་ཉྩཱ་པི ན་ཏྠི, པཱ་ཋོ ཨེ་ཝ པ་ན ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༡. ན ཝོ་དཱ་ཡ་ནྟི ན པ་ཀཱ་སེ་ནྟི. རོ་ག་མེ་ཝ རོ་གཱ་ཏ་ངྐཾ. རོ་ག་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཝཱ.
ཨེ་ཀུ་ཏྟ་རི་ཀ་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༢. ‘‘ས་ངྒྷཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཝཱ་རེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཝི་ནཱི་ཏ་གཱ་ཐཱ་སུ ཝི་ཡ.
ཨ་ཏྠ་ཝ་ས་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༤. ད་ས ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྶ ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཨ་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་སྶ ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ པ་ཡོ་ག་ཝི་སུ་དྡྷི གུ་ཎོ. པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་སྶ པ་ན སེ་ཁི་ཡ་སྶ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་སུ་དྡྷི གུ་ཎོ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶ ཨཱ་ས་ཡ་ཝི་སུ་དྡྷི གུ་ཎོ ཨ་པྤི་ཙྪཱ་དི་གུ་ཎཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སུ་བྷ་ར་ཏཱ་ཡ སུ་པོ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ས་མ་ཎཱ་ཙཱ་ར་ཝི་སུ་དྡྷི ཙ་སྶ གུ་ཎོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ ཧོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ་ཏཱ ཧོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི་སཾ་ས་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ ནི་གྒ་ཧོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན པེ་ས་ལཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ, པ་ཋ་མེ་ན ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་རི་ཝཱ་རན་ཡེ་ན ཝཱ པ་ཋ་མེ་ན པཱ་པི་ཙྪཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཀྑུ་པ་ཙྪེ་དོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན གི་ཧཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘དྭེ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ གི་ཧཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ པཱ་པི་ཙྪཱ་ནཾ པ་ཀྑུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༩༨). ཏ་ཐཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཝེ་རཱ་ནཾ ཝ་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘དྭེ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ…པེ… པ་ཉྙ་ཏྟཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཝེ་རཱ་ནཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཝེ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་རི. ༤༩༨). ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་བྦ་མྤི ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, གི་ཧཱི་ནཾ པཱི་ལཱ༹་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ཏེ་སཾ པ་སཱ་ད་བྷོ་ག་ཀྑ་ཡ་ར་ཀྑཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩ གི་ཧཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ནཱ་མ, ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི པཱ་པི་ཙྪཱ་ནཾ པ་ཀྑུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ས་བྦཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཝེ་རཱ་དི་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ, མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཝེ་རཱ་དི་སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་ས་ཨ་ཏྠ་ཝ་ས་པ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཡཾ, ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཾ བྷ་ཝེ;
ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, པ་ཉྙ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏོ.
པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དིཾ,
པ་ཉྙ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ནེ་ནེ་ཝ, ཡ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ;
ཏཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཝཱ་པི, པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་བུ་དྡྷི་ཡཱ.
དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨི་ཏ་ར་ཉྩ སེ་ཁི་ཡཾ, ཨི་དཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ནཱ་མ. ཝ་ཏྠུ་ནོ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཀ་ར་ཎེ, ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ས་ཏི ཡ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སུ་རཱ་པཱ་ནཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐོ་ཊ་ན་ཀེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཁཱི་ཡ་ན་དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ (པཱ་ཙི. ༤༧༥), ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ས་ངྒྷེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ཚ་ནྡཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐ་མེ་ཡྻ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ (པཱ་ཙི. ༤༨༠), ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཁཱི་ཡ་ན་དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ…པེ… པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༤༨༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀེ ཝི་ཧེ་ས་ཀེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ (པཱ་ཙི. ༡༠༡), པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ནེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་དི ཙ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་ཨུ་པ་སྶཱུ་ཏི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དི པེ་ས་ལཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, ས་བྦཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ, ས་བྦཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ན་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ. ས་བྦཾ གི་ཧི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཝཱ པ་སཱ་དཱ་ཡ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཝཱ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཙ. ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་རི་ཊྛ་ས་མ་ཎུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་སུ མ་རི་ཡཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ, ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ མ་ཧི་ཙྪ་སྶཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༨; ཨ. ནི. ༨.༣༠) ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་མེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་ཝ་ཎྞ་ཀེ (པཱ་ཙི. ༤༣༩) མོ་ཧ་ན་ཀེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༤༤༤) ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༩༠) ཨི་དཾ ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཙེ? ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡ, པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཙ. ཀ་ཐཾ?
‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ས་ཛཱི་ཝོ་ཏི, ཨ་ཝི་པ་ལླ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ནོ;
ཏ་སྶ ཀོ་པ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ, པ་སཱ་དོ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ.
‘‘ནི་ཛྫཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ཏཾ་པེ་ཏཾ, ཨ་ཀོ་པེ་ནྟོ ཀ་ཐཾ མུ་ནི;
ཛཱི་ཝཾ ཀོ་པེ་ཡྻ ནི་དྡོ་སོ, མ་ཙྪ་མཾ་སཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནེ.
ཨེ་ཝ་མྤི –
‘‘ཏ་སྶ ཀོ་པ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ, པ་སཱ་དོ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ;
ཡ་ཏོ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ཝི་མེ, ཝི་ར་ཏཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ;
ལོ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་ར་ཀྑ་ཏྠཾ, ཏ་ཏོ་པི ཝི་ར་ཏོ མུ་ནཱི’’ཏི. –
པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི.
ཝི་ཝི་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་བྷོ་ག་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན་ནི་ཛྫཱི་ཝ་མི་ཏཱ་ར་ཀྑཾ;
བུ་དྡྷོ་བྷི་ནི་ནྣ་ཉྩ ཝི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ནྟོ;
སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏ་ཏྠ ཙ པ་ཉྙ་པེ་སི.
ནི་ཛྫཱི་ཝ་སྶཱ་པི མཾ་ས་སྶ, ཁཱ་ད་ན་ཀཾ ཡ་ཏིཾ པ་ཏི;
ནི་ནྡ་མཱ་ནཾ ཛ་ནཾ དི་སྭཱ, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི.
ཏི་ཀོ་ཊི་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ, མ་ཙྪ་མཾ་སཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནེ;
པ་ཊི་ཙྩ མཾ་སཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཀ་མྨེ དི་ཊྛི་པྤ་ས་ངྒ་བྷ་ཡཱ.
ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ, པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ;
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པྤ་ས་ངྒ་བྷ་ཡཱ.
ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ, ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི པ་ར་སྶ ཝཱ པཱ་པ་པྤ་ས་ངྒ་བྷ་ཡེ་ན. ཨི་དྷ པ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ པཱ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སི་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རཾ, ཀུ་ཊི་ཉྩ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཀི་རི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཏེ ཏེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་ས་པ་ཀ་ར་ཎནྟི.
མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.