༡. ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ད་ས་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤. ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏི་ཀཱ ཀེ་ཝ་ལཾ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན ཧི ཏཱི་ཧི ཨེ་ཝ ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཧི ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན་པི ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཏི་ཎྞཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༦) སཱ་དྷེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལ་ཛྫིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ‘‘ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ‘‘དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ པ་ར་ཏོ ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ས་ངྒྷོ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧི ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཀ་ཏྟུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཏྠ ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཧི ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ ཨ་ངྒ’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནི་དཱ་ནེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྟི་ཀེ་སུ་པི བྷ་ཎྜ་ནཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཝཱ ཙོ་ད་ནཱ་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀཱ་ལེ བྷ་ཎྜ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ‘‘ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཱ’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ’ཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་དཾ པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་དཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ‘‘ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ སི་ཡཱ. ཡ་ཏོ ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ’ཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ལི་ཁི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ ག་ཎྛི་པ་དེ ས་ཀ་ལེ་ན ན་ཡེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཎྜ་ན་ཧེ་ཏུ ན ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ན, སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ‘‘དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ་པི དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཝོ་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ,
ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ས་ནྟ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ ཝ་ཏྠ་བྦ་ནྟི ནི་སྶི་ཡ་ཏི བྷ་ཛཱ་པི་ཡ་ཏི ནི་ཡ་སྶོ, ཏཾ ནི་ཡ་ས་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡེ་ན ཏ་ཏོ ཨཱ་ཝཱ་ས་ཏོ, གཱ་མ་ཏོ ཙ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟི ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀཾ, ཏཾ པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཀྐུ་ཊྛ་ག་ཧ་ཊྛ་ས་མ་ཨཱི་པ་མེ་ཝ པ་ཊི་སཱ་རི་ཡ་ཏི སོ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀོ པ་ཙྪཱ པེ་སི་ཡ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡེ་ན ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱུ་མི་ཏོ ཨུ་ཀྑི་པི་ཡ་ཏི. ཚ་ཌྜཱི་ཡ་ཏི སཱ་ཏི་སཱ་རོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༡. ‘‘ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི ག་རུ་ནི་སྶ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨི་ཏ་ར་ནྟི.
༢༡. ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཏེ་སུ ཝི་བྦྷ་ནྟེ་སུ་པི ཀ་མྨཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་མྤི ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ས་མྨུ་ཁཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ གི་ཧི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ནཱ་མ. པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝུ་ཏྟཾ དེ་ས་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི.
༤༡. ཁ་མཱ་པེ་ནྟེ་ན ‘‘ཁ་མཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཱ་དི་སཱ་མཱི་ཙི་ནཱ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི. ཨ་ནུ་དཱུ་ཏནྟི ས་ཧཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༥༠. ཨ་ད་སྶ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ རོ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ད་སྶ་ནེ, ཨ་པྤ་ཊི་ཀ་མྨེ ཝཱ བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ་དི་ཨ་ངྒེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀིཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཀིཾ མཱུ་ལཾ, ཀིཾ ཝ་ཏྠུ, ཀིཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཀ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? ཀིཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨནྟི ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཏི ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཀིཾ མཱུ་ལནྟི ས་ངྒྷོ མཱུ་ལཾ. ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཀིཾ ཝ་ཏྠཱུཏི ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ. ཀིཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཀ་སྨཱ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷོ ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ་པུ་གྒ་ལཾ ཀ་ལ་ཧེ ཙ བྷེ་དེ ཙ བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཁ་ནྟི་ཡཱ ཛ་ནེ་ཏི, ཨུ་པ་ས་མེ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཏཾ. ཀི་ནྟི ཙ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀི་ནྟི ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ. ཀེ་ན ཙ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀེ་ན ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ. ཀ་ཏྠ ཙ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ. ཀཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི? ཀ་ཐཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན. ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཝ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན. ཀི་ནྟི ཙ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཀི་ནྟི ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཀེ་ན ཙ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷེ་ན. ཀེ་ན ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ག་ཎེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན. ཀ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ངྒྷོ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ. ཀ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ངྒྷོ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ. ཀཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི ན སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀ་ཏི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཏི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ? ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི, ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ཀ་ཏ་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི? ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི ན སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, སོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷོ ཝཱ ཝ་གྒོ ཧོ་ཏི, ཨ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཏ་སྶཾ པ་རི་སཱ་ཡཾ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཙོ་དི་ཏོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་སཱ་རི་ཏོ ཝཱ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏོ. ཨི་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཀ་མྨེ་སཱུ་ཏི.
ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.